Απόλλων 13

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Απόλλων 13
Έμβλημα της αποστολής
Apollo 13-insignia.png
Χαρακτηριστικά της αποστολής
NSSDC ID: 1970-029A
Κυβερνητικό Σκάφος: CM-109
Υπηρεσιακό Σκάφος: SM-109
Σεληνάκατος: LM-7
Πύραυλος Προώθησης: Saturn V, AS-508
Call sign: CM: Οδύσσεια (Odyssey)
LM: Υδροχόος (Aquarius)
Πλήρωμα: 3
Εξέδρα Εκτόξευσης: Διαστημικό Κέντρο Κένεντι, Συγκρότημα εκτοξεύσεων 39
Εκτόξευση: 11 Απριλίου 1970, 19:13:00 UTC
Προσγείωση: 17 Απριλίου 1970, 18:07:41 UTC
Νότιος Ειρηνικός Ωκεανός
21°38′S 165°21′W / 21.633°S 165.350°W / -21.633; -165.350 (Apollo 13 splashdown)
Διάρκεια Αποστολής: 5 ημέρες, 22 ώρες, 54 λεπτά, 41 δευτερόλεπτα
Αναμνηστική Φωτογραφία
The Actual Apollo 13 Prime Crew - GPN-2000-001167.jpg
Από αριστερά προς τα δεξιά: Λόβελ, Σουάιγκερτ, Χέιζ, 12 ημέρες μετά την επιστροφή τους.
Άλλες Πτήσεις
Προηγούμενη πτήση Επόμενη πτήση
Apollo 12 insignia.png
Απόλλων 12
Apollo 14-insignia.png
Απόλλων 14

Η αποστολή Απόλλων 13 (Apollo 13) ήταν η έβδομη επανδρωμένη αποστολή του διαστημικού προγράμματος Απόλλων και η τρίτη που προοριζόταν να προσεδαφιστεί στη Σελήνη. Δεν πέτυχε τον τελικό στόχο της προσεδάφισης, αφού το κέντρο ελέγχου αναγκάστηκε, λόγω βλάβης του διαστημικού σκάφους, να διακόψει την πτήση και να επιστρέψει το πλήρωμα στη Γη.

Σύνθεση του πληρώματος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η σύνθεση του πληρώματος ανακοινώθηκε από την NASA στις 6 Αυγούστου 1969, λίγο μετά την επιτυχημένη προσσελήνωση της αποστολής Απόλλων 11. Το πλήρωμα που επάνδρωσε την πτήση του Απόλλων 13 ήταν:

Ειδικότητα Όνοματεπώνυμο Εμβλήματα των αποστολών πριν από την πτήση αυτή
Κυβερνήτης Flag of the United States.svg Τζέιμς Άρθουρ Λόβελ 0(4)* Gemini VII patch.png Gemini 12 insignia.png Apollo-8-patch.png Apollo 13-insignia.png
Πιλότος του διαστημόπλοιου Flag of the United States.svg Τζακ Σουάιγκερτ (1) Apollo 13-insignia.png
Πιλότος της σεληνάκατου Flag of the United States.svg Φρεντ Χέιζ (1) Apollo 13-insignia.png

*Aριθμός πτήσεων (συμπεριλαμβανομένης της παρούσας), ακολουθούμενος από τα εμβλήματα των αποστολών, στις οποίες έχουν πάρει μέρος.

Η εφεδρική ομάδα αποτελείτο από τους:

Ειδικότητα Όνοματεπώνυμο Εμβλήματα των αποστολών πριν από την πτήση αυτή
Κυβερνήτης Flag of the United States.svg Τζον Γιανγκ 0(3) Gemini3.png Ge10Patch orig.png Apollo-10-LOGO.png
Πιλότος της σεληνάκατου Flag of the United States.svg Τσαρλς Ντιουκ (0)


Αρχικά προορίζονταν οι Άλαν Σέπαρντ και Κεν Μάτινγκλι για κυβερνήτης και πιλότος της σεληνακάτου αντίστοιχα. Λίγο πριν από την εκτόξευση αρρώστησε ο αναπληρωματικός πιλότος Ντιουκ από ερυθρά. Ο Μάτινγκλι, λόγω του ότι από μικρός δεν είχε κάνει το αντίστοιχο εμβόλιο, και για να αποφευχθεί κίνδυνος ασθένειας κατά την αποστολή αναγκάστηκε να παραμείνει στο έδαφος και άλλαξε βάρδια με τον αντικαταστάτη του, τον Σουάιγκερτ, ο οποίος ήταν προορισμένος για την αποστολή Απόλλων 16, την οποία ανέλαβε ο Μάτινγκλι.

