Ασπαλίς

Η Ασπαλίς (αρχ. ελλ. Ἀσπαλίς) ήταν πρόσωπο της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, από την πόλη Μελιταία της Φθίας. Ο μύθος της φαίνεται ότι κατασκευάσθηκε προκειμένου να παρέχει μια αιτιολόγηση για την τοπική θρησκευτική επίκληση και λατρεία της θεάς Αρτέμιδος. Καθώς συμβαίνει και σε άλλο μύθο της θεάς^[1], η Ασπαλίς αυτοκτόνησε με απαγχονισμό και το σώμα της εξαφανίσθηκε.

Ο μύθος της Ασπαλίδος, όπως τον αφηγείται ο Αντωνίνος Λιβεράλις, έχει ως εξής: Κάποτε την πόλη Μελιταία κυβερνούσε ένας τύραννος τόσο σκληρός ώστε οι κάτοικοί της δεν τον αποκαλούσαν με το πραγματικό του όνομα, αλλά με το επίθετο «Τάρταρος». Εκτός των άλλων, διέτασσε να του φέρνουν τις ομορφότερες παρθένες και τις διατηρούσε ως παλλακίδες του ενάντια στη θέλησή τους. Μία από εκείνες που άκουσε για την ομορφία της ήταν και η Ασπαλίς, κόρη ενός κατοίκου της Μελιταίας που λεγόταν Αργαίος. Ο Τάρταρος έστειλε να του φέρουν την Ασπαλίδα, αλλά τότε εκείνη αυτοκτόνησε με απαγχονισμό προκειμένου να το αποφύγει. Ο αδελφός της Αστυγίτης ορκίσθηκε να εκδικηθεί τον θάνατό της προτού βγάλουν το πτώμα της από την αγχόνη. Φόρεσε έτσι ρούχα της αδελφής του κρύβοντας ένα σπαθί από κάτω και με αυτή τη μεταμφίεση κατόρθωσε να εισέλθει μέσα στο ανάκτορο του τυράννου και να τον σκοτώσει. Οι κάτοικοι της πόλεως πέταξαν το σώμα του τυράννου σε ένα ποτάμι που από το γεγονός αυτό έλαβε την ονομασία «Τάρταρος» και φόρεσαν στον Αστυγίτη ένα στεφάνι για να του εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους. Πηγαίνοντας όμως να πάρουν το σώμα της Ασπαλίδος για να το θάψουν με τιμές, διεπίστωσαν ότι αυτό είχε εξαφανιστεί. Αντί για αυτό στη θέση του βρήκαν ένα ξόανο (ξύλινο λατρευτικό άγαλμα) της Αρτέμιδος, μια μεταμόρφωση που αποδόθηκε στη θεά. Σε μια παραλλαγή του μύθου, η Ασπαλίς αυτοκτόνησε μπροστά στο άγαλμα της Αρτέμιδος και οι κάτοικοι βρήκαν αντί της Ασπαλίδος το πτώμα μιας άγνωστης σε αυτούς κοπέλας στη βάση του αγάλματος της θεάς. Ούτως ή άλλως, οι κάτοικοι πίστεψαν ότι η Ασπαλίς είχε σωθεί από τη θεά και είχε μεταφερθεί κάπου μακριά (πρβλ. Ιφιγένεια) και το ξόανο ή το άγαλμα έγινε το βασικό αντικείμενο τοπικής λατρείας. Αναφερόταν ως Ασπαλίς Αμειλήτη Εκαέργη και σε ανάμνηση του θαυματουργικού συμβάντος οι Μελιταίοι θυσίαζαν στην Αρτέμιδα μια φορά το έτος έναν τράγο τον οποίο έριχναν από έναν γκρεμό ή κατ' άλλους μια θηλυκή γίδα την οποία απαγχόνιζαν οι παρθένες της πόλεως, ως μια τελετουργική αναπαράσταση της αυτοκτονίας της Ασπαλίδος.^[2]

Υπάρχει η θεωρία ότι η Ασπαλίς ήταν αρχικώς δυτική σημιτική θεότητα του κυνηγιού που ταυτίσθηκε από τους Έλληνες με την Αρτέμιδα.^[3] Σύμφωνα με άλλη εκδοχή η ονομασία προέρχεται από τη λέξη άσπαλος = ψάρι (στην αρχαία αθαμανική διάλεκτο) επειδή στη Φθία θεωρούσαν την Αρτέμιδα προστάτιδα όχι μόνο των κυνηγών, αλλά και των ψαράδων.

Δείτε επίσης

Παραπομπές

↑ Πρβλ. Απαγχομένη στην πόλη Καφυά της Αρκαδίας, Παυσανίου Ελλάδος περιήγησις, «Αρκαδικά», 23.6-7
↑ Αντωνίνου Λιβεράλις 13 αναφερόμενο στον Νίκανδρο
↑ Michael Jordan: Dictionary of Gods and Goddesses, Kyle Cathie Limited, 2002, σελ. 33

Πηγές

Αντωνίνου Λιβεράλη The Metamorphoses of Antoninus Liberalis, αγγλ. μετάφρ. του Francis Celoria, Routledge 1992, online στο Topos Text Project
Το ομώνυμο λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμ. 7, σελ. 91

[1] Πρβλ. Απαγχομένη στην πόλη Καφυά της Αρκαδίας, Παυσανίου Ελλάδος περιήγησις, «Αρκαδικά», 23.6-7

[2] Αντωνίνου Λιβεράλις 13 αναφερόμενο στον Νίκανδρο

[3] Michael Jordan: Dictionary of Gods and Goddesses, Kyle Cathie Limited, 2002, σελ. 33

[1]

[2]

[3]