Γουδουσκάνοι
Οι Γ(κ)ουδουσκάνοι ή Γ(κ)οδουσκάνοι (κροατικά: Guduščani, Gačani) ήταν μια φυλή, της οποίας η τοποθεσία και η καταγωγή στην επικράτεια της πρώιμης μεσαιωνικής Κροατίας παραμένει θέμα αμφισβήτησης. Σύμφωνα με διαφορετικές υποθέσεις, ήταν μια φυλή ή φατρία κροατικής, σλαβικής, αβαρικής ή γοτθικής προέλευσης, που βρισκόταν γύρω από τον σημερινό ποταμό Γκάτσκα (Λίκα), μεταξύ του άνω ποταμού Κούπα και της δαλματικής ακτής, ή κάτοικοι γύρω από τον ποταμό Γκουντούτσα κοντά στην περιοχή Μπρίμπιρ.
Ετυμολογία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Αναφέρονται τρεις φορές στα Φραγκικά Χρονικά (Guduscani, Guduscanorum, Guduscanis) και δύο φορές στο Βίος Λουδοβίκου ( Goduscanorum )[1]. Ο Πέταρ Σκοκ και ο Ράντοσλαβ Κάτιτσιτς έλαβαν το εθνώνυμό τους από το πρωτοσλαβικό *gъd-, παρόμοιο με το πρωτοπρωσικό gude στην έννοια του «δάσους». Ο Σκοκ και ο Πέταρ Σιμούνοβιτς το παρήγαγαν επίσης από το πρωτοσλαβικό *gadъ ( <gu-odh-/*guedh- ), «φίδι» ή *gatъ, «κενό, βάθος, φράγμα»[1].
Ο Κωνσταντίνος Ζ' (905–959) ανέφερε στο έργο του Περί Διοικήσεως Αυτοκρατορίας μια ζουπάνιγια (διοικητική διαίρεση) στην Κροατία τον 10ο αιώνα ονόματι «Gūtzēkă» ("*Gъtьska"), η οποία μεταφράζεται ως Γκάτσκα. Οι μελετητές προσπάθησαν να συνδέσουν το τοπωνύμιο Γκάτσκα με το εθνώνυμο των Γουδουσκάνων (*Gъdъska, με "d" αντί για "t" λόγω φράγκικης παρεξήγησης, η αρχική μορφή ήταν *Gъtаne, *Gъtьci > *Gъtьča > *Gъčani > Gačani), αλλά, αν και δεν είναι βέβαιο ότι το τοπωνύμιο έλαβε το όνομά του από το εθνώνυμο[1], το λατινικό επίθημα "-anus" δείχνει ότι το όνομα Γουδουσκάνοι είχε απλώς εδαφική σημασία για τους «κατοίκους του Γκάτσκα»[2].
Η υποθετική προέλευση από το τοπωνύμιο της ρωμαϊκής πόλης Guduscum (Κούτσεβο στη Σερβία) έχει απορριφθεί μέχρι στιγμής, γιατί τέτοιο τοπωνύμιο δεν υπήρξε ποτέ[1]. Η θεωρία, που συσχετίζει το όνομά τους με το όνομα των Γότθων, είναι προβληματική, γιατί το επίθημα υποδηλώνει ότι το εθνώνυμο προέρχεται από όνομα τόπου και όχι από ανθρώπους[1].
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στα Φραγκικά Χρονικά, οι Γουδουσκάνοι αναφέρονται ως σύμμαχοι των Καρολίγγων και ο Δούκας Μπόρνα αναφέρεται ως «dux Dalmaciae» (δούκας Δαλματίας), «dux Dalmatiae et Liburniae» (δούκας Δαλματίας και Λιβυρνίας) και «dux Guduscanorum» (δούκας Γουδουσκανών)[3]. Ωστόσο, υπάρχουν διαφορετικές σημασιολογικές αναγνώσεις της πηγής: μερικές που λένε ότι ο Μπόρνα ήταν ο δούκας των Γουδουσκανών ή των Γουδουσκανών και των Τιμο(τ)σάνων ή ξεχωριστός δούκας και από τους δύο[1][4].
