Ιππικά αγωνίσματα στην αρχαία Ελλάδα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Άρμα τέλειον)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Παράσταση αγγείου με ιππείς και άρματα,
570 με 560 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Βερολίνου

Τα ιππικά αγωνίσματα στην αρχαία Ελλάδα τελούνταν κατά τους ολυμπιακούς αγώνες της αρχαιότητας καθώς και σε άλλες πανελλήνιες διοργανώσεις όπως τα Πύθια ή τα Νέμεα. Αποτελούνταν από τις διαφόρων τύπων αρματοδρομίες οι οποίες τελέστηκαν πρώτη φορά το 680 π.Χ. όταν η διάρκεια των αγώνων επιμηκύνθηκε για να υπάρξει χρόνος για την τέλεση των νέων αγωνισμάτων,[1] και από τις ιπποδρομίες οι οποίες ήταν αγώνας ταχύτητας των ιππέων, αγώνισμα ωστόσο το οποίο καταργήθηκε αρκετά σύντομα. Ως νικητές δεν θεωρούνταν οι ιππείς ή οι οδηγοί των αρμάτων -ηνίοχοι- αλλά οι ιδιοκτήτες τους -ιππότροφοι-, οι οποίοι ήταν και αυτοί που στεφανώνονταν.[2][3][4][5]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παράσταση άρματος με τον ηνίοχο, Μυκηναϊκό γλυπτό του 14ου με 13ου αιώνα π.Χ. (Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο).

Παράδοση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την ελληνική μυθολογία οι πρώτοι αγώνες αρμάτων διεξήχθησαν στην Ολυμπία μεταξύ του Πέλοπα και του Οινόμαου, ενώ ο μυθικός ήρωας Ηρακλής συμμετείχε σε αρματοδρομία στην Τροιζήνα μαζί με τον Ιόλαο ο οποίος ήταν ο ηνίοχος του. Το άλογο που είχαν κατά τη διάρκεια του αγωνίσματος ονομάζονταν Αρείωνας και ιδιοκτήτης του ήταν ο θεός Ποσειδώνας ο οποίος ήταν και ο προστάτης των αρματοδρομιών.[5] Άλλες πρώιμες αναφορές αρματοδρομιών συναντώνται στην Ιλιάδα, όπου διοργανώθηκαν αρματοδρομίες από τον Αχιλλέα προς τιμή του Πάτροκλου που είχε πρόσφατα σκοτωθεί στη μάχη.[6]

Πρώτοι αγώνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα καθαρά ιππικά αγωνίσματα αποτελούνταν από την ιπποδρομία κελήτων, την κάλπη, και την ιπποδρομία πώλων. Τα πρώτο ιππικό αγώνισμα διοργανώθηκε για πρώτη φορά το 648 π.Χ. στους 33ους αγώνες. Στους 71ους αγώνες του 469 π.Χ. διοργανώθηκε η κάλπη -όπου γίνονταν η χρήση φοράδων-, ενώ στους 131ους αγώνες του 256 π.Χ. η ιπποδρομία πώλων.[3]

Τα αγώνισματα των αρματοδρομιών προέρχονται από την Αχαϊκή στρατιωτική παράδοση. Το 680 π.Χ. διοργάνωθηκε το τέθριππον το οποίο ήταν άρμα που διέθετε 4 άλογα, το 500 π.Χ. η απήνη το οποίο ήταν αγώνισμα με 2 άλογα, η συνωρίδα το 408 π.Χ. άρμα με επίσης δύο άλογα αλλά διαφορετικούς κανονισμούς, το 384 π.Χ. το τέθριππο πώλων το οποίο ήταν παραλλαγή του τέθριππου το οποίο και αντικατέστησε προσωρινά, και το 268 π.Χ. η συνωρίς πώλων.[7][5][6]

Περιγραφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιππόδρομος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι αρματοδρομίες και ιπποδρομίες λάμβαναν χώρα στον ιππόδρομο της αρχαίας Ολυμπίας, ο οποίος βρισκόταν στην νοτιο-ανατολική πλευρά της Ολυμπίας, στη μεγάλη επίπεδη περιοχή νοτίως του σταδίου. Η τοποθεσία του ήταν άγνωστη έως τις αρχές του 21ου αιώνα, καθώς οι εγκαταστάσεις παρέμεναν θαμένες από συγκέντρωση ιζημάτων του ποταμού Αλφειού. Ωστόσο το 2008 μια αποστολή του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου χρησιμοποίησε ραντάρ για τον εντοπισμό των εγκαταστάσεων και ανέφερε πως εντόπισε ίχνη του ιπποδρόμου, στο σημείο που προδιέγραφαν οι περιγραφές του Παυσανία, ο οποίος είχε επισκεφτεί την περιοχή κατά τον 2ο αιώνα μ.Χ. και έδωσε αναλυτική περιγραφή του μνημείου και των διαστάσεων του (4 στάδια/780 μέτρα μήκος και 1 στάδιο και 4 πλέθρα/320 μέτρα πλάτος).[8][9][10][11]

Ο ιππόδρομος χωρίζονταν οριζοντίως σε 2 διαδρόμους μέσω ενός πέτρινου ή ξύλινου διαχωριστικού, του έμβολου. Τα άλογα και τα άρματα που μετείχαν στους αγώνες ακολουθούσαν την κυκλική διαδρομή γύρω από το έμβολο προς τα ανατολικά, ενώ ο αριθμός των κύκλων που εκτελούσαν διέφερε ανάλογα με το αγώνισμα. Ο χώρος του αγωνίσματος περικλειόταν περιμετρικά από φυσικά και τεχνητά υψώματα για τους θεατές, ενώ οι ελλανοδίκες παρακολουθούσαν από τη δυτική πλευρά του βορείου υψώματος.[12]

Η αφετηρία και το τέρμα οριοθετούνταν από την παρουσία στύλων, ενώ ένας μικρότερος στύλος με την ονομασία νύσσα βρίσκονταν στις στροφές. Απέναντι από τη νύσσα υπήρχε ο Ταράξιππος, ένα είδος βωμού οποίος ενδέχεται να σχετίζονταν με τη θέση της δύσης του ηλίου η οποία δυσκόλευε την ορατότητα των αναβατών και των αλόγων κατά την εξέλιξη του αγώνα.[3]

Αγωνίσματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το αγώνισμα των ιππέων, στο οποίο οι διαγωνιζώμενοι συμμετείχαν απλώς ιππεύοντας το άλογο τους ονομαζόταν κέλης.[13]

Η τελετή έναρξης του αγωνίσματος ξεκινούσε με πομπή στον ιππόδρομο, ενώ ο κύρηκας των αγώνων ανακοίνωνε τα ονόματα των οδηγών και των ιδιοκτητών των αλόγων. Στο αγώνισμα του τέθριππο γίνονταν 12 γύροι γύρω από τον ιππόδρομο, με τις στροφές να είναι απότομες στο τέλος του διαδρόμου.[14]

Μηχανικές κατασκευές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χρησιμοποιούνταν διάφορες μηχανικές συσκευές, όπως οι ύσπληγγες -εμπόδια- οι οποίες ήταν τοποθετημένες μπροστά από τους αγωνιζομένους στη γραμμή εκκίνησης και χαμήλωναν προκειμένου να ξεκινήσει ο αγώνας. Σύμφωνα με τον Παυσανία, αυτές είχαν εφευρεθεί από τον αρχιτέκτονα Κλειώτα, και χαμήλωναν συντομότερα έτσι ώστε τα άρματα στην εξωτερική πλευρά του δρόμου μπορούσαν να ξεκινήσουν γρηγορότερα από αυτά που βρίσκονταν στην εσωτερική πλευρά και επομένως θα είχαν λιγότερη απόσταση να διανύσουν κατά τις στροφές. Παράλληλα οι αγωνιζόμενοι φρόντιζαν έτσι ώστε το νεότερο και δυνατότερο άλογο να τοποθετείται στη δεξιά πλευρά έτσι ώστε να διευκολύνει το άρμα όταν χρειάζονταν να στρίψει.[15]

Άλλη μηχανική κατασκευή ήταν και ο αετός ή το δελφίνι το οποίο χρησιμοποιούνταν για να σημάνει την έναρξη του αγώνα, και χαμήλωνε ανάλογα με τον αριθμό των γύρων που απέμεναν. Αυτά ήταν σκαλιστές παραστάσεις των ζώων αυτών πάνω σε ορειχάλκινες πινακίδες που βρίσκονταν στη γραμμή εκκίνησης.[16]

Ηνίοχοι και ιππείς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο ιδιοκτήτης του άρματος και των αλόγων και ο οδηγός τους ήταν διαφορετικά άτομα, και είναι αξιοσημείωτο πως νικητές δεν θεωρούνταν οι οδηγοί των αρμάτων -ηνίοχοι- αλλά οι ιδιοκτήτες τους -οι ιππότροφοι-, οι οποίοι ήταν και αυτοί οι οποίοι στεφανώνονταν ως οι νικητές, ενώ οι ηνίοχοι λάμβαναν μια μάλλινη ταινία την οποία τους τοποθετούσαν οι ιππότροφοι στο μέτωπο ως μικρότερη τιμητική διάκριση. Το 416 π.Χ., ο Αθηναίος στρατηγός Αλκιβιάδης είχε 7 άρματα στους αγώνες, τα οποία κατετάγησαν ανάμεσα στις πρώτες, δεύτερες, και τέταρτες θέσεις, και δεν ήταν ο οδηγός σε όλα από αυτά.[17][18] Οι γυναίκες δεν μπορούσαν να πάρουν μέρος ή να παρακολουθήσουν τους Ολυμπιακούς Αγώνες,[19] όμως εξαίρεση στον κανόνα αποτελούσαν τα ιππικά αγωνίσματα καθώς ολυμπιονίκες γίνονταν οι ιδιοκτήτες των αλόγων και όχι οι ιππείς, έτσι μια γυναίκα μπορούσε να διαγωνιστεί μέσω ενός άντρα ιππέα. Γνωστά παραδείγματα τέτοιων περιπτώσεων αποτελούν η Σπαρτιάτισα Κυνίσκα η οποία συμμετείχε και κέρδισε στις αρματοδρομίες 2 φορές, καθώς και αργότερα η επίσης από την Σπάρτη Ευρυλεωνίς.[20]

Οι οδηγοί ήταν συνήθως μέλος της οικογενείας στην οποία ανήκαν το άρμα και τα άλογα, ή σε αρκετές περιπτώσεις, σκλάβος ή επαγγελματίας οδηγός ο οποίος είχε προσληφθεί για το αγώνισμα.[21]Η οδήγηση του άρματος απαιτούσε δύναμη, επιδεξιότητα, και υπομονή. Έπρεπε να αποφύγει να λοξοδρομήσει κατά την οδήγηση, και να χειρίζεται με ικανότητα το μαστίγιο και τα ηνία. Αντίθετα με τα άλλα Ολυμπιακά αγωνίσματα οι αρματοδρόμοι δεν συμμετείχαν γυμνοί, πιθανώς για λόγους ασφαλείας λόγω του όγκου της σκόνης που ανασηκωνόταν κατά το αγώνισμα καθώς και για την αποφυγή εκδορών κατά τις συγκρούσεις των αρμάτων μεταξύ τους ή με τα τειχίσματα. Οι οδηγοί φορούσαν ύφασμα με μακριά μανίκια το οποίο ονομάζονταν ξυστίς. Έφτανε ως τους αστραγάλους και δένονταν στη μέση με μια ζώνη. Υπήρχαν επίσης 2 ιμάντες οι οποίοι διασταυρώνονταν στην πλάτη έτσι ώστε ο ρουχισμός να μην παρασύρεται και φουσκώνει από τον αέρα κατά τη διάρκεια του αγωνίσματος.[22]

Παρόμοιες συνθήκες ίσχυαν και για τους ιππείς, με την βασική διαφορά πως αυτοί ίππευαν γυμνοί, χωρίς αναβολείς και σέλα και κρατώντας μόνο το μαστίγιο και τα ηνία.[4]

Οχήματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αναπαράσταση αρματοδρομίας σε Αττικό ερυθρόμορφο αγγείο του 510 π.Χ.

Για το αγώνισμα χρησιμοποιούνταν πολεμικά άρματα τα οποία είχαν τροποποιηθεί, και τα οποία στην ουσία ήταν ξύλινα καρότσια με 2 μεγάλους τροχούς και ανοικτή πίσω πλευρά.[23] Τα πόδια των οδηγών ήταν στερεωμένα στη βάση όμως το όχημα στηρίζονταν στον άξονα των τροχών έτσι η διαδρομή ήταν ανώμαλη. Πέρα από τον αριθμό των αλόγων και τον αριθμό των γύρων, η κύρια διαφορά ανάμεσα στα άρματα των διαφόρων τύπων αρματοδρομιών ήταν πως στο τέθριππο και τη συνωρίδα επέβαινε μόνο ένα άτομο ενώ στα υπόλοιπα 2.[3]

Το πιο επικίνδυνο σημείο της διαδρομής ήταν οι στροφές στο τέλος του διαδρόμου, όπου τα ατυχήματα ήταν συχνά θανατηφόρα. Εάν το άρμα έχανε την ισορροπία του και αναποδογύριζε κατά τη διάρκεια της στροφής λόγω κεκτημένης ταχύτητας, ο οδηγός κινδύνευε να συντριβεί από το ίδιο το άρμα του, τα άλογα του άρματος, ή τα υπόλοιπα άρματα που ακολουθούσαν από πίσω του, ενώ αν δεν έστριβε σύντομα κινδύνευε να συγκρουσθεί στα τειχίσματα του αγωνιστικού χώρου και ο οδηγός να εκτιναχθεί.[4][5]

Ολυμπιονίκες αγωνισμάτων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τέθριππο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λεπτομέρεια από αθηναϊκή αμφορά με παράσταση αρματοδρομίας, 410–400 π.Χ., Βρετανικό Μουσείο
Αττικό ερυθρόμορφο αγγείο, 540 π.Χ.,
Υδρία, με αναπαράσταση οπλίτη ως ηνίοχο, 530-520 π.Χ.

Το τέθριππο ήταν μικρό ξύλινο άρμα με 2 τροχούς, το οποίο είχε ένα αναβάτη και 4 άλογα, και εκτελούσε 12 γύρους. Διοργανώθηκε για πρώτη φορά στην 25η διοργάνωση του 680 π. Χ., και συνέχισε ως και το 241 μ.Χ.. [24]

Διοργάνωση Έτος Ολυμπιονίκης Περιοδονίκης Πόλη Ολυμπιονίκη
25η 680 π.Χ. Πάγων (ή Πάγωνος) Θήβα
33η 648 π.Χ. Μύρων Σικυώνα
47η 592 π.Χ. Αλκμαίων (ή Αλκμέων) Αθήνα
52η 572 π.Χ. Κλεισθένης Σικυώνα
55η 560 π.Χ. Μιλτιάδης Κυψέλου Αθήνα
58η 548 π.Χ. Ευαγόρας Σπάρτη
59η 544 π.Χ. Ευαγόρας Σπάρτη
60η 540 π.Χ. Ευαγόρας Σπάρτη
61η 536 π.Χ. Κίμων Στησαγόρα Αθήνα
62η 532 π.Χ. Πεισίστρατος Αθήνα
63η 528 π.Χ. Κίμων Στησαγόρα Αθήνα
65η 520 π.Χ. άγνωστος Θήβα
66η 516 π.Χ. Κλεοσθένης Επίδαμνος
68η 508 π.Χ. Παντάρης Γέλα
69η 504 π.Χ. Δημάρατος (ή Δαμάρατος) Σπάρτη
70η 500 π.Χ. Καλλίας Β´ Αθήνα
71η 496 π.Χ. Καλλίας Β´ Αθήνα
72η 492 π.Χ. Καλλίας Β´ Αθήνα
73η 488 π.Χ. Γέλων Γέλα
74η 484 π.Χ. Πολυπείθης Σπάρτη
75η 480 π.Χ. Δαιτώνδας και Αρσίλοχος Θήβα
75η 480 π.Χ. Δαιτώνδας και Αρσίλοχος Θήβα
76η 476 π.Χ. Θήρων Ακράγαντας
77η 472 π.Χ. άγνωστος Άργος
78η 468 π.Χ. Ιέρων Συρακούσες
79η 464 π.Χ. Κρατισθένης Κυρήνη
80η 460 π.Χ. Αρκεσίλαος Δ´ Κυρήνη
81η 456 π.Χ. Διακτορίδης άγνωστη
82η 452 π.Χ. Ψαύμιος Καμάρινα
83η 448 π.Χ. Αρκεσίλαος Σπάρτη
84η 444 π.Χ. Αρκεσίλαος Σπάρτη
85η 440 π.Χ. Πολυκλέας Σπάρτη
86η 436 π.Χ. Μεγακλής Αθήνα
87η 432 π.Χ. Λυκίνος Σπάρτη
88η 428 π.Χ. Ανάξαδρος Σπάρτη
89η 424 π.Χ. Λέων Σπάρτη
90η 420 π.Χ. Λίχας Σπάρτη
91η 416 π.Χ. Αλκιβιάδης του Κλεινία Αθήνα
93η 408 π.Χ. Αρχέλαος Α΄ της Μακεδονίας Μακεδονία
95η 400 π.Χ. Τίμων Ηλεία
96η 396 π.Χ. Κυνίσκα Σπάρτη
97η 392 π.Χ. Κυνίσκα Σπάρτη
98η 388 π.Χ. Ξέναρχος Σπάρτη
99η 384 π.Χ. Ευρυβιάδης (ή Συβαριάδης ή Ευρύβατος) Σπάρτη
104η 364 π.Χ. Ευβάτας Κυρήνη
105η 360 π.Χ. Θεόχρηστος Α´ Κυρήνη
107η 352 π.Χ. Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας´ Μακεδονία
109η 344 π.Χ. Αρύββας Ήπειρος
119η 304 π.Χ. Λάμπος Μακεδονία, Φίλιπποι
120η 300 π.Χ. Θεόχρηστος Β´ Κυρήνη
121η 296 π.Χ. Αρχίδαμος Ηλεία
122η 292 π.Χ. Τηλέμαχος ο Ήλειος Ηλεία
127η 272 π.Χ. Γλαύκων Αθήνα
128η 268 π.Χ. Καρτερός Θεσσαλία
137η 232 π.Χ. Άρατος Σικυώνα
174η 84 π.Χ. Πραξαγόρας Ηλεία
176η 76 π.Χ. άγνωστος Ηλεία
177η 72 π.Χ. Αριστόλοχος ή Ελλάνικος[25][26] Ηλεία
194η 4 π.Χ. Τιβέριος Κλαύδιος Νέρων Ρώμη
199η 17 μ.Χ. Γερμανικός Καίσαρ Τιβέριος Ρώμη
227η 129 μ.Χ. Λούκιος Μινίκιος Νάταλις Ρώμη
255η 241 μ.Χ. Τίτος Δομίτιος Προμηθέας Αθήνα

Οι Τλασίμαχος (296 π.Χ.), Άτταλος του Φιλέταιρου (276 π.Χ.), Βιλιστίχη (268 π.Χ.), Θεοδότα (84 π.Χ.), Ελλάνικος (72 π.Χ.), και η Κασία Μνασιθέα (153 μ.Χ.) υπήρξαν νικητές στο τέθριππο πώλων (τέθριππο με χρήση νεαρών αλόγων).

Κέλης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

7ος αιώνας π.χ., αρχαιολογικό μουσείο Ηρακλείου

Ο κέλης ήταν αγώνισμα με αναβάτη σε άλογο που έκανε έξι φορές το γύρο του ιπποδρόμου. Οι γνωστοί ολυμπιονίκες είναι οι παρακάτω:[24]

Διοργάνωση Έτος Ολυμπιονίκης Περιοδονίκης Πόλη Ολυμπιονίκη
33η 648 π.Χ. Κραυξίδας (ή Κραξίλας) Θεσσαλία, Κραννών
54η 564 π.Χ. Καλλίας Φαινίππου Αθήνα
67η 512 π.Χ. Φειδώλας Κόρινθος
68η 508 π.Χ. Υιοί Φειδώλα Κόρινθος
71η 496 π.Χ. Εμπεδοκλής Ακράγαντας
72η 492 π.Χ. Κρόκων Ερέτρια
75η 480 π.Χ. άγνωστος Άργος
75η 480 π.Χ. άγνωστος Άργος
76η 476 π.Χ. Ιέρων Συρακούσες
77η 472 π.Χ. Ιέρων Συρακούσες
78η 468 π.Χ. Λεώφρων άγνωστη
79η 464 π.Χ. Εχεκρατίδας Θεσσαλία
81η 456 π.Χ. Αιγίας Να[...]
82η 452 π.Χ. Πύθων Ι[...]
90η 420 π.Χ. Ξενόμβροτος Κως
95η 400 π.Χ. Αίσηπος ή Αίσυπος ή Αίσιπος ή Αίγυπτος άγνωστη
98η 388 π.Χ. Κλεογένης Ηλεία
106η 356 π.Χ. Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας´ Μακεδονία
118η 308 π.Χ. Νικαγόρας Ρόδος, Λίνδος
121η 296 π.Χ. Πανδίων Θεσσαλία
128η 268 π.Χ. Μ[...] Θεσσαλία, Κραννών
138η 228 π.Χ. Πάνταρκος Ηλεία
174η 84 π.Χ. Στρωγιανός Ηλεία
174η 84 π.Χ. Τηλέμαχος ο Ήλειος Ηλεία
176η 76 π.Χ. Λασθένης Ηλεία
177η 72 π.Χ. Ηγήμων Ηλεία
186η 36 π.Χ. Λυκομήδης Ηλεία
208η 53 μ.Χ. Τιβέριος Κλαύδιος Αφροδίσιος Ηλεία
243η 193 μ.Χ. Θεόπροπος Ρόδος

O Ιπποκράτης ο Θεσσαλός (3ος αιώνας π.Χ.) υπήρξε ολυμπιονίκης στον πωλικό κέλη (κέλης με χρήση νεαρών αλόγων).

Απήνη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βοιωτικό ερυθρόμορφο αγγείο, 450–425 π.Χ.

Η απήνη εισήχθη στους αγώνες το 500 π.Χ. κατά την 70η διοργάνωση, με το άρμα να διαθέτει 2 μουλάρια. Καταργήθηκε το 444 π.Χ. στην 84η Ολυμπιάδα. Οι γνωστοί ολυμπιονίκες είναι οι παρακάτω:[24]

Διοργάνωση Έτος Ολυμπιονίκης Περιοδονίκης Πόλη Ολυμπιονίκη
70η 500 π.Χ. Θέρσιος Θεσσαλία
75η 480 π.Χ. Αναξίλαος (ή Αναξίλας) Ρήγιο Καλαβρίας
75η 480 π.Χ. Αναξίλαος (ή Αναξίλας) Ρήγιο Καλαβρίας
78η 468 π.Χ. Αγησίας Συρακούσες
81η 456 π.Χ. Ψαύμιος Καμάρινα

Συνωρίς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ερυθρόμορφος κρατήρας από τη Μεγάλη Ελλάδα, 430–420 π.Χ.

Στη συνωρίδα το άρμα έσερναν 2 άλογα. Διοργανώθηκε το 408 π.Χ. στους 93ους αγώνες.[24]

Διοργάνωση Έτος Ολυμπιονίκης Περιοδονίκης Πόλη Ολυμπιονίκη
93η 408 π.Χ. Ευαγόρας Ηλεία
102η 372 π.Χ. Τρωίλος Ηλεία
103η 368 π.Χ. Ευρυλεονίς Σπάρτη
107η 352 π.Χ. Τιμοκράτης Αθήνα
108η 348 π.Χ. Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας Μακεδονία
118η 308 π.Χ. Νικαγόρας Ρόδος, Λίνδος
121η 296 π.Χ. Τλασίμαχος Αμβρακία
128η 268 π.Χ. άγνωστος Θεσσαλία
174η 84 π.Χ. Τιμαρέτα Ηλεία
174η 84 π.Χ. Φίλιστος Ηλεία
177η 72 π.Χ. Ελλάνικος Ηλεία
180η 60 π.Χ. Μενέδημος Ηλεία

Οι Ηλείοι Αντιγένης (96 π.Χ.), Κλητίας (72 π.Χ.), Δαμαιθίδας (1 μ.Χ.), και Κάλιππος (53 μ.Χ.) υπήρξαν ολυμπιονίκες στην συνωρίδα πώλων (συνωρίδα με νεαρά άλογα).

Ιπποδρομία πώλων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αττικό αγγείο, 4ος-5ος αιώνας π.Χ.

Παραλλαγή του κέλη όπου χρησιμοποιούνταν πώλοι (πουλάρια, νεαρά άλογα).[24]

Διοργάνωση Έτος Ολυμπιονίκης Περιοδονίκης Πόλη Ολυμπιονίκη
141η 216 π.Χ. Θρασωνίδης Ηλεία
181η 56 π.Χ. Χάρωψ Ηλεία
182η 52 π.Χ. Αγίλοχος Ηλεία
195η 1 μ.Χ. Αρχιάδας Ηλεία
208η 53 μ.Χ. Κάλλιππος Ηλεία

Άλλα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. (Αγγλικά) Polidoro & Simri 1996, σελίδες 41–46; Valettas & Ioannis 1945–1955, σελ. 613.
  2. (Αγγλικά) Adkins & Adkins 1998a, σελίδες 350, 420.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «Κανόνες των ιππικών αγώνων». Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. http://www.ime.gr/olympics/ancient/gr/205g2.html. 
  4. 4,0 4,1 4,2 «Ο ηνίοχος». Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. http://www.ime.gr/olympics/ancient/gr/205g3.html. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 «Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού - Αφιερώματα». odysseus.culture.gr. http://odysseus.culture.gr/a/1/11/ga114.html. Ανακτήθηκε στις 2015-11-06. 
  6. 6,0 6,1 «Ιππικοί αγώνες (αρματοδρομίες και ιππικά αγωνίσματα)». Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. http://www.ime.gr/olympics/ancient/gr/205g.html. 
  7. (Αγγλικά) Valettas & Ioannis 1945–1955, σελ. 613
  8. «Τον Ιππόδρομο των αρχαίων Ολυμπιακών πιστεύουν ότι ανακάλυψαν ερευνητές». In.gr. https://plus.google.com/106911531160846388623. http://news.in.gr/science-technology/article/?aid=921909. Ανακτήθηκε στις 2015-11-05. 
  9. «Το ποτάμι είναι ο αρχαίος ιππόδρομος». Ελευθεροτυπία. http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=245902. Ανακτήθηκε στις 2015-11-05. 
  10. (Αγγλικά) «Ancient Olympic Chariot Racetrack Located?». news.nationalgeographic.com. http://news.nationalgeographic.com/news/2008/07/080724-olympics-hippodrome.html. Ανακτήθηκε στις 2015-11-05. 
  11. (Αγγλικά) «http://www.sciencedaily.com/releases/2008/07/080714145253.htm». www.sciencedaily.com. http://www.sciencedaily.com/releases/2008/07/080714145253.htm. Ανακτήθηκε στις 2015-11-05. 
  12. Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησης 6.20.10–6.20.19; Vikatou 2007.
  13. (Αγγλικά) Adkins & Adkins 1998a, σελίδες 218–219
  14. (Αγγλικά) Adkins & Adkins 1998a, σελ. 420.
  15. (Αγγλικά) Golden 2004, σελ. 86.
  16. Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησης, 6.20.13.
  17. Θουκυδίδης, Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, 6.16.2.
  18. (Αγγλικά) Kyle 2007, σελ. 172.
  19. (Αγγλικά) Polidoro & Simri 1996, σελίδες 41–46.
  20. (Αγγλικά) Golden 2004, σελ. 46.
  21. (Αγγλικά) Valettas & Ioannis 1945–1955, σελ. 613.
  22. (Αγγλικά) Adkins & Adkins 1998a, σελ. 416.
  23. (Αγγλικά) Valettas & Ioannis 1945–1955, σελ. 614.
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 24,5 «Βάση αρχαίων Ολυμπιονικών - Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού». http://www.ime.gr/olympics/ancient/gr/db.html. 
  25. (Ιταλικά) Moretti, Luigi (2014). «Luigi Moretti e il catalogo degli Olympionikai. Testimonianze epigrafiche, letterarie, papirologiche e numismatiche sui vincitori degli agoni olimpici panellenici (Ellade e Magna Grecia: 776 a.C. - 393 d.C.)». Maria Elisa Garcia Barraco. AM; 7 - Arbor Sapientiae Editore S.r.l.. ISBN 978-88-97805-32-8.  (καταχώριση 695)
  26. (Αγγλικά) Φλέγων ο Τραλλεύς, Ολυμπιάδαι
  27. Οι αγώνες προορίζονταν να γίνουν το 65 αντί για το 67, αλλά ο αυτοκράτορας Νέρωνας άλλαξε την ημερομηνία διεξαγωγής ώστε να συμπέσει με την επίσκεψη του στην Ελλάδα 2 χρόνια αργότερα.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]