Μετάβαση στο περιεχόμενο

Άζυμος άρτος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Άζυμος άρτος
Ματσά, άζυμος άρτος που καταναλώνεται κατά τη διάρκεια του Εβραϊκού Πάσχα.
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα (π)

Ο άζυμος άρτος είναι άρτος που παρασκευάζεται χωρίς τη χρήση διογκωτικών μέσων όπως η μαγιά.[1]

Στην απλούστερη εκδοχή, για την παρασκευή του άζυμου άρτου χρησιμοποιούνται μόνο το αλεύρι και το υγρό στοιχείο, όπως το νερό, το λάδι ή το γάλα. Αυτή η μέθοδος παρασκευής είναι ευρέως διαδεδομένη σε όλες τις ηπείρους και υπάρχει μια ποικιλία τύπων ψωμιού και πιάτων. Ο άζυμος άρτος είναι σημαντικός στον Δυτικό Χριστιανισμό και στον Ιουδαϊσμό και έχει αναγνωριστεί αρκετές φορές ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας.

Ο άζυμος άρτος δεν πρέπει να συγχέεται με την πίτα, η οποία παρασκευάζεται με μαγιά.[2][3][4]

Περιγραφή

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Όστια, άζυμος άρτος που χρησιμοποιείται για την τέλεση της Θείας Ευχαριστίας στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.

Ο άζυμος άρτος είναι γενικά ένα επίπεδο ψωμί (αγγ. flatbread). Ωστόσο, δεν είναι όλα τα επίπεδα ψωμιά άζυμα. Ο άζυμος άρτος, όπως η τορτίγια και η ρότι (ή τσαπάτι), είναι βασικά τρόφιμα στην Κεντρική Αμερική και στη Νότια Ασία, αλλά είναι επίσης κοινά στην Αφρική και έχουν βρει τον δρόμο τους στην ευρωπαϊκή κουζίνα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι δημοφιλή ως σνακ.

Ο άζυμος άρτος παίζει σημαντικό ρόλο στην εβραϊκή θρησκεία και στην λατινικού τυπικού Θεία Λειτουργία.

Θρησκευτική σημασία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον Ιουδαϊσμό και στον Καθολικισμό, ο άζυμος άρτος έχει συμβολική σημασία. Οι Εβραίοι καταναλώνουν άζυμη ματσά κατά τη διάρκεια του Εβραϊκού Πάσχα, όπως ορίζεται στην Έξοδο 12:18. Σύμφωνα με την Τορά στην Παλαιά Διαθήκη, οι Ισραηλίτες έπρεπε να φύγουν από την Αίγυπτο τόσο βιαστικά κατά την Έξοδό τους που δεν είχαν τον χρόνο να αφήσουν το ψωμί τους να φουσκώσει (Εξ. 12:33-34).[5]

Στην Καινή Διαθήκη, ο Απόστολος Παύλος υιοθετεί αυτό το εορταστικό έθιμο και το ερμηνεύει ηθικά.

Το κανονικό δίκαιο της Λατινικής Εκκλησίας της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας ορίζει τη χρήση άζυμου άρτου (όστια) για τους ευχαριστιακούς οικοδεσπότες. Ορισμένες Προτεσταντικές Εκκλησίες ακολουθούν αυτήν την πρακτική, ενώ άλλες χρησιμοποιούν είτε άζυμο άρτο ή συνηθισμένο άρτο (με προζύμι), ανάλογα με τις παραδόσεις του αντίστοιχου δόγματος και τα τοπικά έθιμα.

Αντιθέτως, οι Ορθόδοξες Εκκλησίες απαγορεύουν ρητά τη χρήση άζυμου άρτου στη Θεία Ευχαριστία. Συνδέουν τον άζυμο άρτο με την Παλαιά Διαθήκη και επιτρέπουν μόνο ψωμί με προζύμι ως σύμβολο της Καινής Διαθήκης στο αίμα του Χριστού. Αυτή η διάκριση θεωρείται ένα από τα τρία βασικά σημεία διαφωνίας που παραδοσιακά θεωρούνται (μαζί με τα ζητήματα του παπικού πρωτείου και του Filioque στο Σύμβολο της Πίστεως της Νίκαιας) ως οι αιτίες του Μεγάλου Σχίσματος του 1054 μεταξύ της Ανατολικής (Ορθόδοξης) και της Δυτικής (Ρωμαιοκαθολικής) Εκκλησίας.[6]

Είδη άζυμου άρτου

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Αρμπούντ, άζυμος άρτος φτιαγμένος στην Ιορδανία.

Αφρική

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Μεξικάνικη τορτίγια.
Λαγάνα στο χαρακτηριστικό πεπλατυσμένο σχήμα.

Αμερική

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Αρέπα - φτιαγμένη από καλαμπόκι και αλεύρι καλαμποκιού, κατάγεται από την Κολομβία και τη Βενεζουέλα.
  • Φρίτος και παρόμοια τσιπς καλαμποκιού - τεχνικά ένα είδος άζυμου άρτου, αν και τα φρίτος δεν θεωρούνται συνήθως τέτοια - είναι ένα δημοφιλές σνακ στις Ηνωμένες Πολιτείες.
  • Τορτίγια – Μεσοαμερικανικό/Μεξικάνικο επίπεδο ψωμί
  • Τορτίγια ντε ρεσκόλντο – Χιλιανός άζυμος άρτος φτιαγμένος από αλεύρι σίτου, παραδοσιακά ψημένος στη χόβολη.[8]
Γιούφκα, ένα τουρκικό επίπεδο ψωμί.

