Χρυσή Αυγή

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Λαϊκός Σύνδεσμος
Χρυσή Αυγή
Έμβλημα.png
Γενικός Γραμματέας Νίκος Μιχαλολιάκος
Εκπρόσωπος Ηλίας Κασιδιάρης
Ιδρυτής Νίκος Μιχαλολιάκος
Συνδεδεμένο μήνυμα Η Ελλάδα στους Έλληνες [1]
Ιδρύθηκε Ιανουάριος 1993
Έδρα Δηληγιάννη 50
Αθήνα
Ιδεολογία Εθνικισμός,[2][3][4] Ναζισμός,[5][6] Φασισμός[7]
Πολιτική θέση Ακροδεξιά [8]
Κοινοβούλιο
16 / 300
Κοινοβούλιο Ε.Ε.
3 / 21
Περιφέρειες
26 / 703
Δήμοι
15 / 9.371
Σημαία κόμματος
Meandros flag.svg
Ιστοσελίδα
xryshaygh.com
Πολιτικό σύστημα Ελλάδας
Πολιτικά κόμματα
Εκλογές

Η Χρυσή Αυγή (επίσημη ονομασία: Λαϊκός Σύνδεσμος - Χρυσή Αυγή) είναι ελληνικό πολιτικό κόμμα.

Η Χρυσή Αυγή είναι προσωποπαγής οργάνωση της άκρας δεξιάς η πορεία της οποίας, όπως και εκείνη των νεοναζιστών στην Ελλάδα, ταυτίζεται με εκείνη του γενικού γραμματέα της οργάνωσης, Νίκου Μιχαλολιάκου.[9][10] Ιδρύθηκε από το Νίκο Μιχαλολιάκο το 1980 ως οργάνωση με ναζιστικό χαρακτήρα προσανατολισμένη γύρω από την έκδοση ομώνυμου περιοδικού. Ανέπτυξε τη δράση της στις αρχές της δεκαετίας του 1990, περίοδο έντασης του Μακεδονικού ζητήματος, οπότε και ξεκίνησε την οργάνωση βίαιων επιθέσεων εναντίον μεταναστών και Ελλήνων.

Χαρακτηρίζεται ως ακροδεξιά[10][6], φασιστική[7][11] και νεοναζιστική [12][13][9][14][6][15][16][17][18][19][5] οργάνωση από ΜΜΕ, πανεπιστημιακούς και πολιτικούς αναλυτές, αν και οι εκπρόσωποί της από τη δεκαετία του '90[20] αρνούνται τους χαρακτηρισμούς αυτούς και αυτοπροσδιορίζονται συστηματικά ως "εθνικιστές".[2] Έχει κατηγορηθεί για εξτρεμιστική δράση,[21][22][23][2][24] άσκηση ρατσιστικής βίας, ακόμα και για δολοφονικές απόπειρες (και την δολοφονία του Παύλου Φύσσα). [25][26][24][27]

Το 1993 ιδρύθηκε ως κόμμα, αλλά η συμμετοχή της σε εκλογές ήταν ανεπιτυχής. Το 2010, ωστόσο, κέρδισε μία έδρα στο δημοτικό συμβούλιο του δήμου Αθηναίων και στις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου 2012 εισήλθε για πρώτη φορά στο κοινοβούλιο, παίρνοντας 441.018 ψήφους (ποσοστό 6,97%) και 21 έδρες.[28] Στις εκλογές του Ιουνίου 2012 πήρε 425.900 ψήφους (ποσοστό 6,92%) και 18 έδρες.[29] Στις 28 Σεπτεμβρίου 2013 μετά από εισαγγελικές έρευνες στοιχειοθετήθηκε η κατηγορία της σύστασης εγκληματικής οργάνωσης από την Χρυσή Αυγή (με αφορμή τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα και άλλα ποινικά αδικήματα μελών της ΧΑ στο παρελθόν) και η αντιτρομοκρατική υπηρεσία προχώρησε στη σύλληψη του Νίκου Μιχαλολιάκου, του Ηλία Κασιδιάρη, του Ηλία Παναγιώταρου αλλά και του Γιώργου Πατέλη (αρχηγό τοπικής οργάνωσης στην Νίκαια όπου έγινε η δολοφονία Φύσσα).[30][31]

Πίνακας περιεχομένων

Ιστορία

Η αρχή της οργάνωσης

1ο τεύχος Χρυσής Αυγής - Δεκέμβριος 1980 - χρήση κυκλικής ναζιστικής σβάστικας [32].

Το 1973 ο 16χρονος τότε Νίκος Μιχαλολιάκος εντάχθηκε στη νεοφασιστική οργάνωση του Κώστα Πλεύρη «4η Αυγούστου». Το 1976, μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, προφυλακίστηκε για δύο μήνες στις φυλακές Κορυδαλλού κατηγορούμενος για συμμετοχή στο λιντσάρισμα δημοσιογράφων που κάλυπταν την κηδεία του βασανιστή Μάλλιου, που είχε δολοφονήσει η 17 Νοέμβρη, οπότε γνώρισε τους πρωταίτιους της δικτατορίας.[33][34] Αργότερα φυλακίστηκε για την εμπλοκή του στην υπόθεση των δεκατριών βομβιστικών επιθέσεων στην Αθήνα την τέταρτη επέτειο της Μεταπολίτευσης, στις 23 Ιουλίου 1978. [33]

Μετά την αποφυλάκισή του συνεργαζόμενος με άτομα που είχε γνωρίσει στην «4η Αυγούστου» ξεκίνησε τo Δεκέμβριο του 1980 την έκδοση του περιοδικού «Χρυσή Αυγή»[35], επηρεασμένος από το ομώνυμο Αγγλικό ερμητικό τάγμα του 18ου αιώνα.[εκκρεμεί παραπομπή]. Στο περιοδικό προβαλλόταν ο Χίτλερ, συνεργάτες του και Έλληνες δωσίλογοι.[36] Παράλληλα, ξεκίνησε η έκδοση βιβλίων ίδιου περιεχομένου.[37] Στα εξώφυλλα των δέκα πρώτα τευχών του περιοδικού, κάποια από τα οποία είχαν τον υπότιτλο «Εθνικοσοσιαλιστική Περιοδική Έκδοσις», εμφανιζόταν κυκλική σβάστικα, που αντικαταστάθηκε αργότερα από ένα ρούνο, το Wolfsangel («λυκοπαγίδα»).[38] Αν και αρχικά η οργάνωση απέκλειε την πολιτική δραστηριοποίησή της και περιοριζόταν σε ιδεολογική προπαγάνδα, από το 1981 ξεκίνησε επικοινωνία με το νεοναζιστικό ισπανικό κόμμα CEDADE και από τα μέσα του 1983 η εκδοτική δραστηριότητα διαχωρίστηκε από τη λειτουργία της οργάνωσης "Εθνικοσοσιαλιστικό Κινήμα Λαϊκός Σύνδεσμος".[39]

Η έκδοση του περιοδικού διακόπηκε τον Απρίλιο του 1984. Tο Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου ο Μιχαλολιάκος διορίστηκε από το φυλακισμένο πρώην δικτάτορα Παπαδόπουλο επικεφαλής της νεολαίας της ΕΠΕΝ, παραιτήθηκε, όμως, τον Ιανουάριο, εξαιτίας αντιθέσεων στο χώρο της ακροδεξιάς μεταξύ εθνικοσοσιαλιστών και μη, και αντικαταστάθηκε από το Μάκη Βορίδη.[34][33][40]

Η δραστηριοποίηση του Λαϊκού Συνδέσμου

Μετά την αποχώρηση από την ΕΠΕΝ ο Μιχαλολιάκος αποφάσισε να προσανατολιστεί σε αυτόνομη δράση μαζί με μια μικρή ομάδα ομοϊδεατών. Το 1987 ξεκίνησε εκ νέου η έκδοση του περιοδικού,[41] οπότε και συντάχθηκε για εσωτερική χρήση της οργάνωσης ένα καταστατικό, σφραγισμένο με το Wolfsangel. Το καταστατικό, την ύπαρξη του οποίου η οργάνωση αρνείται,[42] διαχωρίζει τη Χρυσή Αυγή ως ιδεολογική οργάνωση από το Λαϊκό Σύνδεσμο, που αποτελεί την πολιτική έκφρασή της. Όπως προκύπτει από το καταστατικό, η οργάνωση χαρακτηρίζεται από πολύπλοκη δομή και τη διάκριση της "οργανωτικής" ιεραρχίας των μελών από τη "διοικητική" ιεραρχία, που έχει στρατιωτική δομή με 6 βαθμίδες και επιτάσσει την απόλυτη πειθαρχία των κατώτερων στους ανώτερους. Ακολουθώντας τη χιτλερική "Αρχή του Αρχηγού" (Führerprinzip), ο «εθνικοσοσιαλιστής Αρχηγός» αναγνωρίζεται ως «Ανώτατος Ηγέτης της Χρυσής Αυγής» και απορρίπτεται η δημοκρατική διακυβέρνηση υπέρ μιας «Νεας Ευρωπαϊκής εθνικοσοσιαλιστικής Πολιτείας», ενώ στα μέλη επιβάλλεται ο ναζιστικός χαιρετισμός.[43][44]

Εισβολή χρυσαυγιτών στην παρουσίαση του Ελληνο-μακεδονικού λεξικού (2009).

Η Χρυσή Αυγή εκμεταλλεύτηκε την εθνικιστική έξαρση του Μακεδονικού ζητήματος στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Σύμφωνα με κατοπινό απολογισμό του στελέχους της οργάνωσης, Δημήτρη Ζαφειρόπουλου, τα χρόνια αυτά γνώρισε «μια ποσοτική ανάπτυξη πρωτοφανή για τα μέχρι τότε δεδομένα και την εισαγωγή [της] στο πολιτικό προσκήνιο» .[45] Η Χρυσή Αυγή πραγματοποίησε την πρώτη δημόσια εμφάνισή της στην Αθήνα στο συλλαλητήριο στις 10 Δεκεμβρίου 1992: μια ομάδα κρούσης 30 ατόμων οπλισμένων με ρόπαλα και ασπίδες επιτέθηκε στην κατειλημμένη από φοιτητές ΑΣΟΕΕ και έπειτα στην κατάληψη Λέλας Καραγιάννη και σε δύο νεαρούς μέλη αριστερής οργάνωσης. Η αστυνομία αποδείχθηκε αναποτελεσματική, ενώ εννιά συλληφθέντες χρυσαυγίτες αφέθηκαν ελεύθεροι δίχως να κρατηθούν τα στοιχεία τους. Τα ΜΜΕ κατήγγειλαν "εμφάνιση νεοναζί", ενώ η οργάνωση ανέλαβε την ευθύνη της επίθεσης σε "οργανωμένα αντεθνικά στοιχεία".[46][47] Τον επόμενο μήνα η Χρυσή Αυγή ιδρύθηκε ως κόμμα και ξεκίνησε την έκδοση ομώνυμης εβδομαδιαίας εφημερίδας,[48] ενώ τον Απρίλιο οργάνωσε διαμαρτυρία φωνάζοντας συνθήματα όπως "Τα χέρια μας θα πλύνουμε στων Σκοπιανών το αίμα" έξω από το κτήριο όπου δικάζονταν δύο ακτιβιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα από την περιοχή της Φλώρινας που είχαν δηλώσει εθνικά Μακεδόνες. [15]

Μέλη της οργάνωσης πολέμησαν στον πόλεμο της Βοσνίας στο πλευρό του σερβικού στρατού. Το Μάρτιο του 1995 σχημάτισαν την «Ελληνική Εθελοντική Φρουρά» (ΕΕΦ), μονάδα που ενσωματώθηκε στον τακτικό σερβοβοσνιακό στρατό, με έδρα τη Βλασένιτσα, από την οποία πέρασαν 60 ως 100 εθελοντές. Την περίοδο εκείνη η δράση τους διαφημίστηκε από την εφημερίδα της οργάνωσης και προβλήθηκε με ενθουσιασμό από τα ελληνικά ΜΜΕ. Αποτελούσαν τμήμα του «σώματος Ντρίνα», που ήταν υπεύθυνο για την κατάληψη και τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα, και σύμφωνα με έκθεση Ολλανδικού ινστιτούτου ήταν παρόντες σε σφαγές αμάχων, αλλά οι ίδιοι αρνούνται τη συμμετοχή τους σε εγκλήματα πολέμου και αμφισβητούν την τέλεσή τους.[49][50]

Την περίοδο αυτή στελέχη της Χρυσής Αυγής, όπως και άλλων ακροδεξιών οργανώσεων, προσκαλούνταν συχνά σε τηλεοπτικές εκπομπές ως συνομιλητές για θέματα της ελληνικής επικαιρότητας, ιδίως εξωτερικής πολιτικής. Σημαντικότερη ήταν η συμμετοχή το 1995 του Μιχαλολιάκου μαζί με στελέχη της οργάνωσης στην εκπομπή "Τέλος Εποχής" του Γιάννη Πρετεντέρη, που οδηγήθηκε σε επεισοδιακό τέλος με την αποχώρηση του Θεόδωρου Πάγκαλου.[51]

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας είχε διαμορφωθεί ένας στενός πυρήνας μελών γύρω από την ηγεσία, ένας περίγυρος περίπου 100 ατόμων (κυρίως νέων σκίνχεντς) στην Αττική και μικρότερες ομάδες στην επαρχία. Διαμορφώθηκε επίσης μια παραστρατιωτική δομή υπό τον υπ' αριθμόν 2 της οργάνωσης, τον αποστρατευμένο με τη μεταπολίτευση αξιωματικό Γιάννη Γιαννόπουλο, συγκατηγορούμενο του Μιχαλολιάκου το 1978 για την υπόθεση των βομβιστικών επιθέσεων, που τη δεκαετία του '80 βρισκόταν στη Νότιο Αφρική, όπου ισχυριζόταν πως είχε δράσει υπέρ του Άπαρτχαϊντ.[45] Από το 1992 έως το 1997 καταγγέλθηκαν πάνω από 50 επιθέσεις Χρυσαυγιτών.[52] Η τυπολογία των επιθέσεων αυτών είναι ίδια με εκείνες που πραγματοποιούσαν οι μελανοχίτωνες του Μουσολίνι: αστραπιαίες επιδρομές ενόπλων με στόχο το σακάτεμα του θύματος (ή των θυμάτων) και εξαφάνιση των δραστών. Μετά την καταγγελία του συμβάντος, η Χρυσή Αυγή συνήθως διαψεύδει τη συμμετοχή της -ακόμα κι όταν δράστες ήταν επώνυμα μέλη ή στελέχη της-, ενώ στα έντυπα της οργάνωσης, όπως την εφημερίδα της, περιέχονται σαφείς προτροπές προς τα μέλη και τους οπαδούς της για την ανάληψη τέτοιων ενεργειών με στόχο την «κυριαρχία στο πεζοδρόμιο» απέναντι σε «εθνικούς και φυλετικούς εχθρούς».[52][53] Παρά τη στρατιωτική δομή της οργάνωσης, ο Μιχαλολιάκος απαντούσε στις αιτιάσεις μέρους του Τύπου που προς τα τέλη της δεκαετίας του 1990 χαρακτήριζε τη Χρυσή Αυγή «εγκληματική οργάνωση» ότι η Χρυσή Αυγή δεν ευθύνεται για τις πράξεις των οπαδών της και ότι κανένα μέλος της δεν είχε ποτέ καταδικαστεί.[54]

Υπόθεση «Περίανδρου»

Με απόφαση του Μιχαλολιάκου η Χρυσή Αυγή συμμετείχε στις βουλευτικές εκλογές του 1996 με κεντρικό σύνθημα «Ψηφίστε μας για να φοβηθούν». Απέσπασε 4.487 ψήφους (ποσοστό 0,07%), αποτέλεσμα που δε θεωρήθηκε ικανοποιητικό και αποδόθηκε από την οργάνωση σε «συνωμοσία σιωπής» και νοθεία κράτους και κομμάτων.[55][56] Μετά την εκλογική αυτή αποτυχία επιχειρήθηκε η τηλεοπτική προβολή της οργάνωσης μέσα από σταθμούς, όπως το Τηλε-τώρα, όπου εμφανίζονταν και άλλοι εκπρόσωποι της άκρας δεξιάς, όπως ο Κώστας Πλεύρης. Η τηλεοπτική παρουσία οδήγησε σε διαμαρτυρίες οπαδών της οργάνωσης ότι ατονίζει η δράση «στο πεζοδρόμιο» και στην αποχώρηση της κλειστής, σκληροπυρηνικής ομάδας υπό τον Γιαννόπουλο. Για την εκτόνωση της δυσαρέσκειας της βάσης δημιουργήθηκε η «φάλαγγα», μια παραστρατιωτική δομή 10-12 ατόμων υπό το νέο υπαρχηγό της οργάνωσης, τον Αντώνη Ανδρουτσόπουλο, γνωστό με το ψευδώνυμο «Περίανδρος», που ανέλαβε επίσης τη διεύθυνση του περιοδικού της οργάνωσης.[45]

Τα έντυπα της οργάνωσης ήταν γεμάτα με ρητές προτροπές προς μέλη και οπαδούς για επιθέσεις ενάντια σε τσιγγάνους, αλλοδαπούς, αντιφασίστες, «ανθέλληνες» και «μειοδότες». Από τον Ιανουάριο του 1998 ξεκίνησαν επιθέσεις εναντίον πολιτών. Στις 24 Ιανουαρίου ο μεταφραστής και μέλος του συγκροτήματος The Last Drive Αλέξης Καλοφωλιάς δέχθηκε απρόκλητη επίθεση από ομάδα τριών ατόμων που τον χτύπησαv με σιδερόβεργα στο πρόσωπο. Όταν αυτός έπεσε στο πεζοδρόμιο, άρχισαν να χτυπούν με μανία το κεφάλι του στο μάρμαρο, μπροστά στα μάτια των παρευρισκομένων πολιτών. Η επίθεση συνεχίστηκε και σε κοντινό κατάστημα μπροστά στην έκπληκτη υπάλληλο. Ύστερα οι τρεις δράστες κατευθύνθηκαν σε πολυκατοικία που στεγάζει τα γραφεία της οργάνωσης. Τον ίδιο μήνα ο Γιώργος Καρατζαφέρης, βουλευτής τότε της Νέας Δημοκρατίας, μιλώντας σε εκπομπή του τηλεοπτικού του σταθμού, Telecity, είχε ζητήσει να σχηματίσει η Νέα Δημοκρατία ένα πολιτικό μέτωπο υπό την ονομασία «Νέα Ελπίδα» σε συνεργασία με ένα «συμπλήρωμα» αποτελούμενο από τους «ευρισκόμενους δεξιά της Νέας Δημοκρατίας», συμπεριλαμβανομένης της Χρυσής Αυγής δίνοντάς της ως αντάλλαγμα «τη διοίκηση ενός οργανισμού, (...) ένα υφυπουργείο».[52] Το Φεβρουάριο η δράση της Χρυσής Αυγής συζητήθηκε στο Κοινοβούλιο μετά από ερώτηση του βουλευτή του Συνασπισμού Πέτρου Κουναλάκη. Ο υπουργός Δικαιοσύνης της κυβέρνησης του ΠαΣοΚ Ευάγγελος Γιαννόπουλος απάντησε ότι «η Χρυσή Αυγή δεν είναι ιδεολογία», αλλά «καθαρός φασισμός (...) δολοφονική πράξη, δολοφονική ιδεολογία εναντίον του πολιτεύματος» και συνέστησε για την αποφυγή της μομφής ότι στην Ελλάδα διεξάγονται ιδεολογικές διώξεις να γίνει μια «γενικευμένη συζήτηση» των πολιτικών κομμάτων για την αντιμετώπισή της ΧΑ, η οποία, ωστόσο, δεν πραγματοποιήθηκε.[57]

