Μετάβαση στο περιεχόμενο

Αντόνιο δε Ουλόα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Αντόνιο δε Ουλόα
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη
μητρική γλώσσα		Antonio de Ulloa (Ισπανικά)
Γέννηση12  Ιανουαρίου 1716[1][2][3]
Σεβίλλη
Θάνατος5  Ιουλίου 1795 ή 3  Ιουλίου 1795[4]
Isla de León
Χώρα πολιτογράφησηςKingdom of Spain
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςΙσπανικά[5]
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταφυσιοδίφης
συγγραφέας[6]
στρατιωτικός
αστρονόμος
Οικογένεια
ΤέκναFrancisco Javier de Ulloa
ΓονείςBernardo de Ulloa
ΑδέλφιαMartín de Ulloa[7]
Στρατιωτική σταδιοδρομία
Βαθμός/στρατόςναύαρχος
Αξιώματα και βραβεύσεις
Αξίωμαgovernor of Louisiana (1766–1768)
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα

Ο Αντόνιο δε Ουλόα υ δε λα Τόρε-Χουιράλ (ισπ. Antonio de Ulloa y de la Torre-Guiral‎‎, 12 Ιανουαρίου 1716 – 3 Ιουλίου 1795) ήταν αξιωματικός του Ισπανικού Πολεμικού Ναυτικού, ο οποίος συνεισέφερε σημαντικά στην επιστήμη κατά την παραμονή του στην αμερικανική ήπειρο. Ως επιστήμονας ο Ουλόα θεωρείται μία από τις κυριότερες μορφές του Ισπανικού Διαφωτισμού, ενώ και ως αξιωματικός έφθασε στον βαθμό του αντιναυάρχου. Υπηρέτησε την Ισπανική αυτοκρατορία και ως διοικητικός αξιωματούχος, τόσο στο Βασίλειο του Περού όσο και στην Ισπανική Λουιζιάνα.

Σε ηλικία 19 ετών ο Ουλόα συμμετέσχε στη γαλλική γεωδαιτική αποστολή στον ισημερινό, η οποία κατέδειξε ότι το σχήμα της Γης είναι ελλειψοειδές εκ περιστροφής, πεπλατυσμένο προς στους πόλους, όπως είχε προβλέψει ο Νεύτωνας. Η αποστολή χρειάσθηκε περισσότερο από μια οκταετία για να ολοκληρώσει το έργο της, κατά την οποία ο Ουλόα σε στενή συνεργασία με τον συμπατριώτη του αξιωματικό του ναυτικού Χόρχε Χουάν υ Σανταθίλια, πραγματοποίησε πολλές αστρονομικές και φυσιοδιφικές παρατηρήσεις στη Νότια Αμερική. Οι Ουλόα και Χουάν βοήθησαν επίσης στην οργάνωση της άμυνας της περουβιανής ακτής έναντι της αγγλικής μοίρας του Τζωρτζ Άνσον στον «Πόλεμο του αυτιού του Τζένκινς» το 1739.

Οι αναφορές των επιστημονικών ευρημάτων και ανακαλύψεων του Ουλόα στη Νότια Αμερική τού εξασφάλισαν διεθνή αναγνώριση. Μεταξύ άλλων, ο Ουλόα δημοσίευσε τις πρώτες λεπτομερείς παρατηρήσεις ενός άγνωστου υλικού, του λευκόχρυσου («πλατίνας»), που αργότερα αναγνωρίσθηκε ως ένα ξεχωριστό χημικό στοιχείο της ύλης. Ο Ουλόα επέστρεψε στην Ευρώπη το 1745. Εκλέχθηκε μέλος της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου το 1746 και αλλοδαπό μέλος της Σουηδικής Βασιλικής Ακαδημίας των Επιστημών το 1751.

Από το 1758 έως το 1764 ο Ουλόα διετέλεσε κυβερνήτης της πόλεως Ουανκαβελίκα στο Περού και επιστάτης των ορυχείων υδραργύρου της περιοχής. Εκεί επεχείρησε να καταπολεμήσει τη διαφθορά των τοπικών παραγόντων χωρίς επιτυχία. Μετά τον Επταετή Πόλεμο, το 1766, ο Ουλόα έγινε ο πρώτος χρονικά κυβερνήτης της Ισπανικής Λουιζιάνας. Ωστόσο εκεί αντιμετώπισε την εχθρότητα των γαλλικής καταγωγής Κρεολών της Νέας Ορλεάνης, που τον εξεδίωξαν από την πόλη κατά την Εξέγερση του 1768. Ο Ουλόα συνέχισε τη σταδιοδρομία του στο πολεμικό ναυτικό, τερματίζοντάς την ως επικεφαλής επιχειρήσεων.

Βίος

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οικογένεια και σπουδές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Το σπίτι όπου γεννήθηκε ο Ουλόα στη Σεβίλλη, στη γωνία της οδού Αλφόνσου ΙΒ΄ και της τότε οδού Κλάβελ (σημ. οδός Ναυάρχου Ουλόα).

Ο Αντόνιο δε Ουλόα γεννήθηκε στη Σεβίλλη της Ισπανίας, σε μια μορφωμένη και κοινωνικώς επιφανή οικογένεια. Ο πατέρας του, ο Βερνάρδο δε Ουλόα υ Σόουσα, είχε γράψει επί οικονομικών θεμάτων. Ο ένας αδελφός του, ο Φερνάντο, έγινε μηχανικός και εργοδηγός στη διάνοιξη του Καναλιού της Καστίλης, ενώ άλλος αδελφός, ο Μαρτίν, έγινε νομικός και ιστορικός, μέλος της Βασιλικής Ισπανικής Ακαδημίας.

Ο νεαρός Αντόνιο διδάχθηκε γραμματική και επιστήμες από έναν ιερέα, ενώ σπούδασε μαθηματικά στο Κολέγιο του Αγίου Θωμά στη Σεβίλλη.[8] Σε ηλικία 13 ετών απέπλευσε από το Κάδιθ πάνω στο γαλιόνι «Σαν Λούις» για το λιμάνι της Καρταχένα (στη σημερινή Κολομβία). Επιστρέφοντας στο Κάδιθ, ο Αντόνιο εισάχθηκε στη Real Compañía de Guardias Marinas (την πρόδρομο της Ισπανικής Ναυτικής Ακαδημίας, αντίστοιχης της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων) το 1733. Λίγο αργότερα συμμετέσχε στον αγώνα του ισπανικού ναυτικού στην Ιταλία για τον έλεγχο των βασιλείων της Νεαπόλεως και της Σικελίας με αντίπαλο τη Μοναρχία των Αψβούργων.[9]:19

Στη Ν. Αμερική με τη γαλλική αποστολή

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκείνη την εποχή η Γαλλική Ακαδημία Επιστημών διοργάνωνε μια μεγάλη επιστημονική αποστολή στο Κίτο προκειμένου να μετρηθεί το μήκος του τόξου μιας μοίρας μεσημβρινού (δηλαδή γεωγραφικού πλάτους) κοντά στον γήινο ισημερινό. Αυτό αποσκοπούσε στον προσδιορισμό του ακριβούς σχήματος της Γης, οπότε θα επιλυόταν η επιστημονική διχογνωμία ανάμεσα σε δύο παρατάξεις[10]:7–21: Συγκρίνοντας τα μήκη τόξου 1 μοίρας σε δύο πολύ διαφορετικά γεωγραφικά πλάτη, οι επιστήμονες θα μπορούσαν να διαπιστώσουν εάν η Γη ήταν ένα επίμηκες ελλειψοειδές (δηλαδή πεπλατυσμένο στον ισημερινό), όπως ισχυρίζονταν οι οπαδοί του Καρτέσιου, ή αν ήταν ελλειψοειδές πεπλατυσμένο στους πόλους, όπως προέβλεπε η νευτώνεια θεωρία.[10]:13–14 Ο προσδιορισμός του ακριβούς σχήματος της Γης θεωρείτο επίσης ότι είχε πρακτική αξία για τη ναυσιπλοΐα.[10]:37

Επιστρέφοντας από την Ιταλία στη ναυτική σχολή το 1734, ο Ουλόα έμαθε ότι ένας πρόσφατος απόφοιτός της, ο Χουάν Γκαρθία δελ Ποστίχο, και ένας συνάδελφος του Ουλόα, ο δόκιμος Χόρχε Χουάν, είχαν επιλεγεί να συνοδεύσουν τη γαλλική επιστημονική αποστολή στο Κίτο.[11]:71 Ωστόσο μετά από λίγο ο Γκαρθία αποσπάσθηκε στη Νάπολη στα πλαίσια του Πολέμου της Πολωνικής Διαδοχής και έτσι δεν μπόρεσε να συμμετάσχει στην αποστολή στο Κίτο. Τότε, πιθανώς με τη μεσολάβηση του πατέρα του, ο Ουλόα (που ήταν τότε μόλις 19 ετών) επιλέχθηκε να αντικαταστήσει σε αυτή τον Γκαρθία.[9]:19 Αυτή ήταν μια σημαντική επιλογή: οι Χουάν και Ουλόα επιλέχθηκαν μετά από συστάσεις του Χοσέ Πατίνιο, Πρώτου υπουργού του βασιλιά της Ισπανίας.[8]

Αρχικώς το έργο της γαλλικής γεωδαιτικής αποστολής, που είχε επικεφαλής τον Σαρλ Μαρί ντε Λα Κονταμίν, καθυστέρησε εξαιτίας της ελλείψεως συνεργασίας από μέρους των τοπικών ισπανικών αρχών. Μάλιστα το 1737 μια προσωπική διαφωνία ανάμεσα στον Ουλόα και τον πρόεδρο της Real Audiencia de Quito, Ιωσήφ δε Αραούχο υ Ρίο, έφθασε σε τέτοια ένταση, ώστε ο Αραούχο διέταξε τη σύλληψη των Ουλόα και Χόρχε Χουάν, ανακοινώνοντας την πρόθεσή του να τους θανατώσει.[8] Τότε οι Χουάν και Ουλόα αναζήτησαν άσυλο σε έναν ναό και από εκεί ο Ουλόα διέφυγε στη Λίμα, όπου τέθηκε υπό την προστασία του αντιβασιλέως του Περού, του Μαρκησίου Βιγιαγκαρθία.[8] Ως αξιωματικοί του πολεμικού ναυτικού, οι Ουλόα και Χουάν βοήθησαν στην οργάνωση της άμυνας της περουβιανής ακτής έναντι της αγγλικής μοίρας του Τζωρτζ Άνσον στον αγγλοϊσπανικό «Πόλεμο του αυτιού του Τζένκινς»[8] το 1739.

Ο Ουλόα ταξίδεψε σε όλα τα εδάφη του Βασιλείου του Περού από το 1736 έως το 1744, πραγματοποιώντας πολλές αστρονομικές, φυσιοδιφικές και κοινωνικές παρατηρήσεις. Σε μία από τις αναφορές του περιέγραψε για πρώτη φορά στην ευρωπαϊκή επιστημονική βιβλιογραφία κάποιες από τις ιδιότητες ενός μετάλλου που απεκάλεσε «πλατίνα» (που στα ισπανικά σημαίνει «μικρός άργυρος»), το οποίο είχε συναντήσει κατά την επιθεώρηση επιχειρήσεων ανακτήσεως ψηγμάτων χρυσού από κοίτες ποταμών, στην περιοχή Τσοκό της σημερινής Κολομβίας. Αυτό το μέταλλο θα αναγνωριζόταν αργότερα ως ένα ξεχωριστό χημικό στοιχείο της ύλης με την ονομασία λευκόχρυσος.[12]:15[10]:265 Για τον λόγο αυτόν ο Ουλόα πιστώνεται συχνά ως ο άνθρωπος που ανεκάλυψε αυτό το στοιχείο.[13][14]

Χάρτης από τους Χόρχε Χουάν και Αντόνιο δε Ουλόα του δικτύου τριγωνισμών που έγινε μεταξύ Κίτο και Κουένκα από τη γαλλική γεωδαιτική αποστολή στον ισημερινό τα έτη 1735-1744

Ο Ουλόα και ένα άλλο μέλος της γαλλικής αποστολής, ο Πιερ Μπουγκέ, ανέφεραν ότι, περπατώντας κοντά στην κορυφή του βουνού Παμπαμάρκα, είδαν τις σκιές τους να προβάλλονται πάνω σε ένα σύννεφο που βρισκόταν χαμηλότερα, με μια κυκλική «άλω» γύρω από τον ίσκιο της κεφαλής του παρατηρητή.[15] Ο Ουλόα έγραψε σχετικώς:

«Το πλέον εκπληκτικό ήταν ότι από τους 6 ή 7 ανθρώπους που ήταν παρόντες, ο καθένας τους είδε το φαινόμενο μόνο γύρω από τη σκιά τoυ δικού του κεφαλιού και δεν είδε τίποτα γύρω από τις σκιές των κεφαλιών των άλλων».[16]

Εικονογράφηση από το βιβλίο των Χουάν και Ουλόα Ταξίδι στη Νότια Αμερική, που αναπαριστά τρία ξεχωριστά φαινόμενα: (1) Στα αριστερά ένα ηφαίστειο σε έκρηξη, (2) επάνω δεξιά οπτική άλως περιβαλλόμενη από τόξο ομίχλης, και (3) κάτω δεξιά τόξα λευκού φωτός κοντά σε μια βουνοκορφή.

Το φαινόμενο αυτό αποκλήθηκε «άλως του Ουλόα» ή «άλως του Μπουγκέ».[17] Είναι παρόμοιο με το φαινόμενο που ονομάσθηκε αργότερα «φάσμα του Μπρόκεν» από την ονομασία της υψηλότερης κορυφής των ορέων Χαρτς της κεντρικής Γερμανίας.[16] Ο Ουλόα ανέφερε ότι οι άλοι περιβάλλονταν από έναν μεγαλύτερο δακτύλιο λευκού φωτός, που σήμερα θα αποκαλείτο τόξο ομίχλης. Σε άλλες περιστάσεις παρετήρησε τόξα λευκού φωτός που σχηματίζονταν από ανακλώμενο σεληνόφως, που πιθανώς σχετίζονταν με την άλω που προκαλείται από αιωρούμενους παγοκρυστάλλους.[18]

Τα τελικά γεωδαιτικά αποτελέσματα της γαλλικής αποστολής, που δημοσιεύθηκαν από τον ντε Λα Κονταμίν το 1745, συνδυασμένα με τις μετρήσεις της γαλλικής γεωδαιτικής αποστολής στη Λαπωνία που είχαν δημοσιευθεί το 1738 από τον Πιερ Λουί Μωπερτυΐ, επαλήθευσαν αποφασιστικά τις προβλέψεις που είχε διατυπώσει πρώτος ο Νεύτων στο Γ΄ Βιβλίο των Principia Mathematica[10]:150–151 το 1687. Τα αποτελέσματα αυτά συνεισέφεραν σημαντικά στην επικράτηση της θεωρίας του Νεύτωνα επί του καρτεσιανισμού στους κύκλους των σοφών της ηπειρωτικής Ευρώπης.[10]:248–253.

