Βιέλλα
Η βιέλλα (από το ιταλικό viella) ή το βιελ (γαλλ. vièle) είναι μεσαιωνικό και αναγεννησιακό έγχορδο μουσικό όργανο που παίζεται με δοξάρι («τοξωτό έγχορδο»), πρόδρομος του βιολιού, ένα από τα σπουδαιότερα έγχορδα κατά τον 12ο και τον 13ο αιώνα.
Η βιέλλα ήταν παρόμοια με το σημερινό βιολί, αλλά με κάπως μακρύτερο και παχύτερο σώμα. Είχε τρεις έως πέντε χορδές (κατά πάσα πιθανότητα σχεδόν πάντοτε με πέντε χορδές[1]) κατασκευασμένες από έντερο, και φυλλόσχημη κεφαλή (το τμήμα όπου βρίσκονται τα κλειδιά) με τα κλειδιά στην επάνω επιφάνεια. Σε κάποιες περιπτώσεις είχε σώμα σε σχήμα «8», αλλά ανεξαρτήτως της εξωτερικής μορφής το αντηχείο αποτελείτο από ράχη και κοιλία συνενωμένες με πλευρικά ξύλα. Το πλέον συνηθισμένο σχήμα που δινόταν στις πρώτες βιέλλες στη Γαλλία ήταν το ωοειδές, που με τις τροποποιήσεις του παρέμεινε το συνηθέστερο μέχρι που η ιταλική lira da braccio επιβεβαιώθηκε ως καλύτερος τύπος, οδηγώντας τελικώς στο βιολί.[2]
Οι βιέλλες συγκαταλέγονταν ανάμεσα στα δημοφιλέστερα όργανα της Δυτικής Ευρώπης κατά τον Μεσαίωνα. Τη χρησιμοποιούσαν τροβαδούροι και μενεστρέλοι από τον 13ο μέχρι τον 15ο αιώνα. Η βιέλλα πιθανώς κατάγεται από τη λεγόμενη βυζαντινή λύρα, αχλαδόσχημο έγχορδο που είχε επικρατήσει σε εδάφη της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και το οποίο είχε επιδράσεις από το αραβικό τοξωτό έγχορδο ρεμπάμπ.[3] Σώζονται πολλές μεσαιωνικές εικονογραφήσεις διάφορων τύπων από βιέλλες σε εικονογραφημένα χειρόγραφα[4], γλυπτά και ζωγραφικούς πίνακες.
Από τα μέσα ή από τα τέλη του 15ου αιώνα η λέξη vielle αναφέρεται πλέον στο πληκτροφόρο όργανο hurdy-gurdy, ως συντομευμένη μορφή της πλήρους ονομασίας vielle à roue (= «βιέλλα με τροχό»).[5]
Πολλά σημερινά μουσικά σύνολα που σχηματίσθηκαν προκειμένου να παίζουν αναγεννησιακή ή μεσαιωνική μουσική χρησιμοποιούν μερικές φορές τη βιέλλα, μαζί με ανατολικά όργανα όπως τo ρεμπέκ και το σαζ.
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Το λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χ. Πάτση»
- ↑ Μία ή περισσότερες προτάσεις από το προηγούμενο κείμενο ενσωματώνει κείμενο από έκδοση που είναι πλέον κοινό κτήμα: Schlesinger, Kathleen (1911) «Vielle» στο: Chisholm, Hugh, επιμ. Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα 28 (11η έκδοση) Cambridge University Press, σελ. 50
- ↑ Το λήμμα «fiddle» στην Encyclopædia Britannica, στην Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/206069/fiddle (ανακτήθηκε στις 6 Μαρτίου 2009)
- ↑ Roi David jouant de la vièle en huit[νεκρός σύνδεσμος] (στη γαλλική γλώσσα)
- ↑ Schlesinger 1911.
Πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Το ομώνυμο λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 8, σελ. 461
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]