Σαλαμίνα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°56′22.09″N 23°29′11.01″E / 37.9394694°N 23.4863917°E / 37.9394694; 23.4863917

Σαλαμίνα
Η Σαλαμίνα από το δορυφόρο
Γεωγραφία
Αρχιπέλαγος Αιγαίο Πέλαγος
Νησιωτικό σύμπλεγμα Νησιά Αργοσαρωνικού
Έκταση 95 km2
Υψόμετρο 375 m
Υψηλότερη κορυφή Όρος Μαυροβούνι
Χώρα
Περιφέρεια Αττικής
Νομός Αττικής
Πρωτεύουσα Σαλαμίνα (πόλη)
Δημογραφικά
Πληθυσμός 39.220 (απογραφής 2011)
Πυκνότητα 412,8 /km2
Πρόσθετες πληροφορίες
Ιστοσελίδα www.salamina.gr

Η Σαλαμίνα, γνωστή από την αρχαιότητα και ως Κούλουρη. Είναι το μεγαλύτερο νησί του Σαρωνικού Κόλπου και το πιο κοντινό στις ακτές της Αττικής. Βρίσκεται ΒΔ του Σαρωνικού Κόλπου και έναντι του Κόλπου της Ελευσίνας (νοτιοδυτικά του νομού Αττικής).[1] Πρωτεύουσά της είναι η ομώνυμη πόλη. Έχει πληθυσμό 39.220,[2] έκταση 95 τετραγωνικά χιλιόμετρα και είναι το νησί με την μεγαλύτερη πυκνότητα μόνιμου πληθυσμού στη Ελλάδα.[3] Κατά την θερινή περίοδο ο πληθυσμός της Σαλαμίνας σημειώνει τεράστια αύξηση, καθώς υπολογίζεται κοντά στις 280.000.[4]

Η Σαλαμίνα είναι η πατρίδα του ομηρικού βασιλιά Αίαντα του Τελαμώνιου και του τραγικού ποιητή Ευριπίδη. Έγινε διεθνώς γνωστή από την ομώνυμη Ναυμαχία που συνέβη το 480 π.Χ., που έδωσαν οι αρχαίοι Έλληνες σταματώντας την Περσική Αυτοκρατορία να εισχωρήσει στην Ευρώπη. Στην Σαλαμίνα ο μεγάλος νεοέλληνας ποιητής Άγγελος Σικελιανός έμεινε σε ένα σπιτάκι από το 1933 έως το 1950, απέναντι από το Μοναστήρι της Φανερωμένης. Ο θρυλικός αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης, Γεώργιος Καραϊσκάκης είχε το στρατηγείο του στην παραλία της Σαλαμίνας, προστάτης του ήταν ο Άγιος Δημήτρης γι' αυτό και τελευταία του επιθυμία ήταν να ταφεί στο νησί. Στις ΒΑ. ακτές της νήσου βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του Ναυστάθμου Σαλαμίνας.

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με τη μυθολογία, το νησί πήρε την ονομασία του από τη νεράιδα Σαλαμίνα που είχε πατέρα τον θεό Ασωπό, μητέρα την Μετώπη, αδελφή τη νεράιδα Αίγινα και σύζυγό το θεό της θάλασσας Ποσειδώνα. Το όνομα Σαλαμίς μαρτυρείται ήδη στο ομηρικό έπος (Ιλιάς Β, 557-558)[5] Κατά την αρχαιότητα και σύμφωνα με το ιστορικό γεωγράφο Στράβωνα η Σαλαμίνα ήταν γνωστή με τις ονομασίες Σκιράς ( από τον ήρωα Σκίρο ), Πιτυούσα (πίτυς = πεύκο) από τα πολλά πεύκα που υπήρχαν και Κυχρεία από τον Κυχρέα, ο οποίος ήταν γιος της νεράιδας Σαλαμίνας . Ο Κυχρέας έγινε ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Σαλαμίνας, όταν την απάλλαξε από έναν φοβερό δράκοντα, που την καταδυνάστευε και λεηλατούσε. Άλλες παραδόσεις συνδέουν το Κυχρέα με ένα ιερό φίδι, όπου βοήθησε τον ελληνικό στόλο κατά τη διάρκεια Ναυμαχίας της Σαλαμίνας, προκαλώντας σύγχυση στα περσικά πλοία. Το νησί είναι επίσης γνωστό ήδη από την αρχαιότητα και με την ονομασία Κούλουρη, που προέρχεται από το ακρωτήριο "Κόλουρις άκρα" (σήμερα Πούντα), στο οποίο ήταν χτισμένη η αρχαία πόλη και το λιμάνι του 4ου αιώνα π.Χ.

