Πομάκοι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Αυτό το άρθρο χρειάζεται επιμέλεια ώστε να ανταποκρίνεται σε υψηλότερες προδιαγραφές ορθογραφικής και συντακτικής ποιότητας ή μορφοποίησης.
Γίνετε περισσότερο συγκεκριμένοι ως προς το τι χρειάζεται το άρθρο με {{επιμέλεια|αίτιο}} ή χρησιμοποιήστε ένα πρότυπο όπως το {{μορφοποίηση}}.
Για περαιτέρω βοήθεια, δείτε τα άρθρα πώς να επεξεργαστείτε μια σελίδα και τον οδηγό μορφοποίησης άρθρων.
Η ακρίβεια του άρθρου αμφισβητείται. Παρακαλούμε δείτε τη σχετική συζήτηση στη σελίδα συζήτησης του άρθρου.

Οι Πομάκοι (βουλγαρικά: помаци) είναι μία πληθυσμιακή ομάδα της παραμεθορίου Βουλγαρίας και της Ελλάδας, τα μέλη της οποίας μιλούν την Πομακική γλώσσα, μία διάλεκτο της Βουλγαρικής, και που ασπάζονται τον Μουσουλμανισμό από τον 17ο αιώνα, οπότε εξισλαμίστηκαν.

Η λέξη "Πομάκος" εικάζεται ότι προέρχεται είτε από τα βουλγαρικά помъчен (βασανισμένος) ή помагач (συνεργάτης), είτε από το ελληνικό Πομάξ (πότης) εξαιτίας της παλιάς συνήθειας των Θρακών να πίνουν πολύ, ή από το "ιππομάχοι" (οι Αρχαίοι Θράκες ήταν δεινοί ιππείς πολεμιστές).

Η παλαιότερη γενιά ασχολείται με την καλλιέργεια καπνού, την υλοτομία, την κτηνοτροφία, τις οικοδομές και την κουζίνα. Διατηρεί μέσα απο την καθημερινότητα τις παραδοσιακές στολές, τα ήθη και έθιμα των προγόνων της. Η νέα γενιά ακολουθεί τα πολιτισμικά κύματα της εποχής μας με περιστασιακούς μικτούς γάμους, δυνατή εκπαίδευση και έναν τρόπο ζωής προσαρμοσμένο στα ελληνικά, σερβικά, βουλγαρικά ή τούρκικα δεδομένα.

Πίνακας περιεχομένων

[Επεξεργασία] Γεωγραφική εξάπλωση

Οι Πομάκοι κατοικούν στον ορεινό όγκο της Ροδόπης στη Θράκη, καθώς και στην Ανατολική Ρωμυλία στη Βουλγαρία. Εντοπίζονται περισσότερο στο γεωγραφικό χώρο νότια της Φιλιππούπολης μέχρι βόρεια της Ξάνθης και της Κομοτηνής. Υπολογίζονται συνολικά σε 200.000 άτομα από τα οποία περισσότερα των 100.000 ζουν εντός της Βουλγαρίας. Εξαιτίας της ασυνέπειας και των αντικρούομενων πολιτικών που εφάρμοσαν οι ελληνικές κυβερνήσεις έναντι των Πομάκων, αλλά και λόγω του αμφιλεγόμενου καθεστώτος τους μετά την ανεξαρτησία της Βουλγαρίας από την οθωμανική κυριαρχία το 1878, υπάρχουν λίγες αξιόπιστες στατιστικές για τον πομακικό πληθυσμό. Επιπλέον, η εκτίμησή του είναι δύσκολη, καθώς στις εθνικές απογραφές δεν καταγράφονται ως ξεχωριστή πληθυσμιακή ομάδα αλλά συνήθως συμπεριλαμβάνονται στο μουσουλμανικό πληθυσμό.

