Σπυρίδων Σαμάρας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Σπύρος Σαμάρας
Spyros Samaras.jpg
Ο Σπύρος Σαμάρας σε νεαρή ηλικία
Πραγματικό όνομα Σπυρίδων Φιλίσκος Σαμάρας
Γέννηση 17 / 29 Νοεμβρίου 1861
Τόπος γέννησης Κέρκυρα
Θάνατος 25 Μαρτίου / 7 Απριλίου 1917
Τόπος θανάτου Αθήνα
Εθνικότητα Ελληνική
Υπηκοότητα Ελληνική
Είδος Τέχνης μουσικοσυνθέτης
Βραβεύσεις Αργυρός Σταυρός του Τάγματος του Σωτήρος (Ιανουάριος 1889), Βασιλικό Μετάλλιο των Γραμμάτων και Τεχνών (12 Ιανουαρίου 1915)

Ο Σπυρίδων - Φιλίσκος Σαμάρας (1861 - 1917) υπήρξε ένας από τους διαπρεπέστερους Έλληνες συνθέτες και ο κορυφαίος συνθέτης της Επτανησιακής Σχολής. Διακρίθηκε στο χώρο της όπερας.

Βιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η περίοδος 1861-1882[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 17 Νοεμβρίου / 29 Νοεμβρίου 1861. Γιος του γεννημένου στη Βιέννη, αλλά με καταγωγή από τη Σιάτιστα, "γραμματέα υποπρόξενου" του Ελληνικού Βασιλικού Προξενείου, Σκαρλάτου Σαμάρα, και της γεννημένης στην Κωνσταντινούπολη Φαννής Ελάου. Πρώτος του δάσκαλος στη μουσική υπήρξε ο επίσης Κερκυραίος μουσουργός Σπυρίδων Ξύνδας, ο οποίος του συνέστησε να συνεχίσει στο Ωδείο Αθήνων. Τελικά το 1874 ενεγράφη στο Ωδείο Αθηνών και παρακολούθησε συστηματικά μαθήματα από το 1875. Δάσκαλοί του ήταν ο Φρειδερίκος Βολωνίνης (βιολί), ο Άγγελος Μασκερόνι και ο Ερρίκος Στανκαμπιάνο (θεωρητικά, ενορχήστρωση και πιάνο).

Η περίοδος 1882-1911[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Δεκέμβριο του 1881 έφυγε για ανώτερες σπουδές στο Παρίσι. Σημαντικότερος καθηγητής του στο Κονσερβατουάρ του Παρισιού υπήρξε ο Λεό Ντελίμπ. Στο παρισινό Ωδείο εκτελέστηκαν μερικές συνθέσεις του, όπως η "Κιταράτα", η οποία απέσπασε τα συγχαρητήρια του Σαρλ Γκουνώ.

Στη συνέχεια (γύρω στο 1885) μετακόμισε στην Ιταλία, όπου και ξεκίνησε συστηματικά τη συνθετική του καριέρα. Ωστόσο, διατηρούσε για πολλά χρόνια μόνιμη κατοικία στο Παρίσι. Στις 16 Μαϊου του 1886 ανεβάστηκε με επιτυχία στο θέατρο Καρκάνο του Μιλάνου η τρίπρακτη όπερα "Φλόρα Μιράμπιλις", θριάμβευσε όμως με το ανέβασμα της στη Σκάλα του Μιλάνου το 1887, με πρωταγωνίστρια την Εμμα Καλβέ. Με επιτυχία στέφθηκε και η εκτέλεση της τετράπρακτης όπερας "Μετζέ" το Δεκέμβριο του 1888 στο θέατρο Kostanzi της Ρώμης παρουσία υψηλών προσώπων.

Ο Σαμάρας ποτέ δεν αποξενώθηκε από την Ελλάδα η οποία παρακολουθούσε με θαυμασμό την ανοδική πορεία του μουσουργού. Έτσι το 1889 ανεβάστηκε στην Κέρκυρα και κατόπιν στην Αθήνα η "Φλόρα Μιράμπιλις" ως "Θαυμαστή Ανθώ".

Την αποτυχία της όπερας "Λιονέλλα" στη Σκάλα του Μιλάνου το 1891, ήρθε να αποκαταστήσει ο θρίαμβος της όπερας "La Martire" (H Μάρτυς) που παρουσιάστηκε στη Νάπολη το Μάιο του 1894. Τοτε ακριβώς ο συνθέτης κατατάχθηκε από τους κριτικούς στη σχολή του βερισμού, της οποίας θεωρείται από τους πρωτεργάτες, πλάι στους Λεονκαβάλλο, Μασκάνι και Πουτσίνι.

Ακολούθησαν και άλλες επιτυχημένες όπερες, όπως "Η Δαμασμένη Μαινάδα" (La Furia Damata) το 1895, βασισμένη στο έργο του Σαίξπηρ "Το Ημέρωμα της Στρίγγλας", "Storia d'Amore" 1903 (αργότερα ανεβάστηκε και στη Γερμανία με τον τίτλο La Biontinetta (Η Ξανθούλα) και "Mademoiselle de Belle-Isle", το 1905.

Το 1895 ανατέθηκε από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή στον Σαμάρα η σύνθεση ενός Ολυμπιακού Ύμνου με την ευκαιρία της πραγματοποίησης στην Αθήνα των Πρώτων Σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων (Απρίλιος 1896). Μετά την ανάθεση στον Σαμάρα η επιτροπή επέλεξε να μελοποιηθεί το ομότιτλο ποίημα του Κωστή Παλαμά. Ο ύμνος αυτός καθιερώθηκε ως επίσημος Ολυμπιακός Ύμνος μόλις το 1958 στο Τόκυο, δηλαδή εξήντα δύο χρόνια μετά την παγκόσμια «πρώτη» του και σαράντα ένα χρόνια μετά τον θάνατο του συνθέτη του.

Αποκορύφωμα της συνθετικής του καριέρας ήταν το ανέβασμα της τρίπρακτης όπερας "Rhea" (Ρέα) τον Απρίλιο του 1908 στο θέατρο "Verdi" της Φλωρεντίας. Τον Σαμάρα συγχαίρουν για τη μουσική του σημαντικοί Ιταλοί συνθέτες όπως ο Πουτσίνι και ο Μασκάνι, αναδεικνύοντάς τον ως ομότιμό τους. Κατόπιν το έργο ανεβάστηκε στο Βερολίνο, ενώ στην Αθήνα πρωτοπαίχτηκε το 1911.

Η περίοδος 1911-1917[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1911 ο Σαμάρας εγκαταστάθηκε οριστικά στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τον Γιώργο Λεωτσάκο (Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό), ο επαναπατρισμός του ίσως συνδέεται με σκέψεις του βασιλιά Γεωργίου του Α΄ να τον κάνει διευθυντή του Ωδείου Αθηνών, κάτι που τελικά δεν τελεσφόρησε. Ένας ακόμη λόγος που τον ανάγκασε να παραμείνει στην Ελλάδα, παρόλο που οι συνθήκες καλλιτεχνικά ήταν αντίξοες, θεωρείται και γάμος του με την πιανίστα Άννα Αντωνοπούλου (1914). Ο Α Παγκόσμιος Πόλεμος φαίνεται ότι εγκλώβισε οριστικά το Σαμάρα στην Ελλάδα. Ο συνθέτης για να επιβιώσει αναγκάστηκε να στραφεί σε ελαφρότερο μελοδραματικό είδος, την οπερέτα, αλλά και να εμπλουτίσει το έντεχνο ελληνόφωνο τραγούδι.

Απεβίωσε στην Αθήνα στις 25 Μαρτίου / 7 Απριλίου 1917, σε ηλικία 56 ετών από τη νόσο του Bright (χρονία νεφρίτις).

Έργογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όπερες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Σπυρίδων Σαμάρας ενήλικας
  • Όλάς (δεκαετία 1880;)
  • Flora Mirabilis (Μιλάνο 1886)
  • Medgè (Ρώμη 1888)
  • Lionella (Μιλάνο 1891)
  • Μάρτυς (Μιλάνο 1894)
  • La furia domata (Μιλάνο 1895)
  • Ιστορία έρωτος (Μιλάνο 1903)
  • Mademoiselle de Belle Isle (Γένοβα 1905)
  • H Ξανθούλα (Γερμανία 1906)
  • Ρέα (Φλωρεντία 1908)
  • Η τίγρις (ημιτελής).

Οπερέτες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Πόλεμος εν πολέμω (Αθήνα 1914)
  • Πριγκίπισα της Σάσωνος (Αθήνα 1915)
  • Κρητικοπούλα (Αθήνα 1916)
Tο εξώφυλλο του "Ολυμπιακού Ύμνου".

Άλλες συνθέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Σερενάτα για πιάνο, αφιερωμένη στη Βασίλισσα Όλγα (1876 ή 77)
  • Μελαγχολικαί σκέψεις επί τω θανάτω του λοχαγού Βούρβαχη (1877 ή 1878)
  • Βαλς η Νεότης (1879)
  • Εισαγωγή για ορχήστρα (Simfonia) (1879;)
  • Σονάτα για βιολί και πιάνο (1880;)
  • Ave Maria, για τενόρο και πιάνο (1880)
  • Chitarrata (έργο για μαντολίνα, κιθάρες φλάουτα, όμποε, βιολοντσέλα κοντραμπάσα & κρουστά (1885)
  • Ανατολικές σκηνές για πιάνο (1883;)
  • Ολυμπιακός Ύμνος (σε ποίηση Κ. Παλαμά) (1896)
  • Γαλλική Σερενάτα (για πιάνο) (1903)
  • Χαιρετισμός στη μητέρα Ελλάδα (σε ποίηση Αρ. Βαλαωρίτη, για χορωδία) (1914)
  • Επινίκια (σε ποιήση Γ. Δροσίνη) (1914)
  • Σερενάδα (τραγούδι σε ποίηση αγνώστου)
  • Στα σύνορα (εμβατήριο σε ποίηση Ι. Πολέμη)
  • Της κοπέλλας το νερό (τραγούδι σε ποίηση Γ. Δροσίνη)
  • Νανούρισμα (τραγούδι σε ποίηση Γ. Τσοκόπουλου)
  • Ο όρκος μου (τραγούδι σε ποίηση Ι. Πολέμη)
  • Σ' αγαπώ (τραγούδι σε ποίηση Ι. Καμπούρογλου)
  • Εξομολόγησις (τραγούδι σε ποίηση Ι. Πολέμη)
  • Μάννα και γυιος (τραγούδι σε ποίηση Γ. Δροσίνη )
  • Για την ένδοξη πατρίδα (εμβατήριο)
  • Ειδύλλιον (τραγούδι σε ποίηση Ι. Πολέμη)
  • Εμπρός (στρατιωτικό θούριο σε ποίηση Ζ. Παπαντωνίου)
  • Εμβατήριον των Αγώνων (σε ποίηση Κ. Μάνου)
  • Οι Νικηταί (εμβατήριο σε ποίηση Ι. Πολέμη)

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δισκογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • La martire (Lyra CD0156),
  • La biondinetta (Lyra CD0654/5)
  • Rhea (Lyra CD1053)
  • Λύχνος υπό τον μόδιον. Έργα Ελλήνων συνθετών για πιάνο (1847-1908) (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 11), Νεανικά πιανιστικά έργα
  • Αντίς για Όνειρο. Έργα Ελληνων συνθετών, 19ος-20ος αιώνας(Υπουργείο Πολιτισμού, Ένωση Ελλήνων Μουσουργών, Πολιτιστική Ολυμπιάδα, 2004), Κασετίνα 12 CD με συνοδευτικό τόμο, CD αρ.12, Φωνητικά έργα με συνοδεία πιάνου

Εξωτερικές συνδέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα