Φακελάκι

Φακελάκι (υποκοριστικό του φάκελος) αποκαλείται στην Ελλάδα η παράνομη αμοιβή το φαινόμενο της ενεργητικής ή παθητικής δωροδοκίας (χρηματισμός) δημοσίων υπαλλήλων ή ιατρών του ΕΣΥ, αλλά και πολιτικών, δημοσιογράφων, κλπ. Το φακελάκι είναι ένα φαινόμενο διαφθοράς στην Ελλάδα και ειδικότερα του Ιατρικού Συστήματος της χώρας, κατά το οποίο ο πολίτης δίνει ένα χρηματικό ποσόν προκειμένου να λάβει ιατρικές (ή άλλες) υπηρεσίες που του στερούνται (ή που δεν δικαιούται). Εκτός από τον ιατρικό κόσμο, σημαντική είναι και η διάδοσή του στο χώρο των Οικονομικών Εφοριών (ΔΟΥ) και των Υπηρεσιών Πολεοδομίας, αλλά και σε Πολιτικούς, Επιχειρηματίες, Δημοσιογράφους, Δικαστικούς, κλπ. Το φακελάκι ανθεί και στον ιδιωτικό τομέα.

Το φαινόμενο Χρηματισμός

Η Δωροδοκία (Χρηματισμός) αποτελεί παράνομη πράξη της παραοικονομίας, αλλά είναι αρκετά διαδεδομένη παγκοσμίως, ώστε οι συνέπειες για τους δράστες να είναι σπάνιες, ενώ η σύλληψή τους αποτελεί είδηση άξια αναφοράς. Ο όρος «φακελάκι» προέρχεται από το μικρό συνήθως φάκελο μέσα στον οποίο μερικές φορές μεταφέρονται τα χρήματα της συναλλαγής. Το φαινόμενο της δωροδοκίας δημοσίων λειτουργών αλλά και πολιτικών είναι παγκόσμιο όχι μόνο στα τριτοκοσμικά καθεστώτα, αλλά και στον Δυτικό κόσμο. Σκάνδαλα χρηματισμού πολιτικών έχουν δημοσιευθεί τα τελευταία χρόνια στην Αγγλία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τις ΗΠΑ και στην Ελλάδα.

Αιτιολογία - Συνέπειες

Ειδικά στον Ιατρικό χώρο (ΕΣΥ), η πράξη του χρηματισμού (ενεργητική και παθητική δωροδοκία) βασίζεται στη φοβία του ασθενούς, ότι χωρίς το φακελάκι δεν θα έχει την φροντίδα που το Εθνικό Σύστημα Υγείας είναι νομικά υποχρεωμένο να του προσφέρει. Μιά δεύτερη αιτία χρηματισμού στόν Ιατρικό χώρο, είναι η απαίτηση επιλογής Χειρουργού, ή η παράκαμψη της σειράς αναμονής (λίστα). Χειρουργικές επεμβάσεις στό ΕΣΥ πραγματοποιεί όλη η ιεραρχία των Χειρουργών, πχ Ειδικευόμενος, Επιμελητής Β, Επιμελητής Α, Αναπληρωτής Διευθυντής, Διευθυντής ΕΣΥ, και αντίστοιχη ιεραρχία των Πανεπιστημιακών (Ειδικευόμενος, Λέκτωρ, Επίκουρος Καθηγητής, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τακτικός Καθηγητής). Πρακτικά, όλοι οι ασθενείς θέλουν να χειρουργηθούν από τον Διευθυντή, ή τον Καθηγητή, πράγμα ανέφικτο. Υιοθετούν λοιπόν τον χρηματισμό με το σκοπό αυτό. Το ίδιο συμβαίνει με τις λίστες αναμονής. Ποιος ασθενής θέλει να περιμένει να χειρουργηθεί; Με τον χρηματισμό, παρακάμπτεται δια τεχνασμάτων η λίστα αναμονής, πχ "βαπτίζεται" το χρόνιο περιστατικό ως "επείγον". Συμπερασματικά παρατηρούμε ότι ακόμα και στον Ιατρικό χώρο υπάρχει συχνά συνυπευθυνότητα των ασθενών για τον χρηματισμό, και δεν πρόκειται για "εκβιαστικό φαινόμενο" όπως τα ΜΜΕ αρέσκονται να το παρουσιάζουν πάντα. Πέραν του φαινομένου του χρηματισμού μεταξύ ασθενών-ιατρών, υφίσταται τα τελευταία 30 χρόνια μια δεύτερη μορφή χρηματισμού στον Ιατρικό χώρο, λαμβάνουσα χώραν μεταξύ Ιδιωτικών Εταιριών εμπορίας Φαρμάκων και Ιατροτεχνολογικού Εξοπλισμού και Ιατρών ή Διοικητικών Υπαλλήλων Νοσοκομείων και άλλων Ιατρικών Υπηρεσιών. Η μορφή αυτή Χρηματισμού, αποκαλείται στο χώρο του μάρκετινγκ ως Προώθηση (Promotion),κινείται συχνά στα όρια νομιμότητας και παρανομίας, και αποτελεί το κυριότερο "καρκίνωμα" του Ελληνικού Εθνικού Συστήματος Υγείας, τόσο λόγω του ανεπαρκούς θεσμικού-νομικού πλαισίου, όσο και λόγω της έλλειψης κεντρικού σχεδιασμού και μηχανοργάνωσης .

