Γέφυρες στην Ελλάδα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Η γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου, η μακρύτερη στην Ελλάδα

Οι γέφυρες στην Ελλάδα χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για την διευκόλυνση των μεταφορών, πχ. στη διάβαση ποταμών οι οποίοι φουσκώνουν κατά τη διάρκεια του χειμώνα[1], ενώ έχουν χρησιμοποιηθεί υδατογέφυρες για την μετακίνηση νερού, πχ. σε ρωμαϊκά υδραγωγεία[2]. Επίσης, πέρα από τις τεχνητές γέφυρες στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 26 φυσικές γέφυρες, οι οποίες είναι προϊόν καρστικής αποσάθρωσης, κατολισθήσεων ή διάβρωσης.[3]

Ιστορική εξέλιξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Γεφύρι της Πλάκας ήταν ένα πέτρινο τοξωτό γεφύρι στον Άραχθο ποταμό. Βρισκόταν στο Πρώην Δήμο Πραμάντων σε απόσταση 50 χιλιομέτρων από τα Γιάννενα και ένωνε τους νομούς Ιωαννίνων και Άρτας. Χτισμένο το 1866, ήταν μονότοξο, με άνοιγμα κάμαρας 40 μέτρα, ύψος 21 μέτρα και με άνοιγμα στην κορυφή 3,2 μέτρα.[1] Θεωρούνταν το μεγαλύτερο μονότοξο γεφύρι των Βαλκανίων

Η εξέλιξη στην κατασκευή των γεφυρών ακολούθησε αυτή των δρόμων, ενώ στην Ελλάδα διακρίνονται τρεις φάσεις, ανάλογα με τα υλικά που χρησιμοποιούνταν. Κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης, τα υλικά που χρησιμοποιούνταν ήταν κορμοί δέντρων, πέτρινες πλάκες ή ογκόλιθοι και με αυτό το τρόπο γεφύρωναν ρυάκια. Παράδειγμα τέτοιας γέφυρας είναι η γέφυρα του Αρκαδικού, η οποία κατασκευάστηκε την μυκηναϊκή εποχή και αποτελείται από ογκόλιθους.[4] Πρόχειρες ξύλινες γέφυρες, σήμερα γνωστές ως λιάσια ή λεσιά, χρησιμοποιούνται ακόμη σε μικρά ποτάμια. Αυτές οι γέφυρες δεν έχουν δικά τους βάθρα, αλλά στερεώνονται σε δέντρα ή βράχια στις όχθες των ποταμών. Για να γίνει μια γέφυρα πιο ασφαλής χρησιμοποιούνταν ξύλινα ή πέτρινα μεσόβαθρα και κατάστρωμα από κορμούς και μικρότερα ξύλα. Οι Μυκηναίοι κατασκεύασαν γέφυρες από ογκόλιθους οι οποίες είχαν ένα εκφορητικό σύστημα με τη χρήση λίθινων προβολών (δηλαδή το πάνω μέρος να προβάλει περισσότερο από το αποκάτω) με αποτέλεσμα να σχηματίζουν ψευδοθόλους με τριγωνικό άνοιγμα. Η φάση αυτή τελείωσε περίπου το 200 π.Χ., όταν οι Ρωμαίοι εισήγαγαν τις επεξεργασμένες πέτρινες πλάκες στην κατασκευή των γεφυρών.[2]

Οι Ρωμαίοι, πέρα από την χρήση επεξεργασμένων πλακών, χρησιμοποίησαν επίσης την αψίδα με ημικυκλικό τόξο για την κατασκευή γεφυρών και κυρίως υδραγωγείων.[2] Μια εξέλιξη αυτού του σχεδίου ήταν οι αψίδες με οξυκόρυφα τόξα, τα οποία είναι επηρεασμένα από τους ανατολίτικους πολιτισμούς. Τα τοξωτά γεφύρια, πολλά από τα οποία κατασκευάστηκαν κατά το 18ο και 19ο αιώνα, αποτελούν αξιόλογα έργα της λαϊκής αρχιτεκτονικής, με λεπτά τόξα, γερά βάθρα και τα οποία έχουν μεγάλη αισθητική αξία.[2] Συνήθως στη κορυφή του τόξου είναι πολύ στενά. Τα γεφύρια αυτά ήταν αρχικά ξύλινα, αλλά στη συνέχεια κατασκευάστηκαν από πέτρα η οποία ήταν ανθεκτική, ομοιόμορφη, συμπαγής, χωρίς ρωγμές και με αντοχή στην διάβρωση. Στην Ήπειρο, τα γεφύρια αυτά ήταν από σχιστόλιθο. Για την κατασκευή τους, πρώτα στηνόταν ο ξυλότυπος και εν συνεχεία η κατασκευή προχωρούσε παράλληλα σχηματίζοντας το τόξο. Οι γέφυρες αυτές δεν χρησιμοποιούν κονίαμα. Το σημείο που επιλεγόταν για την κατασκευή της γέφυρας ήταν κάποιο στένωμα του ποταμού ενώ οι βράχοι στις όχθες ήταν σημεία στήριξης των βάθρων της γέφυρας. Το πόσα τόξα θα χρειάζονταν για τη κατασκευή εξαρτώταν από το πλάτος του ποταμού. Συχνά υπήρχαν μικρότερα τόξα στα σημεία πρόσβασης. Πολλά από αυτά τα γεφύρια καταστράφηκαν και στη συνέχεια ξαναχτίστηκαν.[1] Σήμερα σώζονται σε όλη την Ελλάδα τουλάχιστον 1.500 πέτρινα τοξωτά γεφύρια.[5] Το μακρύτερο από αυτά είναι η γέφυρα Ντε Μποσσέ (Δεβοσέτου) στο Αργοστόλι της Κεφαλλονιάς, με μήκος 900 μέτρα. Θεμελιώθηκε το 1812, από τον Ελβετό Κάρολο Φίλιππο Ντε Μποσσέ, ταγματάρχη του βρετανικού στρατού κατοχής.[6]

Η τρίτη φάση στην κατασκευή των γεφυρών γίνεται με την εισαγωγή πλήρως κατεργασμένων υλικών, όπως ατσάλι και οπλισμένο σκυρόδεμα.[2] Παραδείγματα τέτοιων γεφυρών είναι οι δίδυμες γέφυρες της Εγνατίας οδού, όπως η γέφυρα του Αράχθου και η γέφυρα Γρεβενιώτικου, η Υψηλή Γέφυρα Ευρίπου, η οποία είναι η γέφυρα με το λεπτότερο κατάστρωμα στο κόσμο, και η γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου, η οποία είναι η μακρύτερη καλωδιωτή γέφυρα στο κόσμο. Ένας παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι σεισμικότητα του εδάφους, και γι αυτό το λόγο οι γέφυρες έχουν αντισεισμική προστασία, όπως ειδικά έδρανα και άλλα συστήματα απορρόφησης ενέργειας[7].

Κατάλογος γεφυρών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ονομασία Μήκος (σε μέτρα) Έναρξη κατασκευής Ολοκλήρωση κατασκευής Εμπόδιο Σχόλια
Γέφυρα Τεμπών 210 1959 1960 Πηνειός ποταμός και σιδηρ. γραμμή ανοίγματα 5
Γέφυρα Ευήνου 240 1965 1967 Εύηνος ποταμός ανοίγματα 6: 6Χ40=240
Γέφυρα Αλφειού 390 1960 1962 Αλφειός ποταμός ανοίγματα 10: 8Χ40+2Χ35=390
Γέφυρα Διδυμοτείχου 150 1960 1962 Ερυθροπόταμος ποταμός ανοίγματα 11
Γέφυρα λίμνης Πολυφύτου 1372 1972 1975 Λίμνη Πολυφύτου -
Γέφυρα Ρυμνίου 615 1972 1976 Λίμνη Πολυφύτου ανοίγματα 15: 15Χ41=615
Γέφυρα Τατάρνας 443,5 1965 1970 Λίμνη Κρεμαστών ανοίγματα 3
Γέφυρα Επισκοπής (Μέγδοβα) [8][9] 602 1964 1967 Λίμνη Κρεμαστών ανοίγματα 8: 6Χ86+2Χ43=602
Γέφυρα Χαρίλαος Τρικούπης (Ρίου - Αντιρρίου) 2252 1998 2004 Πατραϊκός κόλπος καλωδιωτή
Υψηλή Γέφυρα Ευρίπου (νέα) 450 1985 1992 Στενό του Ευρίπου καλωδιωτή
Γέφυρα Νέας Ποτίδαιας 165,5 1966 1970 Διώρυγα Νέας Ποτίδαιας ανοίγματα 3
Γέφυρα Γιάννουλης 106 1958 1960 Πηνειός ποταμός ανοίγματα 7
Γέφυρα Τοξοτών 227 19?? 196? Νέστος ποταμός -
Γέφυρα Αξιούπολης 322 1957 1959 Αξιός ποταμός ανοίγματα 7: 7Χ46=322
Γέφυρα Σελινούντος 120 195? 19?? Σελινούς ποταμός ανοίγματα 4: 4Χ30=120
Γεφύρι της Άρτας‎ 138 1958 1959 Άραχθος ποταμός ανοίγματα 3: 3Χ46=138
Γέφυρα Στρυμονικού 470,5 1964 1968 Στρυμόνας ποταμός ανοίγματα 11
Γέφυρα Παρανεστίου 203 1961 1964 Νέστος ποταμός ανοίγματα 8
Γέφυρα Παπάδων 96 1964 1965 Νέστος ποταμός ανοίγματα 2: 2Χ48=96
Γέφυρα Άρδα 370 1959 1965 Άρδας ποταμός ανοίγματα 11: 11Χ33,6=370
Γέφυρα Κατοχής 184 1956 1959 Αχελώος ποταμός ανοίγματα 4: 4Χ46=184
Γέφυρα Γαλλικού 287 197? 1973 Γαλλικός ποταμός -
Γέφυρα Αξιού 783 197? 1973 Αξιός ποταμός -
Γέφυρα Λουδία 81 197? 1973 Λουδίας ποταμός -
Γέφυρα Αλιάκμονα 510 197? 1973 Αλιάκμονας ποταμός -

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 «Τα Ηπειρώτικα Γεφύρια». Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. http://www.ntua.gr/MIRC/db/epirus_db/ARXITEKTONIKH/Gefuria.htm. Ανακτήθηκε στις 2013-06-20. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 «Τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια της Ελλάδας». Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Μακρυνίτσας. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη - Κέντρο δια βίου μάθησης, σσ. 13-16. http://repository.edulll.gr/edulll/retrieve/4047/1228.pdf. Ανακτήθηκε στις 2013-06-20. 
  3. Ιωάννου Ιωάννης (1981-1982). «Φυσικές γέφυρες στην Ελλάδα». Δελτίον Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρίας 18 (1-2). http://geolib.geo.auth.gr/digeo/index.php/bssg/article/view/6262. 
  4. «Μυκηναϊκή Γέφυρα Καζάρμας». Οδυσσέας. Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού. 2007. http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=1710. Ανακτήθηκε στις 2013-06-20. 
  5. Σέλλα Όλγα (2011-12-24). «Τα τοξωτά γεφύρια της Ελλάδας». Καθημερινή. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_3_24/12/2011_467036. Ανακτήθηκε στις 2013-06-20. 
  6. «Κεφαλλονιά: Κατέρρευσε τμήμα της ιστορικής γέφυρας Ντε Μποσέ». Το Βήμα. 12 Δεκεμβρίου 2011. http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=434394. Ανακτήθηκε στις 31 Μαρτίου 2016. 
  7. Τσιγγάνας Θανάσης (2005-04-03). «Γέφυρες - Άτλαντες στην Eγνατία Oδό». Καθημερινή. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_9_03/04/2005_139165. Ανακτήθηκε στις 2013-06-20. 
  8. [1]
  9. [2]