Ο Μπόρνα φαινομενικά ήταν ο πρώτος τιτλοφορούμενος δούκας, δηλαδή πρίγκιπας (dux) των Γουδουσκανών, που δείχνει ότι θα μπορούσαν αρχικά να ήταν η προσωρινή βάση της εξουσίας του Μπόρνα και θα μπορούσαν να είχαν καταλάβει μια πολύ μεγαλύτερη περιοχή από το Μπρίμπιρ (ποταμός Γκουντούτσα, συμβολή του ποταμού Κρκα) στη Δαλματία ως τον Γκάτσκα στη Λίκα[1][5], νότια της Κάτω Παννονίας[3]. Η παλιά άποψη ότι οι Γουδουσκάνοι προέρχονταν από την επικράτεια της Μοισίας (σημερινή Σερβία) και ότι μαζί με τους Τιομοσάνους έγιναν σύμμαχοι των Φράγκων είναι αμφισβητήσιμη λόγω έλλειψης στοιχείων και επιχειρημάτων[1].
Το 818 η φυλή ήταν μέρος ενός απεσταλμένου του Μπόρνα, που στάλθηκε μαζί με τις άλλες νοτιοσλαβικές φυλές (έθνη) των Τιμοσάνων και Πρεδενεκέντων (πιθανόν ένα απόσπασμα των Οβοδριτών) στην αυλή του Λουδοβίκου του Ευσεβή στο Ερστάλ[6]. Μερικοί μελετητές τα συσχέτισαν επίσης με τους Χασανίν (πιθανώς Κασούβιοι), τους οποίους αναφέρει ο Αλ Μασουντί[7]. Το 819 μαζί με τον Μπόρνα πολέμησαν εναντίον του Λιούντεβιτ, του δούκα των Σλάβων στην Κάτω Παννονία. Ήταν μέρος του στρατού του Μπόρνα εναντίον του Λιούντεβιτ στη μάχη του ποταμού Κούπα (819), αλλά εγκατέλειψαν πριν από τη μάχη[3][6]. Ο Μπόρνα κατέκτησε ξανά τα εδάφη τους, όταν επέστρεψε από τη μάχη[3][6].
Ταυτότητα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Φαινομενικά μόνο μετά την πτώση των Γουδουσκάνων, και την εποχή του Μίσλαβ ή Τρπιμίρ Α', επιβλήθηκε μια δυναστεία με αδιαμφισβήτητη κροατική ταυτότητα, που τη νομιμοποίησε και τη διέδωσε περαιτέρω[5]. Ανάλογα με την ερμηνεία των βυζαντινών και φραγκικών πηγών, ορισμένοι ιστορικοί θεωρούν ότι είναι μια φυλή ξεχωριστή από τους Κροάτες και ότι η εμφάνιση της κροατικής πολιτικής ταυτότητας και ισχύος δεν σχετίζεται με την περιοχή Λίκα ακόμη της Βόρειας Δαλματίας[8]. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι ο Μπόρνα πιθανότατα ήταν ο εθνικός αρχηγός τους και αντιπροσώπευαν μόνο μια μικρή φυλή μεταξύ άλλων στη μεσαιωνική Κροατία[5]. Ωστόσο, ο Μπόρνα πιθανότατα δεν ήταν μέλος των Γουδουσκάνων, γιατί αργότερα τον εγκατέλειψαν και ξανακατακτήθηκαν. Τα γεγονότα και η συμπεριφορά τους υποδηλώνουν ότι οι Γουδουσκάνοι ήταν μια ξεχωριστή ταυτότητα και ομάδα από τους Κροάτες στη Δαλματία, πιθανώς σχετιζόμενη με τους Αβάρους, που ζούσαν στην Κροατία, όπως τους συσχετίζει το έργο Περί Διοικήσεως Αυτοκρατορίας, και που ήταν περισσότερο παρόμοιοι ή μοιράζονταν περισσότερη ιστορία με Σλάβους της Παννονίας παρά με Κροάτες[9]. Η άποψη ότι οι Γουδουσκάνοι ήταν γοτθικά απομεινάρια δεν είναι ευρέως αποδεκτή, καθώς το κράτος των Γότθων βρισκόταν στην Ιταλία και έπαψε να υπάρχει στα μέσα του 6ου αιώνα, ενώ η παρουσία τους στην πρώην ρωμαϊκή επαρχία της Δαλματίας και της Λιβυρνίας δεν ήταν κυρίαρχη, ωστόσο υπήρχαν και Βαλαγότθοι στην περιοχή[1].