Αντίθετα με τον Ιατρικό χώρο, ο Χρηματισμός στις Οικονομικές Υπηρεσίες και στην Πολεοδομία, ή την Αρχαιολογία, έχει άλλη αιτιολογία. Την επί χρηματισμώ συγκάλυψη παρανομίας, δηλαδή τη φοροδιαφυγή ή πολεοδομική παράβαση (πχ. "θέλω να υπερβώ το όριο δόμησης, κάνε τα στραβά μάτια, υπόγραψε και τσίμπα 10.000 ευρώ"). Εδώ η ποινική συνενοχή του πολίτη είναι εμφανέστατη. Όπως συμβαίνει με τους περισσότερους τομείς της παραοικονομίας, είναι δύσκολο να υπολογιστεί το συνολικό κόστος του συστήματος αυτού στα θύματά του. Κατά καιρούς έχουν αναφερθεί από έρευνες εκτιμήσεις για 1,7 δις ευρώ (2006), 200 εκατομμύρια ευρώ (2007), 613 εκατομμύρια ευρώ (2007), 2 δις ευρώ (2008), πάντα σε ετήσια βάση. Το κόστος ανά περίπτωση εκτιμάται ότι κυμαίνεται από 500 έως 5000-6000 ευρώ. Εκτός από την επιβάρυνση τον πολιτών που δεν έχουν τα χρηματικά μέσα να το προσφέρουν ή την θέση να το λάβουν, και τις απώλειες εσόδων του κράτους λόγω φοροδιαφυγής, βλάπτει και τη φήμη του ιατρικού συστήματος της Ελλάδος στο εξωτερικό. Άρθρα που κρίνουν την Ελλάδα, συνήθως αναφέρονται και σε αυτό το φαινόμενο, όπως ένα άρθρο της γερμανικής εφημερίδας Tagesspiegel . Το φακελάκι συμβάλλει και στην κακή θέση που έχει η Ελλάδα στην διαφθορά, κάνοντάς την πρώτη στα παλιά μέλη τις Ευρωπαϊκής Ένωσης και πέμπτη συνολικά . Παράλληλα αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους χαμηλής κατάταξης της χώρας στις υπηρεσίες υγείας σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 2008 η Ελλάδα υποχώρησε κατά δύο θέσεις στον Ευρωπαϊκό Πίνακα Κατάταξης Καταναλωτών Υπηρεσιών Υγείας, πέφτοντας από την 17η στην 19η θέση σε σύνολο 31 χωρών.

Ο Ποινικός Κώδικας και η Δωροδοκία

Η Δωροδοκία ή Χρηματισμός, αποτελεί κολάσιμη πράξη για τον Ελληνικό Ποινικό Κώδικα, είτε είναι ενεργητική (δίνω) είτε παθητική (παίρνω). Το άρθρο 235 γράφει: "Τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους ο υπάλληλος που απαιτεί ή δέχεται ή προσφέρεται να δεχθεί δώρα ή άλλα ανταλλάγματα, που δεν δικαιούται, ή την υπόσχεση τέτοιων δώρων ή ανταλλαγμάτων, για ενέργεια ή παράλειψή του, μελλοντική ή ήδη τελειωμένη, η οποία είναι αντίθετη στα καθήκοντά του ή ανάγεται στην υπηρεσία του" (Αντ.456,457,459 ΠΝ). Το άρθρο 236 γράφει: "Με την ίδια ποινή του άρθρου 235 τιμωρείται όποιος δίνει, προσφέρει ή υπόσχεται τέτοια δώρα ή ανταλλάγματα. Η πράξη μένει ατιμώρητη αν αυτός με δική του θέληση και πριν εξετασθεί οπωσδήποτε για την πράξη του, αναγγείλει στον εισαγγελέα πλημμελειοδικών ή σε οποιοδήποτε ανακριτικό υπάλληλο ή άλλη αρμόδια αρχή, εγχειρίζοντας έγγραφη αναφορά ή προφορικά, οπότε συντάσσεται σχετική έκθεση. Στην περίπτωση αυτή το δώρο ή το αντάλλαγμα που τυχόν κατασχέθηκε ή έχει παραδοθεί στον ανακριτή αποδίδεται σ' αυτόν που το έδωσε και δεν εφαρμόζεται στην περίπτωση αυτή η διάταξη του άρθρου 238". Επίσης υπάρχει στόν Ποινικό Κώδικα ειδικό άρθρο που αφορά τον Χρηματισμό Δικαστών.

