Ραδιοφωνική Τέχνη

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ραδιοφωνική Τέχνη (Radio Art) είναι η καλλιτεχνική έκφραση που αξιοποιεί δημιουργικά τις ιδιότητες του ραδιοφώνου. Εντάσσεται στις media arts και ξεκίνησε κυρίως από τις γερμανόφωνες χώρες και τον Καναδά. Ως αυτόνομη τέχνη μορφοποιείται στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Από το 1995 και μετά εμφανίζονται και υβριδικές μορφές ραδιοφωνικής τέχνης που χρησιμοποιούν και εικόνα ή το διαδίκτυο. Επίσης, υπάρχουν έργα ραδιοφωνικής τέχνης που επεκτείνουν το υλικό τους πέρα από τα ραδιοφωνικά σήματα, σε κάθε σήμα που προέρχεται από ηλεκτρομαγνητικά κύματα (π.χ. από συσκευές, βιομηχανικά κύματα, αστρική ακτινοβολία κλπ.). Πολλές φορές στη βιβλιογραφία ο όρος "ραδιοφωνική τέχνη" σημαίνει ραδιοφωνικό θέατρο, καλλιτεχνικό ραδιόφωνο, τέχνη της παραγωγής μιας ραδιοφωνικής εκπομπής ή τέχνη της κατασκευής ενός ραδιοφώνου. Το παρόν άρθρο περιορίζεται σε αυτό που στα αγγλικά ονομάζεται radio art, δηλαδή τις πιο πειραματικές μορφές ραδιοφωνικού περιεχομένου.

Ιστορικό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πριν το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ως πρώτη μορφή μιας τέχνης του ραδιοφώνου μπορεί να θεωρηθεί το ραδιοφωνικό θέατρο (στη Γερμανία Hörspiel). Έργα ραδιοφωνικού θεάτρου δημιουργήθηκαν σε πολλούς ραδιοφωνικούς σταθμούς στις ανεπτυγμένες χώρες ήδη από τη δεκαετία του 1920. Μέσα από αυτά δημιουργήθηκε ένα πλαίσιο ραδιοφωνικής δημιουργίας, που αφορούσε την προσαρμογή υπαρχόντων θεατρικών έργων, στην κατασκευή ειδικών εφφέ, και κάποιες φορές στη συγγραφή έργων που να ταιριάζουν στο ραδιοφωνικό μέσο, δηλαδή να μπορούν να γίνουν κατανοητά παρά την έλλειψη οπτικού ερεθίσματος. Σημαντικά μπορούν να θεωρηθούν το A Comedy of Danger του Richard Hughes (BBC, 1924), το Ozeanflug του Μπέρτολντ Μπρεχτ (Γερμανία, 1929) και ασφαλώς το διάσημο War of the Worlds του Orson Welles. Στη Γερμανία συναντάμε και πειραματικά έργα χωρίς κείμενο, όπως το Wochenende του Walter Ruttmann (1928). Τα έργα αυτά βασίζονται στη χρήση ήχων και θεωρούνται η αρχή της πειραματικής ραδιοφωνικής τέχνης. Κάποιοι μάλιστα, όπως ο Hans Flesch και ο Kurt Weill εξέφρασαν τη θεωρία μιας "απόλυτης" ραδιοφωνικής τέχνης που θα βασίζεται στη χρήση και επεξεργασία όλων των ήχων.

Neues Hörspiel[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αναβίωσε τις προπολεμικές ιδέες τη δεκαετία του 1960 στη Γερμανία και δημιούργησε μια παράδοση που σήμερα ονομάζεται Ars Acustica. Το Neues Ηörspiel επηρρεάστηκε σε ένα βαθμό και από τα σύγχρονα κινήματα της ηλεκτροακουστικής μουσικής (musique concrète) και της ηχητικής ποίησης. Εμφανίστηκε ως αντίδραση στο κλασικό Hörspiel που είχε επικρατήσει τη δεκαετία του 1950 και είχε καταξιωθεί ως λογοτεχνικό είδος στη Γερμανία. Οι νεωτερισμοί που προτάθηκαν από τον Friedrich Knilli το 1961 και τέθηκαν σε εφαρμογή τη δεκαετία του 1960 περιλάμβαναν την κατάργηση του γλωσσικού αφηγηματικού ιστού και την ισότητα ανάμεσα στα τρία βασικά ραδιοφωνικά στοιχεία, τον λόγο, τη μουσική και τους άλλους ήχους. Μεγάλος θεωρητικός του είδους είναι ο Klaus Schöning που ίδρυσε το Hörspiel Studio (μετέπειτα Studio Akustische Kunst) και έδωσε στο νέο είδος την ονομασία Ars Acustica. Σημαντικά δείγματα του είδους είναι και έργα του John Cage, Mauricio Kagel και άλλων.

Καναδάς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον Καναδά η ραδιοφωνική τέχνη αναπτύχθηκε τις δεκαετίες 1960 και 1970 στα πλαίσια των κοινοτικών ραδιοφωνικών σταθμών (community radio), καθώς επίσης και στα πλαίσια συνεργασιών μεταξύ καλλιτεχνών από διάφορους τομείς (Intermedia).

Αυστρία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Αυστρία η ραδιοφωνική τέχνη τη δεκαετία του 1970 έχει την κατεύθυνση της χρήσης τηλεπικοινωνιακών συσκευών για τη δημιουργία τέχνης (Telematic Art). Σταδιακά τα διάφορα projects πέρασαν από τα κλειστά δίκτυα στο δημόσιο ραδιοφωνικό δίκτυο. Η ραδιοφωνική τέχνη όμως δεν έχει τόσο τη μορφή ενός έργου-τελειωμένου προϊόντος, αλλά τη μορφή εγκατάστασης.

1980-1995[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε αυτή τη δεκαπενταετία αυξάνονται τα διάφορα projects και οι συνεργασίες μεταξύ καλλιτεχνών από όλο τον κόσμο, κάτι που οδηγεί στην αποκρυστάλλωση ενός κινήματος ραδιοφωνικής τέχνης και στην αρχή της δημιουργίας της θεωρίας της. Ένα από τα πιο σημαντικά συνέδρια και projects είναι το Radio Rethink που έγινε στο Banff το 1989.

Μετά το 1995[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά το 1995 η δικτύωση σταθμών και καλλιτεχνών γίνεται ευκολότερη χάρη στο Διαδίκτυο και την ψηφιακή τεχνολογία. Εδώ συναντάμε projects όπως το Horizontal Radio (1995), το Rivers & Bridges (1996) και άλλα. Πρωτοπόρος στην Ευρώπη θεωρείται το πρόγραμμα Kunstradio της Αυστριακής Ραδιοφωνίας. Παράλληλα όμως αναδύονται και άλλοι σημαντικοί φορείς, όπως το δίκτυο ανεξάρτητων σταθμών Radia.

Μετά το 2000[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

To 2006 ιδρύεται στην Ελλάδα τo Radio Art[1] με ένα κανάλι, εκπέμποντας μουσική από όλα τα είδη. Στις αρχές του 2009 προστίθενται δύο ακόμα ελεύθερα κανάλια εκπομπής εκ των οποίων το ένα εκπέμπει έντεχνη Ελληνική μουσική και το άλλο παίζει μουσική κατά του στρες [2] με βάση ειδικά επιστημονικά κριτήρια.[3] Ταυτόχρονα το Radio Art ξεκινάει ένα σημαντικό σχέδιο για την ανάπτυξη αυτόνομης ψηφιακής συνδρομητικής πλατφόρμας που ολοκληρώνεται μετά από δύο χρόνια. Το Δεκέμβριο του 2011 το Radio Art γίνεται ο πρώτος διαδικτυακός σταθμός στην Ευρώπη που εκπέμπει συνολικά με 15 κανάλια, 3 ελεύθερα και 12 συνδρομητικά με μουσική εξαιρετικά υψηλής ποιότητας. Διατηρούνται τα 3 ελεύθερα κανάλια Anti Stress, Jazz και το Έντεχνο Ελληνικό. Τα 12 συνδρομητικά κανάλια χωρίστηκαν σε 4 μουσικές ενότητες: Anti Stress, Jazz, World και Classical καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα μουσικών ειδών. Η εκπομπή γίνεται με σημαντική αύξηση της ηχητικής ποιότητας στα 128 Kbps, μεγαλύτερη ποικιλία μουσικών επιλογών και συνεχή ανανέωση της μουσικής. Ο σταθμός διατηρεί τη εκλεπτυσμένη του φυσιογνωμία εκπέμποντας μόνο διαδικτυακά μουσική υψηλής ποιότητας.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Douglas Kahn & Gregory Whitehead (επιμ.), Wireless Imagination: Sound, Radio and the Avant-Garde, Cambridge Massachusetts, MIT Press, 1992

Musicworks, Toronto, Music Gallery, 53: “Radiophonics and Other –Phonies”, Summer 1992

Neil Strauss & Dave Mandl (επιμ.), Radiotext(e), Semiotext(e) 16, 1993

Daina Augaitis & Dan Lander (επιμ.), Radio Rethink: Art, Sound and Transmission, Banff, Walter Phillips Gallery, 1994

Allen Weiss, Phantasmic Radio, Durham, Duke University Press, 1995

Allen Weiss (επιμ.), Experimental Sound and Radio, Cambridge Massachusetts, MIT Press, 2001

Erik Granly Jensen & Brandon LaBelle (επιμ,), Radio Territories, Los Angeles/Copenhangen, Errant Bodies Press, 2007