Ανατολικοθράκες
| Περιοχές με σημαντικούς πληθυσμούς | |
|---|---|
| Ελλάδα | |
 Ελλάδα (Δυτική Θράκη, Μακεδονία, Αττική) | αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες (απόγονοι) |
| Γλώσσες | |
| Ελληνικά | |
| Θρησκεία | |
| Ελληνορθόδοξη Χριστιανοσύνη | |
| Σχετιζόμενες εθνικές ομάδες | |
| άλλοι Έλληνες, Μικρασιάτες, Πόντιοι, Κωνσταντινουπολίτες, Θρακιώτες | |
Η πλειονότητα των Ανατολικοθρακών εκτοπίστηκε κατά την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923. Σήμερα εκπροσωπούνται κυρίως από τους απογόνους τους στην Ελλάδα. | |
Οι Ανατολικοθράκες (ή Ανατολικοθρακιώτες) είναι η ελληνική πληθυσμιακή ομάδα που κατοικούσε στην Ανατολική Θράκη, δηλαδή το τμήμα της Θράκης που βρίσκεται ανατολικά του Έβρου ποταμού και σήμερα ανήκει στην Τουρκία. Η συντριπτική πλειονότητά τους εκδιώχθηκε από τις πατρογονικές εστίες τους κατά την περίοδο 1922–1923, στο πλαίσιο της ελληνοτουρκικής ανταλλαγής πληθυσμών, και εγκαταστάθηκε κυρίως στη Δυτική Θράκη, τη Μακεδονία και την υπόλοιπη Ελλάδα.
Ιστορικό πλαίσιο
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Αρχαιότητα και Βυζάντιο
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η ελληνική παρουσία στην Ανατολική Θράκη ανάγεται στην αρχαιότητα, με ίδρυση αποικιών κατά μήκος των ακτών της Προποντίδας και του Ευξείνου Πόντου. Κατά τη βυζαντινή εποχή, η περιοχή αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι του ελληνορθόδοξου κόσμου, με πνευματικό κέντρο την Κωνσταντινούπολη — την επί 16 αιώνες μεγαλύτερη πόλη και άτυπη πρωτεύουσα του Ελληνισμού.[1]
Οθωμανική περίοδος
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Κατά την οθωμανική κυριαρχία, οι Έλληνες της Ανατολικής Θράκης εντάσσονταν στο Ρουμ μιλλέτ (έθνος των Ρωμαίων), υπό την πνευματική εξουσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου.[2] Ήταν παρόντες σε πόλεις και χωριά σε όλη την έκταση της Ανατολικής Θράκης, πλάι στους Τούρκους, Βούλγαρους, Αρμένιους και Εβραίους.[3] Στη χερσόνησο της Καλλίπολης αποτελούσαν περίπου το 60% του πληθυσμού, ενώ η ελληνική κοινότητα στην περιοχή γύρω από την Κωνσταντινούπολη αντιπροσώπευε ιστορική συνέχεια από τη βυζαντινή εποχή.[3]
Σημαντικοί οικισμοί με έντονη ελληνική παρουσία ήταν η Αδριανούπολη, οι Επιβάτες, η Ραιδεστός, η Καλλίπολη, το Καραγάτς, η Μάκρη και η περιοχή της Τσατάλτζα. Στην Αδριανούπολη λειτουργούσε από το 1884 το Ζάππειον Κεντρικόν Παρθεναγωγείον — ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά ιδρύματα του Θρακικού Ελληνισμού.
Βαλκανικοί Πόλεμοι και Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Οι Έλληνες της Ανατολικής Θράκης συμμετείχαν στην Ελληνική Επανάσταση του 1821, ενώ η περιοχή αποτέλεσε θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912–1913). Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Εκστρατεία της Καλλίπολης διεξήχθη στο έδαφος της Ανατολικής Θράκης.
Ελληνική διοίκηση (1920–1922)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Τον Ιούλιο του 1920, η Στρατιά Θράκης υπό τον στρατηγό Εμμανουήλ Ζυμβρακάκη πέρασε τον Έβρο και κατέλαβε σχεδόν ολόκληρη την Ανατολική Θράκη, φτάνοντας έως τα προάστια της Κωνσταντινούπολης.[4] Η ελληνική διοίκηση διήρκεσε έως το 1922, οπότε η Μικρασιατική Καταστροφή ανέτρεψε ριζικά τη γεωπολιτική κατάσταση.
Εκδίωξη και ανταλλαγή πληθυσμών (1922–1923)
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, ολόκληρος ο ελληνικός πληθυσμός της Ανατολικής Θράκης εγκατέλειψε τις εστίες του.[5] Στις 30 Ιανουαρίου 1923 υπογράφηκε στη Λωζάννη η ελληνοτουρκική σύμβαση, η οποία προέβλεπε την υποχρεωτική ανταλλαγή μεταξύ των ελληνορθόδοξων της Τουρκίας και των μουσουλμάνων της Ελλάδας — με εξαίρεση τους ελληνορθόδοξους κατοίκους της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου, καθώς και τους μουσουλμάνους της Δυτικής Θράκης.[6]
Η Συνθήκη της Λωζάννης του 1923 καθόρισε τους ακριβείς όρους της ανταλλαγής πληθυσμών, η οποία αφορούσε συνολικά τουλάχιστον 1,6 εκατομμύρια ανθρώπους — ανάμεσά τους 1.221.489 Έλληνες Ορθόδοξους από τη Μικρά Ασία, την Ανατολική Θράκη, τον Πόντο και τον Καύκασο.
Η εγκατάλειψη της Αδριανούπολης, του Καραγάτς και πλήθους άλλων ελληνικών χωριών ολοκληρώθηκε στα τέλη Μαΐου 1923. Η τελευταία παραχώρηση του Καραγάτς ανακοινώθηκε στους κατοίκους του — Έλληνες στο σύνολό τους — τη νύχτα της 27ης Μαΐου 1923.[7]
Εγκατάσταση στην Ελλάδα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Οι πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη εγκαταστάθηκαν κατά κύριο λόγο στη Δυτική Θράκη — η οποία παρουσίαζε το υψηλότερο ποσοστό προσφυγικού πληθυσμού (31,8%) μετά τη Μακεδονία — καθώς και στη Μακεδονία, την Αττική και αλλού στην ηπειρωτική Ελλάδα.[8] Η πόλη Ορεστιάδα δημιουργήθηκε εξ ολοκλήρου από πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης κατά το 1923.[9]
Το πρώτο δεκαήμερο του Απριλίου 1923 διενεργήθηκε απογραφή των προσφύγων που είχαν καταφύγει στην Ελλάδα από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη, με συνεργασία πολλών υπουργείων.[10]
Πολιτισμός και παραδόσεις
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Γλώσσα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Οι Ανατολικοθράκες μιλούσαν ελληνικά, με ιδιαίτερα τοπικά γλωσσικά χαρακτηριστικά και διαλεκτικές αποχρώσεις ανά περιοχή.
Μουσική και χοροί
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η μουσική παράδοση των Ανατολικοθρακών εντάσσεται στη γενικότερη θρακιώτικη μουσική παράδοση, με έντονο ρυθμό και κυρίως γρήγορους κυκλικούς χορούς, όπου οι άνδρες ηγούνται της χορευτικής γραμμής. Χαρακτηριστικοί χοροί είναι το Ζωναράδικο και άλλες τοπικές παραλλαγές. Τα κυριότερα παραδοσιακά όργανα είναι η γκάιντα (άσκαυλος), το καβάλι (είδος φλογέρας), το νταούλι και η θρακιώτικη λύρα.
Θρησκεία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η θρησκευτική ζωή των Ανατολικοθρακών ήταν βαθύτατα δεμένη με την Ελληνορθόδοξη παράδοση. Από την περιοχή κατάγεται η Οσία Παρασκευή η Επιβατινή (η Νέα), αγία της Ορθόδοξης Εκκλησίας από τους Επιβάτες της Ανατολικής Θράκης.
Σύλλογοι και Θρακικές Εστίες
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Μετά την εγκατάστασή τους στην Ελλάδα, οι Ανατολικοθράκες οργανώθηκαν σε πλήθος συλλόγων και Θρακικών Εστιών σε όλη τη χώρα, με σκοπό τη διατήρηση και διάδοση των ηθών, εθίμων και παραδόσεών τους, τη συλλογή λαογραφικού υλικού και την καλλιέργεια της ιστορικής μνήμης.[11]
Επιφανείς Ανατολικοθράκες
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Κώστας Βουτσάς (1931–2020): Έλληνας ηθοποιός με καταγωγή από τους Επιβάτες της Ανατολικής Θράκης.
- Νικόλαος Αστρινίδης (1921–2010): συνθέτης, αρχιμουσικός, πιανίστας και παιδαγωγός από τον Σκοπό της Ανατολικής Θράκης.
- Χρόνης Αηδονίδης (1928–2023): τραγουδιστής και λαογράφος, εμβληματική φωνή της θρακιώτικης μουσικής παράδοσης.
- Καρυοφυλλιά Καραμπέτη (γενν. 1958): Ελληνίδα ηθοποιός, καταγόμενη από τη Δόξα Διδυμοτείχου.
Δείτε επίσης
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Παρατηρητής της Θράκης, «Η σημασία της εγκατάλειψης της Ανατολικής Θράκης τον Οκτώβριο του 1922».
- ↑ Ardin-Rixi, «Εκδίωξη και διασπορά των Ελλήνων της Μ. Ασίας και της Αν. Θράκης (1914-1923)».
- 1 2 Ardin-Rixi, ό.π.
- ↑ Protothema, «Όταν η Ανατολική Θράκη ήταν ελληνική (1920-1922)».
- ↑ Iefimerida, «Ορεστιάδα, η πόλη που δημιουργήθηκε αποκλειστικά από πρόσφυγες το 1923».
- ↑ Δήμος Καισαριανής, «Η αντιμετώπιση της προσφυγικής άφιξης το 1922 και το 1923».
- ↑ Iefimerida, ό.π.
- ↑ Eleftherostypos, «Η πρώτη απογραφή προσφύγων του 1923».
- ↑ Iefimerida, ό.π.
- ↑ Eleftherostypos, ό.π.
- ↑ Θρακική Εστία Ν. Σερρών, politismos.serres.gr.
Βιβλιογραφία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Βακαλόπουλος, Κ. Α. (1990). Ιστορία της Θράκης.
- Σωτηριάδης, Γ. (1918). Εθνολογικός χάρτης της Ελλάδος και των εγγύς χωρών.
- Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. Αρχείο Προσφυγικής Μνήμης.