Ασκοκάρπιο

Το ασκοκάρπιο (ascocarp ή ascoma, πληθυντικός ascomata) ή άσκωμα (πληθυντικός ασκώματα) , είναι το καρπόσωμα (σποροκάρπιο) της μυκητιακής συνομοταξίας των Ασκομυκήτων. Αποτελείται από πολύ στενά αλληλοσυνδεόμενες υφές και μπορεί να περιέχει εκατομμύρια ασκούς, καθένα από τα οποία τυπικά περιέχει τέσσερα με οχτώ ασκοσπόρια. Τα ασκοκάρπια, πολύ συχνά έχουν το σχήμα λεκάνης (αποθήκια (apothecia)), αλλά μπορούν να λάβουν μια σφαιρική (κλειστοθήκια (cleistothecia)) ή όμοια με της φλάσκας (περιθήκια (perithecia)) μορφή.

Κατάταξη

Διευθέτηση Ιστού. Το περίδιο υποδεικνύεται σε ροζ χρώμα. Σημειώστε το κυλινδρικό ασκό στα αριστερά είδη και τους σφαιροειδείς ασκούς σχετικά με τους τύπους.

Σχετικά μεγέθη διαφόρων ασκωματικών τύπων.

Σχηματικά διαγράμματα των ασκωματικών (αριστερά-δεξιά στο κάθε σχήμα): αποθήκιο, περιθήκιο, ψευδοθήκιο, κλειστοθήκιο/ γυμνοθήκιο).

Το ασκοκάρπιο ταξινομείται σύμφωνα με την τοποθέτηση του (με τρόπους που δεν θεμελιώδους σημασίας για τη βασική ταξινόμηση). Ονομάζεται επίγειο αν αναπτυχθεί πάνω από το έδαφος, όπως με τις μορχέλες (morels), ενώ τα ασκοκάρπια που αναπτύσσουνται μέσα στο έδαφος, όπως οι τρούφες, ονομάζονται υπόγεια. Η μορφή του υμένιου (hymenium) χωρίζεται στις παρακάτω κατηγορίες (οι οποίες είναι σημαντικές για την ταξινόμηση). Τα αποθήκια μπορεί να είναι σχετικά μεγάλα και σαρκώδη, ενώ τα υπόλοιπα είναι μικροσκοπικά — περίπου στο μέγεθος των στιγμάτων του τριμμένου πιπεριού.

Αποθήκιο

Διάγραμμα του αποθήκιου, όπου φαίνονται οι στείρες υφές (μυκητολογία), καθώς και η ανάπτυξη και οι ώριμοι ασκοί.

Το αποθήκιο, είναι ένα πλατύ, ανοικτό, δισκοειδές ή κυπελλοειδές καρπόσωμα. Είναι άμισχο και σαρκώδες. Η δομή του αποθήκιου αποτελείται κυρίως από τρία μέρη: το υμένιο (άνω κοίλη επιφάνεια), το υποθήκιο(hypothecium) και το περίβλημα (excipulum). Οι ασκοί (asci) είναι παρόντες στην στρώμα του υμενίου. Οι ασκοί εκτίθενται ελεύθερα κατά την ωρίμανση. Ένα παράδειγμα είναι τα μέλη των Δικτυομυκητών (Dictyomycetes). Εδώ, το γόνιμο στρώμα είναι ελεύθερο, ούτως ώστε πολλοί σπόροι, να μπορούν να διασκορπιστούν ταυτοχρόνως. Η Μορχέλα διαθέτει ένα βρώσιμο ασκοκάρπιο, το οποίο είναι περιζήτητο από τους γευσιγνώστες, και αποτελεί μια μάζα από συγχωνευμένα αποθήκια, σε μια μεγάλη ενιαία δομή ή πιλίδιο. Τα γένη Helvella και Gyromitra είναι παρόμοια.

Η ασκοκάρπιο της μορχέλας (morel) περιέχει πολυάριθμα αποθήκια.

Περιθήκια του Nectria.