Σχετικά με τον πληθυσμό τους στη Βουλγαρία, παρατηρούνται μεγάλες αποκλίσεις σε διαφορετικές εκτιμήσεις που κυμαίνονται μεταξύ 80.000 και 270.000. Κατά την απογραφή του 1992, περίπου 164.000 Μουσουλμάνοι αναγνώριζαν ως μητρική γλώσσα τα βουλγαρικά, ωστόσο ως προς την εθνική τους ταυτότητα αυτοπροσδιορίζονταν ως Βούλγαροι, Βούλγαροι Μουσουλμάνοι ή Τούρκοι. Σύμφωνα με την απογραφή του 2001, 131.531 Βούλγαροι προσδιορίζονταν ως Μουσουλμάνοι. Ο αριθμός των μουσουλμάνων στην Ελλάδα (Πομάκοι) και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (Τόρμπες) εκτιμάται πως είναι 40.000, ενώ στην Αλβανία κυμαίνεται μεταξύ 80.000 και 120.000 (Γκοράνοι και Τόρμπες). Οι Πομάκοι της Τουρκίας θεωρείται πως έχουν αφομοιωθεί πλήρως[1].

Στην Ελλάδα ο αριθμός των Πομάκων υπολογίζεται με βάση την καταγωγή (μητρική γλώσσα) και όχι τη συνείδηση. Οι στατιστικές που βλέπουν το φως της δημοσιότητας είναι αποτέλεσμα υπολογισμών με βάση τη μητρική γλώσσα, τις κοινότητες (χωριά, οικισμοί) καταγωγής και το συνολικό αριθμό των μουσουλμάνων της Δυτικής Θράκης που προκύπτει από την απογραφή. Με τα παραπάνω, ο πληθυσμός των Πομάκων της Δυτικής Θράκης εμφανίζεται 30.000 με 39.000[2][3]. Η γεωγραφική τους κατανομή είναι:

Στον Έβρο: 5,6%, στο νομό Ροδόπης: 30,6% και στο νομό Ξάνθης: 63,8% του συνολικού αριθμού[4].

Στα πομακοχώρια του Έβρου και στην αντίστοιχη περιοχή εντός Βουλγαρίας, υπάρχει μία ξεχωριστή πολιτιστική και θρησκευτική ομάδα Πομάκων, οι Κιζιλμπάσηδες[5][6][7][8][9][10].

[Επεξεργασία] Καταγωγή

Με δεδομένη την αμφιλεγόμενη καταγωγή τους, τόσο η Βουλγαρία όσο και η Ελλάδα και η Τουρκία έχουν διεκδικήσει τους Πομάκους, παρουσιάζοντας διαφορετικά ιστορικά στοιχεία προκειμένου να ενισχύσουν τους εθνικούς μύθους προσεταιρισμού τους[11]. Για την προέλευση των Πομάκων έχουν διατυπωθεί οι παρακάτω θεωρίες:

  • Είναι απόγονοι του Παιονικού φύλου των Αγριάνων. Η άποψη αυτή είναι η επικρατέστερη μεταξύ των ελλήνων ιστορικών.
  • Είναι αρχαίο θρακικό φύλο, το οποίο διαδοχικά εκρωμαΐστηκε, εκσλαβίστηκε και εξισλαμίστηκε.
  • Είναι εξισλαμισμένοι Βούλγαροι. Η άποψη αυτή είναι η επικρατέστερη μεταξύ των βούλγαρων ιστορικών. Υποστηρίζεται η άποψη ότι λόγω της Ελληνικής πολιτικής οι Πομάκοι τα τελευταία 50 χρόνια αποκτήσει την Τουρκική συνείδηση ενώ η Βουλγάρικη συνείδηση έχει χαθεί. [12]
  • Είναι Τούρκοι που λόγω της γειτνίασης με Σλάβους έμαθαν τη Βουλγαρική γλώσσα. Η άποψη αυτή είναι η επικρατέστερη μεταξύ των τούρκων ιστορικών.

[Επεξεργασία] Ιστορία

Οι Πομάκοι φαίνεται ότι εξισλαμίστηκαν πλήρως στα τέλη του 18ου αιώνα. Έως τότε ήταν χριστιανοί ορθόδοξοι[13]. Οι Πομάκοι άρχισαν να εξισλαμίζονται σταδιακά, από την Οθωμανική κατοχή (αρχές του 15ου αιώνα) επί Σουλτάνου Σελήμ Α΄, έως το τέλος του 18ου αιώνα. Ο μοναχός Παχώμιος Ρουσάνος (1508-1553), που επισκέφτηκε την ορεινή Ξάνθη, έγραψε το 1550 ότι μόνο 6 ή 9 χωριά είχαν στραφεί στο ισλάμ[14].

Η μαζική στροφή στο ισλάμ έγινε κατά τον 16ο και 17ο αιώνα. Σύμφωνα με τους Κώδικες της Μητροπόλεως Φιλιππουπόλεως και τον Τσέχο ιστορικό και σλαβολόγο Κωνσταντίν Γιόζεφ Γίρετσεκ (Konstantin Josef Jireček), στα μέσα του 17ου αιώνα, οι προύχοντες των Πομάκων συμφώνησαν να εξισλαμιστούν ομαδικά, προκειμένου να επιβιώσουν. Παρουσιάστηκαν τότε, στις αρχές της Φιλιππούπολης για να γνωστοποιήσουν την απόφαση. Ο Οθωμανός διοικητής, αμήχανος τους παρέπεμψε στον Μητροπολίτη Φιλιππουπόλεως Γαβριήλ (1636-1672). Ο μητροπολίτης δεν μπόρεσε να τους αποτρέψει, καθώς οι Πομάκοι ήταν αποφασισμένοι να συνεργαστούν με τους Οθωμανούς, προκειμένου να εκδικηθούν τους Βούλγαρους για την μακραίωνη καταδυνάστευση των Πομακικών πληθυσμών. Βάσει της παράδοσης των Ελλήνων της Φιλιππούπολης, έγινε πανηγυρική τελετή περιτομής των Πομάκων προυχόντων στο παλαιό τζαμί κοντά στο διοικητήριο της Φιλιππούπολης. Κατόπιν αυτού εξισλαμίστηκαν και οι κάτοικοι των πομακοχωρίων.

Κατα την παράδοση των Βουλγάρων, ο Μέγας Βεζίρης Κιοπρουλού Μεχμέτ πασάς (1656-1661) απείλησε τους Πομάκους της κοιλάδας του Τσεπίνου (στη βορειοδυτική Ροδόπη) ότι αν δε προσέρχονταν στο Ισλάμ, θα εξοντώνονταν. Πράγματι, το 1656 Οθωμανικές δυνάμεις εισέβαλαν στην κοιλάδα του Τσεπίνου, συνέλαβαν τους προύχοντες των Πομάκων και τους μετέφεραν στον τοπικό πασά, όπου αναγκάστηκαν να υποκύψουν. Ο Μέγας Βεζίρης Μεχμέτ Κιοπρουλού, μετά τον ομαδικό εξισλαμισμό, κατέστρεψε 218 εκκλησίες και 336 παρεκκλήσια στις περιοχές των Πομάκων. Τα ερείπια της καταστροφής παραμένουν έως και σήμερα σε πολλά μέρη. Το γεγονός αυτό έχει μείνει ως ανάμνηση στις Πομακικές κοινότητες. Ο εξισλαμισμός δεν έγινε πάντοτε οικειοθελώς. Πολλοί Πομάκοι προτίμησαν να πεθάνουν παρά να εξισλαμιστούν, πηδώντας σε κάποιο βάραθρο. Σημεία θυσίας των Πομάκων αναφέρονται σε πολλές κωμοπόλεις και χωριά των Πομάκων, όπως το Γκούλεμ Κάμεν στη Γλαύκη Ξάνθης, το Μόμτσι Κάμεν στο Ωραίο Ξάνθης, το Τσερβέν Κάμεν στη Μάνταινα Ξάνθης, η κορυφή Μαρίνα στην Αιώρα Ξάνθης, ο βράχος Νεβιάστα στο Σμόλυαν Βουλγαρίας, το Μόμιν Κάμεν στο Ζλάτογκραντ Βουλγαρίας, στην Πάχνη Ξάνθης, στην Κοττάνη Ξάνθης και στη Σιρόκα Λάκα Βουλγαρίας[15].

Με την απελευθέρωση της Δυτικής Θράκης το 1920, διαπιστώθηκε η ύπαρξη πολλών Πομάκων κρυπτοχριστιανών, οι οποίοι και εκδηλώθηκαν. Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση κάποιου Γιουσούφ από τον Κέχρο Ροδόπης, που διατηρούσε τα άμφια του παππού του που ήταν χριστιανός ιερέας.

Κατά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο (1877-1878), οι Πομάκοι επαναστάτησαν κατά των βλέψεων της Βουλγαρίας και ίδρυσαν την αυτόνομη πολιτεία με την ονομασία "Δημοκρατία του Ταμράς", σε εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τα οποία θα περιλαμβάνονταν στην υπό αυτονόμηση Ανατολική Ρωμυλία. Το 1886 η Οθωμανική κυβέρνηση αποδέχτηκε την προσάρτηση της Ανατολικής Ρωμυλίας στη Βουλγαρία, και έτσι ήρθε το τέλος για την αυτόνομη πολιτεία των Πομάκων.
Κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, πολλοί Πομάκοι συμμετείχαν στην πλευρά των Ελλήνων, έναντι των Βουλγάρων και των Τούρκων. Αξιοσημείωτη είναι η μορφή του Αλή Ζεΐρ Χαβούζ, από τη Δράμα, ο οποίος πήρε μέρος σε πολλές μάχες[16]. Μετά το Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο, οι Πομάκοι ξεσηκώθηκαν κατά της Βουλγαρικής κατοχής (στην οποία είχε περιέλθει όλη η Δυτική Θράκη).

Στις 16 Αυγούστου του 1913, ξέσπασε το επαναστατικό κίνημα στις περιοχές Κοσούκαβακ (σημερινό Κρούμοφγκραντ Βουλγαρίας), Μαστανλί (σημερινό Μόμτσιλγκραντ Βουλγαρίας) και Κάρντζαλι. Οι επαναστάτες κατέλαβαν επίσης την Κομοτηνή, την Ξάνθη και το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης (Δεδέαγατς). Την 1η Σεπτεμβρίου 1913 ιδρύθηκε στην Κομοτηνή η "Προσωρινή Διοίκηση Δυτικής Θράκης" (Garbi Trakya Hukumet i Muvakkatesi). Η Οθωμανική διοίκηση δεν υποστήριξε τους επαναστάτες και έτσι, με την ανοχή Ελληνικής και Οθωμανικής κυβέρνησης, η περιοχή παραδόθηκε στο Βουλγαρικό στρατό στις 30 Οκτωβρίου 1913. Οι επαναστάτες (αν και μουσουλμάνοι) αναζήτησαν στήριξη, κυρίως από την Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο Δεδέαγατς (Αλεξανδρούπολη) διορίστηκε Έλληνας δήμαρχος[17][18][19][20]. Μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, 8 Πομάκοι βουλευτές της Βουλγαρικής βουλής, απευθυνόμενοι στις κυβερνήσεις της Ελλάδος και Γαλλίας, ζήτησαν να προστατευτεί η εθνική και θρησκευτική τους ιδιαιτερότητα από τη Βουλγαρική διοίκηση[21].

Για ιδεολογικούς και πολιτικούς λόγους, οι Πομάκοι υπέστησαν κατά περιόδους πιέσεις ώστε να αλλάξουν τα τουρκικά/μουσουλμανικά ονόματά τους σε βουλγαρικά (1912, 1942, 1962 και 1971-4), όπως επίσης τους δόθηκε αργότερα το δικαίωμα να ανακτήσουν τα ονόματά τους (1913, 1945, 1964 και 1990). Η μετονομασία των Πομάκων συνοδεύτηκε από πιέσεις εκχριστιανισμού τους και απαγορεύσεων ισλαμικών πρακτικών[22].

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με αντιπροσώπους τους στη Διάσκεψη Ειρήνης στο Παρίσι το 1946, οι Πομάκοι της Βουλγαρίας επανέφεραν το αίτημα για ένωση με την Ελλάδα. Ο διευθυντής του ραδιοφωνικού σταθμού της Ουάσιγκτον Άλμπερτ Βέρνερ, παρουσίασε το θέμα ως εξής: "Ένα ακόμη πρόβλημα μειονότητας παρουσιάστηκε σήμερα στην Ουάσιγκτον στο πρόσωπο των Πομάκων, οι οποίοι είναι αρχαία ελληνική φυλή, ιστορούμενη από την προ του Μεγάλου Αλεξάνδρου εποχή [...] Οι Πομάκοι ποιούνται νυν έκκληση προς το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και προς το Αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών και ζητούν την διενέργεια δημοψηφίσματος, για να ελευθερωθούν από τη Βουλγαρία και να απολαύσουν την ελευθερία την οποία απολαμβάνουν οι Πομάκοι της Ελλάδας [...]". Ο τύπος επίσης έγραφε: "Το παρελθόν Σάββατον εις το ξενοδοχείο Πενσυλβάνια έλαβε χώρα συνέντευξις προς τους αντιπροσώπους του Αμερικανικού και Ελληνικού τύπου εκ μέρους των κ.κ. Χαμδή Χουσεΐν, πρώην βουλευτού Ροδόπης και Χακή Σουλεϊμάν, αποτελούντων από την αντιπροσωπεία των Πομάκων Θράκης. Οι Πομάκοι εξέθεσαν προς τον τύπο τας απόψεις των και τα δίκαιά των, ζητούντες την ένωσιν των με την Ελλάδα". Η προσπάθεια των Πομάκων δεν τελεσφόρησε διότι είχε προηγηθεί η διανομή της Ευρώπης μεταξύ των τριών μεγάλων δυνάμεων στη Γιάλτα, τον Φεβρουάριο του 1944[23].

Σε επιστολή του προς τον πρωθυπουργό της Ελλάδας Γεώργιο Παπανδρέου και την υπουργό Παιδείας και Θρησκευμάτων Άννα Διαμαντοπούλου, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πομάκων Ξάνθης, στις 17 Μαρτίου 2010, ζήτησε την ίδρυση δημόσιων, μη μειονοτικών σχολείων στα πομακοχώρια, ώστε να μην αναγκάζονται οι μαθητές να μαθαίνουν την τουρκική, μια γλώσσα ξένη προς αυτούς. Την επιστολή υπογράφουν ο πρόεδρος του συλλόγου, Ταχήρ Κόντε, η γραμματέας Αλιέ Εφέντη και ο ταμίας Χαμδή Εφέντη[24].

[Επεξεργασία] Γνωστοί Πομάκοι

[Επεξεργασία] Βιβλιογραφία

ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΜΑΚΟΥΣ

  • Βαρβούνης, Μ.Γ. (1996) Λαογραφικά των Πομάκων της Θράκης. Αθήνα:Πορεία.
  • Βαρβούνης, Μ.Γ. (1997) H Καθημερινή Ζωή των Πομάκων. Αθήνα:Οδυσσέας.
  • Βαρβούνης, Μ.Γ. (2000α) Παραδοσιακός πολιτισμός των Πομάκων της Θράκης. Λαογραφικά μελετήματα.
  • Γεωργαντζής Π. (2010). Πομάκοι. Καταγωγή και ταυτότητα. Ιστορική διερεύνηση του θέματος. Ξάνθη 2010.
  • Θεοχαρίδης, Π. (1995) Πομάκοι. Οι Μουσουλμάνοι της Ροδόπης. Ξάνθη:ΠΑΚΕΘΡΑ..
  • Θεοχαρίδης, Π. (1996α) Πομακο-Ελληνικό Λεξικό, Θεσσαλονίκη:Αίγειρος.
  • Θεοχαρίδης, Π. (1996β) Ελληνο-Πομακικό λεξικό, Θεσσαλονίκη:Αίγειρος.
  • Θεοχαρίδης, Π. (1996γ) Γραμματική της Πομακικής Γλώσσας, Θεσσαλονίκη:Αίγειρος.
  • Κόκκας N. & Α.Ρόγγο (2005) Παραμύθια και Παροιμίες από τη Γλαύκη του Ν.Ξάνθης. Θεσσαλονίκη:Σταμούλης.
  • Κόκκας Ν. (2004) Μαθήματα Πομακικής Γλώσσας. Ξάνθη:Πολιτιστικό Αναπτυξιακό Κέντρο Θράκης.
  • Κόκκας Ν., Ν.Κωνσταντινίδης, Ρ.Μεχμεταλή (2003) Τα Πομακοχώρια της Θράκης. Ιστορία, γλώσσα, περιήγηση, λαϊκός πολιτισμός. Αθήνα:Οδυσσέας.
  • Μαλκίδης Θ. & Ν.Κόκκας (επιμ.) (2006) Μετασχηματισμοί της συλλογικής ταυτότητας των Πομάκων. Ξάνθη:Σπανίδης.
  • Παναγιωτίδης, Ν., (1997) Οι Πομάκοι και η γλώσσα τους, Αλεξανδρούπολη:Γνώμη.
  • Παπαδημητρίου P. (2003) Οι Πομάκοι της Ροδόπης. Από τις εθνοτικές σχέσεις στους Βαλκανικούς εθνικισμούς. (1870-1990) Θεσσαλονίκη:Κυριακίδης.
  • Παπαδημητρίου Π. (2008α). Από τις κλεισούρες στα δερβένια. Η σύζευξη της σλαβοφωνίας και του Ισλάμ στους Πομάκους της Ροδόπης. Θεσσαλονίκη:Κυριακίδης.
  • Παπαδημητρίου Π. (2008β). Τα πομάκικα.Συγχρονική περιγραφή μιας νότιας σλαβικής ποικιλίας από τη Μύκη του Ν.Ξάνθης.Θεσσαλονίκη:Κυριακίδης.
  • Παπαδημητρίου Π.Γ. (2010). Ανθολογία Πομάκικων Τραγουδιών της Ελλάδας. Θεσσαλονίκη:Κυριακίδης.
  • Ρόγγο, Α. (2002). Πομάκικα Δημοτικά Τραγούδια της Θράκης, Ξάνθη:Ταμιείον Θράκης.
  • Ρόγγο Α. (2004). Παραμύθια και τραγούδια των Πομάκων της ορεινής Ξάνθης. Αθήνα:Οδυσσέας.
  • Τσιούμης, Κ. (1997) Οι Πομάκοι στο Ελληνικό Κράτος (1920-1950), Θεσσαλονίκη:Προμηθεύς.
  • Eminov, Ali (1997). Turkish and other Muslim minorities in Bulgaria, Routledge.
  • Kiril, Patriarh (1960). Bulgaromehamedanski selishta v Yuzni Rodopi, Ksantiiskoto i Gyumurtzinsko. Sinodalno Kinigoizdatelstvo. ,μετάφραση στα ελληνικά Αναστασία Μπαλέζντροβα: "Περιήγηση και καταγραφή των Πομακικών Οικισμών Ξάνθης και Κομοτηνής (1942-1944)". Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης 2008.
  • Neuburger M., (2004). The orient within. Muslim minorities and the negotiation of nationhood in modern Bulgaria. Cornell University Press.
  • Raichefsky S. (2004). The Mohammedan Bulgarians (Pomaks). Sofia: National Museum of Bulgarian Books and Polygraphy.
  • Tsimbiridou F. (2000). Les Pomak dans la Thrace grecque. Discours ethnique et pratique socioculturelles. Paris: L’Harmattan.
  • Τσιμπιρίδου Φωτεινή, (1999), «Μας λένε Πομάκους!» Κληρονομιές και πολιτικές, κατασκευές και βιώματα σε μειονοτικές, περιθωριακές ταυτότητες Μνήμων 21 (1999), σελ.163-182
  • Τσιμπιρίδου Φ. Πώς μπορεί να είναι κανείς Πομάκος στη Ελλάδα σήμερα; Αναστοχασμοί για ηγεμονικές πολιτικές σε περιθωριακούς πληθυσμούς, στο Ευθύμιος Παπαταξιάρχης(επιμ.), Περιπέτειες της ετερότητας ,εκδ Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 2006, σελ.209-236

[Επεξεργασία] Παραπομπές

  1. ↑ Πληθυσμιακά στοιχεία από το Ali Eminov, Social Construction of Identities: Pomaks in Bulgaria, JEMIE 6 (2007) 2
  2. ↑ Χαμδή Ομέρ, Η πομακική γλώσσα στην Ελλάδα σήμερα, Εισήγηση στο διεθνές συνέδριο μειονοτικών γλωσσών του οργανισμού Mercator, Ολλανδία, 23-25 Νοεμβρίου 2004
  3. ↑ Ελληνικό παράρτημα παρατηρητηρίου Ελσίνκι
  4. ↑ Μαλκίδη Θεοφάνη, Ανακοίνωση στο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο «Χώρος και περιβάλλον: Παγκοσμιοποίηση - Διακυβέρνηση - Βιωσιμότητα», Αθήνα, Πάντειο Πανεπιστήμιο
  5. ↑ "Κιζιλμπάσηδες, Οι τελευταίου Ορφικοί της Ελλάδας", Ιωάννης Ντρενογιάννης, "ΤΑ ΝΕΑ", 19-02-2000, Σελ.R27, Κωδικός άρθρου: A16672R271, επαναδημοσίευση Διεθνούς Παρατηρίου Ελσίνκι, Ελληνικού Παραρτήματος
  6. ↑ "Στα βήματα του Ορφέα - Στο εσωτερικό της Ροδόπης: Προϊστορικά κατάλοιπα, Ορφικές μνήμες και ανατολικός μυστικισμός", Μόσχου Κούκου
  7. ↑ εφημερίδα "Αντιφωνητής", άρθρο "Στα μπεκτασίδικα χωριά από τούς Προξενικούς", Κ.Κ. Κομοτηνή, 23 Μαΐου 2009
  8. ↑ εφημερίδα "Ο Χρόνος", άρθρο "Στο πιο σεβαστό προσκύνημα των Μπεκτασίδων της Θράκης - Στον τεκέ Κιζίλ Ντελή στην Ρούσα", Μελαχροινή Μαρτίδου, Κομοτηνή 24-7-2008
  9. ↑ Χειμερινοί Κολυμβητές, έργο:"Ἡ Μαστοράντζα τοῦ Ἐρντεμπίλ", Πληροφορίες (βιβλιογραφικές πηγές): Εὐ. Ζάχου - Παπαζαχαρίου, "Ἀνατολὴ Ἀνατολών", "Παραμυθένια Βαλκάνια", Αθήνα 2005, εκδόσεις Αλήστου Μνήμης
  10. ↑ εφημερίδα "Πολίτης της Θράκης", άρθρο: Οι "Κούνιες των Πομάκων", Αικατερίνη Κάλτσου, Αλεξανδρούπολη, 26-4-2006
  11. ↑ Eminov, 101
  12. ↑ 6-Οκτ-2010 Μεταφρασμένο ολοσέλιδο ρεπορτάζ από την εφημερίδα «Σεγκα», της Τάνια Μανγκαλάκοβα: Πομάκοι Θράκης: «Οι Τούρκοι 5 αιώνες δεν μπόρεσαν να μας κάνουν Τούρκους, οι Έλληνες μας έκαναν σε 50 χρόνια».
  13. ↑ Εφημερίδα Νατ Πρες, Άρθρο "Η προφορική παράδοση των Πομάκων της Ροδόπης" Κομοτηνή 6 Σεπτεμβρίου 2009
  14. ↑ Εφημερίδα "Καθημερινή", Στήλη Password "Εξερευνώντας τα πομακοχώρια", Αθήνα 12 Δεκεμβρίου 2009
  15. ↑ Μ. Γ. Βαρβούνης "Λαογραφικά των Πομάκων της Θράκης", Αθήνα 1996
  16. ↑ ["Αφανείς Γηγενείς Μακεδονομάχοι" Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (ΕΜΣ), University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2008]
  17. ↑ στην τουρκική: Biyiklioglou Tevfik, "Trakya' da millî mücadele" Άγκυρα 1956
  18. ↑ στη γερμανική: Peter Soustal, "Thrakien (Thrake, Rodope und Haimimontos)" Βιέννη 1991
  19. ↑ Γενική Γραμματεία Περιφέρειας Aνατολικής Mακεδονίας - Θράκης, "Θράκη" Κομοτηνή 1994
  20. ↑ στην τουρκική: Aydinli Ahmet, "Bati Trakya faciasinin icyuzu" Κωνσταντινούπολη 1972
  21. ↑ European Union Pomak Forum
  22. ↑ Eminov, 101, 107
  23. ↑ Άρθρο ιστοχώρου ποικίλης ύλης "Πάρε Δώσε", Σάββατο, 15 Μαρτίου 2008
  24. ↑ Άρθρο Χρόνου, "Δεν θέλουμε να μάθουμε τουρκικά κύριε πρωθυπουργέ."
  25. ↑ εφημερίδα, Χρόνος, Δήμος Μπακιρτζάκης, ΜικροΚομοτηναίικα, 7 Δεκεμβρίου 2011

[Επεξεργασία] Εξωτερικές συνδέσεις

Commons logo
Τα Κοινά έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Ανακτήθηκε από "http://el.wikipedia.org/w/index.php?title=%CE%A0%CE%BF%CE%BC%CE%AC%CE%BA%CE%BF%CE%B9&oldid=3084596"
Προσωπικά εργαλεία
Περιοχές ονομάτων

Παραλλαγές
Ενέργειες
Πλοήγηση
Συμμετοχή
Εκτύπωση/εξαγωγή
Εργαλειοθήκη
Άλλες γλώσσες