Σαλαμίνα

Σαλαμίνα
Η Σαλαμίνα από το δορυφόρο
Γεωγραφία
Αρχιπέλαγος	Αιγαίο Πέλαγος
Σύμπλεγμα	Νησιά Αργοσαρωνικού
Έκταση	95 τ.χλμ
Υψηλότερη Κορυφή	Όρος Μαυροβούνι (375 μ)
Χώρες
	Ελλάδα
Περιφέρεια	Αττικής
Νομός	Αττικής
Πρωτεύουσα	Σαλαμίνα (πόλη)
Δημογραφικά Χαρακτηριστικά
Πληθυσμός	38.022 (απογραφής 2001)
Ιστότοπος
www.salamina.gr

Η Σαλαμίνα, γνωστή από την αρχαιότητα και ως Κούλουρη, ονομασία που προέρχεται από το ακρωτήριο Κόλουρις άκρα, (σήμερα Πούντα), στο οποίο ήταν χτισμένη η αρχαία πόλη και το λιμάνι του 4ου αιώνα π.Χ., είναι το μεγαλύτερο νησί του Σαρωνικού Κόλπου. Βρίσκεται ΒΔ. του Σαρωνικού Κόλπου και έναντι του Κόλπου της Ελευσίνας (νοτιοδυτικά του νομού Αττικής). Πρωτεύουσά της είναι η ομώνυμη πόλη. Η έκτασή της είναι 95 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Είναι η πατρίδα του ομηρικού βασιλιά Αίαντα του Τελαμώνιου και του τραγικού ποιητή Ευριπίδη. Επίσης είναι η πατρίδα του μουσικού του δημοτικού τραγουδιού Γιώργου Παπασιδέρη, του ζωγράφου Πολυχρόνη Λεμπέση, που σπούδασε στη περίφημη Σχολή του Μονάχου , του θεατρικού συγγραφέα Δημήτρη Μπόγρη της τραγουδίστριας Βούλας Πάλλα και πολλών άλλων διασημοτήτων.

Η Σαλαμίνα έγινε διεθνώς γνωστή από την ομώνυμη Ναυμαχία που συνέβη το 480 π.Χ., που έδωσαν οι αρχαίοι Έλληνες σταματώντας την Περσική Αυτοκρατορία να εισχωρήσει στην Ευρώπη. Στην Σαλαμίνα ο μεγάλος νεοέλληνας ποιητής Άγγελος Σικελιανός έμεινε σε ένα σπιτάκι από το 1933 έως το 1950, απέναντι από το Μοναστήρι της Φανερωμένης. Ο θρυλικός αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης, Γεώργιος Καραϊσκάκης είχε το στρατηγείο του στην παραλία της Σαλαμίνας, προστάτης του ήταν ο Άγιος Δημήτρης γι' αυτό και τελευταία του επιθυμία ήταν να θαφτεί στο νησί. Στις ΒΑ. ακτές της νήσου βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του Ναυστάθμου Σαλαμίνας.

Ονομασία

Σύμφωνα με τη μυθολογία, το νησί πήρε την ονομασία του από τη νεράιδα Σαλαμίνα που είχε πατέρα τον θεό Ασωπό, μητέρα την Μετώπη, αδελφή τη νεράιδα Αίγινα και σύζυγό το θεό της θάλασσας Ποσειδώνα. Το όνομα Σαλαμίς μαρτυρείται ήδη στο ομηρικό έπος (Ιλιάς Β, 557-558) Κατά την αρχαιότητα και σύμφωνα με το ιστορικό γεωγράφο Στράβωνα η Σαλαμίνα ήταν γνωστή με τις ονομασίες Σκιράς ( από τον ήρωα Σκίρο ), Πιτυούσα (πίτυς = πεύκο) από τα πολλά πεύκα που υπήρχαν και Κυχρεία από τον Κυχρέα, ο οποίος ήταν γιος της νεράιδας Σαλαμίνας . Ο Κυχρέας έγινε ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Σαλαμίνας, όταν την απάλλαξε από έναν φοβερό δράκοντα, που την καταδυνάστευε και λεηλατούσε. Άλλες παραδόσεις συνδέουν το Κυχρέα με ένα ιερό φίδι, όπου βοήθησε τον ελληνικό στόλο κατά τη διάρκεια Ναυμαχίας της Σαλαμίνας, προκαλώντας σύγχυση στα περσικά πλοία. Το νησί είναι επίσης γνωστό ήδη από την αρχαιότητα και με την ονομασία Κούλουρη, που προέρχεται από το ακρωτήριο "Κόλουρις άκρα" (σήμερα Πούντα), στο οποίο ήταν χτισμένη η αρχαία πόλη και το λιμάνι του 4ου αιώνα π.Χ.

