Μπεσίκι

Μπεσίκι
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση	1750; Τιφλίδα
Θάνατος	24 Ιανουαρίουιουλ. / 4 Φεβρουαρίου 1791γρηγ.; Ιάσιο
Ψευδώνυμο	Besiki
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσες	Γεωργιανά
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα	διπλωμάτης; ποιητής; συγγραφέας
Αξιοσημείωτο έργο	Tano-Tatano
Οικογένεια
Γονείς	Zakaria
Υπογραφή
	Σχετικά πολυμέσα
	δεδομένα

Ο Βησσαρίων Ζακαρίας τζε Γκαμπασβίλι (γεωργιανά: ბესარიონ ზაქარიას ძე გაბაშვილი, 1750 – 25 Ιανουαρίου 1791) ήταν Γεωργιανός ποιητής, διπλωματικός απεσταλμένος και πολιτικός, γνωστός με το φιλολογικό ψευδώνυμο Μπεσίκι (γεωργ. ბესიკი).

Βίος

Ο Β. Γκαμπασβίλι γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Τιφλίδα, ως μέλος μιας οικογένειας ευγενών που διεκδικούσε καταγωγή από τη βιβλική πόλη Γαβαών. Ο ίδιος ο ποιητής χρησιμοποιούσε συχνά το επώνυμο Γκαμπαόνι αντί του «Γκαμπασβίλι». ^[1] Ο πατέρας του, ο Ζακαρία, ως ιερέας της Γεωργιανής Ορθόδοξης Εκκλησίας ήταν ο εξομολογητής του ίδιου του βασιλέως της χώρας Τεϊμουράζ Β΄ της Καχετίας. Ο Ζακαρία αφορίσθηκε και απομακρύνθηκε το 1764, αλλά επιτράπηκε στον Βησσαρίωνα από τον βασιλιά Ηράκλειο να παραμείνει στη βασιλική Αυλή, όπου ολοκλήρωσε την εκπαίδευσή του και άρχισε μια σταδιοδρομία βάρδου, με το πρώιμο στιλ του επηρεασμένο από την περσική ποίηση και από τον πολύγλωσσο Αρμένιο (αλλά γεννημένο επίσης στην Τιφλίδα) ποιητή Σαγιάτ-Νοβά. Παρά το νεαρό της ηλικίας του, ο Β. Γκαμπασβίλι πρόλαβε να δημιουργήσει πολλούς εχθρούς εντός της αυλής, κυρίως εξαιτίας των σατιρικών ποιημάτων του και των προσβλητικών επιθέσεών του κατά του Πατριάρχου Αντώνιος Α΄ της Γεωργίας. Φήμες που κυκλοφορούσαν έλεγαν πως ο ποιητής είχε ερωτευθεί την αδελφή του Ηρακλείου, την Άννα, αλλά ο ίδιος θρύλος υπάρχει και για τον Σαγιάτ-Νοβά. Το 1777 ο Μπεσίκι-Γκαμπασβίλι κατηγορήθηκε για ασέβεια από τον Πατριάρχη Αντώνιο, ο οποίος τον κατονόμασε ως τον Αντίχριστο και τον κατήγγειλε στον βασιλιά. Ως αποτέλεσμα, ο Μπεσίκι εξορίσθηκε από την Τιφλίδα και χρειάσθηκε να καταφύγει στο Βασίλειο της Ιμερετίας (στη δυτική Γεωργία), όπου τον υποδέχθηκε με τιμές και τον διόρισε σε υψηλή θέση ο βασιλιάς Σολομών Α΄ της Ιμερετίας. Αργότερα, μετά τον θάνατο του Σολομώντα, ο ποιητής αναμίχθηκε στη σύντομη διαμάχη για τον θρόνο και μετά υπηρέτησε ως διπλωμάτης τον επόμενο βασιλέα Σολομώντα Β΄. Για μια φορά ακόμα ωστόσο ο Μπεσίκι αναμίχθηκε στις δολοπλοκίες της αυλής. Και πάλι θρυλείται ότι η ποιητική του προσέγγιση προς τη νεότερη σύζυγο του Σολομώντα Β΄ ίσως να ήταν ο λόγος που ο βασιλιάς τον έστελνε σε επικίνδυνες και μακρινές διπλωματικές αποστολές, η τελευταία εκ των οποίων ήταν στην Αυτοκρατορική Ρωσία, με στόχο την εξασφάλιση της ρωσικής προστασίας για την Ιμερετία κατά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο (1787-1792). Επί μία τριετία ο Μπεσίκι συνόδευε τον Ρώσο αρχιστράτηγο Ποτέμκιν και αιφνιδίως αρρώστησε και πέθανε στο Ιάσιο σε ηλικία μόλις 41 ετών.^[2] Το 2019 εγκαινιάσθηκε ένα άγαλμα του Μπεσίκι στο Ιάσιο.

Ποίηση

Εξαιτίας της ταραχώδους ζωής του Μπεσίκι και των συνεχών ταξιδιών του, πολλά από τα χειρόγραφά του χάθηκαν για πάντα. Κανένα έργο του δεν είχε εκδοθεί όσο ζούσε, αλλά επί δεκαετίες μετά τον θάνατό του κυκλοφορούσαν εκατοντάδες αντίγραφα σε χειρόγραφα. Το μειονέκτημα αυτού είναι ότι πολλές σημειώσεις, ακόμα και οι τίτλοι ποιημάτων ίσως να είναι επινοήσεις ερασιτεχνών αντιγραφέων.^[2]

Η ποικιλόμορφη ποίηση του Μπεσίκι είναι αξιοσημείωτη για τη μουσικότητα και τον αυθορμητισμό της.^[3] Τα καλύτερα ποιήματά του, όπως τα სევდის ბაღს შეველ («Μπήκα σε έναν κήπο μελαγχολίας»), მე მივხვდი მაგას შენსა ბრალებსა («Κατάλαβα τις κατηγόριες σου»), შაშვნი შავნი («Τα μαύρα πουλιά») και πάνω από όλα τα ტანო ტატანო («Το ανάστημα της ομορφιάς») και დედოფალს ანაზედ («Στη Βασίλισσα Άννα»), είναι αφιερωμένα σε έναν παθιασμένο έρωτα με μια μικρή απόχρωση μελαγχολίας και έναν κομψό τόνο.^[4] Υπάρχει όμως και η ηρωική ποίηση στο έργο του, όπως τα ποιήματα ასპინძისათვის («Επί της Μάχης του Ασπίντζα») και რუხის ომი («Η Μάχη του Ρούχι»), αμφότερα αφιερωμένα στις νίκες του γεωργιανού στρατού εναντίον των Οθωμανών και των Αμπχαζίων-Κιρκασίων, αντιστοίχως: Στο πρώτο ο Μπεσίκι εξυμνεί την πολεμική ικανότητα του στρατού της Γεωργίας και το στρατιωτικό ταλέντο του Πρίγκιπα Δαβίδ Ορμπελιάνι, ο οποίος διοικούσε εμπροσθοφυλακή και ήταν ο ίδιος ποιητής με κάποιο ταλέντο.^[5] Ταυτοχρόνως το ποίημα είναι μια ζωηρή αποκήρυξη του Γερμανού διοικητή των Ρώσων Gottlieb Heinrich Totleben, που είχε εγκαταλείψει τους Γεωργιανούς συμμάχους του λίγο πριν τη μάχη. Ο Μπεσίκι κατείχε επίσης άριστα την τέχνη της σατιρικής ποιήσεως, με αξιοσημείωτα παραδείγματα τα რძალ-დედამთილიანი («Η πεθερά κι η νύφη») και ჭაბუა ორბელიანზე («Στην Τσάμπουα Ορμπελιάνι»).^[4] Ο ποιητής εφάρμοσε κάποιες νέες μεθόδους στην κατασκευή των στίχων και στη σύνθεση, ενώ εισήγαγε και μερικές νέες λέξεις (νεολογισμούς), ανακαινίζοντας και εμπλουτίζοντας τη γεωργιανή ποίηση με φρέσκες μεταφορές.^[5] Το ίχνος του στην ιστορία της γεωργιανής λογοτεχνίας είναι αξιοσημείωτο. Ειδικότερα, η ποίηση του Μπεσίκι επηρέασε βαθιά τους Γεωργιανούς Ρομαντικούς των αρχών του 19ου αιώνα.

Παραπομπές

↑ Leonidze, Giorgi (1942). «გაბაშვილები». Literaturis Matiane (Georgian) 3-4: 366. https://www.scribd.com/doc/97090747/%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94-%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%97%E1%83%AE%E1%83%94-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%97%E1%83%94-%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98.
1 2 Rayfield, Donald: The Literature of Georgia: A History, 2η έκδ., σσ. 124-126, Routledge, 2000
↑ Mikaberidze, Alexander: το λήμμα «Besiki (Bessarion Gabashvili)» στο Dictionary of Georgian National Biography, 2007 Αρχειοθετήθηκε 2010-03-24 στο Wayback Machine.. Retrieved on 2007-04-09.
1 2 Kveselava, M.: Anthology of Georgian Poetry, 181, The Minerva Group, Inc., 2002, ISBN 0-89875-672-3
1 2 Baramidze, A.G., Gamezardashvili, D.M. (2001): Georgian Literature, σελ. 45, The Minerva Group, Inc., ISBN 0-89875-570-0

Πηγές

Το ομώνυμο λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 9

[1] Leonidze, Giorgi (1942). «გაბაშვილები». Literaturis Matiane (Georgian) 3-4: 366. https://www.scribd.com/doc/97090747/%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94-%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%97%E1%83%AE%E1%83%94-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%97%E1%83%94-%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98.

[Rayfield-2] 1 2 Rayfield, Donald: The Literature of Georgia: A History, 2η έκδ., σσ. 124-126, Routledge, 2000

[3] Mikaberidze, Alexander: το λήμμα «Besiki (Bessarion Gabashvili)» στο Dictionary of Georgian National Biography, 2007 Αρχειοθετήθηκε 2010-03-24 στο Wayback Machine.. Retrieved on 2007-04-09.

[Kveselava-4] 1 2 Kveselava, M.: Anthology of Georgian Poetry, 181, The Minerva Group, Inc., 2002, ISBN 0-89875-672-3

[Baramidze-5] 1 2 Baramidze, A.G., Gamezardashvili, D.M. (2001): Georgian Literature, σελ. 45, The Minerva Group, Inc., ISBN 0-89875-570-0

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]