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Gračanin 2012.
- ↑ Komatina 2019, σελ. 14.
- 1 2 3 4 Ćošković, Pejo (1998), Gačani, Miroslav Krleža Lexicographical Institute, http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=6525, ανακτήθηκε στις 2025-04-21
- ↑ Džino, Danijel (2020). From Justinian to Branimir: The Making of the Middle Ages in Dalmatia. Routledge. σελ. 173. ISBN 9781000206852.
Το αν ο Μπόρνα ήταν πρωτίστως ο ηγέτης μιας ομάδας που ονομαζόταν Γουδουσκάνοι παραμένει αμφισβητούμενο. Το απόσπασμα από τα Φραγκικά Χρονικά, που αναφέρει τη συνάντηση στο αυτοκρατορικό δικαστήριο το 818, μπορεί να διαβαστεί με δύο διαφορετικούς τρόπους: ότι ο Μπόρνα ήταν dux των Guduscani ή ότι ήταν dux Dalmatiae, συμμετέχοντας στη συνάντηση στο αυτοκρατορικό δικαστήριο μαζί με τους αντιπροσώπους των Guduscani και των Timocani που είχαν πρόσφατα αυτομολήσει από τους Βουλγάρους στους Φράγκους. Το Βίος Λουδοβίκου αναπαράγει τις ίδιες πληροφορίες, αλλά αναφέρει μόνο τους αντιπροσώπους των Guduscani και Timocani χωρίς να κατονομάζει τον Μπόρνα.
- 1 2 3 Budak 2018.
- 1 2 3 Gačani, 2020, https://www.enciklopedija.hr/clanak/gacani, ανακτήθηκε στις 28 December 2020
- ↑ Faḍlān, Aḥmad Ibn (2012). Ibn Fadlan and the Land of Darkness: Arab Travellers in the Far North. Penguin. σελίδες 128, 200. ISBN 978-0-14-045507-6.
- ↑ Džino 2010.
- ↑ Filipec 2012.
Πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Džino, Danijel (2010). Becoming Slav, Becoming Croat: Identity Transformations in Post-Roman and Early Medieval Dalmatia. BRILL. σελίδες 182–186, 200–201. ISBN 978-90-04-18646-0.
- Scholz, Bernhard Walter (1970). Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard's Histories. University of Michigan Press. σελίδες 104–106. ISBN 0-472-06186-0.
- Gračanin, Hrvoje (2012). «Guduskani/Guduščani - Gačani: promišljanja o etnonimu Gačani i horonimu Gacka u svjetlu ranosrednjovjekovnih narativa i suvremenih historiografskih tumačenja». Gacka i Otočac u srednjem vijeku. Institut društvenih znanosti Ivo Pilar. σελίδες 49–69.
- Komatina, Predrag (2019). «Рани јужнословенски етноними и питање порекла и постанка јужнословенских племена». Наслеђе и стварање Свети Ћирило: Свети Сава 869-1219-2019 I (στα Σερβικά). Belgrade: Institute of the Serbian Language of the Serbian Academy of Sciences and Arts. σελίδες 3–28. ISBN 978-86-82873-70-9.
- Filipec, Krešimir (2012). «Guduscani 9. stoljeća između kneza Borne i kneza Ljudevita». Gacka i Otočac u srednjem vijeku. Institut društvenih znanosti Ivo Pilar. σελίδες 69–82.
- Budak, Neven (2018). Hrvatska povijest od 550. do 1100. Leykam international. ISBN 978-953-340-061-7. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Οκτωβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2020.