Οι προετοιμασίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πύραυλος εκτόξευσης τύπου Saturn V AS-508 παραδόθηκε τον Ιούνιο και Ιούλιο του 1969 στο Διαστημικό Κέντρο Κέννεντυ. Στις 15 Δεκεμβρίου 1969 το διαστημόπλοιο τοποθετήθηκε στην εξέδρα εκτόξευσης LC-39Α. Το διαστημόπλοιο και η σεληνάκατος έφεραν τα χαϊδευτικά ονόματα Odyssey (από την Οδύσσεια του Ομήρου) και Aquarius (Υδροχόος) αντίστοιχα.

Για σημείο της προσσελήνωσης είχε οριστεί ο κρατήρας της σελήνης Fra Mauro, όπου σύμφωνα με τα σχέδια η αποστολή θα έστηνε το εργαστηριακό κιβώτιο επιστημονικής ανάλυσης εδάφους ALSEP (Apollo Lunar Surface Experiments Package), λόγω των σημαντικών πετρωμάτων που βρίσκονταν στο σημείο αυτό. Για το σκοπό αυτό, οι αστροναύτες του πληρώματος είχαν καταρτιστεί με ειδική εκπαίδευση στον τομέα της γεωλογίας.

Η πορεία της πτήσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Apollo 13 – Πορτραίτο της αρχικής σύνθεσης του πληρώματος
Η βλάβη στο σκάφος εξυπηρέτησης μετά το ατύχημα που συνέβη κατά την αποσύνδεση.

Η εκτόξευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η εκτόξευση της αποστολής πραγματοποιήθηκε στις 11 Απριλίου 1970, στις 13:13:00 τοπική ώρα. Λόγω ισχυρών κραδασμών που παρουσιάστηκαν, απομονώθηκε η μεσαία τουρμπίνα της δεύτερης βαθμίδας και διέκοψε αυτόματα την λειτουργία της 132 δευτερόλεπτα πριν από την προγραμματισμένη παύση της. Με την βοήθεια του κεντρικού ψηφιακού υπολογιστή ελέγχου LVDC (Saturn Launch Vehicle Digital Computer) οι υπόλοιπες τέσσερις τουρμπίνες και η τρίτη βαθμίδα αντιστάθμισαν κάπως την απώλεια και το ταξίδι συνεχίστηκε σε τροχιά γύρω από την Γη και με μια πολύ μικρή απόκλιση. Κατόπιν μιάμισης περιφοράς γύρω από την Γη πυροδοτήθηκε η τρίτη βαθμίδα και το ταξίδι συνεχίστηκε με προορισμό την Σελήνη.

Η συντριβή του πυραύλου Saturn[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένα από τα επιστημονικά πειράματα που διεξήχθησαν ήταν η συντριβή της τρίτης βαθμίδας του πυραύλου, η οποία αποσυνδέθηκε και αφέθηκε να πέσει στην επιφάνεια της Σελήνης. Η πτώση του πυραύλου διήρκεσε τρεις ημέρες, και ο πύραυλος συνετρίβη με ταχύτητα 9.000 χιλιομέτρων την ώρα (2,5 χλμ. το δευτερόλεπτο) σε απόσταση περ. 120 χιλιομέτρων δυτικά-βορειοδυτικά του σημείου προσσελήνωσης της αποστολής του Απόλλων 12. Η συντριβή που ισοδυναμούσε με έκρηξη 10 τόνων ΤΝΤ προκάλεσε σεισμικές δονήσεις που καταγράφηκαν μετά από 30" από τον σεισμογράφο που είχε εγκαταστήσει η προηγούμενη αποστολή. Οι σεισμικές δονήσεις συνεχίστηκαν πάνω από τρεις ώρες. Εκτός αυτού, άλλα όργανα κατέγραψαν την παρουσία ιονισμένου νέφους, που συνέπεσε λίγο πριν από την πρώτη σεισμική δόνηση και διήρκεσε σχεδόν ένα λεπτό. Προφανώς, η σκόνη που σήκωσε η πρόσκρουση του πυραύλου στο έδαφος της Σελήνης ιονίστηκε υπό την επήρεια των ηλιακών ακτίνων.

