Τάκης Φωτόπουλος

Τάκης Φωτόπουλος

Ο Τάκης Φωτόπουλος,ο οποίος γεννήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 1940, είναι πολιτικός φιλόσοφος, συγγραφέας, ακαδημαϊκός και θεωρητικός θεμελιωτής του προτάγματος της Περιεκτικής Δημοκρατίας, το οποίο επιχειρεί να συνθέσει τη σοσιαλιστική με τη δημοκρατική παράδοση και τα ριζοσπαστικά ρεύματα στα νέα κοινωνικά κινήματα (φεμινιστικό, οικολογικό κλπ) με στόχο μία εναλλακτική κοινωνική οργάνωση, βασισμένη στην ισοκατανομή της εξουσίας, την κατάργηση της οικονομίας της αγοράς και την άμεση δημοκρατία. Είναι διευθυντής του διεθνούς θεωρητικού περιοδικού The International Journal of Inclusive Democracy, τακτικός συνεργάτης της εφημερίδας Ελευθεροτυπία και συγγραφέας 23 βιβλίων και πάνω από 800 άρθρων, πολλά από τα οποία έχουν μεταφραστεί σε άλλες γλώσσες. Επίσης, συμμετέχει στο αντίστοιχο ελληνικό περιοδικό Περιεκτική Δημοκρατία.

Πρώτα χρόνια

Ο Φωτόπουλος γεννήθηκε στη Χίο και σπούδασε νομική, πολιτικές επιστήμες και οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στα φοιτητικά του χρόνια ανεπτυξε έντονη αντι-ΕΚΟΦική δραστηριότητα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το 1966 εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο για μεταπτυχιακές σπουδές στα Οικονομικά στο London School of Economics με υποτροφία από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στη διάρκεια της δικτατορίας (1967-74) ανέπτυξε αντιδικτατορική δραστηριότητα και ήταν πολιτικός ακτιβιστής στο Λονδίνο, μετέχοντας ενεργά στο φοιτητικό κίνημα του 1968 καθώς και σε οργανώσεις της επαναστατικής ελληνικής Αριστεράς όπου, μεταξύ άλλων, συμμετείχε στην εφημερίδα Μαμή που εκδιδόταν από τις Επαναστατικές Σοσιαλιστικές Ομάδες (ΕΣΟ).

Ακαδημαϊκή σταδιοδρομία και ύστερα

Κατείχε τη θέση του Senior Lecturer Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Βορείου Λονδίνου για μια εικοσαετία (1969-1989) και το 1987 έγινε συνεργάτης της ελληνικής εφημερίδας Ελευθεροτυπία. Παράλληλα, αφοσιώθηκε απο το 1992 στη διεύθυνση της διεθνούς –και ελληνικής— έκδοσης του θεωρητικού περιοδικού με τίτλο Society & Nature/Κοινωνία και Φύση που το διαδέχθηκε από το 1995 το περιοδικό Democracy & Nature/Δημοκρατία και Φύση με το οποίο κατά καιρούς συνεργάστηκαν γνωστοί θεωρητικοί της ριζοσπαστικής αριστεράς και του ελευθεριακού πολιτικού χώρου, όπως ο Κορνήλιος Καστοριάδης, ο Μάρεϊ Μπούκτσιν και ο Νόαμ Τσόμσκι.

Στο editorial του πρώτου τεύχους του Society & Nature γράφονταν: "η φιλοδοξία μας είναι η εκκίνηση ενός επείγοντος διαλόγου σε σχέση με το κρίσιμο ερώτημα για την ανάπτυξη ενός νέου ελευθεριακού κοινωνικού προτάγματος, σε ένα χρονικό σημείο της Ιστορίας όπου η Αριστερά έχει εγκαταλείψει αυτό τον παραδοσιακό της ρόλο." Το ίδιο άρθρο καθόριζε ότι το νέο πρόταγμα θα πρέπει να αποτελεί το αποτέλεσμα της σύνθεσης της δημοκρατικής, της ελευθεριακής σοσιαλιστικής, της ριζοσπαστικής Πράσινης παράδοσης και των νέων κοινωνικών κινημάτων.