Πρακτικές Πληροφορίες

Η τεκμηρίωση δωροδoκίας πρϋποθέτει, σύμφωνα με το άρθρο 236 του Ποινικού Κώδικα, ενημέρωση δικαστικής ή ανακριτικής αρχής. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι ο πολίτης οφείλει να καταγγείλει το αίτημα χρηματισμού, να συνταχθεί έκθεση, να φωτοτυπηθούν τα χαρτονομίσματα και να συλληφθεί ο αποδέκτης με τα συγκεκριμένα χαρτονομίσματα επάνω του. Κάθε άλλη μέθοδος δεν είναι νομικά αποδεκτή, και ιδίως μετά τον νόμο περί προστασίας προσωπικών δεδομένων, δεν είναι αποδεκτή η φωτογράφιση ούτε η βιντεοσκόπηση. Έχει αθωωθεί ιατρός στη Μακεδονία που καταγγέλθηκε για δωροδοκία με βιντεοσκόπηση. Αντίθετα, με την κλασσική νόμιμη μέθοδο, έχουν συλληφθεί μέχρι σήμερα τα τελευταία χρόνια δεκάδες έως εκατοντάδες δημόσιοι υπάλληλοι (ιατροί, υπάλληλοι Πολεοδομίας, εφοριακοί, κλπ) και καταδικασθεί σε φυλάκιση συνήθως ενός έως τεσσάρων ετών. Πάντα η ποινή ήταν εξαγοράσιμη, ουδείς ποτέ έχει οδηγηθεί στις φυλακές και απλώς απολύονταν από την υπηρεσία τους, και συνέχισαν να εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα. Υπήρχαν και αρκετές περιπτώσεις αθώωσης στο Εφετείο και επιστροφής στην υπηρεσία.

Επίλογος

Ο Χρηματισμός -Δωροδοκία - Φακελάκι, είναι μιά διαχρονική αισχύνη γιά τον Ελληνικό Πολιτισμό και τις αξίες του. Αποτελεί κατάλοιπο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και αυξήθηκε σε μέγεθος με την εισαγωγή στή χώρα της φιλοσοφίας της "Καταναλωτικής Κοινωνίας" που εισήγαγε ο Αμερικανικός τρόπος ζωής. Είναι καθήκον των νέων γενεών Πολιτών να καταπολεμήσουν αυτό το θλιβερό φαινόμενο, αφ ενός μέν διεκδικώντας νομότυπα τα δικαιώματά τους από τον Δημόσιο Τομέα, και αφ ετέρου μειώνοντας τις απαιτήσεις τους στά όρια που δικαιούνται. Δημοκρατία, Αξιοκρατία, Ελεύθερος Ανταγωνισμός και Ελεύθερη Ιδιωτική Οικονομία, ΔΕΝ συμβιβάζονται με χρηματισμό. Οταν η Siemens χρηματίζει γιά να προωθήσει τα προϊόντα της, παραμερίζοντας την Αμερικανική πχ. ΑΤΤ, ή μιά Ιαπωνική αντίστοιχη, αυτό σημαίνει δύο τινά, είτε τα προϊόντα της είναι κατώτερα των ανταγωνιστών, είτε πολύ ακριβότερα αυτών. Οταν ένας ασθενής δίνει Φακελάκι 2.000 Euro στόν Διευθυντή Κλινικής του ΕΣΥ γιά να τον χειρουργήσει, και αποφεύγει έναν ισάξιο καθηγητή του ιδιωτικού τομέα γιατί εκεί η νοσηλεία θα κοστίσει 6.000 Euro, αυτό είναι αθέμιτος ανταγωνισμός και δεν συνηγορεί υπέρ υγιούς Οικονομίας και φυσικά ούτε υπέρ της Δημοκρατίας.-

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Άννα Στεργίου (09/01/2009). Το «φακελάκι» ζει, η Υγεία σε κώμα. Ελευθεροτυπία. http://www.enet.gr/online/online_text/c=112,id=76493740. Ανακτήθηκε στις 7/2/2009. 
• Φακελάκι: Ο τιμοκατάλογος της ντροπής. Alpha. 8/1/2009. http://www.alphatv.gr/index.asp?a_id=90&news_id=34170. Ανακτήθηκε στις 7/2/2009. 
• Έλενα Φυντανίδου, Μάχη Τράτσα (17/2/2008). Παίρνουν «φακελάκι» και οι γραμματείς. Το Βήμα online. http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=75&artid=186808. Ανακτήθηκε στις 7/2/2009. 
• «Χοντρό φακελάκι». Ριζοσπάστης. 7/7/2002. σσ. 4. http://www1.rizospastis.gr/story.do?id=1337011&publDate=7/7/2002. Ανακτήθηκε στις 7/2/2009. 

Δείτε επίσης

• αβανιά
• ρουσφέτι