Ο «Περίανδρος» ήταν για επτά χρόνια καταζητούμενος από τις ελληνικές αρχές κατηγορούμενος για τη δολοφονική επίθεση εναντίον των φοιτητών Δημήτρη Κουσουρή και Ηλία Φωτιάδη και του τότε αδιόριστου εκπαιδευτικού Γιάννη Καραμπατσόλη τον Ιούνιο του 1998. Η επίθεση είχε στόχο τον Δημήτρη Κουσουρή,[58] μέλος τότε της συντονιστικής επιτροπής κατάληψης της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και του Κεντρικό της Συμβούλιο της ΕΦΕΕ και στέλεχος της Νεολαίας Κομμουνιστική Απελευθέρωση (ΝΚΑ), οργάνωσης νεολαίας του ΝΑΡ.[εκκρεμεί παραπομπή]

Ο τότε υπουργός Δημόσιας Τάξης Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, είχε διατάξει τη δημιουργία ειδικής ομάδας για τη σύλληψή του, όμως κατόπιν εσωτερικών ερευνών της ΕΛ.ΑΣ. οι απόπειρες σύλληψης σαμποταρίστηκαν εσωτερικά [59]. Στις 13 Σεπτεμβρίου 2005 παραδόθηκε στις αρχές ενώ είχε ήδη καταδικαστεί ερήμην σε τέσσερα χρόνια φυλάκισης για σύσταση συμμορίας και οπλοχρησία.[58]

Στις 25 Σεπτεμβρίου 2006 ο Αντώνης Ανδρουτσόπουλος καταδικάστηκε ομόφωνα για τις τρεις απόπειρες ανθρωποκτονίας σε 21 χρόνια φυλάκισης χωρίς αναστολή.[60] Μέλη της οργάνωσης βρέθηκαν στο χώρο των δικαστηρίων για να του συμπαρασταθούν, ωστόσο η επίσημη ηγεσία της οργάνωσης απουσίασε. Ο Ανδρουτσόπουλος χαιρέτησε με ναζιστικό τρόπο τα μέλη στο δικαστήριο. Στις 12 Μαρτίου 2009, με απόφαση κατά την προσφυγή του στο Εφετείο, άλλαξε το κατηγορητήριο σε μία μόνο απόπειρα ανθρωποκτονίας, ενώ η ποινή του μειώθηκε στα δώδεκα χρόνια.[61][62]

Εκδηλώσεις συμπαράστασης έγιναν επίσης την 31η Ιανουαρίου του 2007 κατά τη διάρκεια της ετήσιας εκδήλωσης της «Επιτροπής Εθνικής Μνήμης», επ' ευκαιρία της επετείου της κρίσης των Ιμίων. Η Χρυσή Αυγή οργανώνει εκδήλωση και πορεία γι' αυτή κάθε χρόνο από το 1996. [εκκρεμεί παραπομπή]

Στις ευρωεκλογές του 1999 η Χρυσή Αυγή συνεργάστηκε με την «Πρώτη Γραμμή», σχηματισμό του Κώστα Πλεύρη με τον οποίο ήταν υποψήφιος ο Μιχαλολιάκος.[63] Η Πρώτη Γραμμή έλαβε 48.532 ψήφους (ποσοστό 0,75%), επικρατώντας των άλλων δύο σχηματισμών της ακροδεξιάς στις εκλογές, του «Κόμματος Ελληνισμού» του Σωτήρη Σοφιανόπουλου και του «Ελληνικού Μετώπου» του Μάκη Βορίδη. Σημείωσε τις καλύτερες επιδόσεις σε περιοχές της Αθήνας όπου κατοικούν ανώτερα κοινωνικά στρώματα, στη Θεσσαλονίκη και στους νομούς Λακωνίας, Πιερίας και Φλώρινας.[64] Λίγες μέρες αργότερα, ωστόσο, ο Μιχαλολιάκος με αφορμή την προβολή της Πρώτης Γραμής στην εφημερίδα «Ακρόπολις», ο διευθυντής της οποίας είχε καταθέσει εις βάρος του το 1976, αποστασιοποιήθηκε από το σχήμα και μετά από δυο βδομάδες ανακοίνωσε ότι η Χρυσή Αυγή δε θα κατερχόταν ξανά σε εκλογές.[65] Ενώ η κηδεία του δικτάτορα Παπαδόπουλου τον Ιούνιο του 1999 αποτέλεσε αφορμή για ζυμώσεις με σκοπό τη συνεργασία στο χώρο της ακροδεξιάς και αναμενόταν ότι η Χρυσή Αυγή θα συνεργαζόταν με την "Εθνική Συμμαχία" του Γρηγόρη Μιχαλόπουλου, τελικά απείχε από τις βουλευτικές εκλογές του 2000,[66] καταγγέλοντας όσους δε συμμετείχαν "στη μάχη του πεζοδρομίου". Μετά τα πενιχρά αποτελέσματα των ακροδεξιών κομμάτων στις εκλογές, ο Μιχαλολιάκος θεώρησε ότι δικαιώθηκε απέναντι στις "τραγελαφικές απόψεις για είσοδο στη Βουλή" και προανήγγειλε "μεγάλη μάχη" "στην κοινωνία, στη ζωή, στο πεζοδρόμιο".[67]

Η Γαλάζια Στρατιά

Με αφορμή το κάψιμο ελληνικών σημαιών από Αλβανούς φιλάθλους σε έναν αγώνα ποδοσφαίρου τον Οκτώβριο του 1999 δημιουργήθηκε το 2000 από τη Χρυσή Αυγή μια νέα οργάνωση, η «Γαλάζια Στρατιά», με σκοπό τη διείσδυση των νεοναζιστικών ιδεών στο χώρο των οπαδών της ελληνικής εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου.[68][69][70] Έδρα της Γαλάζιας Στρατιάς ήταν η τοπική οργάνωση Παγκρατίου της Χρυσής Αυγής και πρόεδρός της το μέλος της Χρυσής Αυγής Ηλίας Παναγιώταρος, που αρνούνταν ότι η Γαλάζια Στρατιά, που εμφανιζόταν ως ανεξάρτητος σύνδεσμος φιλάθλων, ήταν παράρτημα της Χρυσής Αυγής.[71][69] Το 2001 η Γαλάζια Στρατιά οργάνωσε συγκέντρωση διαμαρτυρίας με ρατσιστικά αντιτουρκικά συνθήματα στα γραφεία της ΕΠΟ εναντίον της κοινής υποψηφιότητας της ελληνικής και της τουρκικής ομοσπονδίας για τη διοργάνωση του Euro 2008, ενέργεια που έτυχε ευνοϊκής δημοσιογραφικής κάλυψης και σχολιασμού από το σύνολο σχεδόν των ελληνικών ΜΜΕ.[71] Σε αγώνες της ελληνικής εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου τα μέλη της Γαλάζιας Στρατιάς δημιουργούσαν επεισόδια, χαιρετούσαν ναζιστικά και ύψωναν πανό με τη σβάστικα ή το φασιστικών υποδηλώσεων έμβλημα της οργάνωσης.[68][72] Πραγματοποιούσαν ακόμη από το φθινόπωρο του 2001 σποραδικές επιθέσεις σε νεαρούς, μετανάστες και έγχρωμους που περνούσαν κοντά από την έδρα της οργάνωσης.[71] Τον Ιούλιο του 2004 στους πανηγυρισμούς στην Ομόνοια για την νίκη της ελληνικής ομάδας στον τελικό του ευρωπαϊκού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου, μέλη της Γαλάζιας Στρατιάς ξυλοκόπησαν Αλβανούς και άλλους μετανάστες.[68][73] Δεύτερη σειρά βίαιων ενεργειών ακολούθησε όταν το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους μέλη της Χρυσής Αυγής επιτέθηκαν στην Αθήνα και άλλες πόλεις της επικράτειας, όπως η Θεσσαλονίκη, σε Αλβανούς μετανάστες που πανηγύριζαν τη νίκη της Εθνικής Αλβανίας επί της ελληνικής ομάδας στα Τίρανα με αποτέλεσμα ένα νεκρό και δεκάδες τραυματίες. Οι επιθέσεις χαρακτηρίστηκαν αναμενόμενες από μεγάλο μέρος των μέσων ενημέρωσης που θεώρησαν υπεύθυνους τους Αλβανούς και από την προηγουμένη είχαν καλλιεργήσει κλίμα έντασης μεταξύ Ελλήνων και Αλβανών.[74][75] Η Γαλάζια Στρατιά συνέχισε την παρουσία της στα ποδοσφαιρικά γήπεδα για περισσότερο από μία δεκαετία, αλλά η δράση της ατόνησε την περίοδο πριν τις εκλογές του 2012.[69]

Η αναστολή λειτουργίας της κομματικής οργάνωσης και η ένταξη στην Πατριωτική Συμμαχία

Το 2002 η Χρυσή Αυγή παρουσίαζε στην ιστοσελίδα της οργανώσεις σε 32 πόλεις, «πυρήνες αγωνιστικής πρωτοβουλίας» στα μεγάλα αστικά κέντρα και «ομάδες δράσης» σε μικρότερες πόλες με επικεφαλής ανώνυμα στελέχη.[10]

Τον Δεκέμβριο του 2005 ο γενικός γραμματέας της Χρυσής Αυγής, Νίκος Μιχαλολιάκος, ανακοίνωσε την παύση των αυτόνομων πολιτικών δραστηριοτήτων της οργάνωσης. Η Χρυσή Αυγή υπήρξε ιδρυτής του εθνικιστικού κόμματος «Πατριωτική Συμμαχία», η ενίσχυση του οποίου υπονοείται πως είναι ο λόγος παύσης της πολιτικής της δραστηριότητας.[76]

Τον Μάρτιο του 2007 τα μέλη και η ηγεσία της Χρυσής Αυγής, απέσυραν την υποστήριξή τους στην Πατριωτική Συμμαχία, η οποία με τη σειρά της οδηγήθηκε σε αναστολή κάθε δραστηριότητάς της. Ισχυρίστηκαν πως η Πατριωτική Συμμαχία ξεκίνησε ως ένας εθνικιστικός φορέας και πως τελικά η συνεργασία με διάφορες προσωπικότητες άσχετες μέχρι εκείνη τη στιγμή με την οργάνωση, οδήγησαν στην εξαγωγή ενός θολού ιδεολογικοπολιτικού τοπίου, το οποίο έπρεπε να παύσει. Τον ίδιο μήνα η Χρυσή Αυγή πραγματοποίησε το 6ο συνέδριό της.[εκκρεμεί παραπομπή]

Τη θέση του αρχηγού της Πατριωτικής Συμμαχίας είχε ο Δημήτρης Ζαφειρόπουλος, στενός συνεργάτης του Μιχαλολιάκου τα χρόνια 2002-2007, που ένα χρόνο μετά τη διάλυση της Συμμαχίας δέχτηκε επίθεση με σπρέι και ξυλοκοπήθηκε άγρια μαζί με τη γυναίκα του, από ομάδα 30 τουλάχιστον χρυσαυγιτών, μεταξύ των οποίων και ο νυν βουλευτής της Χ.Α. Ηλίας Κασιδιάρης.[77]

Η μετέπειτα δράση της οργάνωσης

Τον Ιούνιο του 2007 μέλη της συμμετείχαν στην πρώτη πανευρωπαϊκή εθνικιστική κινητοποίηση εναντίον της συνόδου των οκτώ ισχυρότερων οικονομικά κρατών (Σύνοδος G8) στο Βερολίνο, στο πλευρό του γερμανικού νεοναζιστικού NPD κι άλλων φασιστικών, εθνικιστικών οργανώσεων.[εκκρεμεί παραπομπή]

Στις 9 Μαΐου 2009 μέλη της Χρυσής Αυγής πραγματοποίησαν συγκέντρωση κατά της μετανάστευσης, η οποία κατέληξε σε συμπλοκές μελών της οργάνωσης με ορισμένους μετανάστες και Έλληνες πολίτες που συμμετείχαν στην αντιρατσιστική συγκέντρωση. [εκκρεμεί παραπομπή]

Στις 7 Ιουνίου 2009 η Χρυσή Αυγή συμμετείχε στις ευρωεκλογές όπου έλαβε ποσοστό 0,46% και 23.564 ψήφους.

Στις εθνικές εκλογές του 2009 ο Λαϊκός Σύνδεσμος - Χρυσή Αυγή έλαβε ποσοστό 0,29% και 19.624 ψήφους.[78]

Την 1η Οκτωβρίου 2009, η τραγουδίστρια Σοφία Παπάζογλου υποστήριξε ότι δέχθηκε επίθεση από μέλη της Χρυσής Αυγής έξω από τον σταθμό της Κατεχάκη.[79][80] Η Χρυσή Αυγή με ανακοίνωση της, υποστήριξε ότι η οργάνωση δεν φέρει καμία ευθύνη για το περιστατικό και το απέδωσε σε προβοκάτσια.[81] Η επίθεση αυτή έγινε η αφορμή οι Οικολόγοι Πράσινοι να ζητήσουν με δελτίο Τύπου την κήρυξη της οργάνωσης ως παράνομη.[82]

Στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2010 η οργάνωση κέρδισε μία έδρα στο δημοτικό συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων λαμβάνοντας εκλογικό ποσοστό 5,29%, με τον πρόεδρό της, Νικόλαο Μιχαλολιάκο, να εκλέγεται δημοτικός σύμβουλος.[εκκρεμεί παραπομπή]

Το 2010 ο ηθοποιός (πρώην μέλος των Οικολόγων Πράσινων), Αντώνης Καφετζόπουλος, με την ηθοποιό Μίρκα Παπακωνσταντίνου βρίσκονταν στη Καστοριά για παράσταση, όταν μέλη της Χρυσής Αυγής πέταξαν φέιγ-βολάν με τα οποία καλούσαν τον ηθοποιό να φύγει από την πόλη. Ταυτόχρονα, καλούσαν τους κατοίκους της Καστοριάς να απέχουν από την παράσταση, γιατί, όπως ανέφεραν «θα τρίζουν τα κόκαλα του Παύλου Μελά και του Γερμανού Καραβαγγέλη», ωστόσο η παράσταση δόθηκε κανονικά.[83]

Στις 12 Μαΐου 2011, κατά την διάρκεια πορείας διαμαρτυρίας πολιτών που ακολούθησε το τρισάγιο του πολίτη Μανώλη Καντάρη στον χώρο που είχε δολοφονηθεί από αλλοδαπούς δράστες, προκλήθηκαν επεισόδια από μερίδα πολιτών που σύμφωνα με αναφορές ήταν μέλη της Χρυσής Αυγής. Κατά την διάρκεια των επεισοδίων προκλήθηκαν καταστροφές σε καταστήματα αλλοδαπών, ενώ ξυλοκοπήθηκαν αρκετοί περαστικοί Έλληνες και αλλοδαποί.[84][85]

Φυλλάδιο το οποίο έριξαν κατά την διάρκεια της μηχανοκίνητης πορείας στις 14 Οκτωβρίου 2012 από Κομοτηνή προς τον Δήμο Αρριανών. [86]

Την Κυριακή 14 Οκτωβρίου 2012 η Χρυσή Αυγή οργάνωσε μηχανοκίνητη μοτο-πορεία όπου ξεκινώντας από την Κομοτηνή με κατεύθυνση το Δήμο Αρριανών πετάξανε φυλλάδια με κείμενο το οποίο απευθυνόταν στην μουσουλμανική μειονότητα Θράκης. Στην πορεία κατέκριναν τον Δήμαρχο Αρριανών Ιμπραήμ Σερήφ. Συγκεκριμένα είπαν σχετικά με τον Δήμο Αρριανών: «είναι ο δεύτερος δήμος του νομού Ροδόπης που ξεπουλήθηκε από τους προδότες πολιτικάντηδες -μαζί με το Δήμο Ιάσμου- στην Τουρκία και στα ντόπια τσιράκια της». [86][87]

Άγιος Παντελεήμονας - Μετανάστες

Κύριο λήμμα: Μεταναστευτικό ζήτημα στην Ελλάδα: Ενότητα για τον Άγιο Παντελεήμονα

Στις 15 Ιανουαρίου 2011 έγινε συλλαλητήριο στην Αθήνα κατά του προγραμματισμένου φράκτη στον Έβρο, ενώ παράλληλα οργανώθηκε από την Χρυσή Αυγή αντισυγκέντρωση στην περιοχή του Αγίου Παντελεήμονα (με επικεφαλής τον δημοτικό σύμβουλο του Δήμου Αθηναίων Νικόλαο Μιχαλολιάκο). [88][89]. Η προγραμματισμένη συναυλία στον Άγιο Παντελεήμονα ακυρώθηκε. Άτομα που συμμετείχαν στην αντι-συγκέντρωση βρισκόντουσαν στην πλατεία από τις 07:00 το πρωί και απέτρεψαν την τοποθέτηση εξέδρας και μικροφωνικής εγκατάστασης. Η πορεία όταν έφτασε ένα τετράγωνο πριν την πλατεία Αγίου Παντελεήμονα ακινητοποιήθηκε. Μέλη της Χρυσής Αυγής προσπάθησαν να προσεγγίσουν τους διαδηλωτές και ήρθαν σε σύγκρουση με τις δυνάμεις των ΜΑΤ τα οποία χρησιμοποίησαν χημικά για να τους απομακρύνουν [90].

Στις 17 Ιανουαρίου 2011, το θέμα της πορείας στον Άγιο Παντελεήμονα και την εμπλοκή της Χρυσής Αυγής έφερε στο δημοτικό συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων η δημοτική κίνηση "Ανταρσία στις γειτονιές της Αθήνας" (δημοτική κίνηση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ). Ο Νικόλαος Μιχαλολιάκος με την παρουσία οκτώ μελών της Χρυσής Αυγής αντέδρασε απευθύνοντας ναζιστικό-φασιστικό χαιρετισμό και αποχώρησε δηλώνοντας "να χαίρεστε τους Πακιστανούς και τους Μπαγκλαντεσιανούς που τους κάνατε Έλληνες και σας ψηφίσανε".[91] Η αντίδραση του Μιχαλολιάκου σχολιάστηκε αρνητικά από τον δήμαρχο της Αθήνας Γιώργο Καμίνη τον πρόεδρο του δημοτικού συμβούλιου Παναγιώτη Μπέη, τον πρώην δήμαρχο Νικήτα Κακλαμάνη.[92][93][94][95][96]

Την Τετάρτη 11 Απριλίου 2011 δημιουργήθηκε ένταση στο δημοτικό συμβούλιο της Λαμίας, το οποίο συνεδρίαζε για τα κέντρα κράτησης μεταναστών, όταν ο Απόστολος Γκλέτσος (συνωνυμία με το γνωστό ηθοποιό ο οποίος είναι ενταγμένος στην Αριστερά), μέλος της Χρυσής Αυγής ζήτησε να πάρει το λόγο. Κατά την αποχώρηση ένα από τα μέλη της Χρυσής Αυγής χαιρέτησε ναζιστικά [97][98].

Τάγμα εφόδου Αγίου Παντελεήμονα

Στις 14 Μαΐου ομάδα πέντε ατόμων πυρπόλησε το μπαρ ενός 34χρονου από το Καμερούν στην πλατεία Αμερικής. Από τους δράστες διαφεύγουν οι τρεις, ενώ συνελήφθησαν οι δύο, που καταδικάστηκαν για εμπρησμό, φθορά ξένης ιδιοκτησίας και παράνομη βία με τις επιβαρυντικές διατάξεις του αντιρατσιστικού νόμου.[99] Σύμφωνα με την κατάθεση του ενός από τους δύο -φίλου του Ρουπακιά, που κατηγορείται για τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα - στην Κυψέλη και τον Αγίο Παντελεήμονα είχε συγκροτηθεί από τον Σεπτέμβριο του 2012, όταν είχαν επιτεθεί στα γραφεία της τανζανικής κοινότητας,[100] «επιτροπή» κατοίκων από τριάντα άτομα που είχε χωριστεί σε ομάδες εφόδου των πέντε ατόμων, που «περιπολούσαν» κάθε βράδυ στην περιοχή με σκοπό το κλείσιμο των καταστημάτων των μεταναστών.[101][102]

Επιθέσεις εναντίον της Χρυσής Αυγής

Στις 19 Μαρτίου 2010, τα γραφεία της Χρυσής Αυγής στην οδό Σωκράτους στο κέντρο της Αθήνας, δέχθηκαν ισχυρή βομβιστική επίθεση με αποτέλεσμα να καταστραφούν ολοκληρωτικά τα γραφεία και ένα μεγάλο μέρος του ορόφου όπως επίσης και να προκληθούν υλικές ζημιές στις διπλανές οικοδομές.[103]

Στις 15 Μαρτίου 2012 αντιεξουσιαστές πραγματοποίησαν πορεία προς τα γραφεία της Χρυσής Αυγής στην Πάτρα, τα οποία ήταν κλειστά. Εισέβαλαν και προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές[104]. Η Χρυσή Αυγή σε ανακοίνωσή της κατήγγειλε συνεργασία των αντιεξουσιαστών με την αστυνομία[105].

