Πίτερ Μπρίγκελ ο πρεσβύτερος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ο Πίτερ Μπρίγκελ ο πρεσβύτερος. Πορτραίτο του που δημοσιεύθηκε μετά θάνατο.

Ο Πίτερ Μπρίγκελ ή Μπρέγκελ ο πρεσβύτερος (Pieter Bruegel the Elder) [ˈpitəɾ ˈbɾøːɣəl], Μπρέντα, περίπου 1525 - Βρυξέλλες, 1569 ήταν Φλαμανδός ζωγράφος, σχεδιαστής και χαράκτης γνωστός για τα τοπία του και τις αγροτικές σκηνές. Από το 1559 εξέπεσε το «h» από το όνομά του και άρχισε να υπογράφει τους πίνακές του ως Bruegel, γι΄αυτό τον συναντάμε στην ελληνική βιβλιογραφία και ως Μπρέχελ. Ευαίσθητος με τα χρώματα και εξαίρετος σχεδιαστής μπορεί ίσως να θεωρηθεί ως ζωγράφος των παραβολών και της ηθογραφίας. Με την έννοια αυτή δημιούργησε μια ζωγραφική ικανή να διαπαιδαγωγήσει με την βοήθεια της εικόνας, το έργο του συνδέεται με τους ευρύτερους προσανατολισμούς του τέλους του 16ου αιώνα οι οποίοι κατέληξαν στις αλληγορίες και στην ποιητική της τἐχνης του Μπαρόκ.

Φλαμανδική ζωγραφική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: Φλαμανδική τέχνη

    Ως Φλαμανδική τέχνη γενικά (αρχιτεκτονική, χρυσοχοΐα, κομψοτεχνήματα σε ελεφαντόδοντο, μικρογραφίες, υφαντές ταπισερί, ζωγραφική κ.α.) εννοούμε την τέχνη που άνθησε στις περιοχές που αποτελούν το σημερινό Βέλγιο. Η ονομασία αυτή αποδίδονταν, γενικά, στην τέχνη των Κάτω Χωρών, δηλαδή του Βελγίου και της Ολλανδίας, μέχρι τον πολιτικό χωρισμό τους από τον Φίλιππο Β΄ της Ισπανίας, στα τέλη του 16ου αιώνα. Ο 15ος αιώνας θεωρείται ο χρυσός αιώνας της φλαμανδικής τέχνης και στη θέση της ευρωπαϊκής ζωγραφικής έχει θέση όμοια με τον 15ον αι. της φλωρεντινής ζωγραφικής. Από την πλευρά της η φλαμανδική ζωγραφική, περισσότερο εμπειρική και όχι διανοητική, όπως η φλωρεντινή ζωγραφική, θεωρούσε την προοπτική ως μέσο νατουραλιστικής αναζήτησης, ανακάλυψης της λεπτομέρειας και ανάλυσης του κόσμου, όπου άνθρωπος και φύση συμβιώνουν κατά τρόπο που αποκλείει την υπεροχή του ενός πάνω στον άλλο.    

Πορτρέτο γυναίκας (37 × 27) - 1455 του Βαν ντερ Βάιντεν - Εθνική Πινακοθήκη Ουάσινγκτον

    Το σημαντικότερο ρόλο διαδραμάτισε η σχολή της Μπριζ που ιδρύθηκε από τον Γιαν Βαν Άικ που η απήχηση της τέχνης του ξεπέρασε τα περιφερειακά σύνορα της σχολής και επηρέασε την τέχνη των άλλων χωρών.    

    Στις Βρυξέλλες, αντίθετα, ο Ρογκίρ βαν ντερ Βάιντεν (Rogier van der Weyden) στράφηκε σε μια έντονα δραματική ερμηνεία της εικόνας και ίδρυσε μια σχολή που διατήρησε τα χαρακτηριστικά της τέχνης του έως τους μακρινούς συνεχιστές του. Στο Μπριζ στο β΄ μισό του 15ου αι. ο Χανς Μέμλινγκ και ο Γκέραλντ Ντάβιτ (Gerald Davit) είχαν πολλούς πελάτες από την πλούσια αστική τάξη στα έργα των οποίων κυριαρχούν τα πρώιμα στοιχεία με την ήρεμη και πυκνή γλώσσα. Ήταν φυσικό να σημειώσει επιτυχία η φορητή εικόνα και η προσωπογραφία στην οποία ο Γιαν Βαν Ντάικ έδωσε την πρώτη ισχυρή ώθηση με τον λαμπρό πίνακά του με το τίτλο «Ζεύγος Αρνολφίνι». Η προσωπογραφία έγινε το πιο φημισμένο είδος του 15ου αι. και με τον Πέτρους Κρίστους και τον Βαν ντερ Βάιντεν στράφηκε προς ψυχολογικές αναλύσεις που δεν είχαν προηγούμενο στην τέχνη    

Ιδιαίτερη μνεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

" «Πέρα από την καλλιτεχνική δεινότητα, τους χρωματισμούς και τη σύνθεση o Μπρίγκελ εκπλήσσει με την μη ενασχόλησή του με θρησκευτικά θέματα, όπως κάνανε όλοι οι ζωγράφοι της εποχής του και θεωρείται κατ΄εξοχήν ζωγράφος της αλληγορίας και της ηθογραφίας» [εκκρεμεί παραπομπή]

Ζωγραφική παραγωγή και καλλιτεχνική δραστηριότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

"Charon crossing the River Styx", Patinir Μουσείο ντελ Πράδο, Μαδρίτη

Ο Μπρίγκελ αποκτά την τεχνική του κατάρτιση στην Αμβέρσα το 1551· δώδεκα περίπου χρόνια ζωγραφικής παραγωγής και είκοσι μόλις χρόνια καλλιτεχνικής δραστηριότητας. Μετά τα πρώτα μαθήματά του στην Αμβέρσα ξεκινά ένα μακρύ ταξίδι διασχίζοντας ολόκληρη σχεδόν τη Γαλλία για να καταλήξει στην Ιταλία. Επιστρέφοντας από εκεί φέρνει μαζί του ορισμένα θαυμάσια σχεδιασμένα τοπία τα οποία είναι πιστά στην πανοραμική θεώρηση του Πατινίρ (Joachim Patinir) 1480- 1524 γνωστά ενυπόγραφα έργα του οποίου βρίσκονται στην Αμβέρσα (Η φυγή στην Αίγυπτο) και στη Βιέννη Η βάπτιση του Χριστού. Εργάστηκε στην Αμβέρσα: ανθρώπινος και σαρκαστικός, απροσδόκητα απαισιόδοξος και μοιρολατρικός, ερμήνευσε με ένα νέον πνεύμα, που δεν απέχει πολύ από τη φιλοσοφία του Εράσμου (ο οποίος βρισκόταν επίσης στην Αμβέρσα) τη ζωή του λαού και των χωρικών. Οι γιοί του Γιαν και Πίτερ ο νεότερος ήταν επίσης ζωγράφοι.


Τοπίο με την πτώση του Ίκαρου1558 Τοπίο με την πτώση του Ίκαρου1558
Τοπίο με την πτώση του Ίκαρου1558
Χειμωνιάτικο τοπίο,(Συλλογή Ντελιπόρτ, Βρυξέλλες 1565

Έργα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υπάρχουν σήμερα 45 έργα ζωγραφικής του από τα οποία το ένα τρίτο βρίσκεται στο Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης (Kunsthistorisches Museum) στην Βιέννη. Τα υπόλοιπα σε ιδιωτικές συλλογές και σε παγκοσμίου φήμης Μουσεία κυρίως της Ευρώπης, αλλά και της Αμερικής, όπως: η συγκομιδή του καλαμποκιού (Corn Harvest) στο μητροπολιτική μουσείο της Νέας Υόρκης, ο γαμήλιος χορός στο Institute of Arts του Ντητρόιτ, η σφαγή των νηπίων στο Λονδίνο (Royal collection), η λατρεία του Χριστού στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, η παραβολή του τυφλού και ο θρίαμβος του θανάτου στο Πράδο της Μαδρίτης, η γριά κυρία στην Alte Pinakothek στο Μόναχο, η φυγή στην Αίγυπτο στο Courtauld Institute Galleries,London, Μισάνθρωπος στη Νάπολι κ.α.

Θεματογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κυνηγοί στο χιόνι 1565, λάδι σε σανίδι, Μουσείο Ιστορίας της τέχνης- Βιἐννη

Η Θεματογραφία του Μπρίγκελ εκπλήσσει: τα ελάχιστα θρησκευτικά θέματα έχουν μάλλον δευτερεύουσα σημασία στο έργο του, ενώ στις λαϊκές σκηνές το τοπίο καταλαμβάνει συχνά το πρώτο επίπεδο. Αναρωτιέται κανείς αν θα πρέπει να αρκεστεί στην κυριολεκτική ερμηνεία των έργων αυτών ή να αναζητήσει κάποια αλληγορική πρόθεση. Για ορισμένα από αυτά, όπως είναι η Παραβολή των τυφλών (Νεάπολη, Εθνικό Μουσείο) και η Γη της επαγγελίας (Μόναχο, Παλαιά Πινακοθήκη) οι ηθικοί στόχοι είναι προφανείς.

Ο Μπρίγκελ φιλοτέχνησε έξι πίνακες για τους μήνες, αλλά ίσως σκόπευε ν΄ εκτελέσει δώδεκα.

  • Οι «Κυνηγοί στο χιόνι» αναφέρονται μάλλον στον Δεκέμβριο. Σε ανάλογη μινιατούρα του Γκριμάνι συμβολίζεται ο Δεκέμβρης με το ίδιο μοτίβο του σφαγμένου αγριογούρουνου, που διακρίνεται στο αριστερό άκρο του πίνακα του Μπρίγκελ.
" « Ο καλλιτέχνης έχει αποδώσει αριστοτεχνικά την ατμόσφαιρα του κρύου και της σιωπής που πλανιέται πάνω στο χιονισμένο τοπίο. Στο βάθος, τα βουνά του Νότου είναι δοσμένα με μά αίσθηση της φύσης που δεν θα τη συναντήσουμε στο έργο του Πατινίρ. Το λευκό του χιονιού, το πράσινο του ουρανού κι ο πάγος συνταιριάζονται θαυμάσια.»


Γάμος χωρικών (1568), Ελαιογραφία σε σανίδι βελανιδιάς·1,14 Χ 1,63μ. Αναγράφεται στον κατάλογο του 1659 της συλλογής του Λεοπόλδου Γουλιέλμου


«Στο χωριάτικο γάμο» οι καλεσμένοι κάθονται σ΄ένα μακρύ τραπέζι που ο ζωγράφος το βλέπει από τα πλάγια·ο ίδιος ο Μπρέγκελ προφανώς απεικονίζεται στην άκρη του τραπεζιού στα δεξιά με το σπαθί.Όλη η σκηνή περιστρέφεται γύρω από τη νύφη που κάθεται κάτω από ένα χάρτινο στέμμα σε μια κωμικά σοβαρή πόζα. Λίγο πιο μακρυά στην καρέκλα με την ψηλή πλάτη βρίσκεται ο συμβολαιογράφος που φοράει μπερέ και ζακέτα με γούνινο φινίρισμα, η παρουσία του οποίου είναι απαραίτητη για τη σύνταξη του γαμήλιου συμβολαίου.

  • " «Τα δεμάτια που είναι στερεωμένα στο τοίχο αποτελούν σύμβολα γονιμότητας και υποδηλώνουν, ότι η καλύτερη περίοδος για γάμο είναι μετά τη σοδειά. Ο μικρός που κάθεται στο πάτωμα και γλείφει τη γαβάθα φοράει σκούφο με φτερό παγωνιού. Το παγώνι είναι σύμβολο αθανασίας, επομένως το παιδί ενσαρκώνει μια ευχή για την αιώνια αγάπη των νιόπαντρων .»


Όλοι συμμετέχουν στη γιορτή: οι δυο μουσικοί που παίζουν άσκαυλο, ο άνδρας που γεμίζει μπίρα τις κανάτες, οι περίεργοι που συνωστίζονται στην είσοδο της σιταποθήκης.


Ολλανδικές παροιμίες 1559,περισσότερες από 100 παροιμίες μέσα σ΄ένα πίνακα


ο Πύργος της Βαβέλ 1563 ελαιογραφία σε σανίδι- Gemäldegalerie (Βερολίνο)


  • Ο τεράστιος όγκος του κτιρίου φαίνεται να συνθλίβει την πόλη αλλά ταυτόχρονα μεταδίδει ένα αίσθημα ανασφάλειας με την εντύπωση του αβέβαιου και του απραγματοποίητου. Στο προσχέδιο του πύργου εμπνευσμένου από τα ερείπια του ρωμαϊκού Κολοσσαίου φαίνεται καθαρά τον ενδιαφέρον του ζωγράφου για την τεχνική των κτιρίων.
" «Ο καλλιτέχνης συνέλαβε το θέμα σαν αλληγορία της ανθρώπινης αλαζονείας και αδυναμίας. Ο Μπρίγκελ συγχωνεύει τις πιο μικρές λεπτομέρειες μέσα στην απεραντοσύνη του οράματος. Η διαύγεια με την οποία αποδίδονται και τα πιο μακρινά σημεία στα βάθη του τοπίου δημιουργεί στον θεατή ένα αίσθημα δέους»


Στον τάφο του ανήγειρε αργότερα ο γιος του Γιαν ένα επιτάφιο μνημείο διακοσμημένο με το συμβολικό πίνακα του Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς« Ο Κύριος δίνει τα κλειδιά στον Άγιο Πέτρο»[1]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ, Τόμος 7, σ 90

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα