Αναχίτ

Η Αναχίτ (αρμένικα: Անահիտ) ήταν η θεά της γονιμότητας και της θεραπείας, της σοφίας και του νερού στην αρμενική μυθολογία^[1]. Στις πρώτες περιόδους ήταν η θεά του πολέμου. Τον 5ο αιώνα π.Χ. ήταν η κύρια θεότητα στην Αρμενία μαζί με τον Αραμάζντ^[2].

Η αρμενική θεά Αναχίτ σχετίζεται με την παρόμοια ιρανική θεά Αναχίτα. Η λατρεία της Αναχίτ, πιθανότατα δανεισμένη από τους Ιρανούς κατά τη μηδική εισβολή ή την πρώιμη αχαιμενιδική περίοδο, ήταν υψίστης σημασίας στην Αρμενία. Ο Αρταξίας Α' έστησε αγάλματα της Αναχίτ και εξέδωσε διαταγές να τα λατρεύουν. ^[3]

Αρμένικη Αναχίτ και περσική Αναχίτα

Σύμφωνα με τον Στράβωνα, «οι Αρμένιοι συμμετείχαν στη θρησκεία των Περσών και των Μήδων και τιμούσαν ιδιαίτερα την Αναΐτιδα». Οι βασιλιάδες της Αρμενίας ήταν «σταθεροί υποστηρικτές της λατρείας»^[4] και ο Τιριδάτης Γ'^[5], πριν τη μεταστροφή του στον Χριστιανισμό, «προσευχόταν στην τριάδα Αραμάζντ - Αναχίτ - Βαχάγκν, αλλά λέγεται ότι έδειχνε ιδιαίτερη αφοσίωση στη μεγάλη κυρά Αναχίτ, [...] ευεργέτιδα όλης της ανθρώπινης φυλής, μητέρα πάσης γνώσης, κόρη του μεγάλου Αραμάζντ»^[5]. Σύμφωνα με τον Αγαθάγγελο, η παράδοση απαιτούσε από τους βασιλιάδες της Αρμενίας να ταξιδεύουν μια φορά το χρόνο στο ναό στην Έριζα (Ερέζ) στην Ακιλισηνή για να γιορτάσουν τη γιορτή της θεότητας. Ο Τιριδάτης έκανε αυτό το ταξίδι τον πρώτο χρόνο της βασιλείας του, όπου πρόσφερε θυσίες και στεφάνια και κλαδιά^[6]. Ο ναός στην Έριζα φαίνεται να ήταν ιδιαίτερα διάσημος, «ο πλουσιότερος και σεβαστός στην Αρμενία»^[7], στελεχωμένος με ιερείς και ιέρειες, οι τελευταίες από επιφανείς οικογένειες που υπηρετούσαν στο ναό πριν παντρευτούν. Αυτή η πρακτική μπορεί και πάλι να αποκαλύψει σημιτικές συγκρητικές επιρροές^[4] και δεν επιβεβαιώνεται διαφορετικά σε άλλους τομείς. Ο Πλίνιος αναφέρει ότι οι στρατιώτες του Μάρκου Αντώνιου έσπασαν ένα τεράστιο άγαλμα της θεότητας φτιαγμένο από συμπαγή χρυσό και στη συνέχεια μοιράστηκαν τα κομμάτια μεταξύ τους. Επίσης, σύμφωνα με τον Πλίνιο, με την υποστήριξη του Δίωνα Κάσσιου, η Ακιλισηνή έγινε τελικά γνωστή ως Αναϊτική . Ο Δίων Κάσσιος αναφέρει επίσης ότι μια άλλη περιοχή κατά μήκος του ποταμού Κύρου, στα σύνορα της Αλβανίας του Καυκάσου και της Ιβηρίας, ονομαζόταν επίσης «η γη της Αναΐτιδας».

Ναοί αφιερωμένοι στην Αναχίτ

Στην Αρμενία, η λατρεία της Αναχίτ καθιερώθηκε στις περιοχές Ερέζ, Αρμαβίρ, Αρτάξατα και Αστίσατα^[2]. Ένα βουνό στην περιοχή της Σωφηνής ήταν γνωστό ως θρόνος της Αναχίτ (Athor Anahta). Ολόκληρη η περιφέρεια Ερέζ στην επαρχία της Ακιλισηνής (Ekeghiats), ονομαζόταν Anahtakan Gavar. ^[2]

Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο ναός της Ερέζ ήταν ο πλουσιότερος και ο ευγενέστερος στην Αρμενία. Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του Μάρκου Αντώνιου στην Αρμενία, το άγαλμα έγινε κομμάτια από τους Ρωμαίους στρατιώτες. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος μας δίνει την ακόλουθη ιστορία: ο αυτοκράτορας Αύγουστος, προσκεκλημένος σε δείπνο από έναν από τους στρατηγούς του, τον ρώτησε αν ήταν αλήθεια ότι οι καταστροφείς του αγάλματος της Αναχίτ είχαν τιμωρηθεί από την οργισμένη θεά. «Οχι!», απάντησε ο στρατηγός, «αντίθετα, σήμερα έχω την τύχη να σε περιποιηθώ με ένα μέρος του γοφού αυτού του χρυσού αγάλματος».

Οι Αρμένιοι έστησαν ένα νέο χρυσό άγαλμα της Αναχίτ στην Ερέζ, το οποίο λατρευόταν πριν από την εποχή του Αγίου Γρηγορίου Φωτιστή.

Η ετήσια γιορτή του μήνα Ναβασάρντ, που γινόταν προς τιμήν της Αναχίτ, ήταν αφορμή μεγάλων συγκεντρώσεων, όπου οι παρευρισκόμενοι επιδίδονταν σε χορό, μουσική, απαγγελίες, διαγωνισμούς κ.λπ. Οι άρρωστοι πήγαιναν στους ναούς για προσκύνημα ζητώντας ανάρρωση. Το σύμβολο της αρχαίας αρμενικής ιατρικής ήταν το κεφάλι του χάλκινου επιχρυσωμένου αγάλματος της θεάς Αναχίτ. ^[2]

Ερείπια του ναού της Αναχίτ στο Αρμαβίρ

Οι αναφορές των ιστορικών για την Αναχίτ

Αναμνηστικό νόμισμα που εκδόθηκε από την Κεντρική Τράπεζα της Αρμενίας αφιερωμένο στη θεά Αναχίτ
5000 αρμενικά ντραμ
Η Αναχίτ σε γραμματόσημο της Αρμενίας, 2007
Αντίγραφο της Αφροδίτης των Σατάλων στο Ιστορικό Μουσείο της Αρμενίας
Γλυπτό της Αναχίτ του Χάγκοπ Ισκανιάν

Σύμφωνα με τον Αγαθάγγελο, ο βασιλιάς Τιριδάτης εξυμνεί τη «μεγάλη κυρά Αναχίτ, τη δόξα του έθνους μας και ζωοποιό...· μητέρα πάσης αγνότητας και τέκνο του μεγάλου και γενναίου Αραμάζντ». Ο ιστορικός Βηρωσσός ταυτίζει την Αναχίτ με την Αφροδίτη, ενώ μεσαιωνικοί Αρμένιοι γραφείς την ταυτίζουν με την Άρτεμη. Σύμφωνα με τον Στράβωνα, η λατρεία της Αναχίτ περιελάμβανε τελετουργίες ιερής πορνείας, αλλά μεταγενέστεροι χριστιανοί συγγραφείς δεν αναφέρουν τέτοιο έθιμο. ^[8]

Δείτε επίσης

Παραπομπές

↑ Agop Jack Hacikyan· Gabriel Basmajian (2000). The heritage of Armenian literature. Wayne State University Press. σελ. 67. ISBN 978-0814328156. Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2016.
1 2 3 4 Hastings, James (2001). Encyclopaedia of Religion and Ethics: Algonquins-Art. Elibron Classics. σελ. 797. ISBN 978-1-4021-9433-7. Ανακτήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 2010. Hastings, James (2001). Encyclopaedia of Religion and Ethics: Algonquins-Art. Elibron Classics. p. 797. ISBN 978-1-4021-9433-7. Retrieved 2010-12-19.
↑ Boyce 1983, σελ. 1003.
1 2 Boyce 1983, σελ. 1007.
1 2 Boyce 1983, σελ. 1007 Cit. Agathangelos 22.
↑ Αγαθάγγελος, 21.
↑ Κικέρων, [no title] 9.23.
↑ Hastings, James (2001). Encyclopaedia of Religion and Ethics: Algonquins-Art. Elibron Classics. σελ. 797. ISBN 978-1-4021-9433-7. Ανακτήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 2010.

Βιβλιογραφία

Boyce, Mary (1983), «Anāhīd», Encyclopædia Iranica, 1, New York: Routledge & Kegan Paul, σελ. 1003–1009
Petrosyan, Armen (2002). The Indo‑european and Ancient Near Eastern Sources of the Armenian Epic. Washington, D.C. : Institute for the Study of Man. ISBN 9780941694810.
Petrosyan, Armen (2007). «State Pantheon of Greater Armenia: Earliest Sources». Aramazd: Armenian Journal of Near Eastern Studies 2: 174–201. ISSN 1829-1376.
Gelzer, Heiner (1896). «Zur armenischen Götterlehre». Berichte über die Verhandlungen der Königlich Sächsischen Gesellschaft der Wissenschaften zu Leipzig: 99–148. OCLC 665221528. https://archive.org/details/berichteberdiev39klasgoog/page/n141/mode/2up.

Περαιτέρω ανάγνωση

Cereti, Carlo G. (2023). «Armenia and Iran: Anāhitā's Worship in the Caucasus». Iran and the Caucasus 27 (4–5): 337–347. doi:10.1163/1573384X-02704002.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Χάλκινο κεφάλι θεάς στο Βρετανικό Μουσείο

[1] Agop Jack Hacikyan· Gabriel Basmajian (2000). The heritage of Armenian literature. Wayne State University Press. σελ. 67. ISBN 978-0814328156. Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2016.

[GroupedRef1-2] 1 2 3 4 Hastings, James (2001). Encyclopaedia of Religion and Ethics: Algonquins-Art. Elibron Classics. σελ. 797. ISBN 978-1-4021-9433-7. Ανακτήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 2010. Hastings, James (2001). Encyclopaedia of Religion and Ethics: Algonquins-Art. Elibron Classics. p. 797. ISBN 978-1-4021-9433-7. Retrieved 2010-12-19.

[Boyce_1983_1003-3] Boyce 1983, σελ. 1003.

[Boyce_1983_1007-4] 1 2 Boyce 1983, σελ. 1007.

[Boyce_1983_1007_Agathangelos-5] 1 2 Boyce 1983, σελ. 1007 Cit. Agathangelos 22.

[6] Αγαθάγγελος, 21.

[7] Κικέρων, [no title] 9.23.

[8] Hastings, James (2001). Encyclopaedia of Religion and Ethics: Algonquins-Art. Elibron Classics. σελ. 797. ISBN 978-1-4021-9433-7. Ανακτήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 2010.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]