Το ατύχημα και η επιστροφή στην Γη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχικά, τίποτα δεν έδειχνε ότι η αποστολή των Τζέιμς Λόβελ, Φρεντ Χέιζ και Τζακ Σουάιτγκερτ με το Απόλλων 13 θα ήταν λιγότερο επιτυχημένη από τις δύο προηγούμενες. Όμως 56 ώρες μετά την εκτόξευση και ενώ το διαστημόπλοιο πλησίαζε στη Σελήνη, συγκλονίστηκε από μία ισχυρότατη έκρηξη. Στο Χιούστον οι ελεγκτές ακούσανε τον Σουάιγκερτ να λέει: Okay, Houston, we've had a problem here.

Ηχογραφημένος διάλογος: «Okay, Houston, we've had a problem here»

Στη Γη η ημερομηνία ήταν 13 Απριλίου και το ταξίδι στη Σελήνη είχε ουσιαστικά τελειώσει και άρχισε ο αγώνας για την επιβίωση. Το πλήρωμα διαπίστωσε αμέσως ότι η έκρηξη είχε θέσει εκτός λειτουργίας δύο από τα τρία ηλεκτρικά στοιχεία που παρέχουν ενέργεια στα όργανα του διαστημοπλοίου. Το πρώτο τους συναίσθημα ήταν μια βαθιά απογοήτευση, καθώς οι κανονισμοί ασφαλείας της NASA απαγόρευαν ρητά την προσσελήνωση εάν λειτουργούσε μόνο ένα στοιχείο. Πολύ γρήγορα όμως αντιλήφθηκαν ότι η κατάστασή τους ήταν πολύ πιο δύσκολη: θα ήταν τυχεροί εάν επέστρεφαν σώοι στη Γη. Η έκρηξη σημειώθηκε στο πιο κρίσιμο ίσως τμήμα του διαστημοπλοίου, την άκατο που βρισκόταν πίσω από τον κωνικό θαλαμίσκο διακυβερνήσεως "Οδύσσεια" και περιείχε τα ηλεκτρικά στοιχεία, τα καύσιμα -οξυγόνο και υδρογόνο-, το κύριο τηλεπικοινωνιακό σύστημα του διαστημοπλοίου και τους κινητήρες του. Όπως αποκαλύφθηκε αργότερα, ένα ολέθριο σφάλμα των τεχνικών που έλεγξαν τη μία από τις δεξαμενές οξυγόνου μετά την κατασκευή της προκάλεσε την τήξη ενός θερμοστατικού διακόπτη αλλά και προβλήματα στις καλωδιώσεις της. Κατά τη διάρκεια της πτήσης οι κατεστραμμένοι διακόπτες επέτρεψαν την ανάπτυξη θερμοκρασίας 500 και πλέον βαθμών Κελσίου στη δεξαμενή, με αποτέλεσμα να λιώσει η μόνωση των καλωδίων και να προκληθεί βραχυκύκλωμα. Φυσικό επακόλουθο η έκρηξη, η οποία προκάλεσε ρήγμα και στη δεύτερη δεξαμενή οξυγόνου. Τα ηλεκτρικά στοιχεία όμως λειτουργούσαν αναμιγνύοντας οξυγόνο και υδρογόνο, οπότε εντός ολίγου και το τρίτο και τελευταίο τέθηκε εκτός λειτουργίας. Το ατύχημα συνέβη σε απόσταση 369.000 χλμ από τη Γη και, όπως αμέσως έγινε αντιληπτό τόσο στους αστροναύτες όσο και στους ελεγκτές της πτήσης στο Χιούστον, η άμεση επιστροφή ήταν αδύνατη, όπως και η παραμονή τους στο διαστημόπλοιο. Ύστερα από μαραθώνια σύσκεψη 12 ωρών, στην οποία συμμετείχαν οι ελεγκτές της πτήσης, οι μηχανικοί που ήταν υπεύθυνοι για το διαστημόπλοιο και αξιωματούχοι της NASA, το Χιούστον κατέληξε σε σχέδιο δράσης με στόχο την επαναφορά του πληρώματος στη Γη με τον ταχύτερο και ασφαλέστερο τρόπο. Οι τρεις αστροναύτες θα περνούσαν στη σεληνάκατο "Υδροχόος", η οποία διέθετε χωριστό σύστημα παροχής ηλεκτρισμού, νερού και αέρα και θα χρησίμευε πλέον ως σωστική λέμβος. Η σεληνάκατος, ωστόσο, ήταν σχεδιασμένη για να συντηρήσει δύο άτομα επί 45 ώρες, όσο η επίσκεψη στη Σελήνη. Πλέον καλείτο να φιλοξενήσει τρία, για ακριβώς τον διπλάσιο χρόνο. Καθώς δεν ήταν σχεδιασμένη για διέλευση από τη γήινη ατμόσφαιρα, το σχέδιο προέβλεπε ότι μία ώρα πριν από την είσοδο του διδύμου "Οδύσσεια"-"Υδροχόος" στην ατμόσφαιρα οι αστροναύτες θα επέστρεφαν στον θαλαμίσκο διακυβερνήσεως, ο οποίος διέθετε την απαραίτητη θεσμική ασπίδα. Μέχρι τότε, ωστόσο, μείωσαν την κατανάλωση ρεύματός του στο ελάχιστο δυνατό και σφράγισαν τους εναπομείναντες κυλίνδρους οξυγόνου. Το πρώτο μέλημα των τριών αφού εγκαταστάθηκαν στην ουδόλως αναπαυτική σεληνάκατο ήταν να χαράξουν τη νέα πορεία, η οποία θα έπρεπε να τους φέρει γύρω από τη Σελήνη και από εκεί κατ' ευθείαν στη Γη. Με τον κινητήρα του θαλαμίσκου "Οδύσσεια" να έχει τεθεί εκτός λειτουργίας, λόγω της απώλειας του οξυγόνου των καυσίμων, όλοι οι ελιγμοί θα έπρεπε να γίνουν με τον κινητήρα της σεληνακάτου. Πρόκειται για μια διαδικασία που ούτε είχε επιχειρηθεί ποτέ ούτε και είχε προβλεφθεί. Εργαζόμενοι πυρετωδώς οι ελεγκτές του Χιούστον ετοίμασαν ένα εντελώς νέο πακέτο οδηγιών και υπολογισμών. Για να διατηρήσουν τις προμήθειές τους για το μακρύ ταξίδι, οι τρεις δεν έπιναν σχεδόν καθόλου νερό, υπέμεναν τις εξαιρετικά χαμηλά θερμοκρασίες που υπαγόρευε η ανάγκη εξοικονόμησης ενέργειας και, φυσικά, αγωνιούσαν: ήταν άλλωστε οι πρώτοι ναυαγοί του Διαστήματος αλλά σε αντίθεση με τους ναυαγούς των ωκεανών γνώριζαν ότι ελπίδα σωτηρίας δεν είχαν εκτός από το να επιστρέψουν δι' ιδίων μέσων στη Γη[1].

Η πρόχειρη κατασκευή φίλτρου διοξειδίου του άνθρακα (CO2).

Η σεληνάκατος πήρε την θέση του κατεστραμμένου σκάφους εξυπηρέτησης ως σκάφος διάσωσης. Ο διασωστικός εξοπλισμός της σεληνακάτου, όμως, πληρούσε λιγότερες προδιαγραφές, αφού αυτή ήταν κατασκευασμένη για λιγότερο πλήρωμα και μικρότερη χρήση. Η παροχή οξυγόνου ήταν μεν αρκετή, αλλά έλειπε η παροχή νερού και ηλεκτρικού ρεύματος, εκτός από μερικές μπαταρίες που ήταν φορτισμένες. Εκτός αυτού, έλειπε η ανακύκλωση του αέρα και δεν επαρκούσε η αποχέτευση του διοξειδίου του άνθρακα. Υπό την καθοδήγηση του πύργου ελέγχου οι αστροναύτες κατασκεύασαν με ό,τι υλικά βρέθηκαν στο διαστημόπλοιο (σακούλες, χάρτες, κολλητική ταινία) έναν πρόχειρο προσαρμογέα του μηχανήματος από το σκάφος εξυπηρέτησης, το έβαλαν σε λειτουργία και πυροδότησαν τους πυραύλους για να επιστρέψουν στην Γη.

Το διαστημόπλοιο Apollo 13 στο κατάστρωμα του αεροπλανοφόρου Ίβο Τζίμα.

Ως επιπλέον μέτρο εξοικονόμησης ενέργειας αποφασίστηκε ότι ανά πάσα στιγμή οι δύο αστροναύτες θα κοιμούνται, ενώ ο τρίτος θα παρακολουθεί την πορεία και τις ενδείξεις του οχήματος για να εντοπίσει εγκαίρως το παραμικρό περαιτέρω πρόβλημα. Έστω και βαριά χτυπημένο, το διαστημόπλοιο αποδείχθηκε αξιόπιστο: Στις πρώτες πρωινές ώρες της 17ης Απριλίου ο Σουάιγκερτ πέρασε στο θαλαμίσκο "Οδύσσεια" και τον επανενεργοποίησε. Λίγες ώρες αργότερα και αφού και οι τρεις είχαν εγκατασταθεί εκ νέου στον θαλαμίσκο, αποσυνδέθηκε η κατεστραμμένη άκατος και για πρώτη φορά οι αστροναύτες διαπίστωσαν ιδίοις όμμασι την πλήρη έκταση των ζημιών που προκάλεσε η έκρηξη. "Απίστευτο", μονολόγησε στο μικρόφωνο ο Λόβελ και ίσως για πρώτη φορά οι τρεις συνειδητοποίησαν πόσο κοντά βρέθηκαν στο θάνατο. Αμέσως μετά αποσυνδέθηκε και η σεληνάκατος και ο θαλαμίσκος "Οδύσσεια" άρχισε την ταχύτατη διέλευσή του από την ατμόσφαιρα, για να πραγματοποιήσει μία πραγματικά τέλεια προσθαλάσσωση στον Ειρηνικό, σε ελάχιστη απόσταση από το αεροπλανοφόρο Ίβο Τζίμα.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Η αγωνιώδης πτήση του Απόλλων-13, Ιστορικό Λεύκωμα 1970, σελ. 134-136, Καθημερινή (1998)

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Kraft, Christopher C.: Flight - My Life in Mission Control; Plume (Reissue) 2002
  • Kranz, Eugene F.: Failure is not an Option; Simon & Schuster, 2000
  • Lovell, J.A.; Kluger, J.: Lost Moon - The Perilous Voyage of Apollo 13; Houghton Mifflin; 1994
  • NASA, Public Affairs Office, Washington, D.C.: Apollo 13 Press Kit; Release 70-50K; 2. April 1970
  • NASA, Manned Spacecraft Center, Houston, TX: Apollo 13 Mission Report; Dokument MSC-02680; Sept. 1970
  • Orloff, R.; Harland, D.: Apollo - The Definitive Sourcebook; Springer (Praxis), 2006
  • Neipp, Volker: Mit Schrauben und Bolzen auf den Mond - das unglaubliche Lebenswerk von Dr. Eberhard F.M. Rees, Springerverlag Trossingen 2008, ISBN 978-3-9802675-7-1. Apollo 13 war die erste Mission für die Rees als Direktor des MSFC eigenverantwortlich war.

Εξωτερικού σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Apollo 13 της Γερμανικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).