Επιστροφή στην Ισπανία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1745, έχοντας ολοκληρώσει την επιστημονική αποστολή τους, οι Ουλόα και Χόρχε Χουάν ετοιμάσθηκαν να επιστρέψουν στην Ισπανία, συμφωνώντας να ταξιδέψουν με διαφορετικά πλοία προκειμένου να ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο να χαθούν τα σημαντικά δείγματα και σημειώσεις τους. Το πλοίο με το οποίο ταξίδευε ο Ουλόα αιχμαλωτίσθηκε από το βρετανικό ναυτικό και ο Ουλόα μεταφέρθηκε στην Αγγλία ως αιχμάλωτος πολέμου. Εκεί ωστόσο έγινε σύντομα φίλος σημαντικών Βρετανών επιστημόνων και εκλέχθηκε εταίρος της Βασιλικής Εταιρεία τον Δεκέμβριο του 1746. Μετά και από παρέμβαση του Μάρτιν Φοκς, τότε προέδρου της Εταιρείας, ο Ουλόα απελευθερώθηκε και αφέθηκε να επιστρέψει στην Ισπανία.[8]

Το 1748 ο Ουλόα δημοσίευσε το βιβλίο Relación histórica del viaje a la América Meridional (= «ιστορική περιγραφή του ταξιδίου στη Μεσημβρινή Αμερική», Μαδρίτη 1748), που περιέχει μια πλήρη, ακριβή και καθαρή περιγραφή μεγάλου μέρους της Νότιας Αμερικής, γεωγραφική, ανθρωπολογική και φυσιοδιφική. Μεταφράσθηκε στην αγγλική και δημοσιεύθηκε το 1758 με τίτλο A Voyage to South America (= «ταξίδι στη Νότια Αμερική»).[19]

Λίγο μετά την επιστροφή τους στην Ισπανία, οι Ουλόα και Χόρχε Χουάν έγραψαν και μια εμπιστευτική αναφορά απευθυνόμενη στον Μαρκήσιο της Ενσενάδα, με θέμα την κατάσταση της άμυνας και της διοικήσεως των ισπανικών κτήσεων στη Νότια Αμερική. Το έγγραφο ήταν πολύ επικριτικό ως προς τη διαφθορά των πολιτικών αρχών, αλλά και του Ρωμαιοκαθολικού κλήρου, περιλαμβάνοντας και την εκμετάλλευση του ιθαγενούς πληθυσμού. Αυτή η αναφορά παρέμεινε αδημοσίευτη όσο ζούσαν οι συγγραφείς της και αποκαλύφθηκε το 1826, μετά την ανεξαρτησία της Νότιας Αμερικής από την Ισπανία, όταν εκδόθηκε στο Λονδίνο από κάποιον Ντέιβιντ Μπάρυ.[12]:28–29[20]:22–42

Ο Ουλόα κέρδισε διεθνή επιστημονική φήμη και διορίσθηκε σε διάφορες σημαντικές επιστημονικές επιτροπές. Μαζί με τον Χόρχε Χουάν, πιστώνεται με την ίδρυση του πρώτου μουσείου φυσικής ιστορίας, αλλά και του πρώτου μεταλλουργικού εργαστηρίου στην Ισπανία, καθώς και του αστεροσκοπείου του Κάδιθ. Το 1751 εκλέχθηκε αλλοδαπό μέλος της Σουηδικής Βασιλικής Ακαδημίας των Επιστημών. Το 1757 ο Βασιλιάς Φερδινάνδος ΣΤ΄ της Ισπανίας διόρισε τον Ουλόα διοικητή της Οκάνια (Comendador de Ocaña) στο Τάγμα του Σαντιάγο.

Αυτοκρατορικός διοικητής

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Το αστρονομικό ωρολόγιο εκκρεμές του Ουλόα, το οποίο αγόρασε στο Λονδίνο από τον ωρολογοποιό Τζων Έλικοτ, εκτιθέμενο στο Ναυτικό Μουσείο της Μαδρίτης.

Ο Ουλόα επέστρεψε στη Νότια Αμερική το 1758 όταν διορίσθηκε κυβερνήτης της Ουανκαβελίκα στο Περού και γενικός διαχειριστής των ορυχείων υδραργύρου της περιοχής. Την εποχή εκείνη ο υδράργυρος είχε μεγάλη πρακτική σημασία εξαιτίας της χρήσεώς του στην απομόνωση του αργύρου και του χρυσού (βλ. αμάλγαμα). Ο Ουλόα αγωνίσθηκε εναντίον της βαθιά ριζωμένης διαφθοράς στις τοπικές αρχές και του σωματείου των μεταλλωρύχων, αλλά οι προσπάθειές του για μεταρρυθμίσεις συνάντησαν την ισχυρή αντίσταση των τοπικών αρχών, και του ίδιου του νέου αντιβασιλέα του Περού Μανουέλ δε Άματ υ Χούνυεντ.[20]:42–50 Τον Ιούνιο του 1763 ο Ουλόα έγραψε στον βασιλέα της Ισπανίας, παραπονούμενος για την «τρομερή θύελλα διωγμών» που είχε αντιμετωπίσει την πρώτη πενταετία του στην Ουανκαβελίκα, which had turned his "life into a purgatory of continual acrimonies."[20]:43 Ο Ουλόα αιτήθηκε να απαλλαγεί από τη θέση αυτή, πράγμα που έγινε[8] το 1764.

Μετά τη νίκη των Βρετανών επί των Γάλλων και Ισπανών κατά τον Επταετή Πόλεμο, η Γαλλία συμφώνησε με τη Συνθήκη του Φονταινεμπλώ (1762) να παραχωρήσει την περιφέρεια της Λουιζιάνας στην Ισπανία. Τότε το Ισπανικό Στέμμα διόρισε τον Ουλόα ως τον πρώτο κυβερνήτη της. Ο Ουλόα έφθασε στη Νέα Ορλεάνη, τη μεγάλη πόλη και λιμάνι της Λουιζιάνας, στις 5 Μαρτίου 1766.[21]:134 Εξ αρχής οι σχέσεις του με την τοπική ελίτ των γαλλικής καταγωγής Κρεολών της Νέας Ορλεάνης, ήταν τεταμένες, γεγονός που προκάλεσε καθυστέρηση στην επίσημη ανάληψη της αποικίας εκ μέρους του, καθώς ανέμενε στρατιωτικές ενισχύσεις. Στο μεταξύ ο Ουλόα διέμενε στο φρούριο Λα Μπαλίζ (La Balize), κοντά στο στόμιο του Μισσισσιππή, και εξέδιδε τις διαταγές του μέσω του μεταβατικού Γάλλου κυβερνήτη Σαρλ Φιλίπ Ωμπρύ.[21]:138–139

Ο Ουλόα συνήψε γάμο το 1768 με τη Φρανθίσκα Μελτσόρα Ρόζα Ρεμίρεζ δε Λαρέδο υ Ενκαλάδα, κόρη του Κόμη του Σαν Χαβιέρ υ Κάζα Λαρέδο, ο οποίος ανήκε σε μια από τις αριστοκρατικότερες οικογένειες στη Λίμα. Το γεγονός ότι ο γάμος επισημοποιήθηκε με μια απλή τελετή στο φρούριο Λα Μπαλίζ αντί για μια μεγαλοπρεπή εκδήλωση στη Νέα Ορλεάνη, που θα συνοδευόταν από δημόσιους εορτασμούς και δώρα προς τον λαό, όπως ήταν η συνήθεια για τους προηγούμενους κυβερνήτες, αποξένωσε περαιτέρω τους Κρεολούς.[21]:141 Ο Αντόνιο δε Ουλόα και η Φρανθίσκα απέκτησαν μαζί εννέα τέκνα[11]:291, μεταξύ των οποίων ήταν και ο μετέπειτα Υπουργός Ναυτικού της Ισπανίας Φρανθίσκο Χαβιέρ δε Ουλόα.

Στις 28 Οκτωβρίου 1768 ξέσπασαν ταραχές στη Νέα Ορλεάνη εξαιτίας της εφαρμογής από τον Ουλόα ενός διατάγματος του Βασιλέως της Ισπανίας που άνοιγε εννέα ισπανικά λιμάνια στο απευθείας εμπόριο με τη Λουιζιάνα χωρίς εξασφαλίσεις ότι θα λαμβάνονταν υπόψη τα συμφέροντα των τοπικών Κρεολών εμπόρων.[21]:138–139 Ο κυβερνήτης και η ήδη έγκυος σύζυγός του κατέφυγαν σε ένα ισπανικό πλοίο, ενώ το Ανώτατο Συμβούλιο ψήφισε απαίτηση να εγκαταλείψει ο Ουλόα τη Λουιζιάνα εντός τριών ημερών. Ο Ουλόα συμμορφώθηκε, αναχωρώντας την 1η Νοεμβρίου για την Κούβα[21]:148–149 και αφήνοντας «στο πόδι του» τον Σαρλ Φιλίπ Ωμπρύ. Η εξέγερση των Κρεολών καταστάλθηκε τελικώς το 1769 από δυνάμεις του νέου Ισπανού κυβερνήτη Αλεχάντρο Ο' Ράιλυ, ο οποίος εμπέδωσε τον ισπανικό έλεγχο επί της Λουιζιάνας.[21]:154–160

Μετά το 1776 ο Ουλόα είχε την πολιτική υποστήριξη του Χοσέ δε Γκάλβεθ, του νέου «Υπουργού Ινδιών». Το 1776-1778, στα πλαίσια της ισπανικής στηρίξεως του αμερικανικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας, ο Ουλόα βοήθησε στην οργάνωση πολεμικού στόλου στη Νέα Ισπανία (ειδικότερα στο σημερινό Μεξικό). Επίσης συμβούλευσε τον Αντιβασιλέα Αντόνιο Μαρία δε Μπουκαρέλι επί της προταθείσας κατασκευής ενός πολεμικού ναυπηγείου στον λιμένα του Βερακρούς.

Τα ύστερα χρόνια

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

[[Αρχείο:Solar eclipse 1778Jun24-Ulloa.png|thumb|Χαρακτικό της ολικής εκλείψεως Ηλίου της 24ης Ιουνίου 1778 βασισμένο σε σχέδιο του Ουλόα Το 1778 ο Ουλόα ανέλαβε τη διοίκηση της τελευταίας μεγάλης «νηοπομπής θησαυρών» στο δρομολόγιο Βερακρούς- Κατά το ταξίδι της επιστροφής, παρατήρησε την ολική έκλειψη Ηλίου της 24ης Ιουνίου 1778, ένα θέμα για το οποίο αντάλλεξε επιστολές με τον Γάλλο αστρονόμο Πιερ Σαρλ Λεμονιέ. Αργότερα ο Ουλόα δημοσίευσε τις παρατηρήσεις του από την έκλειψη σε ένα βιβλίο που εκδόθηκε στη Μαδρίτη και, σε συντομευμένη μορφή, σε ένα άρθρο στο περιοδικό Philosophical Transactions of the Royal Society (= «φιλοσοφικά πρακτικά της Βασιλικής Εταιρείας» του Λονδίνου).[22] Το 1779 ο Βασιλέας Κάρολος Γ΄ της Ισπανίας προήγαγε τον Ουλόα σε teniente general de la Armada, αξίωμα ισοδύναμο με τον σημερινό βαθμό του αντιναυάρχου).[8]

Υπό αυτή του την ιδιότητα, κατά την ισπανική ανάμιξη υπέρ της Αμερικανικής Επαναστάσεως, ο Ουλόα διατάχθηκε να πλεύσει στις Αζόρες και να προστατεύει από εκεί τα ισπανικά πλοία, ενώ θα πραγματοποιούσε επιθέσεις σε βρετανικά εμπορικά πλοία που θα περνούσαν από την περιοχή. Ο στόλος του Ουλόα δεν είχε σημαντικές επιτυχίες στην αποστολή αυτή, και απέπλευσε για την Ισπανία 10 ημέρες νωρίτερα από την ημέρα που προβλεπόταν εξαιτίας ελλείψεως προμηθειών και της κακής καταστάσεως μερικών πλοίων του. Μετά την άφιξή του στο Κάδιθ τον Οκτώβριο του 1779, ο Ουλόα διατάχθηκε να βοηθήσει στην αποτροπή της συνδρομής του βρετανικού ναυτικού προς τη βρετανική φρουρά κατά τη Μεγάλη Πολιορκία του Γιβραλτάρ. Ωστόσο, μετά την εκτίμησή του ότι τα υπό τις διαταγές του πλοία δεν θα μπορούσαν να ανθέξουν στις επικρατούσες καιρικές συνθήκες, ζήτησε να απαλλαχθεί από την ευθύνη της αποστολής αυτής.

Τα προεκτεθέντα γεγονότα στις Αζόρες οδήγησαν σε κατηγορίες εγκαταλείψεως καθήκοντος κατά του Ουλόα και των δύο πλοιάρχων που είχε υπό τις διαταγες του, τού Πέδρο δε Λέυβα και του Μανουέλ Νούνιεθ Γκαόνα. Οι παρατεταμένη εξέταση των κατηγοριών ολοκληρώθηκε με την οριστική απαλλαγή τους εκ μέρους του Consejo Supremo de Guerra (του ανώτατου στρατοδικείου της Ισπανικής Αυτοκρατορίας, με πρόεδρο τον ίδιο τον Βασιλέα) τον Φεβρουάριο του 1782. Αργότερα ο Ουλόα διορίσθηκε επικεφαλής επιχειρήσεων του Ναυτικού (κάτι σαν αρχηγός ΓΕΝ), μια θέση που κατείχε μέχρι τον θάνατό του[8] σε ηλικία 79 ετών.

Συνεισφορά και τιμές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην ιστορία των φυσικών επιστημών, ο Αντόνιο δε Ουλόα έχει καταγραφεί κυρίως για τον ρόλο του στον προσδιορισμό του ακριβούς σχήματος της Γης και για τις πρώτες αναφορές σχετικώς με το μέταλλο λευκόχρυσο. Ορισμένοι ιστορικοί της επιστήμης τον θεωρούν ως τον άνθρωπο που ανεκάλυψε τον λευκόχρυσο, ωστόσο ως υλικό ήταν ήδη γνωστό και είχε χρησιμοποιηθεί στη σημερινή Κολομβία προτού το τεκμηριώσει ο Ουλόα. Επιπλέον, οι αναφορές του Ουλόα χαρακτηρίζουν το υλικό ως «πέτρα» με ασυνήθιστες ιδιότητες, αντί ως ένα ξεχωριστό μέταλλο.[13][23] Πιστώνεται επίσης τις παρατηρήσεις της «άλω του Ουλόα» και άλλα σχετικά οπτικά και μετεωρολογικά φαινόμενα.[18]

