Αν Λ'Ουιγιέ
Η Αν Ζενεβιέβ Λ'Ουιγιέ[1][2] (γαλλικά: Anne Geneviève L'Huillier, προφέρεται: [an lɥije], 16 Αυγούστου 1958 - )[3] είναι Γαλλίδα φυσικός[4], καθηγήτρια της ατομικής φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Λούνδης (Σουηδία). Βραβεύθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής[5] το 2023 από κοινού με τους Φέρεντς Κράους και Πιερ Αγκοστινί «για τις πειραματικές μεθόδους που παράγουν ταχύτατους παλμούς φωτός για τη μελέτη της δυναμικής των ηλεκτρονίων στην ύλη».
Η Λ'Ουιγιέ ηγείται μιας ομάδας που μελετά τις κινήσεις των ηλεκτρονίων σε πραγματικό χρόνο, κάτι που βοηθεί στην κατανόηση των χημικών αντιδράσεων στο ατομικό επίπεδο.[6] Οι έρευνές της, τόσο πειραματικές όσο και θεωρητικές, έχουν πιστωθεί με τη θεμελίωση του νέου επιστημονικού κλάδου της «αττοχημείας».[7] Το 2003 κατέρριψαν με την ομάδα της το «παγκόσμιο ρεκόρ» για τον συντομότερο παλμό φωτός λέιζερ, 170 αττοδευτερόλεπτα.[8] Η Λ'Ουιγιέ είναι μέλος της Σουηδικής Βασιλικής Ακαδημίας Επιστημών[4] ήδη από το 2004. Εκτός από το Νόμπελ, έχει τιμηθεί και με άλλα σημαντικά βραβεία φυσικής, όπως Βραβείο Βολφ[9] το 2022.
Βίος
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σπουδές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η Αν Λ'Ουιγιέ γεννήθηκε στο Παρίσι[4] και πήρε έναν διπλό μεταπτυχιακό τίτλο «μάστερ», στη θεωρητικη φυσική και στα μαθηματικά[10], ωστόσο εκπόνησε το διδακτορικό της στην πειραματική φυσική στο Πανεπιστήμιο Πιερ και Μαρί Κιουρί.[11] Η διατριβή της έχει ως θέμα τον πολλαπλό πολυφωτονικό ιονισμό σε πεδία λέιζερ με υψηλή ένταση. Διεξήγαγε την έρευνα για τη διατριβή αυτή στη Γαλλική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας και Εναλλακτικών Πηγών (CEA), κοντά στο Παρίσι.[12]
Σταδιοδρομία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ως μεταδιδακτορική συνεργάτιδα, η Λ'Ουιγιέ εργάσθηκε στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Τσάλμερς στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας και στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες των ΗΠΑ.[4] Το 1986 διορίσθηκε σε μία μόνιμη θέση ερευνήτριας στο CEA, στο Saclay.[4]
Το 1992 έλαβε μέρος σε ένα πείραμα στη Λούνδη, όπου είχε εγκατασταθεί ένα από τα πρώτα σε όλη την Ευρώπη συστήματα λέιζερ στερεάς κατάστασης (τιτανίου-σαπφείρου) για παλμούς φεμτοδευτερολέπτων. Το 1994 η Λ'Ουιγιέ διορίσθηκε στο Πανεπιστήμιο της Λούνδης, πρώτα ως λέκτορας και το 1997 ως καθηγήτρια.[13] Υπηρετεί επίσης ως μέλος της διοικητικής επιτροπής του Institut d’optique στη Γαλλία.[14]
Έρευνες
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Οι έρευνες της Λ'Ουιγιέ περιλαμβάνουν πειραματικές όσο και θεωρητικές πλευρές της παραγωγής υψηλών αρμονικών σε αέρια, που αντιστοιχούν σε βραχύτατους παλμούς υπεριώδους φωτός, με διάρκεια λιγότερο από ένα τετράκις εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου. Το 1987 η Λ'Ουιγιέ παρατήρησε για πρώτη φορά ότι αέρια όπως το αργό αντιδρούν σε έναν παλμό λέιζερ με διέγερση που προκαλεί την εκπομπή πρόσθετης ακτινοβολίας σε διάφορα πολλαπλάσια της συχνότητας εκπομπής του λέιζερ.[15]
Το 1991 η Λ'Ουιγιέ, συνεργαζόμενη με τους Kenneth Schafer και Kenneth Kulander παρουσίασε αριθμητικές προσομοιώσεις της χρονοεξαρτώμενης Εξισώσεως του Σρέντινγκερ, με σκοπό την κατανόηση της παραγωγής υψηλών αρμονικών. Αρχικώς προέβλεψαν το σχήμα του φάσματος των υψηλών αρμονικών και τις συνθήκες για συμφωνία φάσεως στη μη γραμμική οπτική με την αρχική ακτινοβολία.[16] Το 1994 οι Maciej Lewenstein, Λ'Ουιγιέ και Πωλ Κόρκουμ παρουσίασαν μια πλήρη κβαντική ερμηνεία της παραγωγής υψηλών αρμονικών.[16]
