Γκιουμρί

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Γκιουμρί
Gyumri new mix 2014.jpg
Gyumri flag.svg
Σημαία
Coat of Arms of Gyumri.gif
Έμβλημα
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Γκιουμρί
40°47′0″N 43°50′0″E
Χώρα Αρμενία
Διοικητική υπαγωγή Σιράκ, Aleksandropol County, Αρμενία και Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Αρμενίας
Ίδρυση 1837
Διοίκηση
 • Δήμαρχος Σαμβέλ Μπαλασανιάν
Έκταση 46,2 km²
Υψόμετρο 1 509 μ.
Ταχ. κωδ. 3101–3126
Ζώνη ώρας UTC+04:00
Ιστότοπος Επίσημος ιστότοπος
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Το Γκιουμρί (αρμενικά: Գյումրի) είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Αρμενίας, αποτελώντας παράλληλα δήμο και διοικητικό κέντρο της επαρχίας Σιράκ στο βορειοδυτικό τμήμα της χώρας. Μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα ήταν γνωστή ως Αλεξανδρούπολη (ρωσικά: Александрополь‎· αρμενικά: Ալեքսանդրապոլ‎) και ήταν μια από τις μεγαλύτερες πόλεις της ρωσικής Αρμενίας με πληθυσμό ανάλογο με εκείνον του Γερεβάν.

Κατά τη σοβιετική περίοδο μετονομάστηκε σε Λενινακάν (αρμενικά: Լենինական‎· ρωσικά: Ленинакан‎) προς τιμήν του Β. Ι. Λένιν. Ο πληθυσμός της πόλης αυξήθηκε πάνω από 200.000 κατοίκους πριν από τον σεισμό στο Σπιτάκ του 1988, όταν υπέστη σοβαρές καταστροφές. Κατά την απογραφή του 2011, ο πληθυσμός του Γκιουμρί ανερχόταν στους 121.976 κατοίκους. Παράλληλα, η πόλη είναι έδρα της επισκοπής του Σιράκ της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας.

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από την αρχαιότητα στον 19ο αιώνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με ανασκαφές, η ευρύτερη περιοχή του Γκιουμρί φαίνεται να κατοικήθηκε από την τρίτη χιλιετία π.Χ.[1], ενώ στο δυτικό τμήμα της σημερινής πόλης εντοπίζονται τα ερείπια του αρχαίου οικισμού Κουμαϊρί, ο οποίος αναφέρεται για πρώτη φορά το 774 π.Χ.[1] και εικάζεται πως ιδρύθηκε από τους Κιμμέριους ή τους Χουρρίτες[2]. Μνεία στον οικισμό γίνεται εκ νέου κατά τον 13ο αιώνα, ενώ αναλυτικές πληροφορίες για την εξέλιξή του είναι διαθέσιμες από τον 19ο αιώνα και έπειτα[1]. Συγκεκριμένα, μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα επρόκειτο για μικρό χωριό που ήταν γνωστό ως Κουμαϊρί, ενώ το 1813 προσαρτήθηκε, βάσει της συνθήκης του Γκουλιστάν, από την Περσική Αυτοκρατορία των Κατζάρων στη Ρωσική Αυτοκρατορία [3].

Σύγχρονη ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ως έδαφος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας γνώρισε σημαντική οικονομική ανάπτυξη λόγω της στρατηγικής του θέσης[4] και αποτέλεσε πόλο έλξης για πληθυσμούς διαφόρων εθνικοτήτων (κατά κύριο λόγο Αρμενίων προσφύγων[5] από τη Δυτική ή Οθωμανική Αρμενία και Ρώσων στρατιωτών). Ο πληθυσμός της πόλης περιλάμβανε κυρίως Αρμένιους, οι οποίοι αποτελούσαν τη συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων και διακρίνονταν σε πρόσφυγες, γηγενείς, καθώς και καθολικούς. Ακόμη υπήρχαν κοινότητες Ρώσων, μουσουλμάνων, Ελλήνων, ρομά κ.ά[1].

Το 1831 ο πληθυσμός του Κουμαϊρί ανερχόταν σε περίπου 3.400 κατοίκους[4]. Το 1836 εκπονήθηκε το πρώτο αρχιτεκτονικό σχέδιο της πόλης και παράλληλα ολοκληρώθηκε η ανέγερση του νέου φρουρίου[1]. Το επόμενο έτος, η πόλη μετονομάστηκε από τον τσάρο Νικόλαο σε Αλεξαντροπόλ προς τιμήν της συζύγου του, Αλεξάνδρας[6].

Η πόλη κατά το 1901.

Ενδιάμεσα η πόλη είχε αρχίσει να επεκτείνεται μέσω της δημιουργίας νέων συνοικιών. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονταν η ρωσική συνοικία στα νότια, η μουσουλμανική στα νοτιοανατολικά και οι αντίστοιχες των Ελλήνων, των ρομά και των καθολικών στα βόρεια. Παράλληλα, οι γηγενείς κατοικούσαν κυρίως στη συνοικία Ντζόρι, ενώ τα οικονομικά ασθενέστερα στρώματα ζούσαν στην περιοχή Χογκχεπλάν[1]. Το 1899, πραγματοποιήθηκε η σιδηροδρομική σύνδεση του Αλεξαντροπόλ με την Τιφλίδα, καθιστώντας το την πρώτη πόλη της Αρμενίας που συμπεριλαμβανόταν στο ρωσικό σιδηροδρομικό δίκτυο[7].

To 1905, στα πλαίσια της Ρωσικής επανάστασης, πραγματοποιήθηκαν εντός της πόλης συγκρούσεις ανάμεσα στα τσαρικά στρατεύματα και τους ντόπιους επαναστάτες[8]. Λίγα χρόνια αργότερα, στις αρχές του 1916, κατέφυγαν στο Αλεξαντροπόλ περίπου 30.000 Αρμένιοι πρόσφυγες από τα εδάφη Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ως συνέπεια της εφαρμοζόμενης γενοκτονίας από πλευράς των Νεότουρκων[9].

Το 1918 συμπεριλήφθηκε στα εδάφη του πρώτου ανεξάρτητου αρμενικού κράτους, ενώ τον Μάιο του 1920 απετέλεσε το επίκεντρο βραχύβιας κομμουνιστικής εξέγερσης που κατεστάλη από τις κυβερνητικές δυνάμεις[10]. Λίγους μήνες μετά, κατά τη διάρκεια του τουρκοαρμενικού πολέμου, οι πολυάριθμες και καλύτερα εξοπλισμένες κεμαλικές δυνάμεις κατέλαβαν το Αλεξαντρόπολ[11], το οποίο κράτησαν επί σειρά μηνών μέχρι την απόσυρσή τους μετά από σοβιετικό τελεσίγραφο (ενδιάμεσα είχε πραγματοποιηθεί και σοβιετική εισβολή που είχε οδηγήσει στη διάλυση του αρμενικού κράτους). Κατά την πεντάμηνη κατοχή του Αλεξαντροπόλ από τα τουρκικά στρατεύματα σημειώθηκαν διώξεις και σφαγές σε βάρος του αρμενικού στοιχείου[12].

Το 1924 η πόλη μετονομάστηκε από Αλεξαντροπόλ σε Λενινακάν προς τιμήν του Σοβιετικού ηγέτη Λένιν, που απεβίωσε νωρίτερα το ίδιο έτος. Τον Οκτώβριο του 1926 υπέστη μεγάλες καταστροφές εξαιτίας ισχυρού σεισμού[13], ενώ τις επόμενες δεκαετίες αναδείχτηκε στη δεύτερη μεγαλύτερη βιομηχανική περιοχή της Αρμενίας μετά το Γερεβάν, με ιδιαίτερα ανεπτυγμένους τους τομείς της υφαντουργίας και της βιομηχανίας τροφίμων[14].

Στις 7 Δεκεμβρίου του 1988 η πόλη χτυπήθηκε από νέο καταστροφικό σεισμό[2] που οδήγησε στην ισοπέδωσή της και τον θάνατο χιλιάδων κατοίκων. Το 1990 ανέκτησε την αρχική του ονομασία (Κουμαϊρί) και από το 1992 είναι γνωστό ως Γκιουμρί.

Η πόλη διετέλεσε πολιτιστική πρωτεύουσα[15] της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών για το 2013.

Γεωγραφία και κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Γκιουμρί, με το Όρος Αραγκάτς στο υπόβαθρο

Το Γκιουμρί βρίσκεται στο κεντρικό τμήμα του οροπεδίου Σιράκ, 126 χιλιόμετρα βόρεια[4] της πρωτεύουσας Γερεβάν. Έχει κατά προσέγγιση ύψος 1.550 μέτρων[1] πάνω από τη στάθμη της θάλασσας, ενώ η γραμμή υψηλού υψομέτρου είναι 1.500 μέτρα. Ο ποταμός Αχουριάν περνάει από τα δυτικά προάστια. Το οροπέδιο Σιράκ περιβάλλεται από τα όρη Παμπάκ από τα ανατολικά και την ηφαιστειακή οροσειρά Αραγκάτς από το νότο. Η πόλη Γκιουμρί απέχει 196 χιλιόμετρα από τη Μαύρη Θάλασσα. Οι γύρω περιοχές κοντά στην πόλη είναι πλούσιες σε πωρόλιθο, βασάλτη και άργιλο.

Το Γκιουμρί έχει υγρό ηπειρωτικό κλίμα (Κέππεν Dfb), το οποίο χαρακτηρίζεται από κρύους χειμώνες με χιονοπτώσεις όπου η ελάχιστη θερμοκρασία σε ακραίες περιόδους μπορεί να πέσει στους -41 °C. Από την άλλη πλευρά, το καλοκαίρι στο Γκιουμρί είναι σχετικά ζεστό, με θερμοκρασίες μέχρι 36 °C. Η ετήσια βροχόπτωση είναι κατά μέσο όρο 486 χιλιοστά.

Κλιματικά δεδομένα Gyumri
Μήνας Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαι Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Έτος
Μέγιστη Υψηλότερη °C (°F) 9.2 13.9 20.6 26.2 29.1 33.1 38.0 36.2 34.0 27.9 20.6 14.0 38
Μέση Υψηλότερη° C (°F) −3.7 −1.7 4.1 13.1 18.3 22.4 26.3 26.8 23.1 16.1 8.0 0.0 12,8
Μέση Ημερήσια °C (°F) −9.5 −7.5 −1.5 6.5 11.7 15.6 19.5 19.5 15.0 8.5 1.8 −5.3 6,2
Μέση Χαμηλότερη °C (°F) −14.8 −12.9 −6.8 0.4 5.3 8.6 12.7 12.6 7.6 1.5 −3.5 −9.9 0,0
Ελάχιστη Χαμηλότερη °C (°F) −41 −35 −30.1 −16 −7.6 −3.6 1.4 −1.1 −4.1 −14.6 −23.8 −31.2 −41
Κατακρημνίσεις mm (ίντσες) 23,7 26,7 28,2 54,5 84,6 73,9 43,2 35,7 26 38,5 28,2 22,8 486
Πηγή: Climatebase.ru[16]

Επιφανείς κάτοικοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 «Gyumri History». gyumri.am (στα Αγγλικά). Gyumri - CIS Cultural Capital. Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2018. 
  2. 2,0 2,1 Shagoyan, Gayane. «Anthropological Notes on a City that Survived an Earthquake. Summary». soclabo.org (στα Αγγλικά). Laboratorium. Russian Review of Social Research. Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2018. 
  3. Payaslian, Simon (2011). The Political Economy of Human Rights in Armenia. Authoritarianism and Democracy in a Former Soviet Republic. London/New York: I.B. Tauris, σελ. 69. https://books.google.gr/books?id=r9Slkgk8GosC&pg=PA75&dq=Armenia+and+Imperial+Decline&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjYu87NisPeAhXoxoUKHSJoA2gQ6AEINzAC#v=onepage&q=Gyumri&f=false. 
  4. 4,0 4,1 4,2 Adalian, Rouben Paul (2010). Historical Dictionary of Armenia (β΄ έκδοση). Scarecrow Press, σελ. 352. https://books.google.gr/books?id=QS-vSjHObOYC&pg=PR13&dq=Gyumri&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwiciLPU_r3fAhXHh6YKHYZRCqo4ChDoAQhcMAk#v=onepage&q=Gyumri&f=false. 
  5. Προέρχονταν κυρίως από τις περιοχές του Καρς και του Ερζερούμ (βλ. Adalian, 2010, σελ. 352).
  6. Αποστολίδης, Αρά. «Αύρα του 19ου αιώνα στο Γκιουμρί». armenika.gr. Αρμενικά. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2018. 
  7. Adalian (2010). σελ. lii.
  8. Payaslian, Simon (2007). The History of Armenia. From the Origins to the Present. New York: Palgrave McMillan, σελ. 122. 
  9. Payaslian (2007). σελ. 145.
  10. Shakarian, Pietro A. (19 Δεκεμβρίου 2017). «The Forgotten Revolution. The May Uprising of 1920 in Armenia». u.osu.edu (στα Αγγλικά). The Ohio State University. Slavic and East European Journal. Ανακτήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 2018. 
  11. Αγτζίδης, Βλάσης (1992). «Το κίνημα ανεξαρτησίας του Πόντου και οι αυτόνομες ελληνικές περιοχές στη Σοβιετική Ένωση του Μεσοπολέμου». Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών (Αθήνα: Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών) 9: 177. http://epublishing.ekt.gr/el/11921/%CE%94%CE%B5%CE%BB%CF%84%CE%AF%CE%BF-%CE%9A%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%85-%CE%9C%CE%B9%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD-%CE%A3%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%B4%CF%8E%CE%BD/12087. 
  12. Dadrian, Vahakn N. (2003) [1995]. The History of the Armenian Genocide. Ethnic Conflict from the Balkans to Anatolia to the Caucasus (έκτη έκδοση). New York/Oxford: Berghahn Books, σελ. 360-363. https://books.google.gr/books?id=ZCVJMAVoMM0C&pg=PA360&dq=%22total+number+killed+by+the+Turks+reached+60,000,+of+which+30,000+were+men,+15,000+women,%22&hl=en&ei=qjUoTt6wBIH2swPVs7WFCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=Alexandropol&f=false. 
  13. Σύγχρονος Εγκυκλοπαιδεία Ελευθερουδάκη. 2ος (πέμπτη έκδοση). Αθήναι: Εγκυκλοπαιδικαί Εκδόσεις Ν. Νίκας και ΣΙΑ Ε.Ε. 1964, σελ. 763. 
  14. Σύγχρονος Εγκυκλοπαιδεία Ελευθερουδάκη. 14ος (πέμπτη έκδοση). 1964, σελ. 918.
  15. «Gyumri CIS Cultural Capital 2013». gyumri.am (στα Αγγλικά). Gyumri - CIS Cultural Capital. Ανακτήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 2018. 
  16. «Climatebase: Gyumri, Armenia». Climatebase. 2014. Ανακτήθηκε στις Δεκέμβριος 2014.  Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate= (βοήθεια)