Περιεκτική Δημοκρατία

Ήδη στο πρώτο τεύχος του Democracy & Nature (1995) ο Φωτόπουλος αναπτύσσει τις βασικές προτάσεις ενός νέου θεωρητικού προτάγματος που ονόμασε Περιεκτική Δημοκρατία στο βιβλίο-κλειδί Towards an Inclusive Democracy (1997) το οποίο εκδόθηκε αρχικά στα αγγλικά και στη συνέχεια στα ελληνικά (Περιεκτική Δημοκρατία, 1999) και σε πολλές άλλες γλώσσες. Στο βιβλίο αυτό, ο Φωτόπουλος αναλύει τη σημερινή «πολυδιάστατη κρίση» (οικονομική, οικολογική, πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική), την οποία αποδίδει στη δυναμική των κύριων θεσμών της νεωτερικότητας, δηλαδή του συστήματος της οικονομίας της αγοράς («Ανάπτυξη-ή-Θάνατος») και της αντιπροσωπευτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας την οποία ο Φωτόπουλος απορρίπτει ως ψευδεπίγραφη δημοκρατία. Οι θεσμοί αυτοί έχουν οδηγήσει στην υπερσυγκέντρωση ισχύος και πλούτου στα χέρια κάποιων ελίτ, που στη σημερινή διεθνοποιημένη οικονομία της αγοράς έχουν αποκτήσει τα χαρακτηριστικά μιας «υπερεθνικής ελίτ». Η Περιεκτική Δημοκρατία επομένως δεν αποτελεί απλώς μια ουτοπία αλλά εκφράζει τη σημερινή κρίση και υπάρχουσες τάσεις στην κοινωνία, καθώς και το αίτημα για αυτονομία που υλοποιείται με την κατάλυση των θεσμών αυτών και τον παράλληλο μετασχηματισμό «από τη βάση» σε συνομοσπονδίες περιεκτικών δημοκρατιών, βασισμένες στη δημοκρατική λήψη αποφάσεων στο πλαίσιο μίας αποκεντρωμένης κοινωνίας χωρίς χρήμα, κράτος ή αγορές.

Μια περιεκτική δημοκρατία, η οποία συνεπάγεται την ισοκατανομή της εξουσίας σε όλα τα επίπεδα (πολιτικό, οικονομικό, οικολογικό, κοινωνικό), δεν λαμβάνει δηλαδή μόνον τη μορφή ενός «οράματος» αλλά διαφαίνεται ως η μόνη διέξοδος από τη σημερινή κρίση, με τάσεις προς την κατεύθυνση εγκαθίδρυσής της να εκδηλώνονται σήμερα σε πολλά σημεία του πλανήτη. Ο Φωτόπουλος υποστηρίζει την κατάργηση της αγοράς, μολονότι θεωρεί ότι αυτή αφορά μόνο μια διάσταση της Περιεκτικής Δημοκρατίας και, συγκεκριμένα, τη συνιστώσα της Οικονομικής Δημοκρατίας. Προτείνει ένα μοντέλο οικονομικής δημοκρατίας χωρίς κράτος, αγορά και χρήμα, αλλά θεωρεί ότι το οικονομικό στοιχείο είναι ίσης βαρύτητας με τις υπόλοιπες συνιστώσες, δηλαδή την πολιτική ή άμεση δημοκρατία, την οικολογική δημοκρατία και τη δημοκρατία στο κοινωνικό πεδίο.

Σημαντικότερα βιβλία

• Towards An Inclusive Democracy (London/New York: Cassell Continuum, 1997), 401 pp. ISBN 0-304-33627-0 και 0-304-33628-9.
• Περιεκτική Δημοκρατία (Αθήνα: Καστανιώτης, 1999), 656 σελ. ISBN 960-03-2416-6
• Per Una Democrazia Globale (Milano: Eleuthera, 1999), 254 pp. ISBN 88-85060-37-4
• Hacia Una Democracia Inclusiva, Un nuevo proyecto liberador (Montevideo: Nordam, 2002), 325 pp. ISBN 9974-42-098-9
• Vers Une Démocratie Générale (Paris: Seuil, 2002), 250 pp. ISBN 2-02-052846-0
• Umfassende Demokratie, Die Antwort auf die Krise der Wachstums-und Marktwirtschaft (Grafenau: Trotzdem Verlag, 2003), 445 pp. ISBN 3-931786-23-4
• Η Πολυδιάστατη Κρίση και η Περιεκτική Δημοκρατία (Αθήνα: Γόρδιος, 2005), 334 σελ. ISBN 960-7083-69-5. Ολόκληρο το βιβλίο σε μορφή e-book ως The Multidimensional Crisis and Inclusive Democracy στα αγγλικά. Επίσης, εκδόθηκε στα κινέζικα, 当代多重危机与包容性民主 (2008) ISBN 978-7-5607-3533-7.
• Περιεκτική Δημοκρατία - 10 Χρόνια Μετά (Αθήνα: Ελεύθερος Τύπος, 2008), 591 σελ.