Σύμφωνα με τον Σπυρίδωνα Λάμπρο, το όνομα Σαλαμίνα δεν είναι ελληνικό. Το συναντάμε και στην Κύπρο (στην ομώνυμη πόλη-κράτος Σαλαμίνα Κύπρου) η οποία είχε στενότατη επικοινωνία με την Φοινίκη.[6] Επίσης, το γεγονός ότι στο νησί συναντάμε την λατρεία του «Δία Επικοίνιου» (Ba-al Shalam), και η θέση του νησιού απέναντι κόλπου ξηράς, γίνεται φανερό ότι έχει σημιτική ρίζα και σημαίνει «ειρήνη» και «τόπος ειρήνης».[7]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μυθική εποχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στους αρχαιότατους χρόνους το νησί υπήρξε αυτόνομο Μυκηναϊκό βασίλειο με βασιλείς από τον οίκο των Αιακιδών (ο Αιακός ήταν μυθικός βασιλιάς της Αίγινας γιος του Δία και της νεράιδας Αίγινας) . Γνωστός βασιλιάς αυτού του οίκου ήταν ο Τελαμώνας, γιος του Αιακού. Σύμφωνα με τη μυθολογία ο Τελαμώνας έφυγε από την Αίγινα, διότι είχε δολοφονήσει τον ετεροθαλή αδερφό του Φώκο και πήγε στη Σαλαμίνα, όπου νυμφεύτηκε την κόρη του Κυχρέα, Γλαύκη και έγινε βασιλιάς της Σαλαμίνας. Από το γάμο τους δεν απέκτησαν παιδιά . Μετά τον θάνατο της Γλαύκης, ο Τελαμώνας νυμφεύτηκε δύο γυναίκες, την Ερίβοια και την Ησιόνη. Με την πρώτη απέκτησε τον Αίαντα όπου σημαίνει αετός, ενώ με τη δεύτερη τον Τεύκρο .

Στον τρωικό πόλεμο ο Αίαντας έλαβε μέρος με 12 καράβια μαζί με τον Τεύκρο. Μετά το θάνατο του Αίαντα στην Τροία, ο Τεύκρος γύρισε στη Σαλαμίνα, αλλά οργισμένος και θυμωμένος ο πατέρας του Τελαμώνας τον έδιωξε από το νησί, γιατί δεν εκδικήθηκε το χαμό του αδερφού του και δεν έφερε τα λείψανά του στην πατρίδα του. Ο Τεύκρος με τους συντρόφους του έφτασε με πλοία στις ανατολικές ακτές της Κύπρου, όπου και ίδρυσε πόλη, την οποία και ονόμασε Σαλαμίνα εις μνήμη της γενέτειράς του. Η πόλη αυτή μετέπειτα ονομάστηκε Κωνσταντία και βρίσκεται περίπου στον χώρο της σημερινής κατεχόμενης Αμμοχώστου.

Η αυτονομία της νήσου Σαλαμίνας καταργήθηκε, όταν ο Φιλαίος (ή και Φίλαιος), εγγονός του Αίαντα και γιος του Ευρυσάκη, παρέδωσε το νησί στην κυριαρχία των Αθηναίων. Για την πράξη του αυτή, οι Αθηναίοι τον αναγνώρισαν ως Αθηναίο πολίτη.

Η κατάκτηση από τους Μεγαρείς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ευριπίδης

Η Σαλαμίνα ανήκε στους Μεγαρείς, από το 640 π. Χ. έως το 570 π.Χ. Την περίοδο εκείνη ο Αθηναίος νομοθέτης Σόλωνας έγραψε την πολεμική ελεγεία με τίτλο Σαλαμίς, με απώτερο στόχο να διεγείρει τον πατριωτισμό των συμπολιτών του, ώστε να ανακαταλάβουν το νησί. Τελικά και μετά από εικοσαετή πόλεμο, μεταξύ Αθηναίων και Μεγαρέων, η Σαλαμίνα περιήλθε εκ νέου στην κυριαρχία των Αθηναίων μέχρι το έτος 318 π.Χ.

Ναυμαχία της Σαλαμίνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ναυμαχία της Σαλαμίνας διεξήχθη στις 22 Σεπτεμβρίου[8][9] του 480 π.Χ, μεταξύ των αρχαίων ελληνικών πόλεων-κρατών και της Περσικής Αυτοκρατορίας. Αποτέλεσε σημαντική σύγκρουση της δεύτερης περσικής εισβολής στην Ελλάδα, η οποία άρχισε το 480 π.Χ.

Στη μάχη των Θερμοπυλών, η οπισθοφυλακή των Ελλήνων διαλύθηκε, ενώ στη ναυμαχία του Αρτεμισίου οι Έλληνες υπέστησαν βαριές απώλειες και υποχώρησαν μετά την ήττα στις Θερμοπύλες. Αυτό επέτρεψε στους Πέρσες να καταλάβουν τη Βοιωτία και την Αττική. Οι Σύμμαχοι ετοιμάστηκαν να υπερασπιστούν τον Ισθμό της Κορίνθου καθώς ο στόλος αποσύρθηκε στο κοντινό νησί της Σαλαμίνας.

Παρά την αριθμητική υπεροχή του αντιπάλου, ο Θεμιστοκλής έπεισε τους Έλληνες συμμάχους να ξαναντιμετωπίσουν σε μάχη τον περσικό στόλο, με την ελπίδα ότι η νίκη θα απέτρεπε περαιτέρω θαλάσσιες επιχειρήσεις κατά της Πελοποννήσου. Ο Πέρσες βασιλιάς Ξέρξης Α' ήταν επίσης αποφασισμένος για την τελική σύγκρουση. Ως αποτέλεσμα του τεχνάσματος του Θεμιστοκλή, ο περσικός στόλος έπλευσε για τα Στενά της Σαλαμίνας και προσπάθησε να κλείσει και τις 2 εισόδους. Στον περιορισμένο χώρο των Στενών της Σαλαμίνας οι μεγάλοι αριθμοί των περσικών πλοίων ήταν πρόβλημα, καθώς τα πληρώματά τους δεν μπορούσαν να πολεμήσουν με ελιγμούς. Αξιοποιώντας την ευκαιρία, ο ελληνικός στόλος διαμορφώθηκε σε μια γραμμή και πέτυχε σημαντική νίκη, καταστρέφοντας 300 περσικά πλοία.

Ως αποτέλεσμα ο Ξέρξης υποχώρησε στην Ασία με το μεγαλύτερο μέρος του στρατού του και, τον επόμενο χρόνο, τα απομεινάρια του περσικού στρατού ηττήθηκαν αποφασιστικά στη μάχη των Πλαταιών. Οι μάχες στη Σαλαμίνα και στις Πλαταιές σηματοδότησαν την αρχή της νέας φάσης των Ελληνο-Περσικών Πολέμων - οι ελληνικές πόλεις άρχισαν την αντεπίθεση. Μερικοί ιστορικοί πιστεύουν ότι σε περίπτωση περσικής νίκης θα σταματούσε η ανάπτυξη της Αρχαίας Ελλάδας, καθώς και του δυτικού πολιτισμού, και οδηγούνται στο συμπέρασμα ότι η Σαλαμίνα ήταν μια από τις πιο σημαντικές μάχες στην ανθρώπινη ιστορία.[10]

Ελληνιστική εποχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 318 π.Χ., η Σαλαμίνα καταλήφθηκε από τους Μακεδόνες και συγκεκριμένα από τον Κάσσανδρο, έναν από τους επιγόνους του Μ. Αλεξάνδρου. Αρκετά χρόνια αργότερα, το 229 π.Χ., ο αρχηγός της Αχαϊκής Συμπολιτείας, Άρατος, την παρέδωσε εκ νέου στους Αθηναίους . Από τότε η Σαλαμίνα ακολούθησε, κατά κανόνα, την τύχη της Αθήνας και της υπόλοιπης Ελλάδας σ΄ όλες της φάσεις της πολυκύμαντης ιστορίας της (ρωμαϊκοί χρόνοι, βυζαντινή περίοδος, Φραγκοκρατία, Τουρκοκρατία).

Ρωμαϊκή - Πρωτοβυζαντινή περίοδος (2ος αι. π.Χ. - 7ος αι. μ.Χ.)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με τον περιηγητή της αρχαιότητας, Παυσανία, στην εποχή του (τέλη του 2ου μ.Χ. αι.) η αρχαία πόλη της Σαλαμίνας (σημερινά Αμπελάκια) είχε εγκαταλειφθεί καθόσον ο ίδιος διαπίστωσε ερείπια στην Αγορά της. Οι κάτοικοι που την εγκατέλειψαν, εγκαταστάθηκαν σ΄ άλλα σημεία του νησιού. Από τα υπάρχοντα αρχαιολογικά στοιχεία της Σαλαμίνας, τεκμαίρεται η ύπαρξη δύο οικισμών κατά τη διάρκεια αυτής της χιλιετίας: ενός στη νότια πλευρά εκεί, όπου σήμερα ευρίσκεται το χωριό Αιάντειο και ενός άλλου στη βόρεια πλευρά στη θέση, όπου είναι η σημερινή πόλη της Σαλαμίνας. Αξιομνημόνευτο είναι το γεγονός ότι, επί εποχής Ιουστινιανού (527-565), η Σαλαμίνα κατατασσόταν μεταξύ των πόλεων της βυζαντινής αυτοκρατορίας.

9ος αι. - 12ος αι.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χαρακτηριστικό στοιχείο αυτής της περιόδου αποτελεί, όχι μόνο για τη Σαλαμίνα αλλά και γι΄ όλο τον ελλαδικό χώρο, η ύπαρξη «τοπικών δυναμικών αρχόντων - γαιοκτημόνων, που εκμεταλλεύονταν τη γη, δημιουργώντας τοπικούς χώρους εξουσίας, η οποία είτε τους αποδόθηκε με αυτοκρατορική παραχώρηση (πρόνοιες), είτε οι ίδιοι την οικειοποιήθηκαν με άλλο τρόπο»[εκκρεμεί παραπομπή].

13ος αι. - 14ος αι.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά το τέλος της Δ΄ Σταυροφορίας (1202-1204) και την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους, η Σαλαμίνα περιήλθε στην κυριαρχία των Βενετών και το έτος 1294 παραδόθηκε από το Γκυ Β' ντε λα Ρος στον άρχοντα της Ευβοίας, τον Βονιφάτιο από τη Βερόνα. Στην περίοδο εκείνη ανάγεται το κτίσιμο του αρχικού ναού της Παναγίας Φανερωμένης. Στη συνέχεια, και κατά τη διάρκεια του 14ου αιώνα, η Σαλαμίνα περιήλθε διαδοχικά στην κυριαρχία των Καταλανών (1311), της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (1319), των Καταλανών εκ νέου (1350) και του Φλωρεντινού οίκου των Ατσαγιόλι (1388). Στα τέλη του 14ου αιώνα αποικίστηκε από Αρβανίτες.

15ος αι. - 19ος αι.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

To Μοναστήρι της Παναγίας Φανερωμένης

Λίγα χρόνια μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τον Μωάμεθ Β΄ (1453), οι Τούρκοι κυρίευσαν τη Σαλαμίνα (1462). Επί Τουρκοκρατίας, η κοινωνική και οικονομική ζωή ατόνησε[εκκρεμεί παραπομπή] στη Σαλαμίνα, που αποκαλείται έκτοτε Κούλουρη. Τα ιστορικά στοιχεία για τα πρώτα διακόσια χρόνια αυτής της περιόδου (1450-1650) είναι ελάχιστα έως ανύπαρκτα. Στα μέσα του 17ου αιώνα επισκέφθηκαν τη Σαλαμίνα δύο σημαντικές προσωπικότητες. Το 1640 ο Μεγαρίτης θεοσεβής Λάμπρος Κανέλλος (μετέπειτα Όσιος Λαυρέντιος), ο οποίος το 1682 επανίδρυσε, ή κατ΄ άλλους ανακαίνισε, το καθολικό της Μονής Φανερωμένης και το 1674 ο Άγγλος πρόξενος Τζίν Σιρόντ (Jean Siraud). Ο τελευταίος, σε σχετική έκθεσή του, έγραφε: «Επάνω στο νησί υπάρχουν τρία χωριά: το ένα ονομαζόμενο Κούλουρη (σημερινή πόλη Σαλαμίνας), το άλλο Μητρόπολη (πρόκειται περί του Αιαντείου) και το Αμπελάκι. Σ΄ όλο το νησί δεν υπάρχουν παρά εξακόσιες ψυχές, εν μέρει Έλληνες εν μέρει Αρβανίτες». Λίγα χρόνια αργότερα, το 1688, ο ελληνικός πληθυσμός της νήσου ενισχύθηκε με την αναγκαστική μετακίνηση αθηναϊκών οικογενειών από την Αθήνα προς τη Σαλαμίνα, λόγω της παρουσίας σ΄ ολόκληρη την Αττική των Ενετών με επικεφαλής το Φραγκίσκο Μοροζίνη. Η μετακίνηση αυτή έδωσε πνοή ανάπτυξης και προόδου στο νησί, δημιουργώντας κατ΄ αυτό τον τρόπο τις προϋποθέσεις για τη συμμετοχή της Σαλαμίνας στα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δρώμενα εκείνης της εποχής. Μιας εποχής, όπου οι δραστηριότητες του νεοελληνικού διαφωτισμού οδήγησαν στην πνευματική αφύπνιση του ελληνικού γένους, που είχε ως αποτέλεσμα την Επανάσταση του 1821 και την απελευθέρωση των Ελλήνων από τον οθωμανικό ζυγό. Απόρροια αυτής της ανάπτυξης ήταν η Σαλαμίνα, κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα, να διαθέτει αρκετά μικρά πλοιάρια. Πολλά απ΄ αυτά έλαβαν μέρος στην Ελληνική επανάσταση του 1769-1770, που εκδηλώθηκε μετά από υποκίνηση των Ρώσων και έμεινε γνωστή στην ιστορία ως Ορλωφικά. Παρ΄ όλη την ατυχή έκβαση των Ορλωφικών, ο ατρόμητος αγωνιστής εκείνης της περιόδου Μητρομάρας συνέχισε μόνος του τον αγώνα της ανεξαρτησίας και το Φεβρουάριο του 1771 ύψωσε στη Σαλαμίνα τη ρωσική σημαία της επανάστασης.

Στην πρώιμη και ατελέσφορη αυτή προσπάθεια αποτίναξης του οθωμανικού ζυγού, το μοναδικό επίτευγμα ήταν η καταστροφή του τουρκικού στόλου στο Τσεσμέ (1770) από το ρωσικό ναυτικό, γεγονός που ανάγκασε τους Οθωμανούς να υπογράψουν το 1774 τη συνθήκη του Κιουτσούκ - Καϊναρτζή.

Αρχαιολογικά ευρήματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη Σαλαμίνα έχει εντοπιστεί πλήθος αρχαιολογικών ευρημάτων που αποτελούν δείγμα της ένδοξης ιστορίας του νησιού. Το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Σαλαμίνας περιλαμβάνει εκθέματα από τους οικισμούς και τα νεκροταφεία της προϊστορικής περιόδου, όπως και κεραμικά ευρήματα από τη γεωμετρική έως και την πρωτοβυζαντινή περίοδο. Επίσης στο μουσείο εκτίθενται το Μετρολογικό ανάγλυφο της Σαλαμίνας, μαρμάρινα επιτύμβια ανάγλυφα του 4ου κυρίως αιώνα, πλούσιο εποπτικό υλικό και τα εκθέματα που σχετίζονται με την ιστορία της πόλης, όπως ψηφισματικά ανάγλυφα και σχεδιαστικές αναπαραστάσεις της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας.[11]

Σημείο στο οποίο βρέθηκε το ανάγλυφο

Μετρολογικό ανάγλυφο της Σαλαμίνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Είναι ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα στο νησί. Η πλάκα με το ανάγλυφο ως το 1985 βρισκόταν εντοιχισμένη στο ξωκλήσι του Αγίου Δημητρίου στη θέση Περιβόλια της Σαλαμίνας και είναι φτιαγμένη από σκληρό πωρόλιθο. Τα ανθρώπινα μέλη που απεικονίζονται παριστάνουν μετρικές μονάδες που διαφωτίζουν ως προς την εφαρμογή των κανόνων της μετρολογικής κλίμακας στην αρχαία πολεοδομία και αρχιτεκτονική. Στο σωζόμενο τμήμα του ανάγλυφου της Σαλαμίνας απεικονίζονται για πρώτη φορά τα περισσότερα από τα γνωστά μέτρα μήκους της αρχαιότητας: οργιά, πήχης, σπιθαμή, κανόνας και πόδι.[12]

Ανασκαφή στο σπήλαιο του Ευριπίδη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην μεγάλη ανασκαφή στο σπήλαιο του Ευριπίδη από τον επίκουρο καθηγητή Προϊστορικής αρχαιολογίας Κ. Γιάννη Λώλο την χρονική περίοδο 1994-1997, βρέθηκαν αντικείμενα που αποδεικνύουν την χρήση του σπηλαίου κατά τη διάρκεια των εξής 5 περιόδων: Νεώτερη Νεολιθική, Ύστερη Μυκηναϊκή, Κλασική, Ρωμαϊκή εποχή και Φραγκοκρατία. Μεταξύ των ευρημάτων αναφέρονται κοσμήματα, νομίσματα, αντικείμενα θρησκευτικής λατρείας, μια σιδερένια αιχμή και ένα τμήμα σκάφους με το όνομα του Ευριπίδη στην εξωτερική του πλευρά. Τα ευρήματα των ανασκαφών καθώς και φιλολογικές πληροφορίες σε κείμενα του Φιλοχόρου, του Σατύρου, του Ανώνυμου Συντάκτη του Βίου του Ευριπίδη και του Aulus Gellius έχουν οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι το σπήλαιο της Σαλαμίνας ήταν το ησυχαστήριο του Ευριπίδη. Μάλιστα θεωρείται πιθανό ότι ο μεγάλος τραγικός επεξεργάστηκε την τραγωδία του Ιππόλυτος στο σπήλαιο της Σαλαμίνας.[13]

Πλάκα της Σαλαμίνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένας ελληνικός άβακας γνωστός και ως Πλάκα της Σαλαμίνας βρέθηκε στην Σαλαμίνα το 1846, Ο Άβακας είναι η πρώτη σοβαρή προσπάθεια του ανθρώπου για να δημιουργήσει ένα εργαλείο υπολογισμού. Θεωρείται ο πρόγονος του υπολογιστή και βοηθούσε τον χρήστη του να θυμάται τους υπολογισμούς του. Ήταν δηλαδή ένα είδος επέκτασης της ανθρώπινης μνήμης. Χρονολογείται γύρω στο 3000 π.χ. και υπολογίζεται ότι είναι ο αρχαιότερος που βρέθηκε μέχρι σήμερα. Αρχικά θεωρήθηκε ότι ήταν ένα επιτραπέζιο παιχνίδι. Είναι κατασκευασμένος πάνω σε μια πλάκα, με διαστάσεις 149 εκ. μήκος, 75 εκ. πλάτος και 4,5 εκ. πάχος. Η πλάκα περιέχει λευκή άμμο και διαιρείται σε δύο τμήματα από ένα μεγάλο διαχωριστικό που υπάρχει στη μέση. Το επάνω τμήμα απαρτίζεται από 5 παράλληλες γραμμές, εξίσου χωρισμένες από μια κάθετη γραμμή, και ένα ημικύκλιο στο σημείο τομής της κατώτερης παράλληλης γραμμής με την κάθετη. Στο δεύτερο τμήμα υπάρχει άλλη μια ομάδα από 11 παράλληλες γραμμές, που επίσης τέμνονται σε δύο τμήματα από μια γραμμή αλλά το ημικύκλιο βρίσκεται αυτή τη φορά στην κορυφή της τομής. Η τρίτη, η έκτη και ένατη από αυτές τις γραμμές σημειώνονται με ένα σταυρό στο σημείο τομής με την κάθετη γραμμή.[14]

Η σύγχρονη Σαλαμίνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Σαλαμίνα σήμερα έχει την μεγαλύτερη πυκνότητα πληθυσμού απ' όλα τα νησιά της Ελλάδας.[3] Αυτο οφείλεται στην μικρή αποσταση που έχει απο την Αθήνα και τον Πειραιά. Στο κεντρικό λιμάνι - Πορθμείο των Παλουκίων Σαλαμίνας λειτουργεί εικοσιτετράωρη ακτοπλοϊκή σύνδεση με το Πέραμα και απευθείας σύνδεση με το λιμάνι του Πειραιά. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για την επιβατική κίνηση στα λιμάνια της Ευρώπης,[15] τo 2008 και το 2009, τα Παλούκια της Σαλαμίνας βρίσκονται στη δεύτερη θέση της λίστας και το Πέραμα στην τρίτη θέση, καθώς την ακτοπλοϊκή γραμμή χρησιμοποίησαν 13 εκατομμύρια επιβάτες, τόσο το 2008, όσο και το 2009. Ακτοπλοϊκώς συνδέεται επίσης και με την Νέα πέραμο από το λιμάνι που βρίσκεται κοντά στο μοναστήρι της Παναγίας Φανερωμένης. Το κέντρο του νησιού διαθέτει για τον επισκέπτη όλα όσα χρειάζεται μια σύγχρονη πόλη. Την θερινή περίοδο δέχεται χιλιάδες επισκέπτες κυρίως από τον Πειραιά και τις γύρω περιοχές για μονοήμερες εκδρομές ως και πολυήμερες διακοπές. Για μπάνιο προσφέρονται οι περιοχές Ψιλή άμμος, Περιστέρια, Αιάντειο, Κανάκια, Σελήνια, Σατερλί, Ρέστη, Ηλιακτή, Βασιλικά, Αγ. Γιώργης κ.α.

Δήμος Σαλαμίνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο δήμος Σαλαμίνας

Το νησί της Σαλαμίνας χωριζόταν αρχικά σε δύο δήμους, τον δήμο Σαλαμίνας που ιδρύθηκε το 1835 ( 30.962 κ. ) και τον δήμο Αμπελακίων που ιδρύθηκε το 1998 ( 7.060 κ. ). Οι δύο δήμοι διατηρήθηκαν μέχρι τον Νοέμβριο του 2010 οπότε συγκρότησαν τον ενιαίο Δήμο Σαλαμίνας, όπως προβλέπεται από το νόμο Καλλικράτης, για την τοπική αυτοδιοίκηση.[16]

Αξιοθέατα της Σαλαμίνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα αξιοθέατα του νησιού περιλαμβάνουν κυρίως θρησκευτικά μνημεία, όπως το Μοναστήρι της Παναγίας Φανερωμένης, και μερικά ανοιχτά θέατρα όπως το Ευριπίδειο θέατρο.

Κτήριο Έτος κατασκευής Τοποθεσία
Μοναστήρι Φανερωμένης 17ος αιώνας Φανερωμένη (είναι αγιογραφημένη από τον Γεώργιο Μάρκου, από το Άργος και περιλαμβάνει 3.500 μορφές. Εκεί βρίσκεται και ο τάφος του οπλαρχηγού Γιάννη Γκούρα).
Εκκλησία Αγίου Γεωργίου 1450 Άγιος Γεώργιος
Ευριπίδειο θέατρο 1993 στα προάστια της πόλης της Σαλαμίνας ( στο λόφο Πατρίς )
Εκκλησία Παναγίας Ελευθερώτριας 1998 Λόφος Πατρίς
Εκκλησία Αγίου Δημητρίου 1806 πόλη Σαλαμίνας (περιλαμβάνοντας αγιογραφίες του Π. Λεμπέση και τον τάφο του Καραϊσκάκη, άμβωνα και δεσποτικό του Γιαννούλη Χαλεπά )
Σπήλαιο Ευριπίδη 450 π.Χ. Περιστέρια
Οικία Άγγελου Σικελιανού 1878 Φανερωμένη. Ο Άγγελος Σικελιανός έζησε εκεί (σταδιακά) από τον Αύγουστο του 1933 έως το Μάρτιο του 1950.
O Πέτρινος Φάρος 1901 στο ακροτήρι Κόγχη, πλησίον του οικισμού "Περιστέρια"
Η προτομή του Γεωργίου Καραϊσκάκη 1927 στο κέντρο της πόλης, στην περιοχή Βουρκάρι
Οι Ανεμόμυλοι 18 αιώνας στα προάστια της πόλης (στο λόφο Αγίου Νικολάου απέναντι από το λόφο Πατρίς )
Ξωκκλήσι του προφήτη Ηλία 20ος αιώνας πόλη Σαλαμίνας (στον πέτρινο λόφο του προφήτη Ηλία, απέναντι από το λόφο Πατρίς)
Παρεκκλήσι Αγίου Γρηγορίου 12ος αιώνας Ψιλή Άμμος
Το μικρό πέτρινο θεατράκι 1990 Σελήνια
Το νέο Δημαρχιακό Μέγαρο Σαλαμίνας 2000 πόλη Σαλαμίνας
Το Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου των Λεμονίων 17ος αιώνας στη νότια Σαλαμίνα ( κοντά στα Κανάκια )
Το παρεκκλήσι του Αγίου Ιωάννη του Καλυβίτη 10ος αιώνας στη νότια Σαλαμίνα, εντός πευκόφυτου δάσους κοντά στην περιοχή των Κανακίων. Το πρώτο εκκλησάκι που φτιάχτηκε πάνω στο νησί.
Tο Μουσείο Λαογραφίας και Τέχνης της Σαλαμίνας 2000 στεγάζεται στο Δημαρχείο Σαλαμίνας
Το Αρχοντικό της Οικογένειας Γαλέου 19ος αιώνας πόλη Σαλαμίνας
Εκκλησία Αγίου Μηνά ( Μητρόπολη Σαλαμίνας ) 1869 πόλη Σαλαμίνας ( περιλαμβάνει αγιογραφίες του Αθανασίου Σούτσου, ο άμβωνας και το δεσποτικό είναι του Γιαννούλη Χαλεπά )
Δημαρχείο Αμπελακίων 1999 Αμπελάκια
Αρχαιολογικό μουσείο 1826 πόλη Σαλαμίνας . Βρίσκεται στο κέντρο της πόλης και στέγαζε το 1ο δημοτικό σχολείο Σαλαμίνας μέχρι το 1981 που παραχωρήθηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού και σήμερα στεγάζει το Αρχαιολογικό μουσείο.

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο ποδόσφαιρο η Σαλαμίνα εκπροσωπείται από τέσσερις ποδοσφαιρικούς συλλόγους, τον Αίαντα, τον Αμπελακιακό, την Α.Ε.Σαλαμίνας και τους Σαλαμινομάχους. O Αίας Σαλαμίνας ιδρύθηκε στις 17 Φεβρουαρίου 1931 και αγωνίζεται στο τοπικό πρωτάθλημα. Έχει ως έδρα το Δημοτικό στάδιο Σαλαμίνας και Σύμβολο της είναι ο ήρωας της μυθολογίας Αίας ο Τελαμώνιος, από τον οποίο πήρε και το όνομά της. Η καλύτερη φάση της ομάδας εντοπίζεται από το τέλος της δεκαετίας του 50' ως και τις αρχές του 70' καθώς αγωνιζόταν στην Β' Εθνική κατηγορία ποδοσφαίρου. Οι Σύλλογοι Αμπελακιακός, Α.Ε Σαλαμίνας και Σαλαμινομάχοι είναι ερασιτεχνικές ομάδες ποδοσφαίρου με έδρα την Σαλαμίνα και αγωνίζονται στην Α' Κατηγορία Πειραιά.

Ο Ναυτικός Αθλητικός Όμιλος Σαλαμίνας διαθέτει τεράστιες διακρίσεις στην Ιστιοπλοΐα, την Κωπηλασία και το Κανόε καγιάκ. Η Ολυμπία Βιέννη με την Γεωργία Παπαδημητρίου το 1990 κατέκτησαν το Ασημένιο Μετάλλιο στο Διπλό Νεανίδων του 56ου Πανελληνίου Πρωταθλήματος στον Λαγκαδά. Ο Λευτέρης με τον Γιώργο Κόνσολα κατέκτησαν την 4ή Θέση στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα U23 του 2009 το οποίο διεξήχθη στο Racice της Τσεχίας. Ενώ το 2011 Ο Λευτέρης Κόνσολας με τον Παναγιώτη Μαγδανή κατέκτησαν το Ασημένιο Μετάλλιο στο Πανευρωπαικό Πρωτάθλημα στην Φιλιπούπολη της Βουλγαρίας.[17]


Η Σαλαμίνα διαθέτει επίσης ομάδες Μπάσκετ, Βόλεϊ, Χάντμπολ, και Πινγκ πονγκ από τον Αθλητικό Όμιλο Σαλαμίνας Τελαμών,[18] και ομάδα Τέννις από τον Όμιλο Αντισφαίρισης Σαλαμίνας.[19]

Πληθυσμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χρονολογία Πληθυσμός Σαλαμίνας Πληθυσμός Πρωτεύουσας
1981
25.215
5.143[εκκρεμεί παραπομπή]
1991
27.582
6.316[εκκρεμεί παραπομπή]
2001[20]
37.091
24.446
2011[21]
39.220
25.370

Περιοχές και οικισμοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προσωπικότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μυθικά και ιστορικά πρόσωπα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αίας, μυθικός βασιλιάς της Σαλαμίνας
  • Τελαμώνας, βασιλιάς του νhσιού, πατέρας του Αίαντα και του Τεύκρου
  • Τεύκρος, ετεροθαλής αδελφός του Αίαντα, ιδρυτής της Σαλαμίνας της Κύπρου
  • Κυχρέας, πρώτος βασιλιάς της Σαλαμίνας
  • Ευριπίδης (480 π.Χ. - 406 π.Χ.), τραγικός ποιητής

Σύγχρονες προσωπικότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Πολυχρόνης Λεμπέσης (1848-1913), ζωγράφος της Σχολής του Μονάχου.
  • Θεόδωρος Δ. Πάγκαλος (1878-1952), στρατηγός, βουλευτής, υπουργός, πρόεδρος της Κυβέρνησης και δικτάτορας.
  • Άγγελος Σικελιανός (1884-1951), νεοέλληνας ποιητής, έζησε στη Σαλαμίνα από το 1933 έως 1950 με την σύζυγό του Άννα, σε ένα σπιτάκι απέναντι από το Μοναστήρι της Παναγίας Φανερωμένης, όπου σήμερα είναι Μουσείο.

Τοπικές εφημερίδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • SALAMINA-PRESS
  • Ανατροπές
  • Η Νέα Σαλαμίνα
  • Νέο Ήθος
  • Ενότητα
  • Άποψη
  • Η Φωνή της Σαλαμίνας
  • Παλμός της Σαλαμίνας
  • Αθλητικοί Παλμοί
  • Πολίτης με Δικαίωμα
  • Σαλαμινία
  • Σαλαμινιακή Πρωτοπορία
  • Τα Νέα του Πειραιά και του Σαρωνικού
  • 30 ημέρες της Σαλαμίνας
  • Sports Week Σαλαμίνας

Εικόνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αδελφοποιημένες Πόλεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ιστότοπος Δήμου Σαλαμίνας
  2. Απογραφή πληθυσμού 2011
  3. 3,0 3,1 Κατάλογος νησιών της ελλάδας ανά πληθυσμιακή πυκνότητα
  4. Επιχειρησιακό σχέδιο δήμου Σαλαμίνας 2011-2014 σελ. 35
  5. Λώλος Γιάννος, Σαλαμίνα, στο Βλαχόπουλος Ανδρέας (επιμ.), Αρχαιολογία-νησιά του Αιγαίου,εκδ.Μέλισσα, Αθήνα, 2005, σελ.176
  6. Λάμπρου, σελ. 36-37
  7. Λάμπρου, σελ. 37
  8. "Θεμιστοκλής", 100 Μεγάλοι Έλληνες, Εκδόσεις Σκάι
  9. "Η Ναυμαχία στη Σαλαμίνα", Εκδόσεις Μ. Πεχλιβανίδη & Σία
  10. Hanson, pp12–60
  11. Αρχαιολογικό μουσείο Σαλαμίνας, naftemporiki.gr
  12. Μετρολογικό ανάγλυφο στη Σαλαμίνα, Arxaiologia.gr
  13. Σπήλαιο του Ευριπίδη, Επίσημη ιστοσελίδα Δήμου Σαλαμίνας
  14. Άβακας, βικιπαίδεια
  15. Στοιχεία της Eurostat για την επιβατική κίνηση Δημοσίευση στα Νέα, τις 20/02/2010
  16. Σχέδιο νόμου Καλλικράτης
  17. Ναυτικός Αθλητικός Όμιλος Σαλαμίνας
  18. Αθλητικός Όμιλος Σαλαμίνας Τελαμών
  19. Όμιλος Αντισφαίρισης Σαλαμίνας
  20. Απογραφή 2001
  21. Απογραφή 2011

Αναφορές και πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αντιπλοίαρχος (Ο) Αθ. Τσιλιβίγκος ΠΝ Σαλαμίνα, Μονή Φανερωμένης και ο Πρώτος Ναύσταθμος 1878-1881, Εκδόσεις Ίανθος , 2005
  • Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, λήμμα Σαλαμίνα, 1996, τόμος 53ος, σελ 74
  • Μ.Παλέρμου, Η Σαλαμίνα μέσα από το πέρασμα των αιώνων, περιοδικό 'Ερευνα, τεύχος Ιουλ - Αυγ 2001, σελ 83 & 84
  • Τ.Καραντής, Οι Αρβανίτες και τα Αρβανίτικα στη Σαλαμίνα, περιοδικό Έρευνα, τεύχος Ιουλ - Αυγ 2001, σελ 39
  • Θ.Παντελή, Σαλαμίνα. Πορεία μέσα στο χρόνο, Εκδόσεις Ιωλκός, 2003, σελ 88
  • Σ.Καργάκου, Γενική Ιστορία, Εκδόσεις Gutenberg, 1976, σελ 565
  • Λεκάκης Γ. "Οι κλεμμένες αρχαιότητες της Σαλαμίνος", στο περιοδικό "Ελληνόραμα", τ. Μαΐου-Ιουνίου 2013.
  • Επαγγελματικός Οδηγός Σαλαμίνας 2006 - 2007
  • Σπυρίδων Λάμπρου, Ιστορικά μελετήματα, Εν Αθήναις, Εκ του τυπογραφείου «ο Παλαμήδης», 1884
  • Λώλος Γιάννος, Σαλαμίνα, στο Βλαχόπουλος Ανδρέας (επιμ.), Αρχαιολογία-νησιά του Αιγαίου,εκδ.Μέλισσα, Αθήνα, 2005, σελ.176-181

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει λήμμα που έχει σχέση με το λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα

Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]