Γαδίδες

Γαδίδες
	; Ο μπακαλιάρος του Ατλαντικού (είδος Gadus morhua)
Συστηματική ταξινόμηση
Βασίλειο:	Ζώα;
Συνομοταξία:	Χορδωτά (Chordata);
Ομοταξία:	Ακτινοπτερύγιοι (Actinopterygii);
Τάξη:	Γαδόμορφα (Gadiformes);
Οικογένεια:	Γαδίδες (Gadidae); Rafinesque, 1810;

Οι γαδίδες (λατινική-επιστημονική ονομασία Gadidae) είναι οικογένεια θαλάσσιων ψαριών που ανήκει στην τάξη γαδόμορφα (η λέξη σημαίνει τα παρόμοια με τον μπακαλιάρο ψάρια). Τα μέλη της οικογένειας είναι γενικώς κοινώς γνωστά και ως μπακαλιάροι και γάδοι. Οι γαδίδες περιλαμβάνουν αρκετά είδη σημαντικών για τον άνθρωπο ψαριών, όπως τα παραπάνω, αλλά και το νταούκι και τον πολλάκιο.

Περιγραφή

Τα περισσότερα είδη της οικογένειας ζουν στα νερά της εύκρατης ζώνης του Βόρειου ημισφαιρίου, αλλά αρκετά είδη έχουν εξαπλωθεί σε υποτροπικά και υποαρκτικά νερά, με ένα μόνο είδος (μικρομεσίστιος ο νότιος) να συναντάται στο Νότιο ημισφαίριο. Γενικώς είναι ψάρια μεσαίου μεγέθους που ξεχωρίζουν από το ότι έχουν τρία ραχιαία πτερύγια και δύο πρωκτικά. Τα περισσότερα είδη φέρουν τριχοειδείς σαρκώδεις προεξοχές στο πηγούνι, που είναι αισθητήρια όργανα για ανίχνευση του βυθού. Οι γαδίδες είναι σαρκοφάγα ψάρια, τρεφόμενα με οστρακόδερμα και μικρά ψαράκια.^[1]

Οι γαδίδες συγκαταλέγονται στις πιο «πολύτεκνες» οικογένειες ψαριών, καθώς γεννούν αρκετά εκατομμύρια αβγά κάθε φορά. Αυτό συνεισφέρει στους μεγάλους αριθμούς τους και στο σχετικώς εύκολο ψάρεμα μεγάλων ποσοτήτων τους.^[2]

Ταξινομική

Στο παρελθόν τα γένη και είδη που περιλαμβάνονταν στις γαδίδες διέφεραν σημαντικά από τον έναν ταξινομιστή στον άλλο. Για παράδειγμα, ψάρια που σήμερα κατατάσσονται ομοφώνως στις οικογένειες λοτίδες (π.χ. ο βρόσμιος) και φυκίδες ταξινομούνταν στις γαδίδες, ως μέλη των υποοικογενειών λοτίνες και φυκίνες (Lotinae, Phycinae). Ωστόσο, οι φυλογενετικές μελέτες (δηλαδή οι αναλύσεις του DNA) υπέδειξαν αρκετές γενετικές διαφορές ώστε να οδηγήσουν στον ορισμό νέων οικογενειών για τα ψάρια αυτά.^[3]^[1]^[4]^[5]

Σήμερα η ευρύτερη συναίνεση είναι ότι οι γαδίδες περιλαμβάνουν τα εξής ένδεκα γένη:

Arctogadus, Dryagin, 1932, με ένα μόνο είδος
Boreogadus, Günther, 1862, με ένα είδος
Eleginus, Fischer, 1813, με 2 είδη
Gadiculus, Guichenot, 1850, με 2 είδη
Gadus, Linnaeus, 1758, με 3 είδη
Melanogrammus, Gill, 1862, με ένα είδος
Merlangius, Garsault, 1764, με ένα είδος
Microgadus, Gill, 1865, με 2 είδη
Micromesistius, Gill, 1863, με 2 είδη
Pollachius, Nilsson, 1832, με 2 είδη
Trisopterus, Rafinesque, 1814, με 4 είδη

Επιπροσθέτως, είναι γνωστά από απολιθώματα τα εξής τρία εξαφανισμένα προϊστορικά γένη:

†Palimphemus, Kner, 1862 (Μειόκαινο της Αυστρίας, Σλοβακίας, Ουγγαρίας, Κροατίας, Καζαχστάν και ρωσικού βόρειου Καυκάσου)^[6]^[7]
†Paratrisopterus, Fedotov, 1971 (μέσο και ύστερο Μειόκαινο της Πολωνίας, Μολδαβίας, Ρουμανίας, Ουκρανίας, Αμπχαζίας και ρωσικού βόρειου Καυκάσου)^[7]
†Semeniolum, Gaemers, 1984, από ωτόλιθο (Ολιγόκαινο της Ολλανδίας και Γερμανίας)^[8]

Παραπομπές

1 2 Πρότυπο:FishBase family
↑ Cohen, Daniel M. (1998). Paxton, J.R.· Eschmeyer, W.N., επιμ. Encyclopedia of Fishes. San Diego: Academic Press. σελίδες 130-131. ISBN 0-12-547665-5.
↑ «Gadidae». ITIS.
↑ Nelson, J.S.: Fishes of the World, 4η έκδ., John Wiley & Sons, Hoboken 2006
↑ Fricke, R.· Eschmeyer, W.N.· Van der Laan, R. (2025). «ESCHMEYER'S CATALOG OF FISHES: CLASSIFICATION». California Academy of Sciences. Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2025.
↑ Carnevale, Giorgio; Harzhauser, Mathias; Schultz, Ortwin (2012). «The Miocene gadid fish Palimphemus anceps Kner, 1862: a reappraisal». Geodiversitas 34 (3): 625-643. doi:10.5252/g2012n3a9. ISSN 1280-9659. Bibcode: 2012Geodv..34..625C. http://www.bioone.org/doi/abs/10.5252/g2012n3a9.
1 2 Schwarzhans, Werner; Carnevale, Giorgio; Bratishko, Andriy; Japundžić, Sanja; Bradić, Katarina (2017). «Otoliths in situ from Sarmatian (Middle Miocene) fishes of the Paratethys. Part II: Gadidae and Lotidae». Swiss Journal of Palaeontology 136 (1): 19-43. doi:10.1007/s13358-016-0114-5. ISSN 1664-2384. Bibcode: 2017SwJP..136...19S. https://sjpp.springeropen.com/articles/10.1007/s13358-016-0114-5.
↑ Gaemers, Pieter (2017-07-17). «Taxonomy, Distribution and Evolution of Trisopterine Gadidae by Means of Otoliths and Other Characteristics». Fishes 1 (1): 18-51. doi:10.3390/fishes1010018. ISSN 2410-3888. Bibcode: 2017Fishe...1...18G.

Πηγές

Το λήμμα «γαδίδαι» στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 9, σελ. 200

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Οι γαδίδες στα Wikispecies

[FB-1] 1 2 Πρότυπο:FishBase family

[EoF-2] Cohen, Daniel M. (1998). Paxton, J.R.· Eschmeyer, W.N., επιμ. Encyclopedia of Fishes. San Diego: Academic Press. σελίδες 130-131. ISBN 0-12-547665-5.

[ITIS-3] «Gadidae». ITIS.

[4] Nelson, J.S.: Fishes of the World, 4η έκδ., John Wiley & Sons, Hoboken 2006

[:13-5] Fricke, R.· Eschmeyer, W.N.· Van der Laan, R. (2025). «ESCHMEYER'S CATALOG OF FISHES: CLASSIFICATION». California Academy of Sciences. Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2025.

[6] Carnevale, Giorgio; Harzhauser, Mathias; Schultz, Ortwin (2012). «The Miocene gadid fish Palimphemus anceps Kner, 1862: a reappraisal». Geodiversitas 34 (3): 625-643. doi:10.5252/g2012n3a9. ISSN 1280-9659. Bibcode: 2012Geodv..34..625C. http://www.bioone.org/doi/abs/10.5252/g2012n3a9.

[:0-7] 1 2 Schwarzhans, Werner; Carnevale, Giorgio; Bratishko, Andriy; Japundžić, Sanja; Bradić, Katarina (2017). «Otoliths in situ from Sarmatian (Middle Miocene) fishes of the Paratethys. Part II: Gadidae and Lotidae». Swiss Journal of Palaeontology 136 (1): 19-43. doi:10.1007/s13358-016-0114-5. ISSN 1664-2384. Bibcode: 2017SwJP..136...19S. https://sjpp.springeropen.com/articles/10.1007/s13358-016-0114-5.

[8] Gaemers, Pieter (2017-07-17). «Taxonomy, Distribution and Evolution of Trisopterine Gadidae by Means of Otoliths and Other Characteristics». Fishes 1 (1): 18-51. doi:10.3390/fishes1010018. ISSN 2410-3888. Bibcode: 2017Fishe...1...18G.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]