Σύμφωνα με τον Σπυρίδωνα Λάμπρο, το όνομα Σαλαμίνα δεν είναι ελληνικό. Το συναντάμε και στην Κύπρο, η οποία είχε στενότατη επικοινωνία με την Φοινίκη. Επίσης, το γεγονός ότι στο νησί συναντάμε την λατρεία του «Δία Επικοίνιου» (Ba-al Shalam), και η θέση του νησιού απέναντι κόλπου ξηράς, γίνεται φανερό ότι έχει σημιτική ρίζα και σημαίνει «ειρήνη» και «τόπος ειρήνης».

Ιστορία

Μυθική εποχή

Στους αρχαιότατους χρόνους το νησί υπήρξε αυτόνομο Μυκηναϊκό βασίλειο με βασιλείς από τον οίκο των Αιακιδών (ο Αιακός ήταν μυθικός βασιλιάς της Αίγινας γιος του Δία και της νεράιδας Αίγινας) . Γνωστός βασιλιάς αυτού του οίκου ήταν ο Τελαμώνας, γιος του Αιακού. Σύμφωνα με τη μυθολογία ο Τελαμώνας έφυγε από την Αίγινα, διότι είχε δολοφονήσει τον ετεροθαλή αδερφό του Φώκο και πήγε στη Σαλαμίνα, όπου νυμφεύτηκε την κόρη του Κυχρέα, Γλαύκη και έγινε βασιλιάς της Σαλαμίνας. Από το γάμο τους δεν απέκτησαν παιδιά . Μετά τον θάνατο της Γλαύκης, ο Τελαμώνας νυμφεύτηκε δύο γυναίκες, την Ερίβοια και την Ησιόνη. Με την πρώτη απέκτησε τον Αίαντα όπου σημαίνει αετός, ενώ με τη δεύτερη τον Τεύκρο .

Στον τρωικό πόλεμο ο Αίαντας έλαβε μέρος με 12 καράβια μαζί με τον Τεύκρο. Μετά το θάνατο του Αίαντα στην Τροία, ο Τεύκρος γύρισε στη Σαλαμίνα, αλλά οργισμένος και θυμωμένος ο πατέρας του Τελαμώνας τον έδιωξε από το νησί, γιατί δεν εκδικήθηκε το χαμό του αδερφού του και δεν έφερε τα λείψανά του στην πατρίδα του. Ο Τεύκρος με τους συντρόφους του έφτασε με πλοία στις ανατολικές ακτές της Κύπρου, όπου και ίδρυσε πόλη, την οποία και ονόμασε Σαλαμίνα εις μνήμη της γενέτειράς του. Η πόλη αυτή μετέπειτα ονομάστηκε Κωνσταντία και βρίσκεται περίπου στον χώρο της σημερινής κατεχόμενης Αμμοχώστου.

Η αυτονομία της νήσου Σαλαμίνας καταργήθηκε, όταν ο Φιλαίος (ή και Φίλαιος), εγγονός του Αίαντα και γιος του Ευρυσάκη, παρέδωσε το νησί στην κυριαρχία των Αθηναίων. Για την πράξη του αυτή, οι Αθηναίοι τον αναγνώρισαν ως Αθηναίο πολίτη.