Η εμπιστευτική αναφορά προς τον Μαρκήσιο της Ενσενάδα, που συντάχθηκε κυρίως από τον Ουλόα περί το 1746 και υπογράφηκε από τον ίδιο και τον Χόρχε Χουάν, παρέμεινε άγνωστη στο κοινό μέχρι τη δημοσίευσή της το 1826 από έναν Άγγλο ονόματι Ντέιβιντ Μπάρυ. Ο Μπάρυ είχε διαμείνει για κάποιο διάστημα στη μόλις ανεξαρτητοποιηθείσα πρώην ισπανική Λατινική Αμερική αναζητώντας ευκαιρίες για επενδύσεις, αλλά είχε απογοητευθεί σχετικώς με τις προοπτικές της περιοχής. Στη Μαδρίτη περιήλθε στα χέρια του ένα χειρόγραφο αντίγραφο της αναφοράς των Χουάν και Ουλόα, την οποία επιμελήθηκε και δημοσίευσε στην ισπανική γλώσσα μετά την επιστροφή του στο Λονδίνο, υπό τον τίτλο Noticias secretas de América («μυστικά νέα από την Αμερική»).[12]:28–32

Οι Noticias secretas δίνουν μια άσχημη εικόνα της διοικήσεως από τους Ισπανούς των κτήσεών τους στη νέα ήπειρο τις δεκαετίες του 1730 και του 1740, αναφέροντας πολλά περιστατικά διαφθοράς και κακοδιαχειρίσεως, τόσο από εκ μέρους των πολιτικών αρχών όσο και εκ μέρους των εκκλησιαστικών αρχών, αλλά και των συντεχνιών των εμπόρων και των τεχνιτών. Επίσης η αναφορά καταγγέλλει την εκμετάλλευση του ιθαγενούς πληθυσμού από αδίστακτους κυβερνήτες και προύχοντες, αλλά και από ιερείς, ιδίως των επαιτικών ταγμάτων. Η δημοσίευση του κειμένου δημιούργησε μια μακρόχρονη διαφωνία ανάμεσα στους ιστορικούς της ισπανικής κυριαρχίας στην αμερικανική ήπειρο, σχετικώς ως προς το πόσο αξιόπιστη και σημαντική είναι η αναφορά.[24] Ορισμένοι ιστορικοί, ιδίως στην Ισπανία, έχουν ελαχιστοποιήσει τη σημασία τους και χαρακτηρίσει τη δημοσίευσή τους από τον Μπάρυ ως στοιχείο της «μαύρης προπαγάνδας» (leyenda negra) εναντίον της Ισπανικής Αυτοκρατορίας[9]:385–387, ενώ άλλοι θεώρησαν τις Noticias secretas ως μία από τις καλύτερα πληροφορημένες και πλέον ενδιαφέρουσες περιγραφές «από πρώτο χέρι» της πολιτικής και θεσμικής διαφθοράς της ισπανοκρατούμενης Αμερικής, και ως «πηγή-κλειδί» για την κατανόηση της συνεχιζόμενης διαφθοράς στη Λατινική Αμερική μετά την απόκτηση της ανεξαρτησίας των κρατών της.[20]:22–42

Ο Αντόνιο δε Ουλόα τάφηκε πιθανώς στον στρατιωτικό ναό του Αγίου Φραγκίσκου (Iglesia Vaticana Castrense de San Francisco), στην πόλη Σαν Φερνάντο, κοντά στο Κάδιθ. Ο πλοίαρχος Μανουέλ Μπατουρόνε Σαντιάγο επιθεώρησε τον ναό το 1995 και ανεκάλυψε μια φθαρμένη πλάκα που φαινόταν να έγραφε «Ουλόα», αλλά χωρίς ανθρώπινα υπολείμματα κάτω από αυτή.[11]:282 Κατόπιν αυτού το ισπανικό πολεμικό ναυτικό τοποθέτησε μια αναμνηστική πλάκα προς τιμή του Ουλόα στο «Πάνθεον των Επιφανών Ναυτικών» (Panteón de Marinos Ilustres), στο Σαν Φερνάντο.[11]:282

Η οδός της Σεβίλλης στην οποία βρισκόταν το σπίτι στο οποίο γεννήθηκε ο Ουλόα, που αρχικώς ονομαζόταν Clavel, μετονομάσθηκε σε «οδό Ουλόα» το 1845 και σε «οδό Ναυάρχου Ουλόα» (Almirante Ulloa)[25] το 1875. Μια μεγάλη προτομή του Ουλόα, μαζί με προτομές των μελών της γαλλικής γεωδαιτικής αποστολής στον ισημερινό, κοσμεί το μνημείο της Ciudad Mitad del Mundo λίγο έξω από το Κίτο. Το 2013 το Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης εγκαινίασε μια νέα βιβλιοθήκη με την επωνυμία του Αντόνιο δε Ουλόα.[26][27] Το 2016 η ισπανική Ταχυδρομική υπηρεσία εξέδωσε ένα γραμματόσημο για να τιμήσει την τριακοσιοστή επέτειο από τη γέννηση του Ουλόα.[28]

Σημαντικότερες δημοσιεύσεις

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε συνεργασία με τον Χόρχε Χουάν

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ως μόνος συγγραφέας

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ (Αγγλικά) SNAC. w6h42fqd. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  2. ↑ Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. 120532342.
  3. ↑ «Gran Enciclopèdia Catalana» (καταλανικά) Grup Enciclopèdia. 0068295.
  4. ↑ (Αγγλικά) Geographicus Rare Antique Maps biographical dictionary of cartographers. www.geographicus.com/P/RareMaps/ulloaantonio. Ανακτήθηκε στις 8  Απριλίου 2025.
  5. ↑ Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. 120532342. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
  6. ↑ «Library of the World's Best Literature». Library of the World's Best Literature. 1897.
  7. ↑ books.google.com.ar/books?id=Y2W4_2VdPVEC&lpg=PP1&pg=PA455#v=onepage&q&f=false.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Whitaker, Arthur P. (1935). «Antonio de Ulloa». The Hispanic American Historical Review 15 (2): 155-194. doi:10.2307/2506293.
  9. 1 2 3 Ramos Gómez, Luis J. (1985). El viaje a América (1735–1745) de los tenientes de navío Jorge Juan y Antonio de Ulloa, y sus consecuencias literarias (στα Ισπανικά). Μαδρίτη: Ισπανικό Εθνικό Συμβούλιο Ερευνών. ISBN 84-00-05984-0.
  10. 1 2 3 4 5 6 Larrie D. Ferreiro (20 Αυγούστου 2013). Measure of the Earth: The Enlightenment Expedition That Reshaped Our World. Basic Books. ISBN 978-0-465-02345-5.
  11. 1 2 3 4 López Vázquez, Ascensión (2021). Antonio de Ulloa: un marino-científico entre España y América [Αντόνιο δε Ουλλόα: ένας ναυτικός-επιστήμονας ανάμεσα στην Ισπανία και την Αμερική] (PDF) (Διδακτορική διατριβή) (στα Ισπανικά). Universidad de Cádiz. Ανακτήθηκε στις 19 Απριλίου 2025.
  12. 1 2 3 Juan, Jorge· de Ulloa, Antonio (1978). John J. TePaske, επιμ. Discourse and political reflections on the Kingdoms of Peru. University of Oklahoma Press. ISBN 0806114827.
  13. 1 2 Yanes, Javier (12 Ιανουαρίου 2016). «Antonio de Ulloa: the Discoverer of Platinum?». Knowledge Window. Bilbao: BBVA OpenMind. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2025.
  14. ↑ Aristizábal-Fúquene, Andrea (2015). «El platino: contribuciones sociohistóricas y cientifícas desde el siglo XVIII. Parte I» (στα ισπανικά). Educación Química 26 (2): 146-151. doi:10.1016/j.eq.2015.04.009. ISSN 0187-893X.
  15. ↑ «A Slice of Glory». NASA Earth Observatory. NASA. 3 Ιουνίου 2018. Ανακτήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2024.
  16. 1 2 Adam, John A. (2002). «The mathematical physics of rainbows and glories». Physics Reports 356 (4-5): 229-365. doi:10.1016/S0370-1573(01)00076-X. Bibcode: 2002PhR...356..229A.
  17. ↑ Paul Murdin (25 Δεκεμβρίου 2008). Full Meridian of Glory: Perilous Adventures in the Competition to Measure the Earth. Springer Science & Business Media. σελ. 67. ISBN 978-0-387-75534-2.
  18. 1 2 Lynch, David K.; Futterman, Susan N. (1991). «Ulloa's observations of the glory, fogbow, and an unidentified phenomenon». Applied Optics 30 (24): 3538-3541. doi:10.1364/AO.30.003538. PMID 20706422. Bibcode: 1991ApOpt..30.3538L.
  19. ↑ Juan, Jorge· de Ulloa, Antonio (1758). A voyage to South America. Λονδίνο: L. Davis and C. Reymers. Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2012.
  20. 1 2 3 4 Quiroz, Alfonso W. (2008). Corrupt Circles: A History of Unbound Graft in Peru. Βαλτιμόρη: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0801890765.
  21. 1 2 3 4 5 6 Powell, Lawrence N. (2012). The Accidental City: Improvising New Orleans. Cambridge, MA: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-72590-4.
  22. ↑ Vaquero, J.M. (2003). «The Solar Corona in the Eclipse of 24 June 1778». Solar Physics 216 (1-2): 41-45. doi:10.1023/A:1026190412303. Bibcode: 2003SoPh..216...41V.
  23. ↑ Pero-Sanz Elorz, J.A.; Verdeja-González, J.I.; Sancho-Martínez, J.P.; Vilela, N. (1999). «Melting and sintering platinum in the 18th century: The secret of the Spanish». JOM 51 (10): 9-13. doi:10.1007/s11837-999-0178-4. ISSN 1047-4838. Bibcode: 1999JOM....51j...9P.
  24. ↑ Hanke, Lewis (1936). «Dos Palabras on Antonio de Ulloa and the Noticias Secretas». The Hispanic American Historical Review 16 (4): 479-514. doi:10.2307/2506989.
  25. ↑ «Almirante Ulloa». Calles de Sevilla.
  26. ↑ «Antonio de Ulloa's CRAI website».
  27. ↑ «Biography of Antonio de Ulloa - Video commemorating the 10th anniversary of the creation of the CRAI that bears his name». YouTube. 16 Μαΐου 2024.
  28. ↑ «Sello | III Centenario Nacimiento Antonio de Ulloa». 22 Οκτωβρίου 2016.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Αντόνιο_δε_Ουλόα&oldid=11455713"