Κοινοβουλευτική εκπροσώπηση

Ενώ η εκλογική ισχύς της Χρυσής Αυγής ως τις αρχές του 2012 ήταν μηδενική, από το Φεβρουάριο ως τις εκλογές του Μαΐου του 2012 γνώρισε ταχεία άνοδο, επωφελούμενη από την κατάρρευση της επιρροής του ΛαΟΣ, εξαιτίας της συμμετοχής του στην Κυβέρνηση Παπαδήμου, και την ανάδειξη της ασφάλειας και του μεταναστευτικού σε κύρια θέματα της προεκλογικής περιόδου.[106] Στις εκλογές του Μαΐου αναδείχθηκε έκτο κόμμα λαμβάνοντας περίπου 440 χιλιάδες ψήφους, ποσοστό 6,97%, και πέτυχε για πρώτη φορά την είσοδό της στη Βουλή εκλέγοντας 21 βουλευτές. [28] Στις επόμενες εκλογές του Ιουνίου διατήρησε το ποσοστό της και κέρδισε 18 έδρες.[29]

Ως κυριότερους λόγους για τους οποίους ψήφισαν τη Χρυσή Αυγή, οι ψηφοφόροι της δήλωσαν την έκφραση της διαμαρτυρίας και της αγανάκτησής τους και το μεταναστευτικό. Υψηλά ποσοστά υποστήριξης σημειώθηκαν σε περιοχές της «Παλαιάς Ελλάδας», όπως η Λακωνία, κάτι που δείχνει την πολιτική-ιδεολογική συνέχεια των ψηφοφόρων της με την προδικτατορική, αλλά και μεταπολιτευτική δεξιά, συντηρητική παράταξη. Ωστόσο, η σημαντικότερη μερίδα των ψηφοφόρων προέρχεται από εργατικές-λαϊκές περιοχές της πρωτεύουσας και σχετίζεται με την υψηλή ανεργία και την παρουσία μεταναστών. [106] Σύμφωνα με τον καθηγητή πολιτικών επιστημών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Θανάση Διαμαντόπουλο η ενίσχυση της Χρυσής Αυγής οφείλεται στην παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, που δημιουργεί οικονομικά προβλήματα ενισχύοντας τον εθνικισμό, και στην κατάρρευση του ελληνικού πολιτικού συστήματος· κατά το Διαμαντόπουλο, τα αντιδυτικά στοιχεία που φιλοξενούνταν στα δύο μεγάλα κόμματα βρήκαν καταφύγιο στη Χρυσή Αυγή που προβάλλει τη "δυνατότητα για μία δυναμική αντίδραση βίαιη πεζοδρομιακού τύπου".[107]

Το 2013 το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας κατέγραψε 166 περιστατικά ρατσιστικής βίας, τα περισσότερα από τα οποία ήταν σωματικές επιθέσεις σε αλλοδαπούς και έλαβαν χώρα σε περιοχές του κέντρου της Αθήνας. Σε 75 από τα καταγραφέντα περιστατικά τα θύματα πιστεύουν ότι οι δράστες συνδέονται με εξτρεμιστικές ομάδες και σε 15 αναγνώρισαν ως δράστες μέλη της Χρυσής Αυγής.[108][109]

Ποινική δίωξη ηγετικής ομάδας

Το Σάββατο 28 Σεπτεμβρίου 2013 μετά από εισαγγελικές έρευνες στοιχειοθετήθηκε η κατηγορία της σύστασης εγκληματικής οργάνωσης από την Χρυσή Αυγή (με αφορμή την δολοφονία του καλλιτέχνη-ράπερ Παύλου Φύσσα από τον Χρυσαυγίτη Ρουπακιά και άλλα ποινικά αδικήματα μελών της ΧΑ στο παρελθόν) και η αντιτρομοκρατική υπηρεσία έκανε σύλληψη του Νίκου Μιχαλολιάκου, του Ηλία Κασιδιάρη, του Ηλία Παναγιώταρου αλλά και του Γιώργου Πατέλη (αρχηγό τοπικής οργάνωσης στην Νίκαια όπου άνηκε ο Ρουπακιάς ο οποίος δολοφόνησε τον Παύλο Φύσσα).[31] Χρονικό σημείο έναρξης της εγκληματικής οργάνωσης σύμφωνα με το εισαγγελικό πόρισμα είναι το 1987. Στο σύνολο οι συλληφθέντες είναι γύρω στους 20 ενώ ο συνολικός αριθμός των στελεχών που αναζητούνταν για να συλληφθούν υπερέβαινε τους 30.[110] Τα αδικήματα για τα οποία διώκονται οι συλληφθέντες είναι η δολοφονία του Παύλου Φύσσα, απόπειρα δολοφονίας αλλοδαπού στη Μεταμόρφωση Αττικής, απόπειρα δολοφονίας Αιγύπτιου στην Ιχθυόσκαλα, δεκάδες ξυλοδαρμοί, εκβιασμοί (στελέχη της Χρυσής Αυγής φέρονται να μετέχουν σε δίκτυο εκβιασμών μικροπωλητών και καταστηματαρχών) και ξέπλυμα μαύρου χρήματος. [εκκρεμεί παραπομπή]

Μετά τις συλλήψεις αυτές, το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας κατέγραψε 18 περιστατικά ρατσιστικής βίας για το τελευταίο τρίμηνο του 2013 σε σύνολο 166 περιστατικών που καταγράφηκαν συνολικά αυτή τη χρονιά.[108]

Το Φεβρουάριο του 2014 ο εκπρόσωπος τύπου της Χρυσής Αυγής, Ηλίας Κασιδιάρης, ανακοίνωσε ότι είχε ιδρυθεί ένα νέο κόμμα με την επωνυμία «Εθνική Αυγή», για να λάβει μέρος στις εκλογές στην περίπτωση που η Χρυσή Αυγή τεθεί εκτός νόμου. Στον Άρειο Πάγο κατατέθηκε δήλωση με το νέο σήμα και καταστατικό σχεδόν ίδιο με εκείνο που είχε παρουσιάσει η Χρυσή Αυγή το 2012 υπογεγραμμένο από 206 ιδρυτικά μέλη της «Εθνικής Αυγής», γνωστά στελέχη της Χρυσής Αυγής.[57][111]

Ιδεολογία

Συγκέντρωση Χρυσής Αυγής στην Κομοτηνή (2010).[112]

Η Χρυσή Αυγή υποστηρίζει τη βιολογική ανωτερότητα του ελληνικού έθνους και της λευκής φυλής.[εκκρεμεί παραπομπή] Από τα μέσα της δεκαετίας του '90 έπαψαν οι αναφορές στον εθνικοσοσιαλισμό στα έντυπα της οργάνωσης και η ιδεολογία της προβάλλεται από τα μέλη της ως «εθνικισμός».[20][2] Σύμφωνα, ωστόσο, με κείμενο της εφημερίδας της οργάνωσης από το 2006, η αντικατάσταση των αναφορών στον εθνικοσοσιαλισμό από «τους όρους εθνικισμός, λαϊκός εθνικισμός και κοινωνικός εθνικισμός δεν σημαίνει ότι αλλάξαμε ιδέες», αλλά οφείλεται στο ότι η χρήση των δεύτερων κρίθηκε «περισσότερο πολιτικά δόκιμη».[113] Αν και η Χρυσή Αυγή αρνείται το χαρακτηρισμό της ως εθνικοσοσιαλιστική ή ναζιστική, τα επίσημα κείμενα της ασπάζονται μία βιολογική αντίληψη του εθνικισμού, όμοια με εκείνη των Ναζί του μεσοπολέμου, ορίζοντας το λαό ως «μια ποιοτική σύνθεση ανθρώπων με την ίδια βιολογική και πνευματική κληρονομιά». Η βιολογική αυτή αντίληψη του έθνους και οι ρατσιστικές ιδέες, η πίστη, δηλαδή, στη «φυλετική ανισότητα των ανθρώπων», διαφοροποιούν την ιδεολογία της Χρυσής Αυγής από εκείνη των περισσότερων ακροδεξιών ευρωπαϊκών κομμάτων.[114] Άλλες όψεις της ιδεολογίας της Χρυσής Αυτής όμοιες με εκείνες του ναζισμού είναι ο αντισημιτισμός, ο αντικομμουνισμός και η εναντίωση στο κοινοβουλευτικό σύστημα και την ύπαρξη πολιτικών κομμάτων.[115]

Σε επίπεδο πολιτικών προτάσεων, η Χρυσή Αυγή βρίσκεται κοντά σε άλλα ελληνικά εθνικιστικά κόμματα, όπως ο ΛαΟΣ, προωθώντας τον αλυτρωτισμό όσον αφορά τη Βόρεια Ήπειρο και ζητώντας την απέλαση από την Ελλάδα όλων των παράτυπων μεταναστών.[116] Απορρίπτει το Μνημόνιο διάσωσης της Ελλάδας και ζητά την ακύρωσή του και τη διαγραφή του δημόσιου χρέους, ασκεί κριτική στην ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ζητά την εγκατάλειψη της Ευρωζώνης και την επιστροφή σε εθνικό νόμισμα.[117] Η Χρυσή Αυγή αντιτίθεται με ακραίο τρόπο στη μετανάστευση (υποστηρίζοντας παράλληλα την απέλαση όλων των μεταναστών και Ρομά[σημ. 1]), στο Μαρξισμό ως προς τη διεθνιστική του προσέγγιση, στην παγκοσμιοποίηση και στην πολυπολιτισμικότητα, εμφανίζοντας επίσης αντισημιτικές ιδεολογικές τάσεις.[21][118][16][119] Οι βουλευτές Ηλίας Κασιδιάρης [120] και ο Μιχάλης Αρβανίτης [121] έχουν εκφράσει άρνηση του ολοκαυτώματος των Εβραίων.

Σύμφωνα με κοινωνιολόγους και αναλυτές, η Χρυσή Αυγή χρησιμοποιεί μια κλασική μορφή λαϊκισμού και ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια προσπάθησε να χτίσει την εικόνα της φιλεργατικής οργάνωσης, πολιτευόμενη με όρους αίματος και φυλής ή με όρους αυστηρά έθνους ή πολιτευόμενη στη βάση του σωβινισμού, εξαιρετικά καχύποπτα απέναντι στις θεσμικές διαδικασίες.[107][2][10][122][52][24]

Συγκέντρωση Χρυσής Αυγής στην Κομοτηνή (2010).[112]

Εγχώρια και διεθνή Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης έχουν αναφερθεί σε θέσεις, πράξεις, και τη χρησιμοποίηση συμβόλων από μέλη της Χρυσή Αυγής, συμπεριφορές τις οποίες έχουν επισημάνει ως σχετιζόμενες με τις ιδεολογίες του ναζισμού και του φασισμού.

Ομάδες μελών της Χρυσής Αυγής έχουν παρομοιαστεί αρκετές φορές, με βάση τη δράση τους, με τα τάγματα εφόδου του Εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος του Χίτλερ (NSDAP).[123][124][125][126][127]

Ιστορικές αναφορές

Βιβλία όπως το Ο Αγών μου του Χίτλερ αλλά και άλλα τα οποία πραγματεύονται την ανωτερότητα της λευκής φυλής βρίσκονται σε περίοπτη θέση τα κεντρικά γραφεία της οργάνωσης στην Αθήνα [8].

Στις 17 Αυγούστου 1987 αυτοκτόνησε ο Ρούντολφ Ες, κουμπάρος και αναπληρωτής του Χίτλερ, μέλος του υπουργικού συμβουλίου της Γερμανίας ο οποίος είχε καταδικαστεί στη Δίκη της Νυρεμβέργης σε ισόβια. Την επόμενη ημέρα, στις 18 Αυγούστου 1987, η Χρυσή Αυγή μοίρασε στο κέντρο της Αθήνας προκηρύξεις με την φράση RUDOLF HESS ΑΘΑΝΑΤΟΣ.[128]

Σε άρθρο με τίτλο Χίτλερ για 1.000 χρόνια που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό της Χρυσής Αυγής τον Μάιο του 1987 και φέρει την υπογραφή του Νίκου Μιχαλιάκου αναφέρεται: 30 Απριλίου 1945, μια λαμπερή σελίδα της σύγχρονης Ιστορίας κλείνει. Ο Μεγάλος Άντρας του Εικοστού Αιώνα, ο εμψυχωτής και απόστολος της Επαναστάσεως του Αγκυλωτού Σταυρού είναι νεκρός. Χίλια εννιακόσια σαράντα πέντε, όλοι αυτοί που επίστεψαν στα μεγάλα ιδανικά της Εθνικοσοσιαλιστικής Επαναστάσεως νιώθουν παγωμένοι, νιώθουν διστακτικοί απέναντι στο μέλλον, σε ένα μέλλον χωρίς την παρουσία και την καθοδήγηση Εκείνου [...] η γοητεία του Αγκυλωτού Σταυρού, το μεγαλείο της Μαυροκόκκινης Σημαίας είναι ζωντανό, σήμερα 42 χρόνια μετά συνεχίζουμε τη Μάχη για την τελική νίκη της Ράτσας μας. Στο ίδιο άρθρο ο Αδόλφος Χίτλερ χαρακτηρίζεται ως Μεγάλος Οραματιστής της Νέας Ευρώπης και ο Ρούντολφ Ες ως σεβάσμιος γέροντας.[2][129]

O γενικός γραμματέας της Χρυσής Αυγής, Νίκος Μιχαλολιάκος, το 2005 τίμησε μαζί με με το εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα της Γερμανίας (NPD) στο Βερολίνο, την επέτειο της ήττας του Αδόλφου Χίτλερ. Αντιπροσωπεία της οργάνωσης συμμετείχε - μετά από πρόσκληση του NPD - σε πορεία μνήμης στη Δρέσδη για τα θύματα των συμμαχικών βομβαρδισμών.[2][9] Ο Νίκος Μιχαλολιάκος έχει συμμετάσχει σε εκδήλωση του Ιταλικού νεο-φασιστικού κόμματος Forza Nuova, στην οποία ήταν και ομιλητής.[9] Επίσης μέλη της Forca Nuova και του NPD έχουν συμμετάσχει ως ομιλητές σε επετειακή εκδήλωση της Χρυσής Αυγής για τα γεγονότα της κρίσης των Ιμίων.[130]

O εκπρόσωπος τύπου της Χρυσής Αυγής, Ηλίας Κασιδιάρης, σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χρυσή Αυγή στις 20 Απριλίου του 2011 αναφέρει: Ποιο θα ήταν το μέλλον της Ευρώπης και ολόκληρου του σύγχρονου κόσμου, αν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος (που οι Δημοκρατίες, ή μάλλον οι εβραίοι - σύμφωνα με τον Στρατηγό Μεταξά - κήρυξαν στη Γερμανία) δεν σταματούσε την ανανεωτική πορεία του Εθνικοσοσιαλισμού; Είναι βέβαιο ότι θεμελιώδεις αξίες που πηγάζουν ως επί το πλείστον από την ελληνική αρχαιότητα, θα κυρίευαν πνευματικά όλα τα κράτη και θα όριζαν τις τύχες των λαών. Ο ρομαντισμός ως πνευματικό κίνημα και ο κλασικισμός θα υπερίσχυαν της παρακμιακής υποκουλτούρας που διέβρωσε τον λευκό άνθρωπο. Ο ακραίος υλισμός θα είχε προ πολλού τεθεί στο περιθώριο, δίνοντας τη θέση του στην εξύψωση του πνεύματος. Στο ίδιο άρθρο χαρακτηρίζει τον Αδόλφο Χίτλερ ως μέγα κοινωνικό αναμορφωτή και στρατηγική ιδιοφυΐα.[131]

Σε έρευνα που πραγματοποίησε η αστυνομία σε σπίτι του υπαρχηγού της Χρυσής Αυγής Χρήστου Παππά στις 30 Σεπτεμβρίου του 2013 εντοπίστηκαν δύο γερμανικά κράνη, ένα με το σήμα των Ες-Ες και ένα με τη σβάστικα, σημαίες μικρού και μεγάλου μεγέθους με τον αγκυλωτό σταυρό, κάδρο με τη φωτογραφία του Αδόλφου Χίτλερ με την επιγραφή "Χρυσή Αυγή" πάνω από τη φωτογραφία, πινακίδα με την επιγραφή "Adolf Hitler Strasse" (Οδός Αδόλφου Χίτλερ), και μία φωτογραφία στην οποία απεικονίζεται ο Μπενίτο Μουσολίνι να χαιρετά φασιστικά. [132][133]

Η Χρυσή Αυγή υπεραμύνεται της ιστορικής αποκατάστασης του δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά.[10] Συγκεκριμένα υποστηρίζει την νομιμότητα του δικτατορικού καθεστώτος και ότι η αρνητική απάντησή του στο ιταλικό τελεσίγραφο αποδεικνύει πατριωτισμό και πολιτική δεινότητα. Επίσης αναφέρονται στις μεταρρυθμίσεις και στα κοινωνικά μέτρα που έλαβε η δικτατορική κυβέρνηση Μεταξά.[107][134][135]

Επίσης υπερασπίζεται την δράση των ταγμάτων ασφαλείας (τα οποία συγκροτήθηκαν από τον γερμανικό στρατό κατοχής και την κατοχική κυβέρνηση Ράλλη) εναντίον των δυνάμεων του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού κατά την περίοδο της Κατοχής και αποδίδει τιμές στα ένοπλα θύματα της μάχης και της σφαγής του Μελιγαλά.[136]

Σύμβολα

Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις στις οποίες μέλη της Χρυσής Αυγής, συμπεριλαμβανομένου και του αρχηγού της Νίκου Μιχαλολιάκου, απηύθυναν χαιρετισμό όμοιο με αυτόν που απηύθυναν οι ναζί και οι φασίστες.[137][138][139][126][140][129]Η θέση της Χρυσής Αυγής είναι πως ο χαιρετισμός αυτός είναι αρχαιοελληνικής προέλευσης, άποψη η οποία δεν είναι κοινώς αποδεκτή, καθώς και ότι αποτελεί αναφορά στον χαιρετισμό που υιοθετήθηκε από το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά.[141]

Τα μέλη της Χρυσής Αυγής ενίοτε τιμούν τον αρχηγό της με ναζιστικό χαιρετισμό.[2][14]

Το σύμβολο της Χρυσής Αυγής (μαύρος μαίανδρος με λευκό περίγραμμα σε κόκκινο φόντο) κατά κριτικές προσομοιάζει τη σβάστικα.[8][142][143][126]

Σε φωτογραφίες που λήφθηκαν στο πρώτο Συνέδριο της Χρυσής Αυγής τον Φεβρουάριο του 1990, απεικονίζεται η αίθουσα του συνεδρίου διακοσμημένη με τη σβάστικα και με το αγκίστρι του λύκου (Wolfsangel) που απετέλεσε σύμβολο της παραστρατιωτικής οργάνωσης Werwolf, που δημιούργησε το 1944 ο αρχηγός των Ες-Ες, Χάινριχ Χίμλερ.[144]

Στην ορκωμοσία των βουλευτών στις 17 Μαΐου 2012 η βουλευτής της Χρυσής Αυγής Ελένη Ζαρούλια παρευρέθηκε φορώντας δαχτυλίδι που έφερε τον Σιδηρούν Σταυρό, σύμβολο που είχε χρησιμοποιηθεί από τους Ναζί, και στη μεταπολεμική εποχή έχει συνδεθεί με τον Ναζισμό. [145]Σε φωτογραφία που λήφθηκε κατά την πανελλήνια ημέρα αιμοδοσίας της Χρυσής Αυγής, στις 14 Σεπτεμβρίου 2012, ο βουλευτής του κόμματος Παναγιώτης Ηλιόπουλος φέρει τατουάζ με την φράση Sieg Heil (Ζιγκ Χάιλ) που παραπέμπει σε ναζιστικό χαιρετισμό.[146][147]

Διεθνείς σχέσεις

Συγγενικό κόμμα είναι το Εθνικό λαϊκό μέτωπο της Κύπρου.[148]

Η Χρυσή Αυγή διατηρούσε κατά το παρελθόν επαφές με την αμερικάνικη οργάνωση National Alliance.[149][150]

Από το Νοέμβριο του 2012 διατηρεί σχέσεις τη γερμανική, νεοναζιστική οργάνωση Freies Netz Süd, ενώ μέλη της τελευταίας επισκέφτηκαν την ελληνική βουλή τον Φεβρουάριο του 2013, μετά από πρόσκληση της Χρυσής Αυγής. [151]

Το νεο-ναζιστικό κόμμα "Σβομπόντα" και ο "Δεξιός τομέας" της Ουκρανίας θεωρούνται συγγενή κόμματα με την Χρυσή Αυγή. Μετά τις δολοφονίες των μελών της Χρυσής Αυγής Καπελώνη και Φουντούλη, οι Ουκρανοί ομοϊδεάτες της Χρυσής Αυγής πραγματοποίησαν συγκέντρωση έξω από την ελληνική πρεσβεία στο Κίεβο. [152][153][154]

Κριτική

Σχέσεις με θεσμούς

Αστυνομία

Υπολογίζεται ότι μόλις το 1-2% των περιπτώσεων επιθέσεων της Χρυσής Αυγής ή άλλων ακροδεξιών ομάδων εκδικάζονται. Η αδυναμία αυτή της πολιτείας οφείλεται στην αδράνεια των αστυνομικών αρχών για τον εντοπισμό των δραστών των επιθέσεων αυτών και το φόβο των παθόντων και των μαρτύρων από τη δράση της οργάνωσης.[155]

Σύμφωνα με δημοσιογράφους και μαρτυρίες (μάλιστα και από πρώην στελέχη της) η Χρυσής Αυγή χρησιμοποιείται από τον κρατικό μηχανισμό για το χτύπημα συγκεντρώσεων Ελλήνων και αλλοδαπών εργαζομένων, όπως και άλλων πολιτών. Επίσης υπάρχουν μαρτυρίες για ευνοϊκή μεταχείριση από αρκετά ΜΜΕ (π.χ. δικαιολόγηση των περιπολιών μελών της οργάνωσης σε υποβαθμισμένες συνοικίες της Αθήνας παρόλο που υπάρχουν καταγγελίες για βιαιοπραγίες εναντίον Ελλήνων και μεταναστών, ή κλήση μελών της χ.α. για συνεντεύξεις σε ΜΜΕ μετά από χρησιμοποίηση απειλών και εκφοβισμών εκ μέρους της Χρυσής Αυγής).[156][157][158][159]

Υπάρχουν επίσης αναφορές για ειδική μεταχείριση της Χρυσής Αυγής από την ελληνική αστυνομία πως λειτουργούν βοηθητικά και συμπληρωματικά κατά την διάρκεια συγκεντρώσεων και διαδηλώσεων.[160][161][162] Σύμφωνα με έκθεση της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών που που δημοσιεύτηκε στις 17 Απριλίου 2004 «τα περισσότερα μέλη της Χρυσής Αυγής οπλοφορούν παράνομα, προμηθευμένοι με όπλα από ορισμένους βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας που παρουσιάζονται ως συνοδοί τους» αλλά και ότι «η Χρυσή Αυγή διατηρεί ακόμη και σήμερα πολύ καλές σχέσεις και επαφές με εν ενεργεία και απόστρατους αξιωματικούς και μόνιμους υπαξιωματικούς του ελληνικού στρατού».[163][164] Η οργάνωση Αντιναζιστική Πρωτοβουλία έχει προχωρήσει σε ημερίδες και έχει αποστείλει επιστολές στο Υπουργείο Δικαιοσύνης προκειμένου να κηρυχθεί η Χρυσή Αυγή παράνομη σύμφωνα με την Διεθνή Αντιρατσιστική Σύμβαση την οποία έχει υπογράψει η Ελληνική Δημοκρατία και έχει επικυρώσει με νομοθετικό διάταγμα (Ν.Δ. 494/1970 ΦΕΚ Α΄, 77, 3 Απριλίου 1970).[165] Την άποψη περί κήρυξης της οργάνωσης εκτός νόμου, συμμερίστηκε αργότερα και το κόμμα των Οικολόγων Πρασίνων.[82]

Κατά τη διάρκεια της συγκέντρωσης της Χρυσής Αυγής για τα Ίμια που πραγματοποιήθηκε το 2008, διοργανώθηκε αντιδιαδήλωση από μέλη αντιρατσιστικών οργανώσεων. Στα σοβαρά επεισόδια που ακολούθησαν, τα μέλη της Χρυσής Αυγής, κατά την διάρκεια των συμπλοκών και σύμφωνα με τις μαρτυρίες πολιτών, μαχαίρωσαν δυο διαδηλωτές και χτύπησαν στο κεφάλι άλλοι δύο. Υπήρχαν καταγγελίες εκ μέρους πολιτών ότι οι Μονάδες Αποκατάστασης Τάξης (ΜΑΤ) άφηναν να ενεργούν ανενόχλητα οπλισμένοι ακροδεξιοί, οι οποίοι φαίνονταν να διέρχονται δια μέσου των ΜΑΤ και πριν εφορμήσουν στους αντιρατσιστές και έπειτα, κατά την οπισθοχώρησή τους.[166]

Σύμφωνα με την ανάλυση αποτελεσμάτων από εκλογικά τμήματα της Αθήνας στα οποία ψηφίζει σε ειδικούς εκλογικούς καταλόγους προσωπικό της Ελληνικής Αστυνομίας, περίπου οι μισοί αστυνομικοί της Αθήνας στις εκλογές του Μαΐου και του Ιουνίου 2012 ψήφισαν υπέρ της Χρυσής Αυγής.[167][168]

Λίγες μέρες μετά τη δολοφονία Φύσσα ανακοινώθηκε η παραίτηση για προσωπικούς λόγους δύο ανώτατων αξιωματικών της Ελληνικής Αστυνομίας.[169] Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Νίκος Δένδιας έδωσε εντολή για την πραγματοποίηση έρευνας από τη Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΛ.ΑΣ. για εμπλοκή αστυνομικών με τη δράση της Χρυσής Αυγής. Για να διασφαλιστεί η αντικειμενικότητα της έρευνας αντικαταστάθηκαν 8 αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ.[170] Πραγματοποιήθηκαν έλεγχοι σε 319 αστυνομικούς, 2 λιμενικούς και 12 ιδιώτες, από τους οποίους συνελήφθησαν 15 αστυνομικοί, ένας λιμενικός και 6 ιδιώτες. Σύμφωνα με το πόρισμα της έρευνας, που ανακοινώθηκε τον Οκτώβριο του 2013, μόνο 10 αστυνομικοί από τους συλληφθέντες είχαν άμεση ή έμμεση διασύνδεση με εγκληματικές δράσεις της Χρυσής Αυγής. Η πρωτοβουλία δικηγόρων για την πολιτική αγωγή του αντιφασιστικού κινήματος χαρακτήρισε το πόρισμα «σκανδαλωδώς ψευδές» ισχυριζόμενη ότι «μόνο από τα στοιχεία που δημοσιεύτηκαν την περίοδο μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, o αριθμός των αστυνομικών που προκύπτει ότι σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα, με πράξεις ή με παραλείψεις, με τη Χρυσή Αυγή υπερβαίνει κατά πολύ τους 10».[171]

Εκκλησία

Καθώς κατά την ορθόδοξη παράδοση οι κατά τόπους επίσκοποι είναι υπεύθυνοι για την επισκοπή τους και η Ιερά Σύνοδος δεν έχει λάβει επίσημα θέση απέναντι στην οργάνωση, μητροπολίτες της Εκκλησίας της Ελλάδος τοποθετήθηκαν σχετικά με δική τους πρωτοβουλία. Κάποιοι εκφράστηκαν θετικά απέναντί της, οι περισσότεροι, όμως, αρνητικά, ισχυριζόμενοι ότι η παγανιστική και ρατσιστική ιδεολογία της είναι ασύμβατη με τη χριστιανική πίστη.[172] Ανάμεσά τους και ο Μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ Μεντζελόπουλος ο οποίος, ενώ είχε παλαιότερα υποβάλει μήνυση κατά των συντελεστών και ηθοποιών της θεατρικής παράστασης «Corpus Christi» μαζί με βουλευτές της Χρυσής Αυγής,[173][174] τον Απρίλιο του 2013 την κατηγόρησε ότι «εμφορείται από τις ιδεοληψίες σατανιστών αποκρυφιστών» και «αγωνίζεται για την επιβολή του νεοπαγανισμού της Νέας Εποχής».[175][176][177][178][179]

Διαδικτυακή παρουσία

Η Χρυσή Αυγή χρησιμοποιούσε ως επίσημη ιστοσελίδα ένα ιστολόγιο που διατηρούσε στην πλατφόρμα ιστολογίων WordPress, στη σελίδα xryshaygh.wordpress.com. Τον Απρίλιο του 2012 αναρτήθηκε στο ιστολόγιο ένα κείμενο που αναφερόταν σε δημοσιογράφο της Καθημερινής που είχε αρθογραφήσει εναντίον της Χρυσής Αυγής, περιέχοντας απειλές κατά της ζωής της.[180] Στις 10 Μαΐου, η Wordpress διέκοψε την πρόσβαση στο ιστολόγιο για παραβίαση των όρων χρήσης των ιστοσελίδων της εταιρίας, ενώ η Χρυσή Αυγή δήλωσε ότι «το μόνο που παραβιάστηκε ήταν κάποια μεγάλα συμφέροντα και όχι οι κανόνες λειτουργίας» και λίγο αργότερα άνοιξε νέα ιστοσελίδα.[181][182]

Το Νοέμβριο του 2012, μετά από διαμαρτυρίες Ελλήνων χρηστών, το Facebook διέγραψε τα προφίλ της Χρυσής Αυγής, των βουλευτών της και μελών της που το χρησιμοποιούσαν για ρατσιστική προπαγάνδα, επειδή παραβίαζαν τους όρους χρήσης του.[183]

Συμβούλιο της Ευρώπης

Η αντιρατσιστική οργάνωση EGAM ζήτησε να διαγραφεί η βουλευτής της Χρυσής Αυγής Ελένη Ζαρούλια από την επιτροπή για την Ισότητα και τον Αγώνα κατά των Διακρίσεων της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης, ως μέλος νεοναζιστικού κόμματος. Εκπρόσωπος του Συμβουλίου της Ευρώπης διευκρίνισε πως η παρουσία της Ζαρούλια είναι αποτέλεσμα της πρόνοιας του καταστατικού για αμερόληπτη εκπροσώπηση των κομμάτων και πολιτικών ομάδων των εθνικών κοινοβουλίων. Επίσης ανέφερε πως η εκλογή της στην επιτροπή θα μπορούσε να αμβισβητηθεί από οποιοδήποτε μέλος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης, κάτι που δεν συνέβη, καθώς και ότι η Ζαρούλια εγγράφως δήλωσε τη συμφωνία της με τους στόχους και τις αρχές του Συμβουλίου της Ευρώπης[184].

Ετήσιες εκδηλώσεις

Αποτελέσματα εκλογών

Βουλή των Ελλήνων

Έτος Αρχηγός κόμματος Αριθμός ψήφων Ποσοστό ψήφων Έδρες στην Βουλή Θέση στην Βουλή
1996 Νίκος Μιχαλολιάκος 4.487 0,07%
0 / 300
Εκτός Βουλής (14ο κόμμα)
2000 Νίκος Μιχαλολιάκος 12.1251 0,18%1
0 / 300
Εκτός Βουλής (10ο κόμμα)
2009 Νίκος Μιχαλολιάκος 19.624 0,29%
0 / 300
Εκτός Βουλής (10ο κόμμα)
2012 Ι Νίκος Μιχαλολιάκος 440.894 6,97%
21 / 300
6ο κόμμα
2012 ΙΙ Νίκος Μιχαλολιάκος 425.990 6,92%
18 / 300
(αρχικά)
16 / 300
(τώρα)
5ο κόμμα

1 Συμμετοχή στην Πρώτη Γραμμή.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Έτος Αριθμός ψήφων Ποσοστό ψήφων
Έδρες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Ομάδα
1994 7.264 0,07%
0 / 25
-
1999 48.5321 0,75%1
0 / 25
-
2004 10.6182 0,17%2
0 / 24
-
2009 23.566 0,46%
0 / 22
-
2014 536.409 9,40%
3 / 21
-

1 Συμμετοχή στην Πρώτη Γραμμή.

2 Συμμετοχή στην Πατριωτική Συμμαχία (ΠΑΤΡΙ.Σ.).

Βία εναντίον της Χρυσής Αυγής

Δύο νεκροί Μανώλης Καπελώνης, 22 ετών, Γιώργος Φουντούλης, 27 ετών και ένας σοβαρά τραυματίας (Αλέξανδρος Γέροντας, 29 ετών), υπήρξαν τα θύματα τρομοκρατικής επίθεσης που έγινε την 1η Νοεμβρίου 2013 και ώρα 7 μ.μ. έξω από τα γραφεία της Χ.Α. στη λεωφόρο Ηρακλείου 426.

Δύο άτομα που επέβαιναν σε μοτοσικλέτα μεγάλου κυβισμού σταμάτησαν στη συμβολή των οδών Λ. Ηρακλείου και Μ. Κωνσταντίνου, σε απόσταση ενός τετραγώνου από τα γραφεία της τοπικής οργάνωσης, κατέβηκαν από τη μηχανή, κινήθηκαν πεζή μέχρι τα γραφεία και άνοιξαν πυρ κατά τριών νεαρών ατόμων, με όπλο 9 χιλιοστών (πιθανότατα πιστόλι), και αποχώρησαν με τη μοτοσικλέτα προς άγνωστη κατεύθυνση. [188]

Βία μελών της Χρυσής Αυγής

Τον Μάρτιο του 1995, ο 19χρονος Γιάννης Σταθόπουλος και ο 21χρονος Σωτήρης Ψαθάς δέχτηκαν επίθεση με μαχαίρι έξω από την κατάληψη Αλκαμένους, από το μέλος της Χρυσής Αυγής Θανάση Μανώλογλου, με αποτέλεσμα ο ένας από τους δύο να τραυματιστεί βαριά και να νοσηλευτεί στον Ευαγγελισμό. Ο Μανώλογλου προφυλακίστηκε τελικά μόνο για 3 εβδομάδες και στη συνέχεια αφέθηκε ελεύθερος, αφού η δίκη του αναβλήθηκε επ' αόριστον.[189]

Υπόθεση Παντελή Καζάκου

Στις 19 και 21 Οκτωβρίου 1999, ο 23χρονος Παντελής Καζάκος σκότωσε δύο μετανάστες και τραυμάτισε σοβαρά άλλους εφτά λόγω του διαφορετικού χρώματος και θρησκεύματος.[190][191] Οι ρατσιστικές δολοφονίες αυτές απασχόλησαν πολύ τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Καθηγητής του Καζάκου από το 34ο Λύκειο δήλωσε ότι από νεαρός ο Καζάκος είχε εκφράσει ανοικτά τις ακροδεξιές απόψεις, οι οποίες ταυτιζόταν με την ιδεολογία της Χρυσής Αυγής, ενώ συμμαθητές του εξέφραζαν ότι είναι μέλος αυτής.[192] Στο δικαστήριο ο συνήγορος Πολιτικής Αγωγής παρουσίασε φωτογραφία του Καζάκου στο οποίο απεικονίζεται να κρατά πανό σε πορεία της Χρυσής Αυγής.[193] Ο Ιός της Ελευθεροτυπίας χαρακτήρισε όχι τυχαίο γεγονός ότι τις ημέρες που έγιναν οι δολοφονίες η Χρυσή Αυγή (στις 22 Οκτωβρίου 1999) δημοσίευσε πρωτοσέλιδο με τίτλο "Ο θάνατος ενός Έθνους" (με θέμα τον υπερπληθυσμό των μεταναστών).[194] Παρόλο οι δύο συνήγοροι του Π. Καζάκου Γ. Πρασσιανάκης, πρώην βουλευτής του ΠΑΣΟΚ και Χρ. Μαρκογιαννάκης, βουλευτής της ΝΔ[195][196] επιχείρησαν να παρουσιαστεί ο Καζάκος με ψυχολογικά προβλήματα,[197] τελικά καταδικάστηκε με δις ισόβια φυλάκιση θεωρώντας ότι είχε πλήρη καταλογισμό των πράξεών του.[198]

Ηλίας Κασιδιάρης

Ο υπεύθυνος τύπου του κόμματος και βουλευτής Αττικής Ηλίας Κασιδιάρης κατηγορήθηκε για συνεργεία σε ληστεία [199][200], απρόκλητη επικίνδυνη σωματική βλάβη, παράνομη οπλοφορία και οπλοχρησία [201]. Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, παρείχε το αυτοκίνητό του ως μέσο διαφυγής στους δράστες επίθεσης σε καθηγητή του τμήματος Φυσικής στην Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου[202]. Η εκδίκαση της υπόθεσης είχε αναβληθεί για τις 11 Ιουνίου, ωστόσο λόγω κωλύματος του συνηγόρου υπεράσπισης αναβλήθηκε εκ νέου για τις 3 Σεπτεμβρίου, ενώ ο ίδιος αρνούνταν τις κατηγορίες [203]. Στις 7 Μαρτίου του 2013, έλαβε χώρα η τελική εκδίκαση της υπόθεσης, στην οποία ο Ηλίας Κασιδιάρης κρίθηκε αθώος από το δικαστήριο, λόγω αμφιβολιών. [204] Οι αντιφάσεις στις οποίες υπέπεσε η βασική μάρτυρας κατηγορίας, αλλά και τα αναγραφόμενα στο πόρισμα του ιατροδικαστή φαίνεται ότι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην αθώωση του κατηγορουμένου λόγω αμφιβολιών. Την αθώωσή του είχε προτείνει και ο εισαγγελέας. [205]

Στις 7 Ιουνίου 2012 και ενώ ο Ηλίας Κασιδιάρης βρισκόταν στην ενημερωτική εκπομπή πρωϊνό ΑΝΤ1 μετά από όλο και πιο έντονη λογομαχία έριξε νερό στη βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ Ρένα Δούρου και χαστούκισε επανειλημμένα τη βουλευτή του ΚΚΕ Λιάνα Κανέλλη[206] οι οποίες συμμετείχαν στην ίδια εκπομπή. Αυθημερόν η προϊσταμένη της εισαγγελίας Ελένη Ράικου έδωσε εντολή να συλληφθεί ο Ηλίας Κασιδιάρης με την αυτόφωρη διαδικασία, για το αδίκημα της απόπειρας πρόκλησης επικίνδυνης σωματικής βλάβης.[σημ. 2][207][208][209] Το περιστατικό σχολιάστηκε αρνητικά από διεθνή μέσα ενημέρωσης [210][211][212][213][214]. Παράλληλα επιπτώσεις υπήρξαν και στην επικοινωνία της Χρυσής Αυγής με τα ελληνικά ΜΜΕ, με το κόμμα να ανακοινώνει εμπάργκο «σε όλα τα κανάλια και τις εφημερίδες»,[215] ενώ τόσο ο ΣΥΡΙΖΑ όσο και το ΠΑΣΟΚ ανακοίνωσαν ότι δεν θα συμμετέχουν στελέχη τους σε δημόσιες συζητήσεις που θα βρίσκεται εκπρόσωπος της Χρυσής Αυγής.[216][217]