Η κατάκτηση από τους Μεγαρείς

Ευριπίδης

Η Σαλαμίνα ανήκε στους Μεγαρείς, από το 640 π. Χ. έως το 570 π.Χ. Την περίοδο εκείνη ο Αθηναίος νομοθέτης Σόλωνας έγραψε την πολεμική ελεγεία με τίτλο Σαλαμίς, με απώτερο στόχο να διεγείρει τον πατριωτισμό των συμπολιτών του, ώστε να ανακαταλάβουν το νησί. Τελικά και μετά από εικοσαετή πόλεμο, μεταξύ Αθηναίων και Μεγαρέων, η Σαλαμίνα περιήλθε εκ νέου στην κυριαρχία των Αθηναίων μέχρι το έτος 318 π.Χ.

Ναυμαχία της Σαλαμίνας

Η ναυμαχία της Σαλαμίνας διεξήχθη στις 22 Σεπτεμβρίου του 480 π.Χ, μεταξύ των αρχαίων ελληνικών πόλεων-κρατών και της Περσικής Αυτοκρατορίας. Αποτέλεσε σημαντική σύγκρουση της δεύτερης περσικής εισβολής στην Ελλάδα, η οποία άρχισε το 480 π.Χ.

Στη μάχη των Θερμοπυλών, η οπισθοφυλακή των Ελλήνων διαλύθηκε, ενώ στη ναυμαχία του Αρτεμισίου οι Έλληνες υπέστησαν βαριές απώλειες και υποχώρησαν μετά την ήττα στις Θερμοπύλες. Αυτό επέτρεψε στους Πέρσες να καταλάβουν τη Βοιωτία και την Αττική. Οι Σύμμαχοι ετοιμάστηκαν να υπερασπιστούν τον Ισθμό της Κορίνθου καθώς ο στόλος αποσύρθηκε στο κοντινό νησί της Σαλαμίνας.

Παρά την αριθμητική υπεροχή του αντιπάλου, ο Θεμιστοκλής έπεισε τους Έλληνες συμμάχους να ξαναντιμετωπίσουν σε μάχη τον περσικό στόλο, με την ελπίδα ότι η νίκη θα απέτρεπε περαιτέρω θαλάσσιες επιχειρήσεις κατά της Πελοποννήσου. Ο Πέρσες βασιλιάς Ξέρξης Α' ήταν επίσης αποφασισμένος για την τελική σύγκρουση. Ως αποτέλεσμα του τεχνάσματος του Θεμιστοκλή, ο περσικός στόλος έπλευσε για τα Στενά της Σαλαμίνας και προσπάθησε να κλείσει και τις 2 εισόδους. Στον περιορισμένο χώρο των Στενών της Σαλαμίνας οι μεγάλοι αριθμοί των περσικών πλοίων ήταν πρόβλημα, καθώς τα πληρώματά τους δεν μπορούσαν να πολεμήσουν με ελιγμούς. Αξιοποιώντας την ευκαιρία, ο ελληνικός στόλος διαμορφώθηκε σε μια γραμμή και πέτυχε σημαντική νίκη, καταστρέφοντας 300 περσικά πλοία.

Ως αποτέλεσμα ο Ξέρξης υποχώρησε στην Ασία με το μεγαλύτερο μέρος του στρατού του και, τον επόμενο χρόνο, τα απομεινάρια του περσικού στρατού ηττήθηκαν αποφασιστικά στη μάχη των Πλαταιών. Οι μάχες στη Σαλαμίνα και στις Πλαταιές σηματοδότησαν την αρχή της νέας φάσης των Ελληνο-Περσικών Πολέμων - οι ελληνικές πόλεις άρχισαν την αντεπίθεση. Μερικοί ιστορικοί πιστεύουν ότι σε περίπτωση περσικής νίκης θα σταματούσε η ανάπτυξη της Αρχαίας Ελλάδας, καθώς και του δυτικού πολιτισμού, και οδηγούνται στο συμπέρασμα ότι η Σαλαμίνα ήταν μια από τις πιο σημαντικές μάχες στην ανθρώπινη ιστορία.

Ελληνιστική εποχή

Το 318 π.Χ., η Σαλαμίνα καταλήφθηκε από τους Μακεδόνες και συγκεκριμένα από τον Κάσσανδρο, έναν από τους επιγόνους του Μ. Αλεξάνδρου. Αρκετά χρόνια αργότερα, το 229 π.Χ., ο αρχηγός της Αχαϊκής Συμπολιτείας, Άρατος, την παρέδωσε εκ νέου στους Αθηναίους . Από τότε η Σαλαμίνα ακολούθησε, κατά κανόνα, την τύχη της Αθήνας και της υπόλοιπης Ελλάδας σ΄ όλες της φάσεις της πολυκύμαντης ιστορίας της (ρωμαϊκοί χρόνοι, βυζαντινή περίοδος, Φραγκοκρατία, Τουρκοκρατία).

Ρωμαϊκή - Πρωτοβυζαντινή περίοδος (2ος αι. π.Χ. - 7ος αι. μ.Χ.)

Σύμφωνα με τον περιηγητή της αρχαιότητας, Παυσανία, στην εποχή του (τέλη του 2ου μ.Χ. αι.) η αρχαία πόλη της Σαλαμίνας (σημερινά Αμπελάκια) είχε εγκαταλειφθεί καθόσον ο ίδιος διαπίστωσε ερείπια στην Αγορά της. Οι κάτοικοι που την εγκατέλειψαν, εγκαταστάθηκαν σ΄ άλλα σημεία του νησιού. Από τα υπάρχοντα αρχαιολογικά στοιχεία της Σαλαμίνας, τεκμαίρεται η ύπαρξη δύο οικισμών κατά τη διάρκεια αυτής της χιλιετίας: ενός στη νότια πλευρά εκεί, όπου σήμερα ευρίσκεται το χωριό Αιάντειο και ενός άλλου στη βόρεια πλευρά στη θέση, όπου είναι η σημερινή πόλη της Σαλαμίνας. Αξιομνημόνευτο είναι το γεγονός ότι, επί εποχής Ιουστινιανού (527-565), η Σαλαμίνα κατατασσόταν μεταξύ των πόλεων της βυζαντινής αυτοκρατορίας.

9ος αι. - 12ος αι.

Χαρακτηριστικό στοιχείο αυτής της περιόδου αποτελεί, όχι μόνο για τη Σαλαμίνα αλλά και γι΄ όλο τον ελλαδικό χώρο, η ύπαρξη «τοπικών δυναμικών αρχόντων - γαιοκτημόνων, που εκμεταλλεύονταν τη γη, δημιουργώντας τοπικούς χώρους εξουσίας, η οποία είτε τους αποδόθηκε με αυτοκρατορική παραχώρηση (πρόνοιες), είτε οι ίδιοι την οικειοποιήθηκαν με άλλο τρόπο».

13ος αι. - 14ος αι.

Μετά το τέλος της Δ΄ Σταυροφορίας (1202-1204) και την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους, η Σαλαμίνα περιήλθε στην κυριαρχία των Βενετών και το έτος 1294 παραδόθηκε από το Γκυ Β' ντε λα Ρος στον άρχοντα της Ευβοίας, τον Βονιφάτιο από τη Βερόνα. Στην περίοδο εκείνη ανάγεται το κτίσιμο του καθολικού της Μονής Φανερωμένης. Στη συνέχεια, και κατά τη διάρκεια του 14ου αιώνα, η Σαλαμίνα περιήλθε διαδοχικά στην κυριαρχία των Καταλανών (1311), της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (1319), των Καταλανών εκ νέου (1350) και του Φλωρεντινού οίκου των Ατσαγιόλι (1388). Στα τέλη του 14ου αιώνα αποικίστηκε από Αρβανίτες.

15ος αι. - 19ος αι.