Ασία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Κίτσα – ένα Αιθιοπικό ψωμί, που χρησιμοποιείται κυρίως στο παραδοσιακό πιάτο Fit-Fit ή Chechebsa.[9]
  • Λαβάς (συνήθως με προζύμι, αλλά περιστασιακά και άζυμο) – αρμενικό ψωμί, το οποίο περιλαμβάνεται στον Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.[10]
  • Ρότι ή τσαπάτι ή πούλκα – Ινδικό επίπεδο ψωμί.[11]
  • Γιούφκα, ευρέως διαδεδομένο επίπεδο ψωμί στην Τουρκία, περιλαμβάνεται στον Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.[12]

Αυστραλία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Ντάμπερ – παραδοσιακό αυστραλιανό αποικιακό ψωμί, αρχικά άζυμο.
Γαλλικές κρέπες.
Νορβηγικό λέφσε που ψήνεται σε σιδερένια πλάκα.

Ευρώπη

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Λαγάνα – ένας άζυμος άρτος, που παρασκευάζεται από αλεύρι και νερό και φτιάχνεται με παραδοσιακό τρόπο στην Ελλάδα μόνο μια μέρα του χρόνου, την Καθαρά Δευτέρα
  • Ψωμί Bannock – Αρχικά άζυμος άρτος, με καταγωγή από τα Βρετανικά Νησιά[13]
  • Κρέπα – μια γαλλική άζυμη τηγανίτα που τρώγεται τόσο για πρωινό όσο και για επιδόρπιο
  • Λέφσε – ένα νορβηγικό επίπεδο ψωμί με κύριο συστατικό τις πατάτες
  • Ματσά – Εβραϊκό ψωμί που χρησιμοποιείται σε θρησκευτικές τελετές
  • Όστια – Ο άζυμος άρτος που χρησιμοποιείται στην Θεία Ευχαριστία στην Καθολική Εκκλησία
  • Πιαντίνα – από την ιστορική περιοχή της Ρομάνια της Ιταλίας, φτιαγμένη από αλεύρι σίτου, λαρδί ή ελαιόλαδο, νερό και αλάτι
  • Pizza dolce di Beridde (ιταλικά: Εβραϊκή Πίτσα) – άζυμος γλυκός άρτος, τυπικός της πόλης της Ρώμης[14]
  • Βασική συνταγή πίτσας με αλεύρι, λάδι και νερό, διαφορετική από τη συνηθισμένη ζύμη μαγιάς[15]
  • Ριέσκα – Άζυμος άρτος, παραδοσιακά φτιαγμένος από κριθάρι στα βόρεια μέρη της Φινλανδίας[16]

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ «Unleavened Bread (in the Bible) | Encyclopedia.com». www.encyclopedia.com. Ανακτήθηκε στις 4 Μαΐου 2025.
  2. ↑ «Baking - Flatbreads, Dough, Leavening | Britannica». www.britannica.com (στα Αγγλικά). 13 Μαρτίου 2025. Ανακτήθηκε στις 4 Μαΐου 2025.
  3. ↑ «Pita Bread | Encyclopedia.com». www.encyclopedia.com. Ανακτήθηκε στις 4 Μαΐου 2025.
  4. ↑ Collar, C. (1 Ιανουαρίου 2016). Caballero, Benjamin, επιμ. Bread: Types of Bread. Oxford: Academic Press. σελίδες 500–507. ISBN 978-0-12-384953-3.
  5. ↑ ΕΞΟΔΟΣ 12 | Αγία Γραφή TGV | YouVersion.
  6. ↑ Ware, Timothy (1964). The Orthodox ChurchΑπαιτείται δωρεάν εγγραφή (στα Αγγλικά). London: Penguin Books. σελ. 66. ISBN 0-14-020592-6.
  7. ↑ Arbood Bread. In: Slow Food Foundation for Biodiversity.
  8. ↑ «Tortilla de rescoldo - Arca del Gusto». Slow Food Foundation (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Μαΐου 2025.
  9. ↑ Parkyns, Mansfield (1853). Life in Abyssinia (στα Αγγλικά). σελ. 368. Ανακτήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 2023. kitcha bread
  10. ↑ Lavash, the preparation, meaning and appearance of traditional bread as an expression of culture in Armenia. In: UNESCO Intangible Cultural Heritage, 2014.
  11. ↑ Madhulika Dash: Food Story: How Indias favorite flatbread roti was born. In: The Indian Express, 28. Januar 2015, abgerufen am 22. November 2023.
  12. ↑ «UNESCO - Flatbread making and sharing culture: Lavash, Katyrma, Jupka, Yufka». ich.unesco.org (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Μαΐου 2025.
  13. ↑ Cloake, Felicity (16 Νοεμβρίου 2022). «Energy-saving bread: how to make the perfect bannocks – recipe». The Guardian (στα Αγγλικά). ISSN 0261-3077. Ανακτήθηκε στις 4 Μαΐου 2025.
  14. ↑ Giustino Catalano (26 Φεβρουαρίου 2023). «Storia in cucina – La pizza di Beridde o Pizza Ebraica» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Μαρτίου 2023.
  15. ↑ Pizzateig ohne Hefe. In: traum-pizza.de.
  16. ↑ Rezept für Maitorieska (finnisch: Milch Rieska): «Maitorieska». wikibooks - Cuisine of Finland (στα Αγγλικά). 11 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 2023.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Unleavened bread στο Wikimedia Commons
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Άζυμος_άρτος&oldid=11176970"