Βιβλία στα ελληνικά

• Η Παγκόσμια Κρίση, η Ελλάδα και το Αντισυστημικό Κίνημα: Ημι-ολοκληρωτική «Δημοκρατία» ή Περιεκτική Δημοκρατία; (Κουκίδα, 2009), σελ. 318, ISBN 978-960-9410-00-7
• Περιεκτική Δημοκρατία: 10 χρόνια μετά (Ελεύθερος Τύπος, 2008)
• Η πολυδιάστατη κρίση και η Περιεκτική Δημοκρατία (Γόρδιος, 2005)
• Ο Καπιταλισμός του Τσόμσκι, ο Μετακαπιταλισμός του Άλμπερτ και η Περιεκτική Δημοκρατία (Γόρδιος, 2004)
• Ο πόλεμος κατά της «τρομοκρατίας»: Η γενικευμένη επίθεση των ελίτ (Γόρδιος, 2003)
• Παγκοσμιοποίηση, Αριστερά και Περιεκτική Δημοκρατία (Ελληνικά Γράμματα, 2002)
• Από την Αθηναϊκή Δημοκρατία στην Περιεκτική Δημοκρατία (Ελεύθερος Τύπος, 2000)
• Θρησκεία, Αυτονομία, Δημοκρατία: Η άνοδος του νέου ανορθολογισμού (Ελεύθερος Τύπος, 2000)
• Η Νέα Τάξη στα Βαλκάνια: Ο Πόλεμος και η Διεθνοποιημένη Οικονομία της Αγοράς (Στάχυ, 1999)
• Ναρκωτικά: Πέρα από τη δαιμονολογία της ποινικοποίησης και την "προοδευτική" μυθολογία της φιλελευθεροποίησης (Ελεύθερος Τύπος, 1999)
• Περιεκτική Δημοκρατία (Καστανιώτης, 1999)
• Η Νέα Διεθνής Τάξη και η Ελλάδα (Καστανιώτης, Αθήνα, 1997)
• Η Νεοφιλελεύθερη συναίνεση και η κρίση της οικονομίας ανάπτυξης (Γόρδιος, 1993)
• Ο Πόλεμος στον Κόλπο: Η πρώτη μάχη στη σύγκρουση Βορρά-Νότου (Εξάντας, 1991)
• Εξαρτημένη Ανάπτυξη: Η Ελληνική περίπτωση (Εξάντας, 1985 & 1987)

Συμβολές σε άλλα βιβλία

• Μελέτες πάνω στη σύγχρονη Ελληνική Οικονομία, επ. του Σ. Παπασπηλιόπουλου (Παπαζήσης, 1978).
• Education, Culture and Modernization, επ. των Peter Alheit κλπ. (Roskide University, 1995). (Συμβολή από τον Τάκη Φωτόπουλο: "The crisis of the growth economy, the withering away of the nation-state and the community-based society").
• Complessità sistemica e svillupo eco-sostenibile, επ. των I.Spano & D.Padovan (Sapere 2001). (Συμβολή Τάκη Φωτόπουλου: "La crisi dell 'economia di crescita. Societa ecologica e democrazia").
• Defending Public Schools, επ. των David A. Gabbard & E. Wayne Ross (Praeger, 2004). (Συμβολή του Τάκη Φωτόπουλου: "The State, the Market and (Mis-)education").
• Παγκοσμιοποίηση, Τεχνολογία και Παιδεία στη Νέα Κοσμόπολη (Ατραπός, 2004).
• Critical Perspectives on Globalisation, επ. των Robert Hunter Wade, Marina Della Giusta and Uma Kambhampati (Chelthenham, UK & Northhampton, MA USA: Edward Elgar publishing, 2006). (Συμβολή του Τάκη Φωτόπουλου: "The global 'war' of the transnational elite").
• Παγκοσμιοποιημένος Καπιταλισμός: Η Έκλειψη της Αριστεράς και η Περιεκτική Δημοκρατία, επ. του Steven Best (Αθήνα: Κουκκίδα, 2008). (περιέχει δύο συμβολές από τον Τάκη Φωτόπουλο).

Βίντεο

• Συνέντευξη με τον Τάκη Φωτόπουλο για το πρόταγμα της Περιεκτικής Δημοκρατίας στον Oliver Ressler, που παραχωρήθηκε για τη σειρά (βίντεο-εγκατάσταση) του τελευταίου, "Alternative Economics, Alternative Societies", στις 19 Ιουλίου 2003. Συνοδεύεται από ελληνικούς υπότιτλους.
• Συνέντευξη του Τάκη Φωτόπουλου 1ο μέρος,2ο μέρος για την πολυδιάστατη κρίση, την Περιεκτική Δημοκρατία, την αριστερά, τα αδιέξοδα εντός του συστήματος, το ρόλο των ελίτ, τη φιλοσοφία, τον φιλελευθερισμό, το κυπριακό στην εκπομπή "Ανιχνεύσεις" (ΕΤ-3) και τον Παντελή Σαββίδη, που παραχωρήθηκε στις 29 Μαΐου 2004.
• Συζήτηση με τον Τ. Φωτόπουλο που έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της κοινωνικής εξέγερσης στην Ελλάδα, στο κατειλημμένο παλιό Δημαρχείο (ΚΕΠ) στο Χαλάνδρι, στις 19/12/2008, μετά από πρόσκληση της ανοιχτής συνέλευσης της κατάληψης. Τα θέματα που συζητούνται με τους συμμετέχοντες είναι η φύση της κοινωνικής εξέγερσης και της λαϊκής αντιβίας, το σπέρμα των λαϊκών συνελεύσεων, η αυτο-οργάνωση, η μονοθεματικότητα των αυθόρμητων δράσεων, η εντεινόμενη πολυδιάστατη κρίση και τα αίτια της, γιατί η διέξοδος μπορεί από αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με ένα καθολικό αντισυστημικό πρόταγμα, το συνολικό πρόταγμα της περιεκτικής δημοκρατίας, η οικονομική δημοκρατία, η υποανάπτυξη της Ελλάδας και ο στρεβλός καπιταλισμός της, οι Zapatistas κ.α. 1ο μέρος, 2ο μέρος, 3ο μέρος, 4ο μέρος
• Ομιλία-συζήτηση με τους Τ. Φωτόπουλο, Π. Κουμεντάκη και J. Sargis με θέμα "προς μια συνομοσπονδιακή περιεκτική δημοκρατία" που διεξάχθηκε στην κατειλημμένη Νομική Σχολή Αθηνών στις 21/12/2008. Μετά από μια συνοπτική εισαγωγή ακολουθεί διάλογος με αρκετούς από τους 250 συμμετέχοντες επάνω σε πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά, φιλοσοφικά θέματα, με ερωτήσεις από σχεδόν όλο το φάσμα της Αριστεράς. 1ο μέρος, 2ο μέρος, 3ο μέρος

Εξωτερικές συνδέσεις

• To διεθνές site της Περιεκτικής Δημοκρατίας
• Ελληνικό περιοδικό Περιεκτική Δημοκρατία
• Αρχείο Τάκη Φωτόπουλου
• "Άρθρα στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία, στήλη Ανάλυση στα γεγονότα", 1987-2008
• Περιοδικό Democracy & Nature (στα αγγλικά)
• Συνέντευξη Τάκη Φωτόπουλου στο ουγγρικό Indymedia (στα αγγλικά)
• "Κατάθεση του Τάκη Φωτόπουλου στη Δίκη της 17Ν"
• Διάλογος "Περί ουτοπίας και της ανανήψασας επαναστατικής Αριστεράς" μεταξύ Τάκη Φωτόπουλου και Περικλή Κοροβέση
• Διάλογος "Περί Διεθνούς Αμνηστίας και ατομικών δικαιωμάτων" μεταξύ Τάκη Φωτόπουλου και Διονύσιου Γουσέτη, Παναγιώτη Δημητρά
• Διάλογος "Περί νεοφιλελεύθερης Οικονομίας" μεταξύ Τάκη Φωτόπουλου και Ανδρέα Ανδριανόπουλου