To Μοναστήρι της Παναγίας Φανερωμένης

Λίγα χρόνια μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τον Μωάμεθ Β΄ (1453), οι Τούρκοι κυρίευσαν τη Σαλαμίνα (1462). Επί Τουρκοκρατίας, η κοινωνική και οικονομική ζωή ατόνησε στη Σαλαμίνα, που αποκαλείται έκτοτε Κούλουρη. Τα ιστορικά στοιχεία για τα πρώτα διακόσια χρόνια αυτής της περιόδου (1450-1650) είναι ελάχιστα έως ανύπαρκτα. Στα μέσα του 17ου αιώνα επισκέφθηκαν τη Σαλαμίνα δύο σημαντικές προσωπικότητες. Το 1670 ο Μεγαρίτης θεοσεβής Λάμπρος Κανέλλος (μετέπειτα Όσιος Λαυρέντιος), ο οποίος επανίδρυσε, ή κατ΄ άλλους ανακαίνισε, το καθολικό της Μονής Φανερωμένης και το 1674 ο Άγγλος πρόξενος Τζίν Σιρόντ (Jean Siraud). Ο τελευταίος, σε σχετική έκθεσή του, έγραφε: «Επάνω στο νησί υπάρχουν τρία χωριά: το ένα ονομαζόμενο Κούλουρη (σημερινή πόλη Σαλαμίνας), το άλλο Μητρόπολη (πρόκειται περί του Αιαντείου) και το Αμπελάκι. Σ΄ όλο το νησί δεν υπάρχουν παρά εξακόσιες ψυχές, εν μέρει Έλληνες εν μέρει Αρβανίτες». Λίγα χρόνια αργότερα, το 1688, ο ελληνικός πληθυσμός της νήσου ενισχύθηκε με την αναγκαστική μετακίνηση αθηναϊκών οικογενειών από την Αθήνα προς τη Σαλαμίνα, λόγω της παρουσίας σ΄ ολόκληρη την Αττική των Ενετών με επικεφαλής το Φραγκίσκο Μοροζίνη. Η μετακίνηση αυτή έδωσε πνοή ανάπτυξης και προόδου στο νησί, δημιουργώντας κατ΄ αυτό τον τρόπο τις προϋποθέσεις για τη συμμετοχή της Σαλαμίνας στα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δρώμενα εκείνης της εποχής. Μιας εποχής, όπου οι δραστηριότητες του νεοελληνικού διαφωτισμού οδήγησαν στην πνευματική αφύπνιση του ελληνικού γένους, που είχε ως αποτέλεσμα την Επανάσταση του 1821 και την απελευθέρωση των Ελλήνων από τον οθωμανικό ζυγό. Απόρροια αυτής της ανάπτυξης ήταν η Σαλαμίνα, κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα, να διαθέτει αρκετά μικρά πλοιάρια. Πολλά απ΄ αυτά έλαβαν μέρος στην Ελληνική επανάσταση του 1769-70, που εκδηλώθηκε μετά από υποκίνηση των Ρώσων και έμεινε γνωστή στην ιστορία ως Ορλωφικά . Παρ΄ όλη την ατυχή έκβαση των Ορλωφικών, ο ατρόμητος αγωνιστής εκείνης της περιόδου Μητρομάρας συνέχισε μόνος του τον αγώνα της ανεξαρτησίας και το Φεβρουάριο του 1771 ύψωσε στη Σαλαμίνα τη ρωσική σημαία της επανάστασης.

Στην πρώιμη και ατελέσφορη αυτή προσπάθεια αποτίναξης του οθωμανικού ζυγού, το μοναδικό επίτευγμα ήταν η καταστροφή του τουρκικού στόλου στο Τσεσμέ (1770) από το ρωσικό ναυτικό, γεγονός που ανάγκασε τους Οθωμανούς να υπογράψουν το 1774 τη συνθήκη του Κιουτσούκ - Καϊναρτζή.

Η σύγχρονη Σαλαμίνα

Ο εγγεγραμμένος πληθυσμός του νησιού της Σαλαμίνας ήταν 38.022 το 2001. Το νησί της Σαλαμίνας χωριζόταν σε δύο δήμους, τον δήμο Σαλαμίνας που ιδρύθηκε το 1835 ( 30.962 κ. ) και τον δήμο Αμπελακίων που ιδρύθηκε το 1998 ( 7.060 κ. ). Οι δύο δήμοι διατηρήθηκαν μέχρι τον Νοέμβριο του 2010 οπότε συγκρότησαν τον ενιαίο Δήμο Σαλαμίνας, όπως προβλέπεται από το νόμο Καλλικράτης, για την τοπική αυτοδιοίκηση. Κάθε καλοκαιρινή περίοδο στο πάνω από 300.000 τουρίστες επισκέπτονται το νησί. Για μπάνιο προσφέρονται οι περιοχές Περιστέρια, Αιάντειο, Κανάκια, Σελήνια, Σατερλί, Ρέστη, Ηλιακτή, Βασιλικά, Αγ. Γιώργης κ.α. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για την επιβατική κίνηση στα λιμάνια της Ευρώπης, to 2008 και το 2009, τα Παλούκια της Σαλαμίνας βρίσκονται στη δεύτερη θέση της λίστας και το Πέραμα στην τρίτη θέση.