Επί δεκαετίες η Λ'Ουιγιέ χρησιμοποίησε παλμούς αττοδευτερολέπτων για τη μελέτη υπερταχέων δυναμικών των ηλεκτρονίων σε άτομα και μόρια.[4] Το 2003 κατέρριψε με την ομάδα της το «παγκόσμιο ρεκόρ» για τον συντομότερο παλμό φωτός λέιζερ, 170 αττοδευτερόλεπτα.[8] Οι πηγές τέτοιων υπερβραχέων παλμών θεωρούνται οι ταχύτερες «φωτογραφικές μηχανές» που υπάρχουν, καθώς απεικονίζουν τα ηλεκτρόνια καθώς κινούνται ή μεταβάλλουν την ενέργειά τους.[15][17] Οι τεχνικές της Λ'Ουιγιέ για τη μελέτη, αλλά και τον χειρισμό ηλεκτρονίων με χρήση του φωτός θεμελίωσαν ουσιαστικά τον κλάδο της «αττοχημείας», καθώς επιτρέπουν τη μελέτη των ηλεκτρονιακών διεργασιών κατά τη διάρκεια χημικών αντιδράσεων.[15]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ «Νόμπελ Φυσικής: Στους Πιερ Αγκοστίνι, Φέρεντς Κράους και Αν Λ'Ουιγιέ το βραβείο». LiFO. 3 Οκτωβρίου 2023. Ανακτήθηκε στις 22 Μαΐου 2026.
- ↑ «Στους Πιέρ Αγκοστινί, Φέρεντς Κράους και Αν Λ'Ουιγιέ το Νόμπελ Φυσικής 2023». Athens Voice. 3 Οκτωβρίου 2023. Ανακτήθηκε στις 22 Μαΐου 2026.
- ↑ «The Nobel Prize in Physics 2023». NobelPrize.org. Ανακτήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 2023.
- 1 2 3 4 5 6 «Anne L'Huillier». National Academy of Sciences. Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2023.
- ↑ Davis, Nicola (3 Οκτωβρίου 2023). «Nobel prize in physics awarded to three scientists for work on electrons». The Guardian. Λονδίνο. ISSN 0261-3077. Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2023.
- ↑ «Carl Zeiss Research Award». ZEISS International. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Φεβρουαρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2017.
- ↑ Bubola, Emma· Miller, Katrina (3 Οκτωβρίου 2023). «Nobel Prize in Physics Awarded to 3 Scientists for Illuminating How Electrons Move». The New York Times.
- 1 2 Forkman, Bengt· Holmin Verdozzi, Kristina, επιμ. (2016). Fysik i Lund: i tid och rum (στα Σουηδικά). Λούνδη: Fysiska institutionen i samarbete med Gidlunds förlag. σελίδες 371, 374. ISBN 9789178449729.
- ↑ «Anne L'Huillier». Wolf Foundation (στα Αγγλικά). 8 Φεβρουαρίου 2022. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Φεβρουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2023.
- ↑ «Prof. Anne L'huillier – AcademiaNet». www.academia-net.org. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Αυγούστου 2019. Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2017.
- ↑ «Anne L'Huillier». Wolf foundation. 8 Φεβρουαρίου 2022. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Φεβρουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2023. Σφάλμα αναφοράς: Μη έγκυρη παράμετρος «wolf» στην ετικέτα
<ref>. Οι υποστηριζόμενες παράμετροι είναι: dir, follow, group, name. - ↑ UPMC, Université Pierre et Marie Curie - (12 Δεκεμβρίου 2013). «Anne L'Huillier». Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2017.
- ↑ «Anne L'Huillier». Atomic Physics, Faculty of Engineering, LTH. Ανακτήθηκε στις 5 Μαΐου 2014.
- ↑ «Anne L'Huillier awarded a Doctor Honoris Causa from Université Paris-Saclay». Université Paris-Saclay. 8 Νοεμβρίου 2023. Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2023.
- 1 2 3 Wood, Charlie (3 Οκτωβρίου 2023). «Physicists Who Explored Tiny Glimpses of Time Win Nobel Prize». Quanta magazine.
- 1 2 The Nobel Committee for Physics (3 October 2023). «Scientific Background to the Nobel Prize in Physics 2023». The Royal Swedish Academy of Sciences. https://www.nobelprize.org/uploads/2023/10/advanced-physicsprize2023.pdf.
- ↑ Pollard, Niklas· Ahlander, Johan (3 Οκτωβρίου 2023). «Nobel physics prize goes to trio who lit up secrets of the atom». Reuters.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Αν Λ'Ουιγιέ στο Wikimedia Commons