Κλειστοθήκιο

Το κλειστοθήκιο, είναι ένα σφαιροειδές, εντελώς κλειστό καρπόσωμα, χωρίς ειδικό άνοιγμα προς τα έξω. Το ασκωματικό τείχος ονομάζεται περίδιο και συνήθως αποτελείται από πυκνά συνενωμένες υφές ή κυψέλες ψευδοπαρεγχύματος. Μπορεί να καλύπτεται από επεκτάσεις υφών, οι οποίες ονομάζονται προσαρτήματα (appendages). Οι ασκοί είναι σφαιροειδείς, υγροποιήσιμοι και διάσπαρτοι σε όλη την εσωτερική κοιλότητα, όπως στο γένος Eurotium, ή μεγαλώνουν σε τούφες από τη βάση των ασκοκαρπίων όπως στο γένος Erysiphe. Στην περίπτωση αυτή το ασκοκάρπιο είναι στρογγυλό, με το υμένιο να εσωκλείεται, έτσι ώστε, οι σπόροι να μην απελευθερώνονται αυτομάτως. Οι μύκητες με κλειστοθήκια επομένως, έπρεπε να αναπτύξουν νέες στρατηγικές, προκειμένου να διασπείρουν τους σπόρους τους. Οι τρούφες, για παράδειγμα, έχουν λύσει αυτό το πρόβλημα με την προσέλκυση ζώων όπως αγριόχοιρων, οι οποίοι ανοίγουν σπάζοντας τα νόστιμα ασκοκάρπια και εξαπλώνουν τους σπόρους σε μια ευρεία περιοχή. Τα κλειστοθήκια, ως επί το πλείστον βρίσκονται στους μύκητες, οι οποίοι έχουν ελάχιστο διαθέσιμο χώρο για τα ασκοκάρπια, για παράδειγμα, εκείνα που ζουν κάτω από το φλοιό των δέντρων ή εντός του εδάφους, όπως οι τρούφες.

Γυμνοθήκιο

Παρόμοιο με το κλειστοθήκιο, το γυμνοθήκιο, αποτελεί εντελώς κλειστή δομή, η οποία περιέχει σφαιροειδείς ή σε σχήμα αχλαδιού υγροποιήσιμους ασκούς. Ωστόσο, σε αντίθεση με την κλειστοθήκιο, το περίδιο του γυμνοθήκιου, αποτελείται από μία χαλαρά υφασμένη "τούφα" από υφές, συχνά διακοσμημένη με περίτεχνες κουλούρες ή άκανθες. Παραδείγματα είναι τα γένη Γυμνοασκός (Gymnoascus), Talaromyces και τα γένος Αρθρόδερμα (Arthroderma), που προκαλεί δερματικές ασθένειες.

Περιθήκιο

Διάγραμμα του ψευδοθηκίου (pseudothecium). Οκτώ ασκοσπόρια (πράσινο) είναι κατά κανόνα παρόντα σε κάθε ασκό.

Το περιθήκιο αποτελείται από δομή σχήματος φλάσκας, η οποία διαθέτει μια οστιόλη (ostiole) (μικρή οπή ή άνοιγμα από ένα κυκλικό πόρο) μέσω του οποίου διαφεύγουν τα ασκοσπόρια. Ο πόρος της οστιόλης μπορεί να είναι επενδεδυμένος με τριχίδια, τα οποία ονομάζονται περιφύσεις. Οι μονότοιχοι (unitunicate) ασκοί, συνήθως είναι κυλινδρικού σχήματος, πάνω σε ένα στέλεχος, και απελευθερώνονται από έναν πόρο, ο οποίος αναπτύσσεται από το εσωτερικό τοίχωμα του περιθηκίου και προκύπτουν από μια βασικό κεντρικό πλεκτέγχυμα. Παραδείγματα είναι τα μέλη των Sphaeriales και Hypocreales. Περιθήκια επίσης βρίσκονται στα γένη Xylaria και Nectria.

Ψευδοθήκio

Το ψευδοθήκιο, είναι παρόμοιο με το περιθήκιο (perithecium), αλλά οι ασκοί δεν οργανώνονται με τάξη στο υμένιο και έχουν διπλό τοίχωμα (bitunicate), το οποίο διαστέλλεται όταν προσλαμβάνει νερό και εκτοξεύει τους εσώκλειστους σπόρους, προκειμένου να τους διασκορπίσει. Παραδείγματα ειδών είναι η εφελκίδα του μήλου (Venturia inaequalis) και η ασθένεια του αγριοκάστανου (Guignardia aesculi).

Σημειώσεις

Παραπομπές σημειώσεων