Δήμος Σαλαμίνας

Ο δήμος Σαλαμίνας

Ο νέος δήμος Σαλαμίνας που συστάθηκε με το πρόγραμμα Καλλικράτης θα περιλαμβάνει ολόκληρο το νησί της Σαλαμίνας. Προέκυψε από τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Σαλαμίνας και Αμπελακίων.

Αξιοθέατα της Σαλαμίνας

Τα αξιοθέατα του νησιού περιλαμβάνουν κυρίως θρησκευτικά μνημεία, όπως το Μοναστήρι της Παναγίας Φανερωμένης, και μερικά ανοιχτά θέατρα όπως το Ευριπίδειο θέατρο.

Κτήριο	Έτος κατασκευής	Τοποθεσία
Μοναστήρι Φανερωμένης	17ος αιώνας	Φανερωμένη (είναι αγιογραφημένη από τον Γεώργιο Μάρκου, από το Άργος και περιλαμβάνει 3.500 μορφές. Εκεί βρίσκεται και ο τάφος του οπλαρχηγού Γιάννη Γκούρα).
Εκκλησία Αγίου Γεωργίου	1450	Άγιος Γεώργιος
Ευριπίδειο θέατρο	1993	στα προάστια της πόλης της Σαλαμίνας ( στο λόφο Πατρίς )
Εκκλησία Παναγίας Ελευθερώτριας	1998	Λόφος Πατρίς
Εκκλησία Αγίου Δημητρίου	1806	πόλη Σαλαμίνας (περιλαμβάνοντας αγιογραφίες του Π. Λεμπέση και τον τάφο του Καραϊσκάκη, άμβωνα και δεσποτικό του Γιαννούλη Χαλεπά )
Σπήλαιο Ευριπίδη	450 π.Χ.	Περιστέρια
Οικία Άγγελου Σικελιανού	1878	Φανερωμένη. Ο Άγγελος Σικελιανός έζησε εκεί (σταδιακά) από τον Αύγουστο του 1933 έως το Μάρτιο του 1950.
Πέτρινος Φάρος	1901	Περιστέρια
Η προτομή του Γ. Καραϊσκάκη	1927	στο κέντρο της πόλης, στην περιοχή Βουρκάρι
Οι Μύλοι	18 αιώνας	στα προάστια της πόλης ( στον λόφο Αγίου Νικολάου απέναντι από το λόφο Πατρίς )
Ξωκκλήσι του προφήτη Ηλία	20ος αιώνας	πόλη Σαλαμίνας ( στον πέτρινο λόφο του προφήτη Ηλία, απέναντι από το λόφο Πατρίς)
Παρεκκλήσι Αγίου Γρηγορίου	12ος αιώνας	Ψιλή Άμμος
Το μικρό πέτρινο θεατράκι	1990	Σελήνια
Το νέο Δημαρχιακό Μέγαρο Σαλαμίνας	2000	πόλη Σαλαμίνας
Το Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου των Λεμονίων	17ος αιώνας	στη νότια Σαλαμίνα ( κοντά στα Κανάκια )
Το παρεκκλήσι του Αγίου Ιωάννη του Καλυβίτη	10ος αιώνας	στη νότια Σαλαμίνα ( κοντά στα Κανάκια )Το πρώτο εκκλησάκι που φτιάχτηκε πάνω στο νησί.
Tο Μουσείο Λαογραφίας και Τέχνης της Σαλαμίνας	2000	στεγάζεται στο Δημαρχείο Σαλαμίνας
Το Αρχοντικό της Οικογένειας Γαλέου	19ος αιώνας	πόλη Σαλαμίνας
Εκκλησία Αγίου Μηνά ( Μητρόπολη Σαλαμίνας )	1869	πόλη Σαλαμίνας ( περιλαμβάνει αγιογραφίες του Αθανασίου Σούτσου, ο άμβωνας και το δεσποτικό είναι του Γιαννούλη Χαλεπά )
Δημαρχείο Αμπελακίων	1999	Αμπελάκια
Αρχαιολογικό μουσείο	1826	πόλη Σαλαμίνας . Βρίσκεται στο κέντρο της πόλης και στέγαζε το 1ο δημοτικό σχολείο Σαλαμίνας μέχρι το 1981 που παραχωρήθηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού και σήμερα στεγάζει το Αρχαιολογικό μουσείο.

Αθλητισμός

Η Σαλαμίνα έχει τέσσερις ποδοσφαιρικούς συλλόγους τον Αίαντα, τον Αμπελακιακό , την Α.Ε.Σαλαμίνας και τους Σαλαμινομάχους.

O Αίας ήταν πολύ καλή ομάδα τις δεκαετίες του '60 και του '70 . Την αγωνιστική περίοδο 2006 - 2007 ο σύλλογος εξασφάλισε την άνοδό του στο πρωτάθλημα της Γ΄ Εθνικής Κατηγορίας. Οι άλλοι δύο σύλλογοι συμμετέχουν στα τοπικά πρωταθλήματα της Περιφέρειας του Πειραιά.

Ο Αμπελακιακός είναι ερασιτεχνική ομάδα ποδοσφαίρου με έδρα την Σαλαμίνα. Αγωνίζεται στην Α' Κατηγορία Πειραιά.

Η Σαλαμίνα έχει επίσης μικρούς συλλόγους μπάσκετ, βόλλεϊ, τέννις, χάντμπολ και κωπηλασίας.

Πληθυσμός

Χρονολογία	Πληθυσμός Δήμου Σαλαμίνας	Πληθυσμός όλου του νησιού	Πληθυσμός Πρωτεύουσας
1981	20,807	25,215	5,143
1991	22,567	27,582	6,316
2001	30,022	37,091	9,259

Διοχέτευση υδάτων

Κατά τους χειμερινούς μήνες και ιδιαίτερα κατά την περίοδο των έντονων βροχοπτώσεων παρουσιάζεται πρόβλημα με τη διοχέτευση των υδάτων της βροχής προς τη θάλασσα, στις περιοχές Βουρκάρι, Παλούκια και Βασιλικά. Οι παραπάνω περιοχές στις 24 Μαΐου και 20 Οκτωβρίου 2007 πλημμύρισαν , με αποτέλεσμα τον εγκλωβισμό ανθρώπων σε οχήματα και τη διακοπή της οδικής κυκλοφορίας του νησιού .

Περιοχές και οικισμοί

Σαλαμίνα Αμπελάκια Παλούκια Άγιος Γεώργιος Αιάντειο Δημητράνι Μπατσί Σελήνια Άνω Βασιλικά Βασιλικά Στενό Ξένο Κακή Βίγλα

Ψιλή Άμμος Ηλιακτή Ζορμπαλά Κανάκια Περιστέρια Σατερλί Κολόνες Κυνοσούρα Περάνι Ρέστη Μπλε Λιμανάκι Άγιος Ιωάννης Μικρό Ντοροτό

Μεγάλο Ντοροτό Αγία Παρασκευή Άγιος Αθανάσιος Νάτο Νήσος Κανάκια

Προσωπικότητες

Μυθικά και ιστορικά πρόσωπα

• Αίας, μυθικός βασιλιάς της Σαλαμίνας
• Τελαμώνας, βασιλιάς του νhσιού, πατέρας του Αίαντα και του Τεύκρου
• Τεύκρος, ετεροθαλής αδελφός του Αίαντα, ιδρυτής της Σαλαμίνας της Κύπρου
• Κυχρέας, πρώτος βασιλιάς της Σαλαμίνας
• Ευριπίδης (480 π.Χ. - 406 π.Χ.), τραγικός ποιητής

Σύγχρονες προσωπικότητες

• Πολυχρόνης Λεμπέσης (1848-1913), ζωγράφος της Σχολής του Μονάχου.
• Θεόδωρος Δ. Πάγκαλος (1878-1952), στρατηγός, βουλευτής, υπουργός, πρόεδρος της Κυβέρνησης και δικτάτορας.
• Άγγελος Σικελιανός(1884-1951), νεοέλληνας ποιητής, έζησε στη Σαλαμίνα από το 1933 έως 1950 με την Άννα, σε ένα σπιτάκι απέναντι από το Μοναστήρι της Παναγίας Φανερωμένης, όπου σήμερα είναι Μουσείο.

Τοπικές εφημερίδες

• Ανατροπές
• Η Νέα Σαλαμίνα
• Νέο Ήθος
• Ενότητα
• Άποψη
• Η Φωνή της Σαλαμίνας
• Παλμός της Σαλαμίνας
• Αθλητικοί Παλμοί
• Πολίτης με Δικαίωμα
• Σαλαμινία
• Σαλαμινιακή Πρωτοπορία
• Τα Νέα του Πειραιά και του Σαρωνικού
• 30 ημέρες της Σαλαμίνας
• Sports Week Σαλαμίνας

Εικόνες

• 

  Η Οικία του Άγγελου Σικελιανού απέναντι από την Ι. Μ. Φανερωμένης.

• 

  Το μεσαιωνικό παρεκκλήσι του Άγιου Ιωάννη του Καλυβίτη

• 

  Πανοραμική θέα της Σαλαμίνας

• 

  Το Αρχοντικό της οικογένειας Γαλέου

• 

  Ο πέτρινος φάρος

• 

  Το Ευριπίδειο θέατρο, πριν από συναυλία

• 

  Η παραλία της Κακή Βίγλας

• 

  Ο Κόλπος της Σαλαμίνας από το Αιάντειο

Αδελφοποιημένες Πόλεις

• Αμμόχωστος, Κύπρος (1998)

Δείτε επίσης

• Ναυμαχία της Σαλαμίνας
• Μονή Φανερωμένης Σαλαμίνας
• Ναύσταθμος Σαλαμίνος

Αναφορές και πηγές

• Αντιπλοίαρχος (Ο) Αθ. Τσιλιβίγκος ΠΝ Σαλαμίνα, Μονή Φανερωμένης και ο Πρώτος Ναύσταθμος 1878-1881, Εκδόσεις Ίανθος , 2005
• Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, λήμμα Σαλαμίνα, 1996, τόμος 53ος, σελ 74
• Μ.Παλέρμου, Η Σαλαμίνα μέσα από το πέρασμα των αιώνων, περιοδικό 'Ερευνα, τεύχος Ιουλ - Αυγ 2001, σελ 83 & 84
• Τ.Καραντής, Οι Αρβανίτες και τα Αρβανίτικα στη Σαλαμίνα, περιοδικό Έρευνα, τεύχος Ιουλ - Αυγ 2001, σελ 39
• Θ.Παντελή, Σαλαμίνα. Πορεία μέσα στο χρόνο, Εκδόσεις Ιωλκός, 2003, σελ 88
• Σ.Καργάκου, Γενική Ιστορία, Εκδόσεις Gutenberg, 1976, σελ 565
• Επαγγελματικός Οδηγός Σαλαμίνας 2006 - 2007
• Σπυρίδων Λάμπρου, Ιστορικά μελετήματα, Εν Αθήναις, Εκ του τυπογραφείου «ο Παλαμήδης», 1884
• Λώλος Γιάννος, Σαλαμίνα, στο Βλαχόπουλος Ανδρέας (επιμ.), Αρχαιολογία-νησιά του Αιγαίου,εκδ.Μέλισσα, Αθήνα, 2005, σελ.176-181

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Επίσημη ιστοσελίδα του Δήμου Σαλαμίνας

Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤ

• Ίτε παίδες...νέων Ελλήνων (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ)
• Με το βλέμμα του Ευριπίδη (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ)