Συγγενικά δικαιώματα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συγγενικά δικαιώματα ονομάζεται μια κατηγορία δικαιωμάτων συναφών με την πνευματική ιδιοκτησία, τα οποία δεν αποτελούν μεν πλήρη πνευματικά δικαιώματα, αφορούν όμως δραστηριότητες σε άμεση συνάφεια με την πνευματική δημιουργία. Οι δραστηριότητες αυτές κατατάσσονται χοντρικά σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

  • την παρουσίαση έργων. Η παρουσίαση δεν είναι εξίσου πρωτότυπη με τη δημιουργία, αφού στηρίζεται στο παρουσιαζόμενο έργο. Από την άλλη περιέχει σαφώς στοιχεία πνευματικής δημιουργίας, αφού περιέχει στοιχεία της προσωπικότητας του ερμηνευτή (π.χ. δύο ηθοποιοί δε θα παίξουν ποτέ τον ίδιο ρόλο με τον ίδιο τρόπο).
  • την οικονομική επένδυση στην πνευματική δημιουργία. Η οικονομική επένδυση είναι στο σύστημα του droit d’auteur δευτερεύουσα σε σχέση με τη δημιουργία, είναι όμως απαραίτητη και προωθεί την πνευματική δημιουργία. Οι επενδυτές δεν αποκτούν δικαίωμα στο έργο, παρά μόνο αν τους το μεταβιβάσει ο δημιουργός. Έχουν όμως κι αυτοί συμφέρον να ελέγχουν τη διακίνηση των αντιτύπων του έργου.

Η προστασία αυτών των ομάδων γίνεται με την παραχώρηση σε αυτούς από το νόμο των "συγγενικών δικαιωμάτων" (neighbouring rights, droits voisins, verwandte Schutzrechte). Τα συγγενικά δικαιώματα είναι κι αυτά απόλυτα δικαιώματα, μικρότερης χρονικής διάρκειας από την πνευματική ιδιοκτησία αλλά με αντίστοιχες περιουσιακές εξουσίες. Τα συγγενικά δικαιώματα που προστατεύουν την οικονομική επένδυση στη δημιουργία μπορούν να αποκτηθούν κατευθείαν και από νομικά πρόσωπα. Η διάρκειά τους είναι κατά κανόνα πενήντα χρόνια από τη δημοσίευση ή την παρουσίαση στο κοινό του προστατευόμενου έργου. Τα συγγενικά δικαιώματα αφήνουν ακέραια και δεν επηρεάζουν κατά κανένα τρόπο την προστασία των περιουσιακών και ηθικών δικαιωμάτων πνευµατικής ιδιοκτησίας, με τα οποία μπορεί και να συνυπάρχουν.

Συγγενικό δικαίωμα ερμηνευτών-εκτελεστών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες είναι κατά τους ορισμούς του νόμου τα πρόσωπα που ερμηνεύουν ή εκτελούν με οποιονδήποτε τρόπο έργα του πνεύματος όπως οι ηθοποιοί, οι μουσικοί, οι τραγουδιστές, οι χορωδοί, οι χορευτές, οι καλλιτέχνες κουκλοθέατρου, θεάτρου σκιών, θεάματος ποικιλιών (βαριετέ) ή ιπποδρόμου (τσίρκου). Το συγγενικό τους δικαίωμα στην εκτέλεση ή ερμηνεία τους τους δίνει το δικαίωμα να απαγορεύουν ή να απαιτούν αμοιβή για την εγγραφή της ερμηνείας τους σε υλικό φορέα (ηχογράφηση, μαγνητοσκόπηση) και για την αναπαραγωγή και εκμετάλλευση της εγγραφής αυτής, ενοικίαση, δημόσιο δανεισμό κ.ο.κ., τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση ζωντανής παράστασης (όχι όμως και την αναμετάδοση νόμιμα μαγνητοσκοπημένης παράστασης). Το συγγενικό δικαίωμα διαρκεί τουλάχιστον 50 χρόνια από την ερμηνεία ή εκτέλεση και για όσο ζει ο ερμηνευτής – εκτελεστής ή, αν ο υλικός φορέας με την ερμηνεία – εκτέλεση δημοσιευθεί στο διάστημα αυτό, 50 χρόνια από τη δημοσίευση αυτήν.

Οι ερμηνευτές – εκτελεστές καλλιτέχνες έχουν κατά το ελληνικό δίκαιο εκτός από το περιουσιακό δικαίωμα και ηθικό δικαίωμα. Το ηθικό τους δικαίωμα αφορά όμως μόνο την αναγνώριση της πατρότητας και την ακεραιότητα της εκτέλεσης – ερμηνείας τους. Διαρκεί όσο ζουν και μετά περιέρχεται στους κληρονόμους τους, οι οποίοι οφείλουν να το ασκούν σύμφωνα με τη θέληση του καλλιτέχνη, εφόσον τέτοια θέληση έχει ρητά εκφρασθεί.

Συγγενικό δικαίωμα παραγωγών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο νόμος αναγνωρίζει συγγενικό δικαίωμα και στον παραγωγό υλικών φορέων ήχου ή εικόνας (ή και των δύο). Παραγωγός είναι αυτός που επενδύει οικονομικά στην ηχογράφηση/μαγνητοσκόπηση και την οργανώνει. Το συγγενικό δικαίωμα αυτό αποτελεί σαφή αναγνώριση της αξίας της οικονομικής επένδυσης στην πνευματική δημιουργία και μειώνει κάπως την απόσταση του συστήματος droit d’auteur από το σύστημα copyright, το οποίο βέβαια εξακολουθεί να αναγνωρίζει στον παραγωγό πλήρες δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας. Ο παραγωγός αποκτά έτσι στο ελληνικό δίκαιο παράλληλα με το δημιουργό ένα αυτόνομο αποκλειστικό δικαίωμα στο ηχογραφημένο ή μαγνητοσκοπημένο έργο. Ο παραγωγός φωνογραφημάτων (υλικών φορέων ήχου) έχει το δικαίωμα να απαγορεύει την αναπαραγωγή του φωνογραφήματος, τη διανομή στο κοινό και την εκμίσθωση ή δημόσιο δανεισμό του φωνογραφήματος, καθώς και να απαγορεύει την εισαγωγή του από χώρες εκτός Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Ο παραγωγός οπτικοακουστικών έργων έχει το επιπλέον δικαίωμα να απαγορεύει τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση του μαγνητοσκοπημένου έργου.

Συγγενικό δικαίωμα ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κάθε ραδιοτηλεοπτική επιχείρηση (δημόσια ή ιδιωτική) έχει αποκλειστικό δικαίωμα στις εκπομπές της. Έχει δικαίωμα (κυρίως) να απαγορεύει την αναμετάδοση των εκπομπών της, την εγγραφή των εκπομπών της σε υλικούς φορείς ήχου ή εικόνας, την αναπαραγωγή των εκπομπών της και τη διάθεσή τους στο κοινό με οποιονδήποτε τρόπο (περιλαμβανομένης και της εκμίσθωσης/δημόσιου δανεισμού). Επίσης, το συγγενικό δικαίωμα αυτό παρέχει στους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς και το αποκλειστικό δικαίωμα πώλησης αποκωδικοποιητών απαραίτητων για την προβολή των εκπομπών τους. Και το συγγενικό δικαίωμα αυτό σκοπό έχει να προστατεύσει την επένδυση επιχειρήσεων σε "πολιτιστικά αγαθά" (ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές) και διαρκεί πενήντα χρόνια από την εκπομπή του προγράμματος.

Δικαίωμα εύλογης αμοιβής για ραδιοτηλεοπτική αναμετάδοση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με το άρθρο 49 του Νόμου 2121/1993, σε κάθε ραδιοτηλεοπτική αναμετάδοση ενός έργου με οποιονδήποτε τρόπο (με ηλεκτρομαγνητικά κύματα, μέσω δορυφόρου, καλωδιακά, μέσω ιντερνέτ κλπ), καταβάλλεται από τον αναμεταδίδοντα εύλογη αμοιβή εξ ημισείας στον παραγωγό του υλικού φορέα και στους ερμηνευτές/καλλιτέχνες. Το δικαίωμα αυτό υποχρεωτικά εκχωρείται και ασκείται από οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων. Η διάταξη αυτή δεν κατοχυρώνει ιδιαίτερο πνευματικό ή συγγενικό δικαίωμα, καθ´ότι αφορά αναμετάδοση έργου που προστατεύεται σύμφωνα με τις υπόλοιπες διατάξεις του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας και το οποίο έχει εγγραφεί σε υλικό φορέα (μαγνητοταινία, CD, DVD) νόμιμα (με την άδεια του δημιουργού). Σκοπός της είναι η εξασφάλιση της αμοιβής των ερμηνευτών και εκτελεστών καλλιτεχνών και, κυρίως, η διευκόλυνση της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, καθώς επιτάσσει στα ραδιοτηλεοπτικά μέσα να συναλλάσσονται με οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης και όχι με μεμονωμένους δημιουργούς. Δικαίωμα εύλογης αμοιβής την οποία θα εισπράξουν από τον οικείο οργανισμό συλλογικής διαχείρισης έχουν πάντως μόνο οι εκτελεστές και ερμηνευτές καλλιτέχνες και όχι οι πνευματικοί δημιουργοί που δικαιούνται να απαγορέψουν την ραδιοτηλεοπτική μετάδοση του έργου τους.

Συγγενικό δικαίωμα εκδοτών (γραμμικό δικαίωμα)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο εκδότης εντύπου έχει κι αυτός ένα (περιορισμένο) συγγενικό δικαίωμα στο έργο που έχει εκδώσει. Σύμφωνα με το άρθρο 51 του Νόμου 2121/1993, ο εκδότης εντύπου έχει το δικαίωμά να απαγορεύει την αναπαραγωγή της σελιδοποίησης και της στοιχειοθεσίας του έργου που έχει εκδώσει (δηλαδή της εικόνας που δημιουργεί στο χαρτί το έργο και όχι του περιεχομένου) όταν η αναπαραγωγή γίνεται για εμπορικό σκοπό. Σκοπός του δικαιώματος αυτού είναι η προστασία της εκδοτικής επένδυσης, που γίνεται ακόμη κι όταν το έργο που εκδίδεται είναι ελεύθερο πνευματικών δικαιωμάτων.

Συγγενικό δικαίωμα Δικαιούχων πρότερων αδημοσίευτων έργων (μεταθανάτιων)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με το άρθρο 51Α του Νόμου 2121/1993, κάθε πρόσωπο που µετά τη λήξη της προστασίας του δικαιώµατος πνευµατικής ιδιοκτησίας, για πρώτη φορά δηµοσιεύει νοµίµως ή παρουσιάζει νοµίµως στο κοινό έργο προηγουµένως αδηµοσίευτο, δικαιούται προστασίας ανάλογης µε το περιουσιακό δικαίωµα του δηµιουργού (δηλαδή δικαίωμα εύλογης αμοιβής για εκτέλεση κλπ, δικαίωμα απαγόρευσης αναπαραγωγής κλπ), για 25 έτη από την πρώτη κυκλοφορία.

Συγγενικό δικαίωμα σε βάση δεδομένων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο κατασκευαστής βάσης δεδομένων έχει συγγενικό δικαίωμα (δικαίωμα ειδικής φύσης, sui generis) στη βάση, εφόσον η τελευταία είναι προϊόν σημαντικής ποσοτικά ή ποιοτικά επένδυσης. Το δικαίωμα αυτό είναι διαφορετικό από το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας του δημιουργού πρωτότυπης βάσης δεδομένων. Διαρκεί 15 χρόνια από τη δημοσίευση της βάσης δεδομένων (την κατάστασή της προσιτής στο κοινό) και ανανεώνεται με κάθε περαιτέρω σημαντική επένδυση. Ο κατασκευαστής βάσης δεδομένων, σε αντίθεση με το δημιουργό πρωτότυπης βάσης δεδομένων, μπορεί να είναι και νομικό πρόσωπο.

Εφαρμογή των συγγενικών δικαιωμάτων στην Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα συγγενικά δικαιώματα στην Ελλάδα για ερμηνευτές, μουσικούς και δισκογραφικές εταιρίες, εισπράττει από το 2011 ο νέος ενιαίος αστικός μη κερδοσκοπικός οργανισμός:

  • GEA-Grammo, Ερατώ, Απόλλων - για τους παραγωγούς και τις δισκογραφικές εταιρείες, για τους ερμηνευτές και για τους μουσικούς. [1]

Τα Συγγενικά Δικαιώματα στην Κύπρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Κύπρο τα συγγενικά δικαιώματα ρυθμίζονται από τον Νόμο περί του Δικαιώματος Πνευματικής Ιδιοκτησίας και Συγγενικών Δικαιωμάτων του 1976 όπως ισχύει σήμερα, μετά τις αναγκαίες τροποποιήσεις για την εναρμόνιση με το κοινοτικό δίκαιο.

Τα συγγενικά δικαιώματα στην Κύπρο για ερμηνευτές, μουσικούς και δισκογραφικές εταιρίες εισπράττει η εταιρεία «Αστέρας Συλλογική Διαχείριση Δικαιωμάτων» ΛΤΔ.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]