Γιαγκάν
_(cropped).jpg)
Οι Γιαγκάν ή Γιαμάνα ή και Τεκένικα (ισπ. Yagán, Yaghan, Yámana, Yamana, Tequenica) είναι φυλή ιθαγενών Ινδιάνων της Νότιας Αμερικής, που ζουν στη νότια Χιλή και Αργεντινή. Τα παραδοσιακά εδάφη τους εκτείνονται σε όλη τη Μεγάλη Νήσο της Γης του Πυρός και στις νήσους νοτίως αυτής, μέχρι και το Ακρωτήριο Χορν, γεγονός που τους καθιστά τον νοτιότερο ανθρώπινο ιθαγενή πληθυσμό σε ολόκληρη τη Γη.[1]
Η ομώνυμη γλώσσα τους θεωρείται απομονωμένη γλώσσα.[2] Η Κριστίνα Καλδερόν (1928-2022) ήταν γνωστή ως η τελευταία καθαρόαιμη Γιαγκάν και ως ο τελευταίος άνθρωπος που είχε ως μητρική του τη γλώσσα γιαγκάν[3], η οποία σήμερα θεωρείται ως εξαφανισμένη γλώσσα, έχοντας αντικατασταθεί εντελώς από την ισπανική.
Οι Γιαγκάν ήταν παραδοσιακά νομάδες και κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες, που ταξίδευαν και με κανό από νησί σε νησί προς αναζήτηση τροφής. Οι άνδρες κυνηγούσαν θαλάσσιους λέοντες και οι γυναίκες βουτούσαν για να συλλέξουν στρείδια. Επίσης έτρωγαν κρέας από πτώματα φαλαινών που ξέβραζε η θάλασσα, μούρα και μανιτάρια.
Οι Γιαγκάν έχουν κάποιες ομοιότητες με τις φυλές Τσόνο και Καβέσκαρ ή Αλακαλούφ, που ζούσαν λίγο πιο βόρεια: τη νομαδική ζωή τροφοσυλλεκτών με τη χρήση κανό και φυσικά χαρακτηριστικά, όπως το μικρό ανάστημα και η δολιχοκεφαλία.[4] Ωστόσο οι γλώσσες τους είναι τελείως διαφορετικές.[5]
Παρά το ψυχρό κλίμα, οι παλαιοί Γιαγκάν φορούσαν ελαφρά ή ελάχιστα ρούχα, μια συνήθεια που άλλαξε μόνο μετά από εκτεταμένη επαφή με λευκούς ανθρώπους.[6] Επεβιώναν έτσι επειδή:
- Συγκεντρώνονταν γύρω από φωτιές που άναβαν, ακόμα και μέσα σε πλεούμενα. Είναι γνωστό ότι η ονομασία «Γη του Πυρός» δόθηκε από τους πρώτους διερχόμενους Ευρωπαίους εξερευνητές επειδή έβλεπαν τα βράδια πολλές φωτιές αγναντεύοντας την ξηρά από τα πλοία τους.
- Διέμεναν κάτω από σχηματισμούς βράχων, ώστε να προστατεύονται από τον άνεμο και τη βροχή.
- Αλείφονταν με ζωικό λίπος, ώστε να έχουν επιπλέον θερμική μόνωση.
- Με την πάροδο των αιώνων ανέπτυξαν υψηλότερη κανονική θερμοκρασία σώματος.[7]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Grenoble, Lenore A.; Whaley, Lindsay J. (2002). «What Does Digital Technology Have to Do with Yaghan?». Linguistic Discovery (Dartmouth College) 1 (1). https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=37b60c8aba2069f27bff985adda21417f8261739.
- ↑ «Yámana». Ethnologue. SIL International. Ανακτήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2023.
- ↑ Caistor, Nick (30 Μαρτίου 2022). «Chile: Death of the last Fuegian». Latin America Bureau. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Απριλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 5 Μαρτίου 2024.
- ↑ Trivero Rivera 2005, σελ. 42
- ↑ Trivero Rivera 2005, σελ. 33
- ↑ Murphy 134
- ↑ Murphy 140
Πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Το ομώνυμο λήμμα στην Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britannica, έκδ. 2006, τόμος 14, σελ. 291
- Murphy, Dallas: Rounding the Horn, Basic Books, 2005, ISBN 978-0-465-04760-4
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Γιαγκάν στο Wikimedia Commons