Θέμις Σκορδέλη

Η υποψήφια βουλευτής Ἀ Αθηνών Θέμις Σκορδέλη είναι μία από τους τρεις κατηγορούμενους για βαριά σωματική βλάβη (μαχαίρωμα) εναντίον Αφγανού πρόσφυγα στη περιοχή του Αγίου Παντελεήμονα στις 18 Σεπτεμβρίου 2011.[218][219] Η εκδίκαση της υπόθεσης έχει αναβληθεί έξι φορές λόγω ψυχολογικών-ιατρικών προβλημάτων [220][221][222]. Ο ψυχίατρος ο οποίος δίνει πιστοποιητικά για οπλοφορία μελών της χρυσής αυγής όπως και πιστοποιητικά ψυχολογικών προβλημάτων στην Θέμις Σκορδέλη είναι ο Κωστής Παρασχάκης (υποψήφιος με τη Χρυσή Αυγή στις δημοτικές εκλογές στο δήμο Λασιθίου).[223]

Συμπλοκή στη Βέροια

Οκτώ μέλη της Χρυσής Αυγής, ανάμεσα στα οποία και υποψήφιος βουλευτής του κόμματος, εισέβαλαν σε καφενείο που σύχναζαν αντιεξουσιαστές στη Βέροια και κατηγορούνται για απρόκλητη σωματική βλάβη, εξύβριση, απειλή και φθορά ξένης περιουσίας. [224] Η υπόθεση είχε πάρει δύο αναβολές και εκδικάστηκε στις 27 Ιουνίου 2012. [225]

Επίθεση εναντίον Αιγυπτίων στο Πέραμα

Στις 12 Ιουνίου 2012 τέσσερις Αιγύπτιοι ψαράδες δέχθηκαν επίθεση από κουκουλοφόρους στη μονοκατοικία όπου διέμεναν στο Πέραμα, με αποτέλεσμα ένας από τους τέσσερις να τραυματιστεί σοβαρά. Ένας από τους ενοίκους κατήγγειλε ότι ένας από τους επιτιθέμενους φορούσε μπλούζα της Χρυσής Αυγής. [226] Σε ομιλία του λίγες ώρες πριν την επίθεση, ο τότε υποψήφιος βουλευτής Γιάννης Λαγός είχε δηλώσει ότι οι Αιγύπτιοι ψαράδες "θα δίνουν λογαριασμό στη Χρυσή Αυγή και στους Έλληνες πολίτες". [227]

Επιθέσεις εναντίον μικροπωλητών σε Ραφήνα και Μεσολόγγι

Στις 8 Σεπτεμβρίου 2012 ομάδες υποστηρικτών της Χρυσής Αυγής επιτέθηκαν σε αλλοδαπούς μικροπωλητές σε λαϊκές αγορές στη Ραφήνα και το Μεσολόγγι και κατέστρεψαν τους πάγκους τους. [228] Μετά από αίτημα του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, η Βουλή ήρε την ασυλία του βουλευτή της Χρυσής Αυγής Μπαρμπαρούση, που ήταν επικεφαλής της επίθεσης στο Μεσολόγγι [229] και εναντίον του ασκήθηκε δίωξη για παράνομη βία, απρόκλητη φθορά, αντιποίηση αρχής, και παραβίαση του νόμου 927/1979 περί φυλετικών διακρίσεων.[230] Ο αστυνομικός που τον φρουρούσε, που συμμετείχε στην επίθεση, τέθηκε σε διαθεσιμότητα[231] και οι βουλευτές Γερμενής και Ηλιόπουλος, επικεφαλής στα επεισόδια της Ραφήνας, έχουν παραπεμφθεί στην ολομέλεια της Βουλής με πρόταση άρσης της ασυλίας τους [232]. Στις 10 Σεπτεμβρίου, το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης απέσυρε τους αστυνομικούς που φρουρούσαν τους βουλευτές του κόμματος, αναφέροντας ότι διαφορετικά θα έπρεπε να τους συλλαμβάνουν.[233]

Επεισόδια στο θέατρο "Χυτήριο"

Στις 11 Οκτωβρίου 2012 ανέβηκε στο θέατρο Χυτήριο η παράσταση "Corpus Christi", έργο που είχε προκαλέσει αντιδράσεις ήδη στις ΗΠΑ, καθώς παρουσιάζει τον Ιησού ως ομοφυλόφυλο και ηδονιστή.[234] Μέλη παραθρησκευτικών οργανώσεων και της Χρυσής Αυγής συγκεντρώθηκαν έξω από το θέατρο και προκάλεσαν επεισόδια έξω από θέατρο όπου θα ανέβαινε η παράσταση "Corpus Christi" [235] με αποτέλεσμα να ματαιωθεί η παράσταση, ενώ βουλευτής της Χρυσής Αυγής απέσπασε από τους αστυνομικούς προσαχθέντα διαμαρτυρόμενο. [236] Με αφορμή τα συμβάντα, ο Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης Παύλος δημοσίευσε κείμενο στο οποίο αποδοκίμαζε την παράσταση, αλλά κατηγορούσε τη Χρυσή Αυγή ότι "διώκει, προσβάλλει και εξευτελίζει καθημερινά [το Χριστό] στα πρόσωπα των προσφύγων, των μεταναστών ακόμα και των παιδιών".[237] Για το κείμενο αυτό δέχτηκε απειλές για τη σωματική του ακεραιότητα.[238] Στις 15 Νοεμβρίου ασκήθηκε ποινική δίωξη κατά των συντελεστών και ηθοποιών του «Corpus Christi». Με τις κατηγορίες για καθύβριση θρησκεύματος και κακόβουλη βλασφημία από κοινού και κατ' εξακολούθηση βρίσκονται αντιμέτωποι οι συντελεστές και οι ηθοποιοί της παράστασης. Η ποινική δίωξη ασκήθηκε από την Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθήνας, ύστερα από μήνυση του Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ μαζί με Κλιμάκιο βουλευτών του Λαϊκού Συνδέσμου - Χρυσή Αυγή αποτελούμενο από τους Χρήστο Παππά, Πολύβιο Ζησιμόπουλο, Παναγιώτη Ηλιόπουλο και Ευστάθιο Μπούκουρα.[173][174]

Επίθεση κατά Δημάρχου Αθήνας Καμίνη

Θεωρούμε το προγραμματισμένο για αύριο συσσίτιο μίσους της Χρυσής Αυγής στο Σύνταγμα αυθαίρετο και παράνομο.
—Δήμαρχος Αθήνας - Καμίνης: twitter / 1η Μαϊου 2013 [239]

Την Μεγάλη Πέμπτη (2 Μαΐου 2013) η Χρυσή Αυγή προσπάθησε να οργανώσει διανομή τροφίμων "μόνο για Έλληνες" στο Σύνταγμα της Αθήνας. Ο Δήμαρχος Αθήνας χαρακτήρισε την διανομή "αυθαίρετη και παράνομη" αλλά και "πρόκληση", "συσσίτιο μίσους" που δεν ταιριάζει στον εορτασμό του Πάσχα. [239][240] Η διανομή τροφίμων της Χρυσής Αυγής την Μ. Πέμπτη αποτράπηκε. Στην συνέχεια ο Δήμαρχος Αθήνας δέχτηκε επίθεση από του βουλευτή της Χρυσής Αυγής Γεώργιο Γερμενή την ώρα που ο δήμαρχος συμμετείχε σε διανομή αγαθών σε άπορες οικογένειες στο φρουραρχείο στη περιοχή του Σταθμού Λαρίσης (κοινωνικό παντοπωλείο του Δήμου Αθηναίων). Ο Γερμενής στην προσπάθεια να γρονθοκοπήσει τον Δήμαρχο χτύπησε στο πρόσωπο ένα 12χρονο κοριτσάκι. Στην συνέχεια την ώρα που η προσωπική φρουρά του Δημάρχου τον απομάκρυνε από το χώρο αποπειράθηκε να χρησιμοποιήσει όπλο το οποίο έφερε μαζί του. [241][242][243][244] Την Τετάρτη 8 Μαΐου ο Δήμαρχος έκανε μήνυση κατά του Γερμενή για απόπειρα σωματικής βλάβης και εξύβριση. Στην μήνυση γίνεται αναφορά στην απόπειρα να χρησιμοποιήσει το όπλο του. [245][246][247]

Επίθεση κατά δημοτικού συμβούλου ΚΚΕ και δολοφονία Φαίης Μπάχλα

Μέλος της Χρυσής Αυγής, στις 13 Ιούνιου 2012 λίγο πριν της επαναληπτικές εκλογές επιτέθηκε μαζί με ένα άλλο άτομο (και με ένα σκυλί πίτμπουλ) στο προεκλογικό περίπτερο του ΚΚΕ στην Αγία Παρασκευή με αποτέλεσμα τον τραυματισμό του Γιώργου Τσιμπουκάκη (δημοτικού σύμβουλο της "Λαϊκής Συσπείρωσης").[248][249] Στις αρχές Απριλίου 2013 ο ίδιος άνδρας ξυλοκόπησε την 23χρονη Φαίη Μπάχλα με την οποία διατηρούσε σχέσεις με αποτέλεσμα στις 29 Απριλίου 2013 να υποκύψει στα τραύματά της.[250][251] Δράστης και στις δύο υποθέσεις θεωρείται o 25χρονος Βαγγέλης Στεφανάκης[252] ο οποίος παραδόθηκε στις αρχές στις 9 Μαΐου 2013 και στην συνέχεια προφυλακίστηκε στις φυλακές Κορυδαλλού[253][254]. Στις 19 Ιουνίου 2014 ο Στεφανάκης καταδικάστηκε σε ισόβια δεσμά[255].

Επίθεση στο Πέραμα

Το βράδυ της 12ης Σεπτεμβρίου 2013 περίπου 50 Χρυσαυγίτες με λοστούς και καδρόνια επιτέθηκαν σε ομάδα περίπου 30 ατόμων του ΚΚΕ που διενεργούσε αφισοκόλληση στο Πέραμα.[256] Η εφημερίδα Guardian χαρακτήρισε την επίθεση ως τη σοβαρότερη βιαοπραγία της Χρυσής Αυγής μετά την είσοδό της στο Κοινοβούλιο.[257] Την επίθεση καταδίκασαν όλα τα κόμματα, πλην της Νέας Δημοκρατίας. Αρκετά μέλη του ΣΥΡΙΖΑ παρευρέθηκαν στην συγκέντρωση διαμαρτυρίας που οργάνωσε το ΚΚΕ στο Πέραμα το απόγευμα της Παρασκευής, 13 Σεπτεμβρίου 2013. Η αστυνομία δεν προέβη σε καμία σύλληψη από τα 24 άτομα που προσήγαγε.

Δολοφονία Σαχζάτ Λουκμάν

Ξημερώματα 17 Ιανουαρίου 2013 ο 27χρονος Πακιστανός μετανάστης Σαχζάτ Λουκμάν καθώς πήγαινε στην δουλειά του με ποδήλατο δολοφονήθηκε με επτά μαχαιριές. Για την δολοφονία αυτή κατηγορούνται ο 29χρονος Διονύσης Λαικόπουλος και ο 27χρονος Χρήστος Στεργιόπουλος και η υπόθεση εντάσσεται στη δικογραφία της δράση της Χρυσής Αυγής ως εγκληματικής οργάνωσης. Στα σπίτια των κατηγορούμενων βρέθηκαν στιλέτα τύπου πεταλούδα, ένας σουγιάς, μια μαύρη λεπίδα με ειδική λαβή, αεροβόλο πιστόλι, μια σιδηρογροθιά, μεταλλικά σφαιρίδια, δύο σφαίρες πολεμικού τυφεκίου, δύο ξύλινα ρόμπαλα, μια σφεντόνα και πενήντα προεκλογικά φυλλάδια της Χρυσής Αυγής. [258][259][260][261] Οι χρυσαυγίτες που διέπραξαν τη δολοφονία, καταδικάστηκαν σε ισόβια χωρίς ελαφρυντικά.[262]

Δολοφονία Παύλου Φύσσα

Ο Παύλος Φύσσας (34 χρονών και γνωστός με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Killah P) ήταν μουσικός χιπ χοπ, αριστερός και γνωστός για την αντιφασιστική του δράση. [263] Δολοφονήθηκε με μαχαίρι από τον 45χρονο τον Γεώργιο Ρουπακιά (μέλος της Χρυσής Αυγής) το βράδυ της Τρίτης 17 Σεπτεμβρίου 2013. [264][265] [266][267] Η δολοφονία του Φύσσα οδήγησε σε εισαγγελική παρέμβαση για να ελεγχθεί αν στοιχειοθετείται το αδίκημα περί σύστασης εγκληματικής οργάνωσης από την Χρυσή Αυγή [268]. Κατά την διάρκεια της δολοφονίας ο Ρουπακιάς μίλησε με τον πρόεδρο της τοπικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής (Γιώργο Πατέλη [269]) στην Νίκαια, ένα απόστρατο των ειδικών δυνάμεων και 3 μέλη της οργάνωσης [270] ενώ κατά την απολογία του ψευδώς δήλωσε ότι δεν είχε στενή σχέση με την χρυσή αυγή [271]. Επίσης, όπως έγινε γνωστό από την παρακολούθηση των συνομιλιών στελεχών της Χ.Α. από την αντιτρομοκρατική, έγινε προσπαθεια να χρεωθεί η δολοφονία στο ΚΚΕ [272] . Επίσημα η Χρυσή Αυγή δεν δέχεται ότι ο Ρουπακιάς έχει σχέση με την Χρυσή Αυγή και παρουσίασε πιθανό σενάριο παραίτησης των βουλευτών ώστε να γίνουν νέες εκλογές στις 15 εκλογικές περιφέρειες της χώρας όπου έχουν εκλεγεί οι βουλευτές της Χρυσής Αυγής [273]. Το Σάββατο 29 Σεπτεμβρίου 2013 κατηγορήθηκε η Χρυσή Αυγή για σύσταση εγκληματικής οργάνωσης και έγινε σύλληψη από την αντιτρομοκρατική του Νίκου Μιχαλολιάκου, Ηλία Κασιδιάρη, Ηλία Παναγιώταρου αλλά και του Γιώργου Πατέλη. [31] Την επόμενη μέρα της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα μέλη της Χρυσής Αυγής χτύπησαν και απείλησαν με μαχαίρι γυναίκα δημιουργώντας γρατσουνιές στο σώμα με αφορμή μια αντιφασιστική μπλούζα που φορούσε [274].

Σημειώσεις

  1. «Ανθρώπινα σκουπίδια» είναι ο χαρακτηρισμός που αποδίδουν σε μετανάστες και Αθίγγανους.[9]
  2. Μετά τη διάλυση της Βουλής, ενόψει των εκλογών της 17 Ιουνίου 2012, ο Ηλίας Κασιδιάρης δεν καλυπτόταν πλέον από βουλευτική ασυλία και ως εκ τούτου μπορούσε να συλληφθεί από την Αστυνομία.

Παραπομπές

  1. [1] Το επίσημο προεκλογικό Σλόγκαν στο λογότυπο της Χ.Α.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Οι φύρερ της διπλανής πόρτας, εφημερίδα Το Βήμα, 08/04/2012
  3. Ραβανός Άρης (2012-04-03). «Ο Γ. Καρατζαφέρης επενδύει στον υπερσυντηρητισμό». Το Βήμα. http://www.tovima.gr/politics/article/?aid=451540. Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2012. 
  4. «Ξεκινούν επιχειρήσεις - σκούπα στο κέντρο της Αθήνας». Έθνος. 28 Μαρτίου 2012. http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63636633. Ανακτήθηκε στις 04 Απριλίου, 2012. 
  5. 5,0 5,1 Δημήτρης Ψαρράς (2012-04-09). «Τα μέσα ενημέρωσης και η Χρυσή Αυγή.». tvxs.gr. http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/ta-mesa-enimerosis-kai-i-xrysi-aygi-toy-dimitri-psarra. Ανακτήθηκε στις 2012-04-09. 
  6. 6,0 6,1 6,2 (αγγλικά) Neo-Nazis gather for Greek fest, BBC, 16/11/2005
  7. 7,0 7,1 (αγγλικά) Street clashes in central Athens Street clashes in central Athens(2005) – (BBC).
  8. 8,0 8,1 8,2 Rachel Donadio, Dimitris Bounias (2012-04-13). «Hard Times Lift Greece’s Anti-Immigrant Fringe». New York Times. http://www.nytimes.com/2012/04/13/world/europe/far-right-golden-dawn-sees-opening-in-greeces-woes.html?_r=1&partner=rss&emc=rss. Ανακτήθηκε στις 2012-04-13. 
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 «Χρυσή Αυγή: Παρόντες στα ραντεβού των νεοναζί». Εφημερίδα Έθνος. 2007-03-31. http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22767&subid=2&pubid=63638178. Ανακτήθηκε στις 2012-04-04. 
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Το... αυγό της ελληνικής ακροδεξιάς, Σε ρατσιστικό αμόκ τα ανώνυμα ηγετικά στελέχη των οργανώσεων, εφημερίδα Τα Νέα, 11/05/2002
  11. Η Υβρις της «Χρυσής Αυγής» (κοινώς, η Διαθήκη των δωσιλόγων)...
  12. «Φώναξαν «heil Hitler» μέσα στη Βουλή». tvxs.gr. 2013-05-17. http://tvxs.gr/news/%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/%CE%AD%CE%B4%CE%B9%CF%89%CE%BE%CE%B1%CE%BD-%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%AE%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%87%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%BC%CE%AD%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AE%CF%82. Ανακτήθηκε στις 2013-05-17. 
  13. ««Heil Hitler» στη Βουλή! Αποβλήθηκε ο χρυσαυγίτης βουλευτής Ηλιόπουλος». Τα Νέα. 2013-05-17. http://www.tanea.gr/news/politics/article/5018030/entash-sth-boylh-apoblhthhke-o-boyleyths-ths-xa-p-hliopoylos/. Ανακτήθηκε στις 2013-05-17. 
  14. 14,0 14,1 Αφροδίτη Καριμάλη «Ακροδεξιά πρόκληση στον δήμο», εφημερίδα Έθνος (18 Ιανουαρίου 2011).
  15. 15,0 15,1 (αγγλικά) Danforth, Loring M. (1997). The Macedonian Conflict. Princeton University Press. σελ. 132. http://books.google.com/books?id=ZmesOn_HhfEC&pg=PA13. 
  16. 16,0 16,1 (αγγλικά) Dina Porat, Roni Stauber (επιμ.), Antisemitism Worldwide, 2000/1, University of Nebraska Press, 2002, ISBN 0-8032-5945-X, σ. 123.
  17. Τάκης Καμπύλης, "Το εν Ελλάδι αυγό του φιδιού: Οι νεοναζί στη χώρα μας δεν είναι περισσότεροι, αλλά είναι όλο και πιο νέοι και πιο βίαιοι", εφημερίδα Η Καθημερινή, 03-11-2007
  18. (αγγλικά) Maya Jaggi, "A Short Border Handbook, By Gazmend Kapllani trans Anne-Marie Stanton-Ife," The Independent (05 June 2009).
  19. (αγγλικά) Dina Kyriakidou "Greece must shame corrupt politicians: far-right," Reuters (28 September 2009).
  20. 20,0 20,1 Ψαρράς 2012, σελ. 268
  21. 21,0 21,1 Bernd Jürgen Fischer, Balkan Strongmen, Purdue University Press, 2007, σελ. 423
  22. (γαλλικά) Jean-Yves Camus, Centre européen de recherche et d'action sur le racisme et l'antisémitisme, Extrémismes en Europe, Editions de l'Aube, 1997, σελ. 192
  23. (γαλλικά) Jean-Yves Camus, Centre européen de recherche et d'action sur le racisme et l'antisémitisme, Les extrémismes en Europe: état des lieux en 1998, Editions de l'Aube, 1998, σελ. 198
  24. 24,0 24,1 24,2 Η ρατσιστική βία εξαπλώνεται και εκτός κέντρου της Αθήνας
  25. Άγρια δολοφονία μετανάστη στα Κάτω Πατήσια, in.gr
  26. Οχι στο Αβατο των ρατσιστών
  27. Ψαρράς 2012, σελ. 96-139, 415-430
  28. 28,0 28,1 Βουλευτικές Εκλογές Μαΐου 2012, Υπουργείο Εσωτερικών
  29. 29,0 29,1 Βουλευτικές Εκλογές Ιουνίου 2012, Υπουργείο Εσωτερικών
  30. «kathimerini.gr - Δίωξη για ένταξη και διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης στους συλληφθέντες της Χρυσής Αυγής». http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_29/09/2013_520674. Ανακτήθηκε στις 2013-09-29. 
  31. 31,0 31,1 31,2 «Συνελήφθη ο Μιχαλολιάκος και βουλευτές της Χρυσής Αυγής». tvxs.gr. 2013-09-28. http://www.tvxs.gr/news/ellada/synelifthi-o-mixaloliakos-kai-boyleytes-tis-xrysis-aygis. Ανακτήθηκε στις 2013-09-28. 
  32. Δημήτρης Ψαρράς (Απρίλιος 2010). Το κρυφό χέρι του Καρατζαφέρη - Η τηλεοπτική αναγέννηση της ελληνικής Ακροδεξιάς. εκδόσεις Αλεξάνδρεια. σελ. 275. ISBN 978-960-221-480-0. 
  33. 33,0 33,1 33,2 Δημήτρης Νικολακόπουλος (27-10-2012). "Ο βίος και η πολιτεία του Νίκου Μιχαλολιάκου". Το Βήμα. http://www.tovima.gr/politics/article/?aid=481389. Ανακτήθηκε στις 07-03-2014. 
  34. 34,0 34,1 Βασίλης Νέδος (11-09-2005). "Το κλούβιο «αβγό του φιδιού»". Το Βήμα. http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=168197. Ανακτήθηκε στις 07-03-2014. 
  35. Ψαρράς 2012, σελ. 35, 18
  36. Ψαρράς 2012, σελ. 36-7
  37. Ψαρράς 2012, σελ. 40
  38. Ψαρράς 2012, σελ. 317-9, 36
  39. Ψαρράς 2012, σελ. 41-2, 44-5
  40. Ψαρράς 2012, σελ. 49-50
  41. Ψαρράς 2012, σελ. 52-3
  42. Ο Ιός (02-10-2013). "Επιχειρούν να διαψεύσουν το αρχικό καταστατικό τους". Εφημερίδα των Συντακτών. http://www.efsyn.gr/?p=125154. Ανακτήθηκε στις 16-12-2013. 
  43. Ο Ιός (26-09-2013). "Το καταστατικό της ναζιστικής οργάνωσης Χ.Α.". Εφημερίδα των Συντακτών. http://www.efsyn.gr/?p=120615. Ανακτήθηκε στις 16-12-2013. 
  44. Δημήτρης Ψαρράς (29-09-2013). "Το κρυφό καταστατικό της ναζιστικής οργάνωσης Χ.Α.". Εφημερίδα των Συντακτών. http://www.efsyn.gr/?p=123425. Ανακτήθηκε στις 16-12-2013. 
  45. 45,0 45,1 45,2 Ο Ιός (02-07-1998). "ΓΡΑΦΕΙ Ο ΙΟΣ". Ελευθεροτυπία. http://www.hri.org/E/1998/98-07-02.dir/keimena/greece/greece2.htm. Ανακτήθηκε στις 09-03-2014. 
  46. Ο Ιός (27-09-1998). "Τα κάτω άκρα της αστυνομίας: Σχέσεις ακροδεξιάς - ΕΛ.Α.Σ.". Ελευθεροτυπία. http://www.iospress.gr/ios1998/ios19980927b.htm. Ανακτήθηκε στις 08-03-2014. 
  47. Ο Ιός (20-01-2013). "Οι κρυφές «συνιστώσες» της Ν.Δ.". Εφημερίδα των Συντακτών. http://www.efsyn.gr/?p=16808. Ανακτήθηκε στις 08-03-2014. 
  48. Ψαρράς 2012, σελ. 69
  49. Ιός (16-07-2005). "Για τη Λευκή Φυλή και την Ορθοδοξία: Η ξεχασμένη ιστορία των Ελλήνων εθελοντών στον πόλεμο της Βοσνίας". Ελευθεροτυπία. http://www.iospress.gr/mikro2005/mikro20050716. Ανακτήθηκε στις 08-03-2014. 
  50. Βασίλης Νέδος (10-07-2005). "Οι Ελληνες της σφαγής της Σρεμπρένιτσα". Το Βήμα. http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=167178. Ανακτήθηκε στις 08-03-2014. 
  51. Ο Ιός (19-07-1998). "Ο ρατσισμός και οι υψηλοί προστάτες: Οι «Περίανδροι των ΜΜΕ»". Ελευθεροτυπία. http://www.iospress.gr/ios1998/ios19980719b.htm. Ανακτήθηκε στις 08-03-2014. 
  52. 52,0 52,1 52,2 52,3 ΙΟΣ (1-2-98). "«Αλλάξτε μυαλά, γιατί θα σας λιώσουμε σαν τα σκουλήκια»". Ελευθεροτυπία. http://www.iospress.gr/extra/xrisavgi-1.htm. Ανακτήθηκε στις 25 Ιουνίου 2013. 
  53. περιοδικό Searchlight, τεύχη 331-42, 2003, σελ. 20, 21
  54. Ψαρράς 2012, σελ. 94-5
  55. Ψαρράς 2012, σελ. 344-5
  56. «ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ 1996». http://www.ypes.gr/ekloges/content/gr/elec_data/1996NE_epi_res.asp. Ανακτήθηκε στις 09-05-2014. 
  57. 57,0 57,1 Ο ΙΟΣ (09-02-2014). "Το μπαλ μασκέ του ναζισμού". Εφημερίδα των Συντακτών. http://www.efsyn.gr/?p=172985. Ανακτήθηκε στις 15-03-2014. 
  58. 58,0 58,1 Τομαράς Κώστας (14.9.2005). «Παραδόθηκε ο Περίανδρος». Έθνος. http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=12631. Ανακτήθηκε στις 2012-04-03. 
  59. Τα Νέα (2.7.2011). «Το κυνήγι - φιάσκο του Περίανδρου στη... Βενεζουέλα». Τα Νέα. http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4639408. Ανακτήθηκε στις 2012-10-05. 
  60. «Ελευθεροτυπία», δημοσίευση 26 Σεπτεμβρίου 2006, ανακτήθηκε 27 Σεπτεμβρίου 2006
  61. «Στα μαλακά ο Περίανδρος» («Έθνος», 13-3-2009)
  62. Μαρινίκη Αλεβιζοπούλου, Έφη Γιαννοπούλου (2013-09-21). «Δίκη Ηλία Κασιδιάρη: Ήττα της δικαιοσύνης;». Unfollow. http://unfollow.com.gr/print/selected/3946-dikikasid/. Ανακτήθηκε στις 10-05-2014. 
  63. «Τα άλλα κόμματα». http://www.hri.org/MPA/gr/other/elections99/other_parties.html. 
  64. Ο Ιός (19-06-1999). "Μικρά μηνύματα χωρίς αποδέκτη". Ελευθεροτυπία. http://www.iospress.gr/mikro1999/mikro19990619.htm. Ανακτήθηκε στις 13-05-2014. 
  65. Ψαρράς 2012, σελ. 348-9
  66. Ο Ιός (15-04-2000). "Τα άλλα θύματα της πόλωσης". Ελευθεροτυπία. http://www.iospress.gr/mikro2000/mikro20000415.htm. Ανακτήθηκε στις 13-05-2014. 
  67. Ψαρράς 2012, σελ. 352-4
  68. 68,0 68,1 68,2 «Προβληματισμός για τους χουλιγκανισμούς ακροδεξιών στοιχείων στα γήπεδα». http://news.in.gr/greece/article/?aid=564653. Ανακτήθηκε στις 11-05-2014. 
  69. 69,0 69,1 69,2 Μαρία Ψαρά (19-05-2012). "«Μπάλα» στα γήπεδα παίζει η Χρυσή Αυγή". Έθνος. http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63659429. Ανακτήθηκε στις 11-05-2014. 
  70. Ψαρράς 2012, σελ. 140
  71. 71,0 71,1 71,2 Ο ΙΟΣ (01-12-2011). "Ναζί με στολή φιλάθλου". Ελευθεροτυπία. http://www.iospress.gr/mikro2001/mikro20011201.htm. Ανακτήθηκε στις 11-05-2014. 
  72. Ψαρράς 2012, σελ. 144
  73. ««Καλύτερα να μην το σηκώναμε ποτέ»». http://www.theschooligans.gr/site/index.php?option=com_content&task=view&id=24&Itemid=28. Ανακτήθηκε στις 11-05-2014. 
  74. Ψαρράς 2012, σελίδες 149-151
  75. Ο Ιός (18-09-2004). "Οι ηθικοί αυτουργοί του πογκρόμ". Ελευθεροτυπία. http://www.iospress.gr/mikro2004/mikro20040918.htm. Ανακτήθηκε στις 11-05-2014. 
  76. (αγγλικά) Irene Koutelou, Former Junta leaders form alliance with Nazis, περιοδικό Searchlight, τεύχη 343-354, Anti-Nazi Initiative: Αθήνα, 2004, σελ. 34
  77. Ο Πλεύρης, η Χρυσή Αυγή και η αλήθεια, elkosmos.gr
  78. Υπουργείο Εσωτερικών Ekloges.eu Εθνικές Εκλογές 2009
  79. Τάκης Τερζής «Δέχτηκε επίθεση από μέλη της ‘Χρυσής Αυγής’», Εφημ. Έθνος, 02/10/2009
  80. Φασιστική πρόκληση από μέλη της Χρυσής Αυγής στον σταθμό του Μετρό στην Κατεχάκη
  81. Επίθεση "Χρυσής Αυγής" σε γυναίκα σε σταθμό του μετρό
  82. 82,0 82,1 Ιστοσ. Οικολόγων Πρασίνων, Η Χρυσή Αυγή επιτίθεται σε νεαρή γυναίκα, [Δελτίο Τύπου], 01/10/2009
  83. Στόχος της «Χρυσής Αυγής» ο Αντώνης Καφετζόπουλος εφημερίδα Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 8 Μαρτίου 2010
  84. "Κλεφτοπόλεμος και επεισόδια στο κέντρο της Αθήνας: Ένταση και επιθέσεις κατά μεταναστών και αστυνομικών το απόγευμα της Πέμπτης", Εφημ. Το Βήμα, (12/05/2011).
  85. Λία Νεσφυγέ, "Ανοχύρωτη πρωτεύουσα. Ηµέρα πογκρόµ στο Κέντρο: Επίθεση ακροδεξιών κατά μεταναστών με αφορµή τη διαµαρτυρία για τη δολοφονία του 44χρονου πατέρα", Εφημ. Τα Νέα, 13/05/2011
  86. 86,0 86,1 «Δεν τόλμησαν να μιλήσουν στον κόσμο, αλλά πέταξαν φυλλάδια ξορκίζοντας το τουρκικό προξενείο». Εφημερίδα ο Χρόνος. 2012-10-16. http://www.xronos.gr/detail.php?ID=85098. Ανακτήθηκε στις 2012-10-17. 
  87. «2η Μηχανοκίνητη Ενημερωτική Δράση της Ν.Ε Ροδόπης σε χωριά του νομού». Ιστοσελίδα Χρυσής Αυγής - Περιφέριακή Οργάνωση Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. 2012-10-15. http://www.xa-amthraki.net/2012/10/2_15.html. Ανακτήθηκε στις 2012-10-18. 
  88. «Ενταση στο αντιρατστικό και την αντι-συγκέντρωση». Εφημερίδα Ελευθεροτυπία. 2011-01-15. http://www.enet.gr/?i=news.el.ellada&id=241811. Ανακτήθηκε στις 2011-01-15. 
  89. «Συλλαλητήριο κατά του φράχτη στον Έβρο το Σάββατο στα Προπύλαια». tvxs.gr. 2011-01-14. http://tvxs.gr/node/75650. Ανακτήθηκε στις 2011-01-15. 
  90. «Φωτορεπορτάζ από τη πορεία και τις συγκρούσεις ΜΑΤ-Χρυσής Αυγής». tvxs.gr. 2010-01-15. http://tvxs.gr/node/75704. Ανακτήθηκε στις 2011-01-15. 
  91. Μπιτσίκα Παναγιώτα (2011-01-17). «Δήμος Αθηναίων: Εντάσεις και φασιστικοί χαιρετισμοί. στη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου». Εφημερίδα Το Βήμα. http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=32&artid=378680&dt=17/01/2011. Ανακτήθηκε στις 2011-01-18. 
  92. «Σάλος από το φασιστικό χαιρετισμό στο δημοτικό συμβούλιο της Αθήνας». Εφημερίδα Ναυτεμπορική. 2011-01-18. http://www.naftemporiki.gr/news/cstory.asp?id=1922896. Ανακτήθηκε στις 2011-01-18. 
  93. «Η αλήθεια για ό,τι συνέβει στο δημοτικό συμβούλιο της 17ης Ιανουαρίου 2011». Επίσημη Ιστοσελίδα της Χρυσής Αυγής. 2011-01-18. http://xryshaygh.wordpress.com/2011/01/18/%CE%B7-%CE%B1%CE%BB%CE%B7%CE%B8%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%BF%CF%84%CE%B9-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B5%CE%B2%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CF%83/. Ανακτήθηκε στις 2011-01-18. 
  94. «Ναζιστικοί χαιρετισμοί στο συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων». tvxs.gr. 2011-01-18. http://tvxs.gr/node/75885. Ανακτήθηκε στις 2011-01-18. 
  95. «Σε τεταμένο κλίμα η συνεδρίαση του νέου Δημοτικού Συμβουλίου της Αθήνας». Εφημερίδα Τα Νέα. 2011-01-18. http://www.tanea.gr/default.asp?pid=41&nid=1231074912. Ανακτήθηκε στις 2011-01-18. 
  96. Δάμωνας Δαμιανός (2011-09-02). «Berilner Zeitung: Η πρώτη φωτογραφία από την τάφρο του Εβρου Ρεπορτάζ της γερμανικής εφημερίδας στην ελληνοτουρκική μεθόριο». Εφημερίδα Παρατηρητής της Θράκης. http://www.paratiritis-news.gr/detailed_article.php?id=147041&categoryid=3. Ανακτήθηκε στις 2011-09-02. 
  97. «Ναζιστικός χαιρετισμός στο Δημοτικό Συμβούλιο της Λαμίας (ΒΙΝΤΕΟ)». tvxs.gr. 2012-04-11. http://tvxs.gr/news/ellada/nazistikos-xairetismos-sto-dimotiko-symboylio-tis-lamias-binteo. Ανακτήθηκε στις 2012-04-11. 
  98. «Χαιρέτησε ναζιστικά στη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου Λαμίας. 'Eνταση με πολίτες και στελέχη της Χρυσής Αυγής.(video)». lamiastar.gr. 2012-04-11. http://lamiastar.gr/index.php/topikes-eidiseis/nomoi/fthiotida/8699-nazistika.html. Ανακτήθηκε στις 2012-04-11. 
  99. "Έπεσαν οι πρώτες καταδίκες εις βάρος μελών της Χ.Α.". Εφημερίδα των Συντακτών. 21-11-2013. https://www.efsyn.gr/?p=152772. Ανακτήθηκε στις 04-12-2013. 
  100. "Φυλάκιση με αναστολή". Έθνος. 21-11-2013. http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63922232. Ανακτήθηκε στις 04-12-2013. 
  101. "Οι νταήδες του Αγ. Παντελεήμονα". Εφημερίδα των Συντακτών. 23-05-2013. http://www.efsyn.gr/?p=53006. Ανακτήθηκε στις 04-12-2013. 
  102. "Ομολογία χρυσαυγίτη για τάγματα εφόδου". 'Εθνος. 20-11-2013. http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63921634. Ανακτήθηκε στις 04-12-2013. 
  103. «'Έκρηξη στα γραφεία της «Χρυσής Αυγής»». Εφημ. Τα Νέα. 2010-03-10. http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4566012. Ανακτήθηκε στις 2011-10-09. 
  104. Κορυφώνεται η ένταση μεταξύ αντιεξουσιαστών και μελών της Χρυσής Αυγής, Pelop.gr
  105. Η Χρυσή Αυγή καταγγέλλει την Αστυνομία και καταθέτει μήνυση για παράβαση καθήκοντος
  106. 106,0 106,1 Γιάννης Μαυρής (01-07-2013). "Ανάδυση και σταθεροποίηση του ακροδεξιού φαινομένου". Εφημερίδα των Συντακτών. http://www.efsyn.gr/?p=66373. Ανακτήθηκε στις 17-12-2013. 
  107. 107,0 107,1 107,2 Το φαινόμενο «Χρυσή Αυγή», Αθήνα 9.84 (06/04/2012).
  108. 108,0 108,1 Μπασκάκης, Γιάννης; Ψαρρά, Άντα (03-04-2014). "Μαύρο και το 2013, ορόσημο η δολοφονία Φύσσα". Εφημερίδα των Συντακτών. http://www.efsyn.gr/?p=187065. Ανακτήθηκε στις 12-06-2014. 
  109. «Έκθεση για τη ρατσιστική βία το 2013». 02-04-2014. http://www.unhcr.gr/1againstracism/etisia-ekthesi-diktiou-katagrafis-peristatikon-ratsistikis-vias-gia-to-2013/. Ανακτήθηκε στις 12-06-2014. 
  110. «kathimerini.gr - Δίωξη για ένταξη και διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης στους συλληφθέντες της Χρυσής Αυγής». http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_29/09/2013_520674. Ανακτήθηκε στις 2013-09-29. 
  111. Liz Alderman (Niki Kitsantonis contributed reporting.). "Greece’s Far-Right Party Tries to Evade Government Crackdown With a New Name". =The New York Times. http://www.nytimes.com/2014/02/03/world/europe/greeces-far-right-party-tries-to-evade-government-crackdown-with-a-new-name.html. Ανακτήθηκε στις 15-03-2014. 
  112. 112,0 112,1 «Εφημερίδα "Χρόνος": Διαδήλωση στο κέντρο της Κομοτηνής». Επίσημη Ιστοσελίδα Χρυσής Αυγής. 2010-12-21. http://xryshaygh.wordpress.com/2010/12/21/%CE%B5%CF%86%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%B4%CE%B1-%C2%AB%CF%87%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CF%83%C2%BB-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%B4%CE%B7%CE%BB%CF%89%CF%83%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%B5%CE%BD/. Ανακτήθηκε στις 2011-05-23. 
  113. "Ο εθνικο­σοσιαλισμός «φάντασμα»". Εφημερίδα των Συντακτών. 07-10-2013. http://www.efsyn.gr/?p=127758. Ανακτήθηκε στις 19-12-2013. 
  114. Ellinas 2013, σελ. 7-8, 18
  115. Ellinas 2013, σελ. 8-9
  116. Ellinas 2013, σελ. 9
  117. Ellinas 2013, σελ. 9-10, 7
  118. (αγγλικά) Frederic P. Miller, Agnes F. Vandome, McBrewster John, Chrysi Avyi, VDM Verlag Dr. Mueller e.K., 2010
  119. Και ο αρχηγός της Χρυσής Αυγής Ν. Μιχαλιολιάκος υποψήφιος στον Έβρο!, εφημερίδα Ο Χρόνος, 19/09/2009
  120. «Ένταση στη Βουλή μετά από σχόλια Κασιδιάρη για το Ολοκαύτωμα». Καθημερινή. 2013-06-06. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_06/06/2013_502996. Ανακτήθηκε στις 2013-06-09. 
  121. «ΒΙΝΤΕΟ-Επιμένουν να προκαλούν...». enikos.gr. 2013-06-09. http://www.enikos.gr/politics/151149,BINTEO-Epimenoyn_na_prokaloyn.html. Ανακτήθηκε στις 2013-06-09. 
  122. Διεμβολίζει ΝΔ και ΛΑΟΣ η “Χρυσή Αυγή” στη Ζάκυνθο
  123. Τα Νέα Online- Τάγματα εφόδου της Χρυσής Αυγής, 10/9/2012
  124. iefimerida.gr - Τάγματα εφόδου της Χρυσής Αυγής σε εργοδότες: Διώξτε τους αλλοδαπούς ή σας κλείνουμε, 13/11/2012
  125. guardian - Greece's Golden Dawn isn't a political party – it's more like a criminal gang, 4/9/2012
  126. 126,0 126,1 126,2 guardian - Fear and loathing in Athens: the rise of Golden Dawn and the far right, 26/10/2012
  127. tovima.gr - Guardian για Χρυσή Αυγή: Ο ναζιστικός φόβος σκεπάζει την Αθήνα, 26/10/2012
  128. Το Βήμα - Υμνοι Χρυσής Αυγής για τον εγκληματία πολέμου Ρούντολφ Ες, 27/9/2012
  129. 129,0 129,1 Έθνος - Τα παιδιά του Χίτλερ με στολή «Χρυσής Αυγής»
  130. Το Βήμα - Ο φυρερίσκος και τα πρωτοπαλίκαρά του, 29/04/2012
  131. tvxs.gr - Ο Κασιδιάρης εξυμνεί τον Χίτλερ, 17/9/2012
  132. Έθνος, Και «οδός Αδόλφου Χίτλερ» μέσα στο σπίτι του Παππά, 1/10/2013
  133. tvxs.gr, Στο σπίτι του Παππά: 38άρι πιστόλι, σβάστικες κ.α. (Φωτογραφίες), 30/9/2013
  134. (Τουρκικά) Hrisi Avgi: Komşunun derin devleti iş başında εφημερίδα Millet, Πέμπτη 5 Ιανουαρίου 2012
  135. «Παράσταση για ένα ρόλο»: ο πολιτικός εξωραϊσμός της ελληνικής ακροδεξιάς
  136. Η Μαύρη εθνική πηγάδα
  137. tvxs.gr - Ναζιστικοί χαιρετισμοί στο συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων, 18/1/2011
  138. Το Βήμα, Επιμένει στον ναζιστικό χαιρετισμό η Χρυσή Αυγή, 22/10/2012
  139. tvxs.gr - Θύελλα αντιδράσεων για το ναζιστικό χαιρετισμό Μιχαλολιάκου, 22/10/2012
  140. tvxs.gr - Ναζιστικός χαιρετισμός στο Δημοτικό Συμβούλιο της Λαμίας, 11/4/2012
  141. protothema.gr - Από τους Σπαρτιάτες στον Φύρερ - Η αλήθεια για τον ναζιστικό χαιρετισμό, 22/10/2012
  142. Renee Maltezou (2012-04-25). «Analysis - Secretive far-right party taps into Greeks' anger, fear». Reuters. http://af.reuters.com/article/worldNews/idAFBRE83O0XV20120425?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0&sp=true. Ανακτήθηκε στις 2012-04-26. 
  143. 2012-05-13. «Από τον «Φιγούρα» στον... «Καιάδα» Η ανθρωπογεωγραφία των βουλευτών της Χρυσής Αυγής». Εφημερίδα Το Βήμα. http://www.tovima.gr/afieromata/elections2012/article/?aid=457432. Ανακτήθηκε στις 2012-05-16. 
  144. Έθνος - Χρυσή Αυγή: Το αληθινό πρόσωπο
  145. tvxs.gr - Το παραμύθι του πολυτεχνείου και το ναζιστικό δαχτυλίδι, 17/5/2012
  146. tvxs.gr - Το «ζιγκ χάιλ» του Χρυσαυγίτη βουλευτή, 1/10/2012
  147. panagiotisiliopoulos.wordpress.com - Αιμοδοσία στο Αχιλλοπούλειο από την Χρυσή Αυγή, 16/9/2012
  148. Δικτυακός τόπος Ε.ΛΑ.Μ.
  149. ΣΤΟ ΠΛΕΥΡΟ ΤΗΣ ΧΡΥΣΗΣ ΑΥΓΗΣ Η «NATIONAL ALLIANCE» ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ, ηλεκτρονική εφημερίδα του Λαϊκού Συνδέσμου
  150. The Rising Sun Heralds The Golden Dawn, National Alliance Sacramento
  151. "Γερμανοί νεοναζί στην ελληνική Βουλή προσκεκλημένοι της Χρυσής Αυγής". in.gr. 8/2/2013. http://news.in.gr/greece/article/?aid=1231234486. Ανακτήθηκε στις 9 February 2013. 
  152. Λευτέρης Μπιντέλα; Μαρία Ψαρά (28 Φεβρουαρίου 2014). "Οι δεσμοί αίματος της Χρυσής Αυγής με τους Ουκρανούς νεοναζί". Έθνος. http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22767&subid=2&pubid=63970714. Ανακτήθηκε στις 8 Μαρτίου 2014. 
  153. "Δεξιός Τομέας: Οι πιο βίαιοι Ουκρανοί εθνικιστές". Το Βήμα. 24 Φεβρουαρίου 2014. http://www.tovima.gr/world/article/?aid=560200. Ανακτήθηκε στις 8 Μαρτίου 2014. 
  154. "Η Χρυσή Αυγή και τα ντοκουμέντα του ψεύδους". 902.gr. 6 Μαρτίου 2014. http://www.902.gr/eidisi/apopseis-sholia/38780/i-hrysi-aygi-kai-ta-ntokoymenta-toy-pseydoys. Ανακτήθηκε στις 8 Μαρτίου 2014. 
  155. Ψαρράς 2012, σελ. 165-8
  156. Χάρης Κουσουμβρής, Γκρεμίζοντας τον μύθο της Χρυσής Αυγής, εκδ. Έρεβος, 2004
  157. Δημήτρης Ψαρράς, Το πογκρόμ κατά των μεταναστών σχεδιαζόταν ήδη από το 1997, εφημερίδα Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 22 Μαΐου 2011
  158. TVXS: Τα Μέσα Ενημέρωσης και η Χρυσή Αυγή
  159. TVXS: Χρυσή Αυγή και νεοναζιστές τρομοκράτες δρουν ανενόχλητοι στην επαρχία
  160. Μαρίλη Μαργωμένου (2008-02-09). «H αμηχανία των ΜΑΤ μπροστά στη Χρυσή Αυγή». Εφημ. Καθημερινή. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_09/02/2008_258756. Ανακτήθηκε στις 2011-07-02. 
  161. Φαινόμενο «Χρυσή Αυγή»
  162. Εγκληματίες Ειρήνης
  163. Στέλιος Βραδέλης (2011-07-02). «Στην επιφάνεια οι σχέσεις «στοργής» ΕΛ.ΑΣ. - Χρυσής Αυγής Ξύπνησε μνήμες η προνομιακή μεταχείριση των πέντε κουκουλοφόρων». Εφημερίδα Τα Νέα. http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4639406. Ανακτήθηκε στις 2011-07-02. 
  164. «Στην επιφάνεια οι σχέσεις «στοργής» ΕΛ.ΑΣ. - Χρυσής Αυγής». tvxs.gr, Αναδημ. Τα Νέα 02/07/2011. 2011-07-02. http://tvxs.gr/news/%CE%AD%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%88%CE%B1%CE%BD-%CE%B5%CE%AF%CF%80%CE%B1%CE%BD/%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%86%CE%AC%CE%BD%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CE%BF%CE%B9-%CF%83%CF%87%CE%AD%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%C2%AB%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B3%CE%AE%CF%82%C2%BB-%CE%B5%CE%BB%CE%B1%CF%83-%CF%87%CF%81%CF%85%CF%83%CE%AE%CF%82-%CE%B1%CF%85%CE%B3%CE%AE%CF%82. Ανακτήθηκε στις 2011-07-02. 
  165. Ιστοσ. Αντιναζιστικής Πρωτοβουλίας, Νομικό Υπόμνημα (Μέρος Β')
  166. Αργυρώ Μωρού, Συντονισμένα μαχαιρώματα, Εφημ. Ελευθεροτυπία, 06/02/2008
  167. Βασίλης Γ. Λαμπρόπουλος (2012-05-11). "Ενας στους δύο αστυνομικούς ψήφισαν «Χρυσή Αυγή»". Το Βήμα. http://www.tovima.gr/afieromata/elections2012/article/?aid=457088. Ανακτήθηκε στις 2012-05-11. 
  168. Βασίλης Λαμπρόπουλος (17-06-2012). "Οι αστυνομικοί ψήφισαν και πάλι μαζικά «Χρυσή Αυγή»". Το Βήμα. http://www.tovima.gr/society/article/?aid=463063. Ανακτήθηκε στις 10-03-2014. 
  169. "Παραιτήσεις αξιωματικών της ΕΛ.ΑΣ. για Χρυσή Αυγή". Εφημερίδα των Συντακτών. 23-09-2013. http://www.efsyn.gr/?p=118707. Ανακτήθηκε στις 20-07-2014. 
  170. «Αντικατάσταση αξιωματικών φέρνει η έρευνα για τυχόν θύλακες της ΧΑ στην ΕΛ.ΑΣ.». 23-09-2013. http://news.in.gr/greece/article/?aid=1231266205. Ανακτήθηκε στις 20-07-2014. 
  171. Γιάννης Μπασκάκης (18-07-2014). "Οι Αδιάφθοροι δεν είδαν θυλάκους της Χ.Α. στην ΕΛ.ΑΣ.". Εφημερίδα των Συντακτών. http://www.efsyn.gr/?p=218219. Ανακτήθηκε στις 20-07-2014. 
  172. Ο ΙΟΣ (02-12-2012). "Πιστεύω εις έναν Αδόλφο: Ο παγανιστικός «Χριστιανισμός» της Χρυσής Αυγής". Εφημερίδα των Συντακτών. http://www.efsyn.gr/?p=4947. Ανακτήθηκε στις 07-02-2014. 
  173. 173,0 173,1 Ποινική δίωξη κατά των συντελεστών και ηθοποιών του «Corpus Christi» - Σκάι
  174. 174,0 174,1 Συμπαράσταση Χρυσής Αυγής στον Μητροπολίτη Σεραφείμ στην μήνυση κατά του βλάσφημου έργου
  175. ««Η Χρυσή Αυγή εμφορείται από τις ιδεοληψίες σατανιστών αποκρυφιστών», λέει ο μητροπολίτης Πειραιώς». Τα Νέα. 2013-04-29. http://www.tanea.gr/news/greece/article/5015041/h-xrysh-aygh-emforeitai-apo-tis-ideolhpsies-satanistwn-apokryfistwn-leei-mhtropoliths-peiraiws/. Ανακτήθηκε στις 2013-04-30. 
  176. «Ο Σεραφείμ αφορίζει τη Χρυσή Αυγή». tvxs.gr. 2013-04-29. http://tvxs.gr/news/%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/%CE%BF-%CF%83%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B5%CE%AF%CE%BC-%CE%B1%CF%86%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B6%CE%B5%CE%B9-%CF%84%CE%B7-%CF%87%CF%81%CF%85%CF%83%CE%AE-%CE%B1%CF%85%CE%B3%CE%AE. Ανακτήθηκε στις 2013-04-30. 
  177. Μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ Μεντζελόπουλος (2013-04-29). «Απάντηση του Σεβασμιωτάτου μας στις συκοφαντίες του Γενικού Γραμματέα της Χρυσής Αυγής κ. Νίκου Μιχαλολιάκου». Ιερά Μητρόπολις Πειραιώς. http://www.imp.gr/2012-03-27-20-22-23/510-%CE%B1%CF%80%CE%AC%CE%BD%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CE%B5%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%BC%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%AC%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B9%CF%82-%CF%83%CF%85%CE%BA%CE%BF%CF%86%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%8D-%CE%B3%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%AD%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%87%CF%81%CF%85%CF%83%CE%AE%CF%82-%CE%B1%CF%85%CE%B3%CE%AE%CF%82-%CE%BA-%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B9%CF%87%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%AC%CE%BA%CE%BF%CF%85.html. Ανακτήθηκε στις 2013-04-30. 
  178. Μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ Μεντζελόπουλος (2013-04-22). «Κρίσιμα ερωτήματα για το κόμμα Λαϊκός Σύνδεσμος Χρυσή Αυγή». Ιερά Μητρόπολις Πειραιώς. http://www.imp.gr/2012-03-27-20-22-23/502-%CE%BA%CF%81%CE%AF%CF%83%CE%B9%CE%BC%CE%B1-%CE%B5%CF%81%CF%89%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CF%8C%CE%BC%CE%BC%CE%B1-%CE%BB%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CF%8C%CF%82-%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B4%CE%B5%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%82-%CF%87%CF%81%CF%85%CF%83%CE%AE-%CE%B1%CF%85%CE%B3%CE%AE.html. Ανακτήθηκε στις 2013-04-30. 
  179. Μάνος Χαραλαμπάκης (2013-04-22). «Μητροπολίτης Σεραφείμ: Η Χρυσή Αυγή, ο ΣΥΡΙΖΑ και ο... παιδεραστής Δίας». Τα Νέα. http://www.tanea.gr/news/greece/article/5013702/apanthseis-apo-th-xrysh-aygh-gia-thn-paganistikh-arxaiolatreia-boyleyth-ths-zhtaei-o-serafeim/. Ανακτήθηκε στις 2013-04-30. 
  180. EurActiv, Ν. Χρυσολωράς (08-05-2012). «Neo-Nazi Greek party threatens journalist». http://www.euractiv.com/elections/fascist-greek-party-targets-jour-news-512538. Ανακτήθηκε στις 08-03-2014. 
  181. «Κατέβασαν το site της Χρυσής Αυγής». 10-05-2012. http://www.skai.gr/news/politics/article/202650/katevasan-to-site-tis-hrusis-augis/. Ανακτήθηκε στις 08-03-2014. 
  182. «Απαγόρευσαν την ιστοσελίδα της Χρυσής Αυγής». 10-05-2012. http://news247.gr/eidiseis/apagoreysan_thn_istoselida_ths_xryshs_ayghs.1768707.html. Ανακτήθηκε στις 08-03-2014. 
  183. "Η Χρυσή Αυγή «έφαγε πόρτα» από το Facebook". Το Βήμα. 12-11-2012. http://www.tovima.gr/society/article/?aid=483576. Ανακτήθηκε στις 08-03-2014. 
  184. «Αντιρατσιστική οργάνωση ζητά τη διαγραφή της Ελένης Ζαρούλια από επιτροπή της Ε.Ε.». H Καθημερινή. 2012-10-18. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_18/10/2012_466539. Ανακτήθηκε στις 2012-10-20. 
  185. 185,0 185,1 "ΓΙΟΡΤΕΣ ΜΙΣΟΥΣ ΝΕΟΥ ΤΥΠΟΥ", εφημερίδα Ελευθεροτυπία, 29 Νοεμβρίου 1998
  186. Εκεί που χάνονται τα αγάλματα, εφημερίδα Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 26/11/2000
  187. Ιστοσ. TVXS, Δερβενάκια: Προκλήσεις της «Χρυσής Αυγής» στην επέτειο της μάχης, 05/08/2011
  188. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_02/11/2013_525856
  189. http://www.iospress.gr/ios1995/ios19951231a.htm
  190. «Τους σκότωσε γιατί ήταν μαύροι και μωαμεθανοί». Εφημερίδα Ριζοσπάστης. 2001-02-17. http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=670017&publDate=17/2/2001. Ανακτήθηκε στις 2012-04-13. 
  191. Έφη Πίντζου (1999-10-26). «Eκανα ό,τι μου είπε η συνείδησή μου» O Παντελής Kαζάκος σόκαρε με την τετράωρη απολογία του.». Εφημερίδα Καθημερινή. σελ. 7. http://wwk.kathimerini.gr/kath/edition/1999/26-10-1999.pdf. Ανακτήθηκε στις 2012-04-13. 
  192. Δώρα Αντωνίου, Απόστολος Λακάσας, Νίκος Μπαρδούνιας, Σπύρος Καραλής, Θανάσης Τσιγγάνας (1999-10-23). «Σφαίρες στη συνείδηση της κοινωνίας». Εφημερίδα Καθημερινή. σελ. 3. http://wwk.kathimerini.gr/kath/edition/1999/23-10-1999.pdf. Ανακτήθηκε στις 2012-04-13. 
  193. «Το παραμύθι του «τρελού» και ο «Χρυσαυγίτης»». Εφημερίδα Ριζοσπάστης. 2001-02-16. http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=667315&publDate=16/2/2001. Ανακτήθηκε στις 2012-04-13. 
  194. «Το δημογραφικό Απαρτχάιντ του 2000». Ιός - Ελευθεροτυπία. 2000-01-02. http://www.iospress.gr/ios2000/ios20000102a.htm. Ανακτήθηκε στις 2012-04-13. 
  195. http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=686098&publDate=
  196. http://news.in.gr/greece/article/?aid=191585
  197. «Το κρυφό μήνυμα του Παντελή Καζάκου». Ιός Ελευθεροτυπίας. 1999-10-30. http://www.iospress.gr/megalo1999/megalo19991030.htm. Ανακτήθηκε στις 2012-04-13. 
  198. Ευας Kαραμανωλη (2001-03-01). «Ψύχραιμος ο Kαζάκος άκουσε: Δις ισόβια...». Εφημερίδα Καθημερινή. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_1/03/01_I7064446=01-0301!cod10301$35588.html. Ανακτήθηκε στις 2012-04-13. 
  199. «Τα κατορθώματα της Χρυσής Αυγής». Ημερησία. http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=12333&subid=2&pubid=112860235. Ανακτήθηκε στις 2012-10-21. 
  200. «Τη Δευτέρα δικάζεται ο Ηλίας Κασιδιάρης για συνέργεια σε ληστεία στου Ζωγράφου το 2007». Το Κουτί της Πανδόρας. 2012-06-08. http://www.koutipandoras.gr/?p=21454. Ανακτήθηκε στις 2012-10-21. 
  201. Δημήτρης Γαλάνης (2012-06-06). «Από το Εφετείο Κακουργημάτων δικάζεται ο Ηλίας Κασιδιάρης - Κατηγορείται για συνδρομή σε ληστεία, απρόκλητη επικίνδυνη σωματική βλάβη, οπλοφορία και οπλοχρησία». Εφημερίδα Το Βήμα. http://www.tovima.gr/society/article/?aid=460967. Ανακτήθηκε στις 2012-10-21. 
  202. «Nikos Michaloliakos: The far-right firebrand who holds Europe's future in his hands». 8 Μαΐου 2012. http://www.independent.co.uk/news/world/europe/nikos-michaloliakos-the-farright-firebrand-who-holds-europes-future-in-his-hands-7720682.html. Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2012. 
  203. ««Αυτοί που με κατηγορούν, είναι κατηγορούμενοι για ψευδορκία»». Newsbeast.gr. 9 Μαΐου 2012. http://www.newsbeast.gr/greece/arthro/348288/autoi-pou-me-katigoroun-einai-katigoroumenoi-gia-pseudorkia/. Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2012. 
  204. Το Βήμα - Λόγω αμφιβολιών αθώος ο Ηλίας Κασιδιάρης, 7/3/2013
  205. «Απαλλαγή Κασιδιάρη από το Εφετείο Κακουργημάτων λόγω αμφιβολιών». 8 Μαρτίου 2013. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_08/03/2013_513597. 
  206. «Ο Κασιδιάρης της Χρυσής Αυγής χαστούκισε στον αέρα την Λιάνα Κανέλλη [βίντεο»]. iefimerida.gr. 7. http://www.iefimerida.gr/node/54353/. Ανακτήθηκε στις 07-06-2012. 
  207. «Δεν έχει βουλευτική ασυλία ο Κασιδιάρης - Καταζητείται από τις αρχές». iefimerida.gr. 7. http://www.iefimerida.gr/node/54368/. Ανακτήθηκε στις 07-06-2012. 
  208. «Ο Κασιδιάρης της Χρυσής Αυγής γρονθοκόπησε την Λιάνα Κανέλλη». capital.gr. 7. http://www.capital.gr/gmessages/showTopic.asp?id=3073250&nid=1522014. Ανακτήθηκε στις 07-06-2012. 
  209. «Η εισαγγελέας Ράικου διέταξε τη σύλληψη του Ηλία Κασιδιάρη». iefimerida.gr. 7. http://www.iefimerida.gr/node/54357. Ανακτήθηκε στις 07-06-2012. 
  210. «Διεθνής κατακραυγή για τον Ηλία Κασιδιάρη». iefimerida.gr. 7. http://www.iefimerida.gr/node/54375. Ανακτήθηκε στις 07-06-2012. 
  211. Helena Smith (2012-06-07). «Greek Golden Dawn MP assaults female politicians on TV talkshow». The Guardian. http://www.guardian.co.uk/world/2012/jun/07/greek-golden-dawn-mp-assaults-females-tv. Ανακτήθηκε στις 2012-06-07. 
  212. «Far-Right Greek MP slaps two female MPs on live TV». Al Arabiya. 2012-06-07. http://english.alarabiya.net/articles/2012/06/07/219189.html. Ανακτήθηκε στις 2012-06-07. 
  213. «Greek Golden Dawn Politician Ilias Kasidiaris Attacks Female Greek MP Live On TV (VIDEO)». Huffington Post. 2012-06-07. http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/06/07/golden-dawn-ilias-kasidiaris-greece-live-tv--liana-kanelli-rena-dourou_n_1576755.html. Ανακτήθηκε στις 2012-06-07. 
  214. «Far-Right Golden Dawn spokesman hits two female MPs on Greek talk show». The Telegraph. 2012-06-07. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/greece/9316125/Far-Right-Golden-Dawn-spokesman-hits-two-female-MPs-on-Greek-talk-show.html. Ανακτήθηκε στις 2012-06-07. 
  215. «Με εμπάργκο σε όλα τα ΜΜΕ απαντά η Χρυσή Αυγή, που καλύπτει τον Ηλ.Κασιδιάρη». in.gr. 7 Ιουνίου 2012. http://news.in.gr/greece/article/?aid=1231199378. Ανακτήθηκε στις 9 Ιουνίου 2012. 
  216. «Οργή στα κόμματα για την επίθεση Κασιδιάρη σε Κανέλλη». news247. 7 Ιουνίου 2012. http://news247.gr/eidiseis/politiki/ekloges-gr/orgh_sta_kommata_gia_thn_epithesh_kasidiarh_se_kanellh.1806781.html. Ανακτήθηκε στις 9 Ιουνίου 2012. 
  217. «Ξυλοδαρμός της Λιάνας Κανέλλη από τον Κασιδιάρη της Χρυσής Αυγής». Τα Νέα. 7 Ιουνίου 2012. http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4727754. Ανακτήθηκε στις 9 Ιουνίου 2012. 
  218. Στο σκαμνί για ρατσιστική βία
  219. Ξεσάλωσαν οι ακροδεξιές συμμορίες στην Αθήνα
  220. Αναβλήθηκε για μια ακόμα φορά η δίκη των 3 νεοναζί
  221. Αναβλήθηκε άλλη μια φορά η δίκη της Χρυσαυγίτισας Σκορδέλη με αίτημα των κατηγορουμένων
  222. «Αναβλήθηκε εκ νέου η δίκη της χρυσαυγίτισσας Θ. Σκορδέλη». tvxs.gr. 2012-05-23. http://tvxs.gr/news/ellada/anablithike-ek-neoy-i-diki-tis-xrysaygitissas-th-skordeli. Ανακτήθηκε στις 2013-09-23. 
  223. «Χρυσαυγίτης διευθυντής σε ψυχιατρικό τμήμα στο ΨΝA». tvxs.gr. 2013-09-23. http://www.tvxs.gr/news/ellada/xrysaygitis-dieythyntis-se-psyxiatriko-tmima-sto-psna. Ανακτήθηκε στις 2013-09-23. 
  224. «Αύριο η δίκη των οκτώ μελών της Χρυσής Αυγής». Η Καθημερινή. 2012-06-12. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_2_12/06/2012_485204. Ανακτήθηκε στις 2012-06-13. 
  225. «Βέροια: Για τις 27 Ιουνίου αναβλήθηκε η δίκη των οκτώ μελών της Χρυσής Αυγής». Η Καθημερινή. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_13/06/2012_446820. 
  226. «Άγρια επίθεση σε σπίτι Αιγυπτίων μεταναστών στο Πέραμα». Η Αυγή. 13-06-2012. http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=694671. Ανακτήθηκε στις 27-06-2012. 
  227. Ομιλία Λαγού στο Πέραμα
  228. «Δικογραφία σε βάρος τριών βουλευτών της Χρυσής Αυγής για τις επιθέσεις σε Ραφήνα και Μεσολόγγι». Η Καθημερινή. 2012-09-09. http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathbreak_1_09/09/2012_460433. Ανακτήθηκε στις 2012-10-20. 
  229. «Άρση της ασυλίας του Κ. Μπαρμπαρούση». 2012-10-18. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_18/10/2012_466416. Ανακτήθηκε στις 2012-10-20. 
  230. Ποινική δίωξη σε βάρος του βουλευτή της Χ. Αυγής Κ. Μπαρμπαρούση
  231. «Και αστυνομικός στις επιθέσεις της Χρυσής Αυγής». Η Καθημερινή. 2010-09-12. http://news.kathimerini.gr/4Dcgi/4Dcgi/_w_articles_ell_1_12/09/2012_495230. Ανακτήθηκε στις 2012-10-20. 
  232. «ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ: Αρση της ασυλίας τριών βουλευτών της Χρυσής Αυγής». Η Καθημερινή. 2010-10-05. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_05/10/2012_497649. Ανακτήθηκε στις 2012-10-20. 
  233. «Επεισόδια στη Ραφήνα από τη Χρυσή Αυγή». Η Καθημερινή. 2012-09-11. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_2_11/09/2012_495116. Ανακτήθηκε στις 2012-10-20. 
  234. Mark Walia, A Tale of Two Cultures: Islam and the West First Edition Design Pub.
  235. «Επεισόδια στο θέατρο «Χυτήριο» στο Γκάζι». Η Καθημερινή. 2012-10-12. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_2_12/10/2012_498436. Ανακτήθηκε στις 2012-10-21. 
  236. «Ενας Χριστός στα μέτρα μας». H Καθημερινή. 2012-10-13. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_13/10/2012_498583. Ανακτήθηκε στις 2012-10-21. 
  237. Πυρά Σιατίστης Παύλου για Corpus Christi και Χρυσή Αυγή
  238. «Απειλές κατά του μητροπολίτη Παύλου». Το Έθνος. 2012-10-19. http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63726581. Ανακτήθηκε στις 2012-10-21. 
  239. 239,0 239,1 «Μέτωπο Καμίνη – ΧΑ για το συσσίτιο «μόνο για Έλληνες»». tvxs.gr. 2013-05-02. http://tvxs.gr/news/%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CF%87%CF%81%CF%85%CF%83%CE%B1%CF%85%CE%B3%CE%B9%CF%84%CF%8E%CE%BD-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CF%83%CF%8D%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%B3%CE%BC%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF-%CF%83%CF%85%CF%83%CF%83%CE%AF%CF%84%CE%B9%CE%BF-%C2%AB%CE%BC%CF%8C%CE%BD%CE%BF-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%AD%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B5%CF%82%C2%BB. Ανακτήθηκε στις 2013-05-05. 
  240. ««Κόντρα» Καμίνη και Χρυσής Αυγής για τη διανομή πασχαλινών τροφίμων». Εφημερίδα Καθημερινή. 2013-05-01. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_01/05/2013_496925. Ανακτήθηκε στις 2013-05-05. 
  241. «Ομόθυμη η καταδίκη στην ωμή βία της Χρυσής Αυγής». Εφημερίδα Τα Νέα. 2013-05-02. http://www.tanea.gr/news/greece/article/5015499/epithesh-se-kaminh-kai-se-12xrono-koritsi-apo-ton-boyleyth-ths-xryshs-ayghs-giwrgo-germenh/. Ανακτήθηκε στις 2013-05-05. 
  242. Τάνιας Γεωργιοπούλου, Γιάννη Σουλιώτη (2013-05-02). «Απόπειρα επίθεσης στον Γ. Καμίνη από ένοπλο βουλευτή της Χ.Α.». Εφημερίδα Καθημερινή. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_02/05/2013_496994. Ανακτήθηκε στις 2013-05-05. 
  243. «Στο ίδιο έργο θεατές: Χρυσή Αυγή και ατιμωρησία». tvxs.gr. 2013-05-03. http://tvxs.gr/news/%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%AF%CE%B4%CE%B9%CE%BF-%CE%AD%CF%81%CE%B3%CE%BF-%CE%B8%CE%B5%CE%B1%CF%84%CE%AD%CF%82-%CF%87%CF%81%CF%85%CF%83%CE%AE-%CE%B1%CF%85%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BC%CF%89%CF%81%CE%B7%CF%83%CE%AF%CE%B1. Ανακτήθηκε στις 2013-05-05. 
  244. «Σφοδρή αντίδραση των κομμάτων για την επίθεση Γερμενή σε Καμίνη». tvxs.gr. 2013-05-02. http://tvxs.gr/news/%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/%CF%83%CF%86%CE%BF%CE%B4%CF%81%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CE%B4%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B7-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%BA%CE%BF%CE%BC%CE%BC%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CF%80%CE%AF%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%B7-%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%AE-%CF%83%CE%B5-%CE%BA%CE%B1%CE%BC%CE%AF%CE%BD%CE%B7. Ανακτήθηκε στις 2013-05-05. 
  245. Μπίτσικα Παναγιώτα (2013-05-08). «Μήνυση κατέθεσε ο Γ. Καμίνης για την επίθεση Γερμενή». Το Βήμα. http://www.tovima.gr/society/article/?aid=511507. Ανακτήθηκε στις 2013-05-08. 
  246. «Μήνυση Καμίνη κατά του «Καιάδα»». tvxs.gr. 2013-05-08. http://tvxs.gr/news/%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/%CE%BC%CE%AE%CE%BD%CF%85%CF%83%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CE%BC%CE%AF%CE%BD%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%C2%AB%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CE%AC%CE%B4%CE%B1%C2%BB. Ανακτήθηκε στις 2013-05-08. 
  247. Κώστα Ονισένκο (2013-05-08). «Μήνυση Καμίνη κατά του βουλευτή της Χρυσής Αυγής Γ.Γερμενή». Καθημερινή. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_08/05/2013_497731. Ανακτήθηκε στις 2013-05-08. 
  248. «Άγριος ξυλοδαρμός δημοτικού συμβούλου του ΚΚΕ από Χρυσαυγίτες». tvxs.gr. 2012-06-13. http://tvxs.gr/news/ellada/epithesi-se-eklogiko-periptero-toy-kke-enas-traymatias. Ανακτήθηκε στις 2013-05-05. 
  249. «Αυτός είναι ο φασίστας δολοφόνος της 23χρονης Φαίης». AlfaVita. 2013-05-04. http://www.alfavita.gr/arthra/%CE%B1%CF%85%CF%84%CF%8C%CF%82-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%BF-%CF%86%CE%B1%CF%83%CE%AF%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%82-%CE%B4%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CF%86%CF%8C%CE%BD%CE%BF%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-23%CF%87%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%B7%CF%82-%CF%86%CE%B1%CE%AF%CE%B7%CF%82. Ανακτήθηκε στις 2013-05-05. 
  250. «Κατέληξε η Φαίη Μπάχλα». Το κουτί της Πανδόρας. 2013-04-29. http://www.koutipandoras.gr/36083/%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B7%CE%BE%CE%B5-%CE%B7-%CF%86%CE%B1%CE%AF%CE%B7-%CE%BC%CF%80%CE%AC%CF%87%CE%BB%CE%B1.html. Ανακτήθηκε στις 2013-05-05. 
  251. «Νεκρή η 23χρονη που κακοποιήθηκε από κατηγορούμενο Χρυσαυγίτη». tvxs.gr. 2013-04-30. http://tvxs.gr/news/%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/%CE%BD%CE%B5%CE%BA%CF%81%CE%AE-%CE%B7-23%CF%87%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%B7-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%AE%CE%B8%CE%B7%CE%BA%CE%B5-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%BD%CE%AD%CE%B1-%CE%BC%CE%AC%CE%BA%CF%81%CE%B7. Ανακτήθηκε στις 2013-05-05. 
  252. Μαρία Ψαρά (2013-05-07). «Ο προκλητικός χρυσαυγίτης που σκότωσε τη Φαίη της Νέας Μάκρης απειλεί συγγενείς». Ημερησία. http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=26510&subid=2&pubid=113038030. Ανακτήθηκε στις 2013-05-07. 
  253. «Προφυλακίστηκε ο 25χρονος: «Ατύχημα» για τον Στεφανάκη ο φονικός ξυλοδαρμός». Εφημερίδα το Έθνος. 2013-05-09. http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63823875. Ανακτήθηκε στις 2013-05-17. 
  254. «Παραδόθηκε ο κατηγορούμενος για τον φονικό ξυλοδαρμό της 23χρονης Φαίης». Εφημερίδα Ημερισία. 2013-05-08. http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=26510&subid=2&pubid=113039332. Ανακτήθηκε στις 2013-05-17. 
  255. Ισόβια στον Στεφανάκη. 5 χρόνια στη Μαριαλένα και ένα χρόνο στο Σαρέλ για τον φόνο της Φαίης , ανακτήθηκε στις 20/6/2014
  256. "Επίθεση τραμπούκων της Χρυσής Αυγής σε μέλη του ΚΚΕ στο Πέραμα - Προσαγωγές 26 υπόπτων". Το Βήμα. 13-09-2013. http://www.tovima.gr/society/article/?aid=529893. Ανακτήθηκε στις 14-09-2013. 
  257. "Greeks protest against Golden Dawn attack on Communists". Guardian. 13-09-2013. http://www.theguardian.com/world/2013/sep/13/greeks-protest-golden-dawn-attack-communists. Ανακτήθηκε στις 14-09-2013. 
  258. "Ξεκίνησε η δίκη για τη δολοφονία Λουκμάν από χρυσαυγίτες". tvxs.gr. 18-12-2013. http://tvxs.gr/news/ellada/ksekinise-i-diki-gia-ti-dolofonia-metanasti-apo-xrysaygites. Ανακτήθηκε στις 18-12-2013. 
  259. "Ξεκινάει η δίκη για τη δολοφονία του Λουκμάν από χρυσαυγίτες". tvxs.gr. 17-12-2013. http://tvxs.gr/news/ellada/ksekinaei-i-diki-gia-ti-dolofonia-toy-loykman-apo-xrysaygites. Ανακτήθηκε στις 18-12-2013. 
  260. "Για ρατσιστικά κίνητρα μιλά η Πολιτική Αγωγή στη δίκη για τη δολοφονία του Πακιστανού, Λουκμάν Σαχζάτ". Καθημερινή. 18-12-2013. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_18/12/2013_532810. Ανακτήθηκε στις 18-12-2013. 
  261. "Τι είπε ο πρώτος μάρτυρας στη δίκη για τη δολοφονία του Σαχζάτ Λουκμάν". Σκάϊ. 18-12-2013. http://www.skai.gr/news/greece/article/248246/ti-eipe-o-protos-marturas-sti-diki-gia-ti-dolofonia-tou-sahzat-loukman/. Ανακτήθηκε στις 18-12-2013. 
  262. «Ισόβια χωρίς ελαφρυντικά στους χρυσαυγίτες δολοφόνους του Πακιστανού». Πρώτο Θέμα. http://www.protothema.gr/greece/article/370740/isovia-horis-elafrudika-stous-katigoroumenous-gia-ti-dolofonia-tou-loukman/. 
  263. "Ποιος ήταν ο Παύλος Φύσσας που δολοφονήθηκε στο Κερατσίνι". Τα Νέα. 18-09-2013. http://www.tanea.gr/news/greece/article/5041763/poios-htan-o-paylos-fyssas-poy-dolofonhthhke-sto-keratsini/. Ανακτήθηκε στις 19-09-2013. 
  264. "Greek Golden Dawn member arrested over murder of leftwing hip-hop artist". The Guardian. 18-09-2013. http://www.theguardian.com/world/2013/sep/18/greece-murder-golden-dawn. Ανακτήθηκε στις 19-09-2013. 
  265. "Ομολόγησε ότι είναι Χρυσαυγίτης ο δολοφόνος του Φύσσα". tvxs.gr. 18-09-2013. http://tvxs.gr/news/ellada/omologise-oti-einai-xrysaygitis-o-dolofonos-tis-amfialis. Ανακτήθηκε στις 19-09-2013. 
  266. "Δολοφονία αντιφασίστα στο Κερατσίνι από χρυσαυγίτη". tvxs.gr. 18-09-2013. http://tvxs.gr/news/ellada/dolofonia-antifasista-sto-keratsini-apo-xrysaygiti. Ανακτήθηκε στις 19-09-2013. 
  267. "Greece: Prevent further extremist violence after activist stabbed to death". Amnesty international. 18-09-2013. http://www.amnesty.org/en/news/greece-prevent-further-extremist-violence-after-activist-stabbed-death-2013-09-18. Ανακτήθηκε στις 19-09-2013. 
  268. "Τα στοιχεία για εγκληματική δράση της Χ.Α. «δείχνουν» βουλευτές της". The Press Project. 27-09-2013. http://www.thepressproject.gr/article/47360/Ta-stoixeia-gia-egklimatiki-drasi-tis-X-deixnoun-bouleutes-tis. Ανακτήθηκε στις 27-09-2013. 
  269. "Αρνείται κάθε εντολή από την Χρυσή Αυγή: «Βρισκόμουν σε άμυνα» υποστηρίζει στην απολογία του ο Ρουπακιάς". Έθνος. 26-09-2013. http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63893640. Ανακτήθηκε στις 27-09-2013. 
  270. Κώστα Ονισένκο (27-09-2013). "Τα πέντε άτομα με τα οποία συνομίλησε ο Γ. Ρουπακιάς". Καθημερινή. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_27/09/2013_520492. Ανακτήθηκε στις 27-09-2013. 
  271. "Και άλλη απόδειξη ότι ο Ρουπακιάς ήταν μέλος της Χρυσής Αυγής". Κουτί της Πανδώρας. 27-09-2013. http://www.koutipandoras.gr/43566/%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%B7-%CE%B1%CF%80%CF%8C%CE%B4%CE%B5%CE%B9%CE%BE%CE%B7-%CF%8C%CF%84%CE%B9-%CE%BF-%CF%81%CE%BF%CF%85%CF%80%CE%B1%CE%BA%CE%B9%CE%AC%CF%82-%CE%AE%CF%84%CE%B1%CE%BD.html. Ανακτήθηκε στις 27-09-2013. 
  272. "Αποκάλυψη: Προσπάθησαν να χρεώσουν στο ΚΚΕ την δολοφονία Φύσσα οι χρυσαυγίτες [συνομιλίες"]. iefimerida. 30-09-2013. http://www.iefimerida.gr/news/124017/%CE%B1%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B5%CF%82-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%BC%CE%B5%CE%BB%CF%8E%CE%BD-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%87%CF%81%CF%85%CF%83%CE%AE%CF%82-%CE%B1%CF%85%CE%B3%CE%AE%CF%82-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%80%CE%AC%CE%B8%CE%B7%CF%83%CE%B1%CE%BD-%CE%BD%CE%B1-%CF%87%CF%81%CE%B5%CF%8E%CF%83%CE%BF%CF%85%CE%BD-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%BA%CE%B5-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B4%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CF%86%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CF%86%CF%8D%CF%83. 
  273. "Η Χ.Α. συντηρεί το σενάριο παραίτησης των βουλευτών της". The Press Project. 27-09-2013. http://www.thepressproject.gr/article/47363/I-X-suntirei-to-senario-paraitisis-ton-bouleuton-tis. Ανακτήθηκε στις 27-09-2013. 
  274. Ross Domoney (2013-09-27). "How I was knifed by Golden Dawn supporters - video interview". The Guardian. http://www.theguardian.com/commentisfree/video/2013/sep/27/golden-dawn-anti-fascist-knifed-video-interview. Ανακτήθηκε στις 2013-09-27. 

Βιβλιογραφία

  • Ellinas, Antonis A. (2013). "The Rise of Golden Dawn: The New Face of the Far Right in Greece". South European Society and Politics 18 (4): 1-23. 
  • Ψαρράς, Δημήτρης (2012). Η μαύρη βίβλος της Χρυσής Αυγής: Ντοκουμέντα από την ιστορία και τη δράση μιας ναζιστικής ομάδας. Αθήνα: Πόλις. 

Επιπλέον βιβλιογραφία

  • Ζουμπουλάκης, Σταύρος (2013). Χρυσή Αυγή και Εκκλησία. Αθήνα: Πόλις. 
  • Ζουμπουλάκης, Σταύρος, επιμ. (2013). Νεοναζιστικός Παγανισμός και Ορθόδοξη Εκκλησία. Παρεμβάσεις και τεκμήρια. Αρτος Ζωής. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα