Σαΐνι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Σαΐνι
Σαΐνι (ζωγραφική απεικόνιση)
Σαΐνι (ζωγραφική απεικόνιση)
Κατάσταση διατήρησης
Status iucn3.1 LC el.svg
Ελαχίστης Ανησυχίας (IUCN 3.1)
Συστηματική ταξινόμηση
Βασίλειο: Ζώα (Animalia)
Συνομοταξία: Χορδωτά (Chordata)
Ομοταξία: Πτηνά (Aves)
Τάξη: Αετόμορφα (Accipitriformes)
Οικογένεια: Αετίδες (Accipitridae)
Υποοικογένεια: Αετίνες (Accipitrinae)[1]
Γένος: Ιέραξ (Accipiter)
Είδος: A.brevipes (Σαΐνι)
Διώνυμο
Accipiter brevipes
Severtsov, 1850

Το Σαΐνι είναι είδος μη γνήσιου [2] γερακιού (γένος Accipiter) (βλ. και Σημειώσεις), που αναπαράγεται στον ελλαδικό χώρο. Η επιστημονική του ονομασία είναι Accipiter brevipes και δεν περιλαμβάνει υποείδη.

Ονοματολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η λατινική ονομασία του είδους, brevipes, σημαίνει «αυτός που έχει κοντά πόδια».

Η επιδεξιότητα και η ευστροφία του στο κυνήγι, έχει αποδοθεί με την ομώνυμη λέξη «σαΐνι», για τον δραστήριο και έξυπνο άνθρωπο που που διακρίνεται για την ευστροφία ή την ικανότητα του να επωφελείται από τις περιστάσεις. [ΕΤΥΜ. < τουρκ. §ahin «γεράκι» < περσ. sahin «βασιλικό λευκό πτηνό»][3].

Γεωγραφική Κατανομή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Σαΐνι διαχειμάζει σε μία ζώνη του Β. ημισφαιρίου, από τη Β. Αφρική, -κυρίως σε περιοχές της Αιγύπτου και Αιθιοπίας-, μέχρι τη Ν. Ρωσία και το Ιράν. Το καλοκαίρι μεταναστεύει κατά σμήνη στην περιοχή των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής, όπου και αναπαράγεται.

Μεταξύ των χωρών αναπαραγωγής του είναι και η Ελλάδα, αν και ο αριθμός των πουλιών που ζευγαρώνουν δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλος. Αυτό συμβαίνει κυρίως στη Β.Ελλάδα (Θεσσαλία, Μακεδονία, Θράκη)[4], ενώ στα νότια είναι πολύ πιο σπάνιο.

Βιότοπος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Σαΐνι, σε αντίθεση με το συγγενικό Ξεφτέρι, προτιμάει τα αραιά δάση πλατύφυλλων φυλλοβόλων, ανοιχτές περιοχές σε χαμηλά υψόμετρα και, αρκετές φορές, χαράδρες δίπλα σε ποταμούς. Ενίοτε παρατηρείται κοντά ή και μέσα σε πεδινούς οικισμούς[5].

Μορφολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Σαΐνι είναι ένα μετρίου μεγέθους γεράκι, που εμφανίζει φυλετικό διμορφισμό, με τα θηλυκά να είναι μεγαλύτερα, η διαφορά όμως αυτή, δεν είναι τόσο έντονη όσο στο Ξεφτέρι. Γενικά, μοιάζει πολύ με το Ξεφτέρι αν και οι πιο οξύληκτες φτερούγες που διαθέτει, τού δίνουν την αίσθηση ενός πιο γνήσιου γερακιού.

  • Μήκος σώματος: 33-38 εκατοστά.
  • Άνοιγμα πτερύγων: 64-79 εκατοστά.
  • Βάρος: 155-232 γραμμάρια[6].

Αρσενικό: Ράχη και παρειές ανοιχτό γκρίζο χρώμα, κοιλιά ανοιχτόχρωμη, σχεδόν άσπρη, με πολύ διακριτικές οριζόντιες πορτοκαλί ρίγες (λιγότερο έντονες απ’ότι στο Ξεφτέρι).

Θηλυκό: Ράχη και παρειές καφέ- γκρίζο χρώμα, λαιμός με καφέ κηλίδες,κοιλιά σαν του αρσενικού, αλλά με μεγαλύτερη αντίθεση μεταξύ του ανοιχτόχρωμου κάτω μέρους των φτερούγων και των σκούρων άκρων τους.

Η ουρά φέρει 6-7 οριζόντιες λωρίδες, με την τελευταία πλατύτερη από τις υπόλοιπες.

Η ίριδα είναι και στα δύο φύλα κόκκινη (όχι κίτρινη, όπως στο Ξεφτέρι).

Τροφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τρέφεται με πουλιά, σαύρες, μικρά θηλαστικά -κυρίως ποντίκια- και, σπανιότερα, με έντομα που, όμως, αποτελούν τη βασική τροφή των νεοσσών[7]. Κυνηγάει συνήθως με απότομες, σχεδόν κάθετες εφορμήσεις από τα κλαδιά-παρατηρητήρια, αιφνιδιάζοντας το θήραμα.

Αναπαραγωγή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φωλιάζει σε πλατύφυλλα φυλλοβόλα δέντρα σε νέα, κάθε χρόνο, φωλιά επιστρωμένη με φύλλα. Γεννάει (3) 4-5 αυγά, που τα επωάζει μόνο το θηλυκό[8]. Η εκκόλαψη γίνεται σε 30-35 ημέρες, ενώ τη διατροφή των νεοσσών αναλαμβάνουν και οι δύο γονείς.

Κατάσταση πληθυσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κατάσταση του παγκόσμιου πληθυσμού είναι γενικά καλή. Το ίδιο ισχύει και για τους ελληνικούς πληθυσμούς, αν και το είδος είναι αρκετά σπάνιο στη χώρα (πολύ πιο σπάνιο από το Ξεφτέρι). Οι κίνδυνοι είναι εκείνοι που αφορούν σε όλα τα αρπακτικά πτηνά, κυρίως δηλητηριάσεις από φυτοφάρμακα και, δολώματα, καταστροφή βιοτόπων και λαθροθηρία με σκοπό την ταρίχευση[9].

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην ελληνική ορνιθολογική βιβλιογραφία, αντίθετα με το γένος Falco = Γεράκι (Ιέραξ), (αγγλ. Falcon), δεν υπάρχει λέξη, η οποία να αντιστοιχεί στο γένος Accipiter. Στην αντίστοιχη αγγλική γλώσσα το πρόβλημα έχει λυθεί με τον όρο Hawk που, λανθασμένα, αποδίδεται πάλι ως Γεράκι στα αγγλοελληνικά λεξικά. Οι εναλλακτικές που προτάθηκαν είναι οι εξής:

  • Σύμφωνα με τον Ιωάννη Όντρια, τέως καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Πατρών, η απόδοση των 3 ειδών του γένους Accipiter που απαντώνται στον ελλαδικό χώρο, γίνεται με τη γενική λέξη Σαΐνι [10]. Το πρόβλημα είναι ότι στον όρο αυτό, συμπεριλαμβάνεται και η ομώνυμη λέξη που αντιστοιχεί σε ένα (1) από τα τρία ελληνικά είδη, το Accipiter brevipes που -ορθά- αποδίδεται με την ίδια λέξη. Το ίδιο ισχύει και για τον όρο Κίρκος, που αναφέρεται στο γένος Circus.
  • Σύμφωνα με τους έμπειρους γνώστες των αρπακτικών πτηνών της Ελλάδας Γιώργο Χανδρινό και Αχιλλέα Δημητρόπουλο, υπάρχει αναφορά για το γένος Accipiter με την ελληνική απόδοση Αστούριος[11]. Το πρόβλημα είναι ότι ο όρος δεν έχει «περάσει» στην ελληνική ορνιθολογική βιβλιογραφία, με αποτέλεσμα να μη χρησιμοποιείται, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είναι και σωστός.
  • Σύμφωνα με τον Βασίλη Κιόρτση, τέως καθηγητή Ζωολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών το γένος Accipiter αποδίδεται γενικευμένα με τον όρο «μή γνήσια γεράκια», σε αντιπαράθεση με τα «γνήσια γεράκια» του γένους Falco[12].

Στο λήμμα αυτό ακολουθείται συμβατικά η τρίτη εκδοχή, χωρίς αυτό να μην επιδέχεται συζήτησης.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Howard and Moore, Checklist of the Birds of the World, 2001.
  • Collin Harrison, Nests, Eggs and Nestlings Of British and European Birds, Collins, 1988.
  • Christopher Perrins, Birds of Britain and Europe, Collins 1987.
  • Bertel Bruun, Birds of Britain and Europe, Hamlyn 1980.
  • Ιωάννη Όντρια, Πανίδα της Ελλάδας, τόμος Πτηνά.
  • Γ. Χανδρινού-Α. Δημητρόπουλου, Αρπακτικά Πουλιά της Ελλάδας, εκδόσεις Ευσταθιάδη, Αθήνα, 1982.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Thiollay, 1994
  2. Σύμφωνα με τον Β.Κιόρτση, τέως καθηγητή Ζωολογίας του πανεπιστημίου Αθηνών, («Πάπυρος Λαρούς-Μπριτάνικα, τόμος 16, λήμμα Γεράκι)
  3. Γ.Μπαμπινιώτη «Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας»
  4. http://www.ornithologiki.gr/page_cn.php?tID=2669&aID=1122
  5. http://www.katakali.net/drupal/ierakomorfa/saini
  6. Χανδρινός-Δημητρόπουλος, σ. 182
  7. Χανδρινός-Δημητρόπουλος, σ. 94
  8. Harrison, p. 99
  9. Γ. Χανδρινός-Α. Δημητρόπουλος, σ. 45-49
  10. Πτηνά, σ. 84
  11. Αρπακτικά Πουλιά της Ελλάδας , σ. 92 και σ. 94
  12. («Πάπυρος Λαρούς-Μπριτάνικα, τόμος 16, λήμμα Γεράκι)