πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από ΠΓΔΜ)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 41°39′00″N 21°43′00″E / 41.65°N 21.7167°E / 41.65; 21.7167

Δημοκρατία της Μακεδονίας
Република Македонија

Σημαία

Εθνόσημο
Εθνικός ύμνος:
Денес Над Македонија
(Σήμερα πάνω απ' τη Μακεδονία)
Η θέση της πΓΔΜ. (πράσινο)
στην Ευρωπαϊκή ήπειρο (σκούρο γκρι)
και μεγαλύτερη πόλη Σκόπια
42°00′00″N 21°26′00″E / 42°N 21.4333°E / 42; 21.4333 (Σκόπια)
Σλαβομακεδονικά1
Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία
Γκιόργκε Ίβανοφ
Νίκολα Γκρούεβσκι
Βάλτκζο Βελτζανόφσκι
Ανεξαρτησία
Ισχύον Σύνταγμα
8 Σεπτεμβρίου 1991
17 Νοεμβρίου 1991, σε ισχύ στις 20 Νοεμβρίου 1991 (αναθεωρήθηκε το Νοέμβριο του 2001 και το 2005)
 • Σύνολο
 • % Νερό
 • Σύνορα

25.713 km2 (148η)
1,9
766 km
Πληθυσμός
 • Εκτίμηση 2009 
 • Απογραφή 2002 
 • Πυκνότητα 

2.066.718[1] (142η) 
2.022.547  
81 κατ./km2 (114η) 
Α.Ε.Π. (PPP)
 • Ολικό  (2010)
 • Κατά κεφαλή 

19,996 δισ. $[2]  
9.728 $[2]  
Α.Ε.Π. (Ονομαστικό)
 • Ολικό  (2010)
 • Κατά κεφαλή 

9,108 δισ. $[2]  
4.431 $[2]  
ΔΑΑ (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0.740 (78η) – υψηλή
Νόμισμα Δηνάριο πΓΔΜ (MKD)
 • Θερινή ώρα CET (UTC +1)
(UTC +2)
Internet TLD .mk
Κωδικός κλήσης +389

Η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (Σλ. поранешна Југословенска Република Македонија [3], προφέρεται: ποράνεσνα Γιουγκοσλοβένσκα Ρεπούμπλικα Μακεντόνιγια), για συντομία πΓΔΜ, ή με το συνταγματικό της όνομα Δημοκρατία της Μακεδονίας (Σλ. Република Македонија, προφέρεται: Ρεπούμπλικα Μακεντόνιγια, ΔΦΑ: rɛˈpublika makɛˈdɔnija ) είναι ηπειρωτική χώρα των κεντρικών Βαλκανίων και βρίσκεται στην νοτιοανατολική Ευρώπη. Είναι ένα από τα διάδοχα κράτη της Γιουγκοσλαβίας, από την οποία ανεξαρτητοποιήθηκε το 1991. Ευρισκόμενη μεταξύ Σερβίας, Αλβανίας, Κοσσυφοπεδίου, Ελλάδας και Βουλγαρίας, καταλαμβάνει συνολική έκταση 25.333 τετραγωνικών χιλιομέτρων (ξηρά: 24.856 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ύδατα: 477 τετραγωνικά χιλιόμετρα), έχει συνολικό πληθυσμό 2.066.718 κατοίκους[1] και το γνωστότερο τουριστικό αξιοθέατο της χώρας είναι η λίμνη Οχρίδα στα δυτικά σύνορα με την Αλβανία.

Η χώρα αναφέρεται συχνά διεθνώς ως «Μακεδονία», πράγμα που προκαλεί σύγχυση με το ελληνικό γεωγραφικό διαμέρισμα της Μακεδονίας ή την ευρύτερη περιοχή της λεγόμενης γεωγραφικής Μακεδονίας. Στην Ελλάδα αναφέρεται ανεπισήμως ως «Σκόπια» ή «κράτος των Σκοπίων», ή με την αγγλική συντομογραφία "fYROM" (former Yugoslav Republic of Macedonia), η οποία χρησιμοποιείται και από πολλά κράτη και όλους τους διεθνείς οργανισμούς, όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών[4], η Ευρωπαϊκή Ένωση[5], το Συμβούλιο της Ευρώπης[6] και το ΝΑΤΟ[7]. Ωστόσο πολλά κράτη την έχουν αναγνωρίσει και με το συνταγματικό της όνομα, όσον αφορά στις κατ' ιδίαν διμερείς τους σχέσεις, ενώ σε διεθνές επίπεδο συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τη διεθνή ονομασία fYROM. Το διεθνές όνομά της το οφείλει στον Κίρο Γκλιγκόροφ που χειρίστηκε τις διαπραγματεύσεις της ονομασίας ως πρωθυπουργός της υπό ίδρυσης χώρας, του οποίου ο ρόλος υποβαθμίστηκε από τις μετέπειτα κυβερνήσεις και ο ίδιος κατηγορήθηκε ως προδότης από τους Μακεδονιστές για την υποστήριξη της σλαβικής ταυτότητας του έθνους του.[8]

Η πΓΔΜ είναι από τον Δεκέμβριο του 2005 υποψήφια προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Διπλωματικά ζητήματα της χώρας είναι η διαμάχη με την Ελλάδα σχετικά με τη χρήση του ονόματος Μακεδονία και οι ψυχρές σχέσεις με τη Βουλγαρία. Αν και συμμετείχε στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι στις 2 Απριλίου του 2008, δεν έλαβε τελικά πρόσκληση για την ένταξή της στη συμμαχία λόγω της διαφωνίας με την Ελλάδα σχετικά με το όνομα.[9]

Πίνακας περιεχομένων

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φυσική γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τοπογραφικός χάρτης της πΓΔΜ.

Η πΓΔΜ είναι περίκλειστο κράτος της νοτιοανατολικής Ευρώπης, ευρισκόμενο στο κέντρο της Βαλκανικής χερσονήσου. Χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα, συνορεύει στο νότο με την Ελλάδα, στην ανατολή με τη Βουλγαρία, στο βορρά με τη Σερβία και το Κόσοβο και στη δύση με την Αλβανία. Έχει συνολική έκταση 25.713 τετραγωνικών χιλιομέτρων, επιφάνεια συγκρίσιμη με εκείνη της Ολλανδίας.[10] Η επιφάνειά της βρίσκεται μεταξύ 40°50' και 42°20' βόρειου γεωγραφικού πλάτους και 20°27' και 23°05' ανατολικού γεωγραφικού μήκους.[11]

Η χώρα είναι κατά κύριο λόγο ορεινή και αριθμεί 34 βουνοκορφές ψηλότερες από 2.000 μέτρα. Το ψηλότερο σημείο της, το όρος Κοράμπ, φτάνει τα 2.764 μέτρα.[10]. Η χώρα έχει επίσης λόφους, πεδιάδες, φαράγγια και ποτάμιες κοιλάδες.[11] Η κύρια υδάτινη ροή της χώρας είναι ο Αξιός (Βαρδάρης), ποταμός που διασχίζει τη χώρα για 301 χιλιόμετρα.[10] Οι πηγές του βρίσκονται στα βορειοδυτικά της χώρας, διασχίζει τα σύνορα με την Ελλάδα στο νότο και καταλήγει στο Αιγαίο κοντά στη Θεσσαλονίκη. Έχει πολλούς παραποτάμους, όπως ο Μπρεγκάλνιτσα, μήκους 225 χμ, ή ο Εριγώνας, μήκους 207 χμ.[12] Η λεκάνη του Αξιού περιλαμβάνει 80% της επιφάνειας της χώρας[12] και μόνο δύο μεγάλες υδάτινες ροές δε συμβάλλουν στον ποταμό: πρόκειται για το Μαύρο Δρίνο, που χύνεται στην Αλβανία και εκβάλλει στην Αδριατική, και το Στρωμνιτσιώτη, που συμβάλλει στο Στρυμώνα στη Βουλγαρία.[13]

Λίμνη του Μαύροβου.

Η χώρα έχει επίσης 53 φυσικές και τεχνητές λίμνες. Η μεγαλύτερη, που είναι επίσης η παλαιότερη στην Ευρώπη, είναι η λίμνη Οχρίδα με έκταση 349 τετραγωνικά χιλιόμετρα, που θεωρείται μία από τις παλαιότερες λίμνες και βιότοπους στον κόσμο.[14]. Ακολουθεί η Πρέσπα, με έκταση 274 τ.χμ. Αυτές οι δύο λίμνες είναι συνοριακές: την Οχρίδα τη μοιράζεται με την Αλβανία και την Πρέσπα με την Αλβανία και την Ελλάδα. Ωστόσο, στην πΓΔΜ ανήκει το μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειάς τους.[10] Η πιο μεγάλη τεχνητή λίμνη είναι εκείνη του Τίκφες, με έκταση 14 τ.χμ., 30 χμ μήκος και βάθος 95 μέτρα·[15] δημιουργήθηκε το 1968 χάρη σε ένα υδροηλεκτρικό φράγμα.[16] Η χώρα έχει τέλος αρκετές θερμές πηγές, που έχουν αξιοποιηθεί από την αρχαιότητα. Η πιο θερμή από αυτές τις πηγές έχει νερό θερμοκρασίας 73 °C.[17]

Η κοιλάδα του Αξιού διαχωρίζει δύο διακριτά γεωγραφικά σύνολα. Στα δυτικά, το ανάγλυφο είναι πολύ έντονο: μεγάλες οροσειρές που ανήκουν στο Δειναρικό σύστημα, όπως το όρος Σάρος, και η μάζα της Πίνδου, εναλλάσσονται με περίκλειστες πεδιάδες όπως το Πόλογκ ή της Πελαγονίας. Στα ανατολικά, το ανάγλυφο είναι παλαιότερο και για αυτό πιο ήπιο· και εδώ διασταυρώνεται με πεδιάδες και ανήκει στο σύστημα της Ροδόπης.[18] Στο έδαφος της χώρας, που σχηματίστηκε κυρίως κατά την Καινοζωική εποχή, σημειώνεται σημαντική σεισμική δραστηριότητα,[19] αν και πετρώδεις μάζες χρονολογούνται στο Προκάμβριο.[20]. Η περιοχή είναι σεισμικά ενεργή· ο τελευταίος μεγάλος σεισμός έλαβε χώρα το 1963 και κατέστρεψε το 80% των Σκοπίων, της πρωτεύουσας, αφήνοντας πίσω του περισσότερα από 1.000 θύματα.[21][22] Κατάλοιπα αρχαίας ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι υπόγειοι θύλακες υδροθείου.[23]

Τα σύνορά της χώρας έχουν συνολικό μήκος 748 χιλιομέτρων, τα οποία κατανέμεται ως εξής ως προς τις γειτονικές χώρες: 221 χλμ. στα βόρεια με την Σερβία, 151 χλμ. στα δυτικά με την Αλβανία, 148 χλμ. στα ανατολικά με την Βουλγαρία, 228 χλμ. στα νότια με την Ελλάδα. Αποτελείται από τις περιοχές της κοιλάδας των Σκοπίων και του υψιπέδου του Καλκάνδελε (Τετόβου) (Παλαιά Σερβία), καθώς και από ένα μικρό τμήμα του βόρειου τμήματος της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής της Μακεδονίας, (η οποία περιλαμβάνει επίσης την Ελληνική Μακεδονία στη βόρεια Ελλάδα, καθώς και τη Βουλγαρική Μακεδονία στη νοτιοδυτική Βουλγαρία).[εκκρεμεί παραπομπή]

Η πΓΔΜ που γεωγραφικά ορίζεται ξεκάθαρα από τη κεντρική πεδιάδα που δημιουργείται από τον Αξιό (Βαρδάρη) ποταμό και περικλείεται από διάφορες οροσειρές, οπού βρίσκονται και τα σύνορα του κράτους. Το έδαφος χαρακτηρίζεται ως άγριο και βρίσκεται μεταξύ των οροσειρών Σκάρδος (Σαρ) και Οσογκόφσκα που πλαισιώνουν την πεδιάδα που δημιουργεί ο Αξιός (Βαρδάρης) ποταμός. Τρεις μεγάλες λίμνες — η Αχρίδα (Οχρίδα), η Μεγάλη Πρέσπα και η Δοϊράνη — βρίσκονται στα νότια σύνορα και διχοτομούνται από τα σύνορα της Αλβανίας και της Ελλάδας.[εκκρεμεί παραπομπή]

Κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το όρος Μπίστρα καλυμμένο με χιόνι.

Η χώρα έχει τρία κλίματα: ηπειρωτικό στις βόρειες περιοχές, μεσογειακό στο νότο και αλπικό στις περιοχές με υψηλό υψόμετρο.[24] Όλη η χώρα γνωρίζει τέσσερις καλά χωρισμένες μεταξύ τους εποχές, με ζεστά και ξερά καλοκαίρια και κρύους χειμώνες με άφθονη χιονόπτωση. Το εύρος των θερμοκρασιών είναι πολύ μεγάλο, καθώς μπορεί να φτάσει τους -20 °C το χειμώνα και τους 40 °C το καλοκαίρι. Οι ψυχρές θερμοκρασίες του χειμώνα επηρεάζονται από βόρειους ανέμους ενώ οι καλοκαιρινοί καύσωνες οφείλονται στην υποτροπική πίεση του Αιγαίου και σε επίδραση από τη Μέση Ανατολή. Οι καύσωνες αυτοί προκαλούν συχνά ανομβρία. Πράγματι, οι υδατοπτώσεις είναι πολύ λίγες: η κοιλάδα του Αξιού δέχεται μόλις 450 mm νερού το χρόνο.[25] Η ποικιλία των κλιμάτων και η άρδευση επιτρέπουν την καλλιέργεια μεγάλης ποικιλίας φυτών, όπως το στάρι, το καλαμπόκι, οι πατάτες, η οπιούχος παπαρούνα, η αραχίδα, ακόμα και ρύζι.[26]

Το κλίμα της χαρακτηρίζεται ως ενδιάμεσο του μεσογειακού και του ηπειρωτικού κλίματος. Η μέση ετήσια ατμοσφαιρική κατακρήμνιση ποικίλει από τα 1700mm στις δυτικές ορεινές περιοχές μέχρι τα 500mm στα ανατολικά της χώρας. Στην πεδιάδα του Αξιού (Βαρδάρη) και στα ποτάμια της περιφέρειας Στρώμνιτσας, δηλαδή στην ευρύτερη περιοχή της Γευγελής, του Βαλάντοβο, της Δοϊράνης, της Στρώμνιτσας και του Ράντοβις το κλίμα είναι εύκρατο Μεσογειακό. Οι θερμότερες περιοχές είναι οι Σιδηρές Πύλες Αξιού (Ντεμίρ Κάπια) και η Γευγελή, όπου οι θερμοκρασίες τον Ιούλιο και τον Αύγουστο συχνά ξεπερνούν τους 40 °C. Το ορεινό κλίμα συναντάται σε όλες τις ορεινές περιοχές της χώρας και χαρακτηρίζεται από τους μακρείς και χιονώδεις χειμώνες και τα σύντομα ψυχρά καλοκαίρια. Την άνοιξη το κλίμα είναι πιο κρύο απ' ό,τι το φθινόπωρο. Το μεγαλύτερο μέρος της πΓΔΜ έχει ένα ήπιο ηπειρωτικό κλίμα με ζεστά και ξηρά καλοκαίρια και σχετικά κρύους και υγρούς χειμώνες. Υπάρχουν 30 μετεωρολογικοί σταθμοί στη χώρα.[εκκρεμεί παραπομπή]

Χλωρίδα και πανίδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πΓΔΜ διαθέτει μεγάλο φυσικό πλούτο.[27] Τα δάση καλύπτουν 35% της επικράτειάς της·[28] στις χαμηλότερες ορεινές περιοχές, κυριαρχούν η οξιά και η καστανιά, ενώ κάτω από τα 1200 μέτρα υψόμετρο, κυρίως κωνοφόρα, όπως το πεύκο και η ελάτη. Η συκιά, το κυπαρίσσι και η καρυδιά φύονται γύρω από την Αχρίδα και την Πρέσπα. Τα δάση σε χαμηλό υψόμετρο φιλοκενούν πολλά άγρια ζώα, όπως ελάφια, νυφίτσες και αγριόχοιροι. Στα βουνά ζουν σαμουά, αίγαγροι, λύγκες και αρκούδες. Οι μεγάλες λίμνες είναι τόποι πλούσιοι σε ψάρια, μερικά από τα οποία, όπως η πέστροφα της Αχρίδας, είναι ενδημικά, και πτηνά, κυρίως κορμοράνοι και πελεκάνοι.[29]. Για την προστασία των πιο πλούσιων φυσικών περιοχών, δημιουργήθηκαν τρεις εθνικοί δρυμοί: της Γκαλιτσίτσα, που περιλαμβάνει το ομώνυμο βουνό, ανάμεσα στις λίμνες Οχρίδα και Πρέσπα, του Μαύροβου, που βρίσκεται στα βουνά στα βορειοανατολικά, και του Πέλιστερ που περικλείει το επώνυμο όρος και βρίσκεται στα νοτιοδυτικά της χώρας. Μαζί, καλύπτουν επιφάνεια 1064.88 τετραγωνικών χιλιομέτρων ή 4% της εθνικής επικράτειας.[30] Η λίμνη της Οχρίδας έχει ταξινομηθεί ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από την UNESCO.[28]

Σε βιογεωγραφικό επίπεδο, η χώρα είναι καλύπτεται κυρίως από εύκρατα δάση της οικοπεριοχής των μικτών δασών των Βαλκανίων. Περιλαμβάνει επίσης μικρό μέρος των μικτών δασών της Ροδόπης (στην ανατολική περιοχή) και των σκληρόφυλλων και μικτών δασών του Αιγαίου και της Δυτικής Τουρκίας ( στη νοτιοανατολική περιφέρεια), καθώς και τη βόρεια προέκταση των μικτών δασών της Πίνδου (ορεινοί όγκοι Πελιστέρ και η Γκαλιτσίτσα).

Αν και η χώρα έχει συντηρήσει ένα πολύ ιδιαίτερο περιβάλλον, υφίσταται πολλές απειλές. Έτσι, τα δάση, ήδη συρρικνωμένα σε σχέση με το Μεσαίωνα, είναι θύματα παράνομης υλοτομίας και πυρκαγιών. Τα κατσίκια επίσης έχουν παίξει μεγάλο ρόλο στην υποβάθμιση των δασών· ένας νόμος του 1947, που καταργήθηκε τη δεκαετία του 1990, είχε απαγορεύσει την εκτροφή τους. Από το τέλος του Β' Παγκοσμίου πολέμου, η κυβέρνηση επιχειρεί προγράμματα αναδάσωσης, αλλά η ξηρή φύση των εδαφών και η έλλειψη οικονομικών μέσων καθιστούν δύσκολο το έργο.[31] Η μόλυνση που συνδέεται με την ανθρώπινη δραστηριότητα επηρεάζει κυρίως τις υδάτινες ροές και τις λίμνες, θύματα της γεωργικής άρδευσης, της ροής των λιπασμάτων, των βιομηχανικών αποβλήτων και της απόθεσης σκουπιδιών.[28] Η ατμοσφαιρική μόλυνση αγγίζει κυρίως τις πόλεις· οφείλεται σε ηλεκτρικά εργοστάσια, σε χημικές και μεταλλουργικές βιομηχανίες και κυρίως στην κυκλοφορία των αυτοκινήτων, οι επιπτώσεις της οποίας αυξάνουν λόγω της μεγάλης ηλικίας του στόλου αυτοκινήτων και της χρήσης κακής ποιότητας καυσίμων.[32] Πολλές οικολογικές οργανώσεις μάχονται για τη συντήρηση της φύσης στην χώρα, από τις οποίες αρχαιότερη και σημαντικότερη είναι η "Μακεδονική Οικολογική Εταιρεία", που ιδρύθηκε το 1972.[33]

Κατανομή πληθυσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πανόραμα του Πρίλεπ, τέταρτης μεγαλύτερης πόλης της χώρας.

Η πΓΔΜ χαρακτηρίζεται από υδροκέφαλη πρωτεύουσα, που συγκεντρώνει το εν τρίτο του πληθυσμού της χώρας και από μεγάλο αριθμό μεσαίων και μικρών πόλεων, 29 στο σύνολο. Η χώρα αριθμεί επίσης 1.637 χωριά και οικισμούς.[34] Το 2010 το 59% του πληθυσμού ζούσε σε αστικό περιβάλλον.[1] Η αγροτική έξοδος, που δεν έχει σταματήσει καθόλου, άφησε 150 χωριά εγκαταλειμμένα και περισσότερα από 450 απειλούμενα από ερήμωση.[35]

Οι πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές είναι εκείνες των Σκοπίων και του Πόλογκ, που μαζί σχηματίζουν ένα τόξο στα βορειοδυτικά της χώρας, στην άνω κοιλάδα του Αξιού. Συμπεριλαμβάνουν τις πόλεις του Τετόβου, του Γκόστιβαρ και των Σκοπίων και συγκεντρώνουν περίπου το 43% του σλαβομακεδονικού πληθυσμού. Γνωρίζουν την ισχυρότερη δημογραφική ανάπτυξη, που εξηγείται από την αγροτική έξοδο προς τα Σκόπια όπως και από το μεγάλο αριθμό γεννήσεων στην αλβανική μειονότητα, που αποτελεί τη μεγάλη πλειονότητα στο Πόλογκ. Οι περιοχές του νότου και της ανατολής έχουν ισχνή δημογραφική αύξηση και σημαντικό αγροτικό πληθυσμό, αλλά αριθμούν επίσης μεσαίες πόλεις, όπως τα Μπίτολα, το Πρίλεπ, το Στιπ και τη Στρώμνιτσα.[36]



Άξονες επικοινωνίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αυτοκινητόδρομος M4 μεταξύ Σκοπίων και Τετόβου.

Η κοιλάδα του Αξιού είναι ο κύριος φυσικός άξονας της χώρας· τη διασχίζει από βορά μέχρι νότο και συνδέει το εσωτερικό των Βαλκανίων με το Αιγαίο πέλαγος. Την πορεία του ακολουθεί ο αυτοκινητόδρομος M1, που είναι μέρος της Ευρωπαϊκής Οδού 75 που συνδέει τη Φινλανδία με την Ελλάδα, όπως και η σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει το Βελιγράδι με τη Θεσσαλονίκη. Κατά μήκος του ποταμού βρίσκονται μερικές από τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας, όπως τα Σκόπια, η πρωτεύουσα, το Γκόστιβαρ και το Βέλες. Ένας άλλος σημαντικός άξονας είναι ο ευρωπαϊκός διάδρομος VIII, που συνδέει την Αδριατική με τη Μαύρη Θάλασσα διασχίζοντας τη χώρα από δυτικά προς ανατολικά. Συγκεκριμένα, αυτός ο άξονας περνάει από την Οχρίδα, το Τέτοβο, τα Σκόπια και το Κουμάνοβο.[38]

Το οδικό δίκτυο είναι το πιο αποτελεσματικό δίκτυο μεταφοράς της χώρας, που έχει δρόμους συνολικού μήκους 13.736 χιλιόμετρων, από τα οποία τα 216 ανήκουν στον αυτοκινητόδρομο M1. Το οδικό δίκτυο είναι σε κακή κατάσταση αλλά γίνονται σημαντικά έργα βελτίωσης και επέκτασης, όπως η κατασκευή του αυτοκινητόδρομου M2, που θα συνδέσει το 2016 το Κουμάνοβο με το βουλγαρικό σύνορο.[39] Καθώς το κράτος δε διαθέτει τα οικονομικά μέσα για τη συντήρηση και την επέκταση του δικτύου, η Ευρωπαϊκή τράπεζα για την ανασυγκρότηση και την ανάπτυξη χρηματοδοτεί τα σημαντικά κυκλοφοριακά έργα.[40] Το οδικό δίκτυο της χώρας ικανοποιεί τα κριτήρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τα περισσότερα σημεία και λείπει μόνο μια καμπάνια για την οδική ασφάλεια.[41] Η οδήγηση γίνεται στα δεξιά και τα φώτα πρέπει να είναι αναμμένα και κατά την διάρκεια της μέρας [42].

Το σιδηροδρομικό δίκτυο έχει μήκος 699 χιλιόμετρα, από τα οποία τα 234 είναι ηλεκτροφόρες γραμμές. Το διαχειρίζεται μια κρατική εταιρεία, οι Σιδηρόδρομοι της πΓΔΜ, αλλά προβλέπεται να ανοιχτεί στην αγορά. Ικανοποιεί τα κριτήρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης,[41] αλλά βρίσκεται σε κακή κατάσταση και επιτρέπεται μόνοη μίσθωση για μεταφορά φορτίου. Η κυβέρνηση έχει ωστόσο προβλέψει την αγορά νέων βαγονιών και μηχανών το 2013 για να αντικαταστήσει το υλικό, που τελευταία φορά ανανεώθηκε το 1979.[43] Έχει δρομολογηθεί η ανανέωση των υπαρχουσών γραμμών όπως και η κατασκευσή μιας γραμμής που θα συνδέει την Αλβανία και τη Βουλγαρία και θα περνάει από τα Σκόπια.[44]

Η χώρα διαθέτει, τέλος, δύο διεθνή αεροδρόμια, των Σκοπίων και της Οχρίδας, και 10 ακόμη μικρότερα αεροδρόμια, από τα οποία τα 8 έχουν σκληρούς αεροδιαδρόμους.[1]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προέλευση του συνταγματικού ονόματος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δείτε επίσης: Μακεδονία (ορολογία)

Η ονομασία Μακεδονία, η οποία είναι ελληνική, όριζε αρχικά ένα αρχαίο βασίλειο, του οποίου πλέον γνωστός μονάρχης ήταν ο Μέγας Αλέξανδρος. Οι κάτοικοι του αρχαίου αυτού βασιλείου αποκαλούνταν Μακεδόνες, όρος που προερχόταν από το μακεδνός που σήμαινε «μεγάλος» (το επίθετο αυτό είχε κοινή ρίζα με το ουσιαστικό μάκρος). Οι ιστορικοί εκτιμούν ότι η ονομασία αυτή, Μακεδόνες, αποδόθηκε στους Μακεδόνες καθώς ήταν γνωστό ότι κατοικούσαν σε μεγάλο υψόμετρο[45].

Η Μακεδονία όριζε με το πέρασμα του χρόνου μια περιοχή με ποικιλόμορφη γεωγραφική έκταση. Έτσι, πριν από τις κατακτήσεις του Φιλίππου Β΄ της Μακεδονίας, αντιστοιχούσε στην σημερινή ελληνική Μακεδονία, ενώ κατά τα τέλη του Μεσαίωνα, περιελάμβανε όχι μόνο την ελληνική περιοχή, αλλά και τα εδάφη που σήμερα βρίσκονται υπό βουλγαρικό και αλβανικό έλεγχο, καθώς και το νότιο τμήμα της σημερινής πΓΔΜ. Η μεταγενέστερη αυτή μορφή της Μακεδονίας[ασαφές] ήταν διαιρεμένη σε τρία οθωμανικά βιλαέτια, και πιο συγκεκριμένα αυτά της Θεσσαλονίκης, των Κοσσυφοπεδίου και του Μοναστηρίου[46], χωρίς ωστόσο να διατηρεί μία ενιαία γεωγραφική ονομασία καθ' όλη την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Οι Σλάβοι αποτελούσαν την μεγαλύτερη αριθμητικά εθνική μειονότητα, χωρίς ωστόσο να αποτελούν και την πλειοψηφία (η πλειοψηφία ήταν Έλληνες)[47]. Η περιοχή κατελήφθη και στη συνέχεια διαιρέθηκε το 1912 μεταξύ της Βουλγαρίας, της Ελλάδας και της Σερβίας. Οι σλαβικοί πληθυσμοί σύντομα αφομοιώθηκαν, ωστόσο οι σερβικές και μετέπειτα γιουγκοσλάβικες αρχές συνάντησαν μεγαλύτερη δυσκολία, καθώς η σλαβομακεδονική εθνική ταυτότητα ήταν ανθεκτικότερη εντός της σερβικής Μακεδονίας[48]. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Τίτο παραχώρησε στους Σλαβομακεδόνες το καταστατικό του έθνους και τους υποσχέθηκε μια ομοσπονδιακή δημοκρατία, η οποία έλαβε την ονομασία «Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας». Κατά την ανεξαρτητοποίηση της χώρας το 1991, η τελευταία πήρε, την ονομασία «Δημοκρατία της Μακεδονίας».

Πριν από τις πρώτες προσπάθειες των Σλαβομακεδόνων να διεκδικήσουν την κληρονομιά του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, υπήρχε ήδη αντιπαράθεση με την Ελλάδα αναφορικά με την χρήση του όρου «Μακεδονία». Πράγματι, σύμφωνα με τους Έλληνες, το δικαίωμα χρήσης του όρου αυτού δεν ανήκε παρά μόνο σε αυτούς, καθώς οι αρχαίοι Μακεδόνες ήσαν πρόγονοί τους, σε αντίθεση με τους Σλάβους οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή παρά μόνο τον 7ο αιώνα μ.Χ. και ουδέποτε χρησιμοποίησαν αυτόν τον όρο, παρά μόνο μετά τα μέσα του 19ου αιώνα. Για τους Σλάβους, ο όρος αυτός τους ανήκει καθώς θεωρούν ότι ήταν το πολυπληθέστερο έθνος στην περιοχή πριν από την εκκίνηση των προγραμμάτων αφομοίωσής τους και την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ των γειτονικών κρατών που έλαβε χώρα μετά το 1912. Επίσης, πέραν του ζητήματος της κληρονομιάς της αρχαίας μακεδονικής ιστορίας, η χρήση του όρου «Μακεδονία» από την πρώην γιουγκοσλαβική δημοκρατία θεωρείτο από τους Έλληνες ως κίνηση που θα επέφερε εδαφικές διεκδικήσεις επί της ελληνικής Μακεδονίας, όπου κατοικεί, έως σήμερα, σλαβική μειονότητα[49]. Τέλος, η χρήση του όρου από την πΓΔΜ, δημιουργεί σύγχυση και πρόβλημα αυτοπροσδιοριμού των σύγχρονων Μακεδόνων που κατοικούν κυρίως στην Ελληνική Μακεδονία, σήμερα.

Η πΓΔΜ πριν τους Σλάβους[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αρχαιολογικός χώρος του Τσότσεφ Κάμεν, ο οποίος περιλαμβάνει ένα διακοσμημένο σπήλαιο.

Το έδαφος της σημερινής δημοκρατίας ήταν κατοικημένο από την Νεολιθική Περίοδο. Ο παλαιότερος, έως σήμερα, αρχαιολογικός χώρος είναι αυτός του Βέρτσνικ, ο οποίος βρίσκεται εντός του Δήμου του Στιπ. Άρχισε να κατοικείται από το 7.000 π.Χ., με τους πρώτους του κατοίκους να έχουν γνώσεις αγροκαλλιέργειας και αγγειοπλαστικής, ενώ ήταν μη νομαδικός πληθυσμός[50]. Αρκετοί τοπικοί πολιτισμοί, οι οποίοι είναι αναγνωρίσιμοι από ιδιαιτερότητες που παρατηρήθηκαν σε αγγεία παραγωγής τους, έρχονταν αντιμέτωποι μεταξύ τους, ενώ διαδέχονταν ο ένας τον άλλο. Οι πολιτισμοί αυτοί τις περισσότερες φορές συγγένευαν με άλλους γειτονικούς πολιτισμούς, όπως αυτόν της Βίντσα που αναπτύχθηκε στην Σερβία, ωστόσο διέθεταν ορισμένα ιδιαίτερα σε αυτούς χαρακτηριστικά, όπως την χρήση άσπρης μπογιάς για την διακόσμηση των αγγείων τους[51] και την παρασκευή μικρών τελετουργικών αγαλματιδίων, τα Magna mater, μια γυναικεία μορφή η οποία ήταν ενσωματωμένη σε ένα μικρό πήλινο σπίτι[52].

Χάρη στις επαφές που είχε με την αδριατική Ιλλυρία, η περιοχή εισήλθε στην Εποχή του Ορείχαλκου στις αρχές του 2ης χιλιετίας π.Χ. Οι οικισμοί της περιόδου αυτής ήταν χτισμένοι από πέτρα και βρίσκονταν, ορισμένες φορές, σε απρόσιτες τοποθεσίες, ώστε να μπορούν να προστατευθούν από ενδεχόμενες επιδρομές. Πράγματι, στην περιοχή συχνά εισέβαλαν Ινδοευρωπαίοι κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 3ης χιλιετίας π.Χ. και μέχρι την Μέσης Περιόδου του Ορειχάλκου[52]. Το μεγαλιθικό παρατηρητήριο του Κόκινο αποτελεί το πλέον σημαντικό αρχαιολογικό εύρημα εκείνης της περιόδου. Είχε διαστάσεις 100 επί 50 μέτρα[53] και ήταν, σύμφωνα με την NASA, το τέταρτο αρχαιότερο παγκοσμίως παρατηρητήριο μετά το Αμπού Σιμπέλ, το Στόουνχετζ και το Άνγκορ Βατ[54].

Τα ρωμαϊκά ερείπια της Ηράκλειας Λυγκηστίδος.

Η περιοχή γνώρισε νέες εισβολές την περίοδο μεταξύ του 1300 και του 1200 π.Χ. Υπεύθυνα γι'αυτές ήταν φύλα του Αιγαίου[52] και Ιλλυριοί[55] που διέσχισαν την χώρα και σταδιακά αφομοιώθηκαν με τον τοπικό πληθυσμό. Μαζί τους έφεραν την χρήση και επεξεργασία του σιδήρου[52] και ενθάρρυναν το εμπόριο με τις ιωνικές αποικίες οι οποίες βρίσκονταν επί των ακτών της Αδριατικής[55]. Η Εποχή του Σιδήρου στην περιοχή της πΓΔΜ ξεκίνησε περί το 1200 π.Χ. και ολοκληρώθηκε το 400 π.Χ. Η περιοχή της πΓΔΜ επηρεάστηκε αυτό το διάστημα από το Βασίλειο της Μακεδονίας που βρίσκονταν λίγο νοτιότερα και χαρακτηρίζονταν από την κατασκευή μεγάλων νεκροπόλεων για τους ευγενείς, κάτι που έδειχνε την ύπαρξη οργανωμένου μοναρχικού πολιτεύματος, οργανωμένου κατά την αρχαιοελληνική παράδοση. Το βασίλειο της Παιονίας είναι ένα από τα βασίλεια της περιοχής που επηρεάστηκε από τους Έλληνες[56]. Ήταν εκείνη την εποχή που το Βασίλειο της Μακεδονίας έκανε την εμφάνισή του στα νότια της Ελλάδας. Τα βόρεια σύνορά του αντιστοιχούσαν με τα σημερινά νότια σύνορα της πΓΔΜ[57].

Μετά τον 6ο αιώνα π.Χ., η ελληνική επιρροή συνεχώς αυξανόταν στην περιοχή[58] και η τελευταία καλύφθηκε από οχυρωμένες πόλεις οι οποίες κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν την περσική εισβολή του 490 π.Χ. Το Βασίλειο της Παιονίας, του οποίου το έδαφος αντιστοιχούσε στο μεγαλύτερο μέρος της σημερινής πΓΔΜ, τελικώς κατελήφθη από τον Φίλιππο Β΄ της Μακεδονίας το 358 π.Χ.[59]. Οι Ρωμαίοι προσάρτησαν οριστικά την περιοχή τον 2ο αιώνα π.Χ. Οι Ρωμαίοι κατασκεύασαν οδούς, ίδρυσαν πόλεις, όπως τα Scupi (σημερινά Σκόπια) και αναδιοργάνωσαν τις πόλεις των οποίων η κατασκευή ήταν παλαιότερη, όπως η Ηράκλεια Λυγκηστίς (σημερινά Μπίτολα) ή οι Στόβοι, οι οποίοι έγιναν κατά τον 3ο αιώνα μ.Χ. η δεύτερη μεγαλύτερη μακεδονική πόλη μετά την Θεσσαλονίκη[60]. Ο Χριστιανισμός βρήκε πρόσφορο έδαφος στην περιοχή κυρίως μετά τον 3ο και 4ο αιώνα μ.Χ., ενώ περίπου 130 βασιλικές που χρονολογούνται από εκείνη την περίοδο έχουν ανακαλυφθεί στα εδάφη της πΓΔΜ[58]. Η ευρύτερη περιοχή, ωστόσο, παρέμενε υπό ελληνική πολιτισμική επιρροή[61].

Η άφιξη των Σλάβων - Μεσαίωνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Σλάβοι στην Ευρώπη κατά το 650
Κεντρικά Βαλκάνια στις αρχές του 20ού αιώνα με την περιοχή της Παλαιάς Σερβίας

Η Γιουγκοσλαβική Στρατιωτική Εγκυκλοπαίδεια κατατάσσει τους προγόνους της πλειονότητας των σημερινών κατοίκων της πΓΔΜ ως Σλάβους, ανθρώπους των πρώτων Σλαβικών φυλών: Βερζήτες, Σαγουδάτες, Στρουμιάνοι και άλλοι, οι οποίοι κατέφτασαν στην περιοχή τον 6ο Κ.Χ. αιώνα. Στην περιοχή της Αχρίδας κατέφθασε η Σλαβική φυλή των Βερζητών και εποίκησε τις σημερινές πόλεις της Αχρίδας, Καβανταρτσίου, Πρίλαπου, Μοναστηρίου και Δίβρης και όλη την περιοχή που αυτές περιβάλλουν. Οι Βυζαντινοί συγγραφείς άρχισαν να αποκαλούν αυτήν την περιοχή Σκλαβηνία[62]. Στο κέντρο της σημερινής πΓΔΜ εγκαταστάθηκαν οι σλάβοι Σαγουδάτες εποικίζοντας την περιοχή κατά μήκος του ποταμού Μπρεγκάλνιτσα (Καμένιτσα, Κότσανη, Βίνιτσα, Στιπ) και τις δυτικές, προς το νότο, όχθες του ποταμού Βαρδάρη (Αξιού)[63][64]. Στην ανατολική πλευρά της χώρας εγκαταστάθηκαν οι Στρουμνιάνοι. Η σλαβική αυτή φυλή πήρε το όνομα της από τον ποταμό Στρούμιτσα (Στρωμνιτσιώτης), εποίκησε τη Στρώμνιτσα και όλη την ανατολική περιοχή[65].

Υπό τη βασιλεία του Χαν των Βουλγάρων Πρεσιάν (836-852) η Βουλγαρία φάνηκε να επεκτείνεται ελέγχοντας πλέον πολλές Σλαβικές φυλές που ζούσαν στην περιοχή της πΓΔΜ. Οι Σλάβοι της περιοχής δέχτηκαν το Χριστιανισμό ως δική τους θρησκεία γύρω στον 9ο αιώνα, όταν Τσάρος της Βουλγαρίας ήταν ο Μπόρις Α'.

Το 1014, ο βυζαντινός Αυτοκράτορας Βασίλειος Β' νίκησε το στρατό του Τσάρου Σαμουήλ της Βουλγαρίας και το 1018 οι Βυζαντινοί ανέκτησαν τον έλεγχο της περιοχής (και όλων των Βαλκανίων) για πρώτη φορά ύστερα από τον 7ο αιώνα. Επί Βυζαντίου η περιοχή ονομαζόταν Μοναστήρι. Παρόλα αυτά, στα τέλη του 12ου αιώνα, η παρακμή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας οδήγησε στη διεκδίκηση της περιοχής από διάφορες πολιτικές οντότητες, με μία σύντομη Νορμανδική κατοχή τη δεκαετία του 1080.

Το 13ο αιώνα, η ανανεωμένη Βουλγαρική Αυτοκρατορία επανέκτησε τον έλεγχο της περιοχής, κατάσταση η οποία ανατράπηκε σύντομα λόγω πολλών πολιτικών προβλημάτων που αντιμετώπιζε η Βουλγαρία στο εσωτερικό της, όταν η περιοχή της Μακεδονίας κατακτήθηκε ξανά από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία στις αρχές του 14ου αιώνα. Λίγα χρόνια αργότερα η περιοχή πέρασε στα χέρια της Σερβικής Αυτοκρατορίας. Οι Σέρβοι θεωρούσαν τον εαυτό τους απελευθερωτές της Σλαβικής οικογένειας από το Βυζαντινό δεσποτισμό, αλλά και κατακτητές των Ρωμαίων, γι αυτό και μετονόμασαν της Αυτοκρατορία τους σε "Αυτοκρατορία των Σέρβων και των Ρωμαίων". Τα Σκόπια έγιναν η πρωτεύουσα της νέας αυτοκρατορίας του Σέρβου Τσάρου Στέφαν Ντουσάν.

Μετά το θάνατο του βασιλιά Ντουσάν, η εμφάνιση ενός νέου αδύναμου διαδόχου οδήγησε σε πολιτική σύγκρουση των Σέρβων αριστοκρατών, οι οποίοι επιχειρώντας να συγκεντρώσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερα κομμάτια εξουσίας κατόρθωσαν να χωρίσουν τα Βαλκάνια για μία ακόμη φορά. Η συγκεκριμένη κρίση συνέπεσε με την άνοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τις πρώτες επεκτατικές της κινήσεις προς την Ευρώπη. Το Βασίλειο της Πριλάπου υπήρξε ένα από τα βραχύβια κράτη που εμφανίστηκε ύστερα από την κατάρρευση της Σερβικής Αυτοκρατορίας το 14ο αιώνα.[66] Χωρίς να έχει παραμείνει κάποια αξιόλογη δύναμη στις χριστιανικές βαλκανικές χώρες, οι Οθωμανοί κατόρθωσαν σχετικά εύκολα να κατακτήσουν τα κεντρικά Βαλκάνια και να τα διατηρήσουν υπό τη κυριαρχία τους για τους επόμενους πέντε αιώνες. Καθοριστική ήττα του Σερβικού στρατού που έκρινε το μέλλον της περιοχής θεωρείται η Μάχη του Κοσσυφοπεδίου το 1389. Μέχρι το τέλος του 14ου αιώνα, οι Οθωμανοί είχαν κατακτήσει όλα τα εδάφη της σημερινής πΓΔΜ, με την κατάκτηση των Σκοπίων στις 19 Ιανουαρίου 1392. Επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η περιοχή στην αρχή ανήκε στο βιλαέτι του Πρίζρεν, κατόπιν στο βιλαέτι του Μαναστίρ (Μοναστηρίου) και οριστικά στο Βιλαέτι του Κοσσυφοπεδίου[67] του οποίου τα Σκόπια για ένα διάστημα υπήρξαν και πρωτεύουσα του.

Η εθνική αφύπνιση των Βουλγάρων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Περιοχές που ανήκαν στο Βουλγαρικό εξαρχάτο (1870-1913).

Η Οθωμανική διακυβέρνηση στην περιοχή θεωρήθηκε σκληρή. Πολλοί από τους μεταρρυθμιστές της Βουλγαρικής Εθνικής Αναβίωσης του 18ου αιώνα προέρχονταν από τη συγκεκριμένη περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των Αδελφών Μιλαντίνωφ,[68] Ράικο Ζίνζιφοφ, Γιοακίμ Καρτσόβσκι,[69] Κίριλ Πεϊτσίνοβιτς[70] και άλλοι. Οι επισκοπές των Σκοπίων, Ντεμπάρ, Μπίτολα, Οχρίδα, Βέλες και Στρούμιτσα ψήφισαν να γίνουν μέλη του Βουλγαρικού Εξαρχάτου μετά από την θέσπισή του το 1870.[71]

Αρκετά κινήματα που είχαν ως στόχο τη δημιουργία μιας αυτόνομης "Ενωμένης Μακεδονίας", η οποία θα περιελάμβανε ολόκληρη την περιοχή της Μακεδονίας, άρχισαν να ανέρχονται στα τέλη του 19ου αιώνα. Μεταξύ των πρώτων οργανώσεων με αυτόν το σκοπό υπήρξαν οι αποκαλούμενες Βουλγαρικές Μακεδονικές-Αδριανουπολίτικες Επαναστατικές Επιτροπές. Συγκεκριμένα, το 1893 Μακεδόνες Βούλγαροι (Βούλγαροι που κατάγονται από την ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας) ίδρυσαν την τότε БМОРК (Български Македоно-Одрински революционни комитетиΒουλγάρικη Επαναστατική Ένωση Μακεδονίας-Aδριανούπολης), το μετέπειτα ΒΜΡΟ (Вътрешна македонска революционна организация - Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση) και ξεκινάει έτσι ο αγώνας για την ανεξαρτησία. Η πρώιμη οργάνωση δεν διακήρυττε καμία εθνική ταυτότητα· ήταν επίσημα ανοικτή στο να «ενώνει όλα τα απογοητευμένα στοιχεία στις περιοχές της Μακεδονίας και της Αδριανούπολης, ανεξαρτήτως εθνικότητας».[72] Η πλειοψηφία των μελών του ωστόσο ήταν Μακεδόνες Βούλγαροι.[73] Το 1903 το ΒΜΡΟ οργάνωσε την Εξέγερση του Ίλιντεν-Πρεομπράζχενι (προφήτη Ηλία) κατά των Οθωμανών, η οποία παρά τις αρχικές επιτυχίες, συμπεριλαμβανομένου του σχηματισμού της «Δημοκρατίας του Κρουσόβου», συνετρίβη με πολλές ανθρώπινες απώλειες. Παρά την αποτυχία της, η εξέγερση προκάλεσε παγκόσμιο ενδιαφέρον για το μακεδονικό ζήτημα[74].

Μολονότι ο εθνικιστής ηγέτης Γκότσε Ντέλτσεφ (Goce Delčev) από το Κιλκίς πέθανε πριν την εξέγερση του Ίλιντεν, έγινε σύμβολο του Βουλγαρικού και Σλαβομακεδονικού εθνικισμού στο βόρειο τμήμα της ευρύτερης περιοχής της ιστορικής Μακεδονίας, καθώς και στην περιοχή της πΓΔΜ[75] και το ΒΜΡΟ συνέχισε τον αγώνα κατά της Σερβίας, η οποία πήρε τον έλεγχο της γεωγραφικής περιοχής της Βόρειας ΜακεδονίαςΜακεδονίας του Βαρδάρη, -αναφέρεται αποκλειστικά- από τους μη Έλληνες), το 1913 με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου. Μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ο οργανισμός χωρίστηκε στην Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (IMRO) και στην Εσωτερική Θρακική Επαναστατική Οργάνωση (ITRO).[76]

Βασίλειο της Σερβίας και Γιουγκοσλαβία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά το πέρας των δύο Βαλκανικών Πολέμων το 1912 και 1913, τα περισσότερα ευρωπαϊκά εδάφη της διαλυμένης πλέον Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μοιράστηκαν μεταξύ Ελλάδας, Βουλγαρίας και Σερβίας. Η περιοχή που βρίσκεται σήμερα η πΓΔΜ ονομάστηκε επίσημα Νότια Σερβία (Južna Srbija, Јужна Србија / Γιούζνα Σρμπιγια). Μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1918, η Σερβία έγινε μέρος του Βασιλείου των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων. Το 1929, το Βασίλειο μετονομάστηκε επισήμως σε Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας και διαιρέθηκε σε περιφέρειες γνωστές και ως μπανόβινα. Η Νότια Σερβία, δηλαδή η περιοχή της σημερινής πΓΔΜ, έγινε γνωστή ως η Βαρντάρσκα Μπανόβινα του Βασιλείου της Γιουγκοσλαβίας.

Το όραμα της Ενωμένης Μακεδονίας χρησιμοποιήθηκε από την Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (IMRO) στο διάστημα του Μεσοπολέμου. Οι αρχηγοί της οργάνωσης, όπως οι Τόντορ Αλεξάντροφ, Αλεξάνταρ Προτογέροφ και Ιβάν Μιχαήλοφ, προώθησαν τη συγκεκριμένη ιδέα με στόχο την απελευθέρωση των κατεχομένων από την Ελλάδα και Σερβία εδαφών και τη δημιουργία μίας ενωμένης Μακεδονίας για όλους τους Μακεδόνες, ανεξαρτήτως θρησκείας και εθνικότητας. Η Βουλγαρική κυβέρνηση του Αλεξάντερ Μαλίνοφ το 1918 προσφέρθηκε να παραδώσει τη Μακεδονία του Πιρίν για αυτόν το σκοπό μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο,[77] αλλά οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν το επέτρεψαν, καθώς η Σερβία και η Ελλάδα εναντιώθηκαν στη συγκεκριμένη ιδέα.

Η IMRO αποφάσισε να αρχίσει ανταρτοπόλεμο στη Βαρντάρσκα Μπανόβινα, μαζί με την Νεανική Μακεδονική Μυστική Επαναστατική Οργάνωση (MMTRO), οργανώνοντας συνεχώς επιθέσεις κατά των Σέρβων διοικητικών και στρατιωτικών αξιωματούχων της περιοχής. Το 1923 ιδρύεται στη Στιπ η "Ένωση κατά των Βουλγάρων συμμοριτών" από Σέρβους τσέτνικ με στόχο την εξουδετέρωση της IMRO και της MMTRO.[78]

Η γέννηση του Μακεδονισμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1934, σε συνεδρίαση της Γραμματείας Βαλκανικών Κρατών (ΓΒΚ) της Κομμουνιστικής Διεθνούς αποφασίζεται η υιοθέτηση της υπόθεσης ενός "Μακεδονικού" έθνους που θα αγωνίζονταν για την αυτοδιάθεσή του στα πλαίσια μιας "Μακεδονικής Δημοκρατίας των Εργαζόμενων Μαζών". Ο λόγος αυτής της στροφής ήταν το αντιστάθμισμα στις Βουλγαρικές διεκδικήσεις στο Μακεδονικό ζήτημα, ενόψει της ανόδου του Ναζισμού στη Γερμανία και της διαφαινόμενης συμμαχίας με τη Βουλγαρία, που ενδέχετο να αποτελέσει αντικείμενο εκμετάλλευσης. Το κείμενο - απόφαση που δημοσιοποιήθηκε, επιμελήθηκε από τον Ότο Βίλχελμ Κουουσίνεν, Γραμματέα της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομμουνιστικής Διεθνούς και μέλους του Φινλανδικού Κομμουνιστικού Κόμματος και επιβλήθηκε αρχικά στα τρία Κομμουνιστικά κόμματα των άμεσα εμπλεκόμενων κρατών, Ελλάδας, Βουλγαρίας και Σερβίας, και στη συνέχεια στα Κομμουνιστικά κόμματα όλων των κρατών. Παράλληλα, τα κομμουνιστικά κόμματα Ελλάδας, Βουλγαρίας και Σερβίας υποχρεώθηκαν να ενισχύσουν και να βοηθήσουν τη δράση της οργάνωσης ΕΜΕΟ Ενωμένη, που στο εξής θα αναλάμβανε την διάδοση της εθνικής ιδέας του "Μακεδονισμού" και θα μπορούσε να μετεξελιχθεί στο μέλλον, εάν οι συνθήκες το επέτρεπαν σε "Κομμουνιστικό Κόμμα Μακεδονίας". Η ΕΜΕΟ Ενωμένη έως τότε εξυπηρετούσε τα Βουλγαρικά συμφέροντα στην περιοχή, αλλά λόγω του νέου της ρόλου, η Βουλγαρική εθνικιστική πτέρυγά της αναγκάστηκε σε αποχώρηση, έτσι ώστε να συμβιβαστεί με τη νέα γραμμή της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Το 1935 ο Βούλγαρος Άγγελ Ντίνεφ που εξέδιδε την εφημερίδα Μακεδονικά Νέα προσπάθησε να δώσει ένα ιστορικό υπόβαθρο στη "Μακεδονική εθνότητα", συνδέοντάς το για πρώτη φορά με την Εξέγερση του Ίλιντεν (που έως τότε θεωρούνταν από όλους ως Βουλγαρική) και τους Έλληνες ιεραπόστολους των Σλάβων Κύριλλο και Μεθόδιο. Παράλληλα το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας αν και είχε μετακινηθεί από την αρχική γραμμή περί αυτοδιάθεσης του "Μακεδονικού έθνους" και είχε υιοθετήσει το σύνθημα "ισοτιμία για όλους τους λαούς της Μακεδονίας", συνέχισε να υποστηρίζει την ΕΜΕΟ Ενωμένη εντός Ελληνικού εδάφους και το 1935 δημοσίευσε στα ελληνικά άρθρο του Βούλγαρου Βασίλ Ιβανόφσκι, ο οποίος επιχείρησε μία ιστορική προσέγγιση του "Μακεδονικού Έθνους" υποστηρίζοντας για πρώτη φορά ότι προέρχεται από τους αρχαίους Μακεδόνες (οι οποίοι κατ' αυτόν δεν ήταν Έλληνες) και αναμίχθηκε με τους Σλάβους που εισχώρησαν στη Βαλκανική 10 αιώνες αργότερα. Στο ίδιο άρθρο υποστηρίζει ότι ο τσάρος Σαμουήλ ενσάρκωσε τους πόθους του "Μακεδονικού έθνους". Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας κατά το Μεσοπόλεμο προσπάθησε να καλλιεργήσει την ιδέα της "Μακεδονικής εθνικής ταυτότητας" στους σλαβόφωνους της Μακεδονίας και κατάφερε να δημιουργήσει αρκετά στελέχη που ασπάζονταν το "Μακεδονισμό", μεταξύ των οποίων οι Λάζαρος Τερπόφσκι, Ανδρέας Τσίπας, Πασχάλης Μητρόπουλος, Μιχάλης Κεραμιτζής, Ηλίας Τουρούντζας, Γιώργος Τουρούντζας και άλλοι. Αντίθετα, την ίδια περίοδο τα Κομμουνιστικά κόμματα της Βουλγαρίας και Γιουγκοσλαβίας δεν κατάφεραν να σημειώσουν πρόοδο στην καλλιέργεια του "Μακεδονισμού" στους σλάβους και τους σλαβόφωνους των Μακεδονικών περιοχών που βρίσκονταν στην επικράτειά τους.[79]

Β' Παγκόσμιος Πόλεμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η Γιουγκοσλαβία πέρασε στην κατοχή των δυνάμεων του Άξονα από το 1941 μέχρι το 1945. Η Βαρντάρσκα Μπανόβινα διαιρέθηκε μεταξύ της Βουλγαρίας και της Ιταλοκρατούμενης Αλβανίας. Ιδρύθηκαν οι λεγόμενες Βουλγαρικές Επιτροπές Δράσης που είχαν ως στόχο να προετοιμάσουν την περιοχή για το νέο Βουλγαρικό διοικητικό και στρατιωτικό καθεστώς.[80] Οι Επιτροπές αποτελούνταν κυρίως από πρώην μέλη της IMRO, αλλά και μερικούς κομμουνιστές όπως ήταν οι Πάνκο Μπρασνάροφ (Panko Brashnarov), Στραχίλ Γκόγκοφ (Strahil Gogov) και Μετόντι Σατόροφ (Metodi Shatorov).

Συγκεκριμένα η Κομιντέρν είχε αναθέσει στον Σατόροφ τη θέση του Γραμματέα της Μακεδονικής Περιφερειακής Επιτροπής του Κομμουνιστκού Κόμματος Γιουγκοσλαβίας (ΚΚΓ). Παρόλα αυτά, μετά τη Βουλγαρική εισβολή, η Μακεδονική Περιφερειακή Επιτροπή υπό την ηγεσία του Σατόροφ πέρασε στη σφαίρα επιρροής του Κομμουνιστικού Κόμματος Βουλγαρίας (ΚΚΒ)[81][82] και διέκοψε κάθε σχέση με το ΚΚΓ. Συγκεκριμένα, ο Σατόροφ αρνήθηκε να ακολουθήσει την εντολή του ΚΚΓ περί στρατιωτικής επίθεσης κατά των Βουλγάρων.[83] Οι Βουλγαρικές αρχές, υπό Γερμανική πίεση,[84] συγκέντρωσαν περισσότερους από 7.000 Εβραίους στα Σκόπια και τη Μπίτολα και τους έστειλαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.[85] Η σκληρή διακυβέρνηση από τις κατοχικές δυνάμεις οδήγησε πολλούς Σλαβομακεδόνες στη στήριξη της κομμουνιστικής αντίστασης των παρτιζάνων στο κίνημα του Γιόσιπ Μπροζ Τίτο μετά το 1943,[86] με επακόλουθο την ολοκλήρωση του Εθνικού Απελευθερωτικού Πολέμου και την υποχώρηση των Γερμανικών δυνάμεων έξω από την περιοχή μέχρι το τέλος του 1944.

Στη Δημοκρατία του Βαρδάρη, μετά το Βουλγαρικό κομμουνιστικό πραξικόπημα του 1944, τα Βουλγαρικά στρατεύματα βρέθηκαν περικυκλωμένα από Γερμανικές δυνάμεις, τις οποίες αντιμετώπισαν επιτυχώς προσπαθώντας να επιστρέψουν στα παλιά Βουλγαρικά σύνορα. Τρεις Βουλγαρικοί στρατοί (των περίπου 455.000 ατόμων συνολικά) μπήκαν στη Γιουγκοσλαβία το Σεπτέμβριο του 1944 και μετακινήθηκαν από τη Σόφια στο Νις και τα Σκόπια με σκοπό την εξουδετέρωση των Γερμανικών δυνάμεων που υποχωρούσαν από την Ελλάδα. Η νότια και ανατολική Σερβία όπως και η περιοχή της βόρειας Μακεδονίας απελευθερώθηκαν σε διάστημα ενός μήνα.[87] Ωθούμενη από τη Σοβιετική Ένωση, η οποία είχε βλέψεις για τη δημιουργία μίας μεγάλης Νότιας Σλαβικής Ομοσπονδίας, η Βουλγαρική κυβέρνηση προσφέρθηκε ξανά να παραχωρήσει τη Μακεδονία του Πιρίν στη γειτονική χώρα στο πλαίσιο του οράματος της Ενωμένης Μακεδονίας το 1945.[εκκρεμεί παραπομπή]

Σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1944 η Αντιφασιστική Συνέλευση για την Εθνική Απελευθέρωση της Μακεδονίας (ASNOM) διακήρυξε τη Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας ως μέρος της Λαϊκής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας. Η ASNOM παρέμεινε ενεργή κυβέρνηση μέχρι το τέλος του πολέμου. Το Σλαβομακεδονικό αλφάβητο κωδικοποιήθηκε από γλωσσολόγους της ASNOM, οι οποίοι στήριξαν το αλφάβητο τους στο φωνητικό αλφάβητο του Βουκ Στεφάνοβιτς Κάρατζιτς και τους κανόνες του Κρίστε Πέτκοφ Μισίρκοφ.

Η νέα δημοκρατία έγινε μία από τις έξι επιμέρους δημοκρατίες της Γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας. Μετά τη μετονομασία της ομοσπονδίας σε Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας το 1963, η Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας μετονομάστηκε ανάλογα σε Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου (1946–1949) οι Σλαβομακεδόνες κομμουνιστές αντάρτες υποστήριξαν τους Έλληνες κομμουνιστές. Πολλοί από τους πρόσφυγες του πολέμου κατέφυγαν στη Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας για ασφάλεια.

Ανεξαρτησία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Ιανουάριο του 1991 ο πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας Κίρο Γκλιγκόροφ (Kiro Gligorov) κήρυξε την πλήρη ανεξαρτησία της χώρας, μετά από τα συντριπτικά αποτελέσματα του δημοψηφίσματος και τη μετονομασία της σε Δημοκρατία της Μακεδονίας. Το Βελιγράδι συνεργάστηκε και απέσυρε όλες τις ομοσπονδιακές Γιουγκοσλαβικές δυνάμεις από τη χώρα και η απόσχιση ήταν ειρηνική και αναίμακτη.

Η κρίση του 2001[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Αύγουστο του 2001 ξέσπασε κρίση στη χώρα με συμπλοκές Αλβανών αυτονομιστών του Εθνικού Απελευθερωτικού Στρατού και του κρατικού στρατού στις δυτικές περιοχές όπου διαμένουν κυρίως Αλβανοί και μουσουλμάνοι (το αλβανικό στοιχείο είναι συγκεντρωμένο κυρίως στη δυτική πΓΔΜ, ιδιαίτερα στις πόλεις Τέτοβο (70%), Γκόστιβαρ (66%), Κίτσεβο (30%), Στρούγκα (56%) και Κουμάνοβο (25%), όπως και στην πρωτεύουσα Σκόπια (20%), σύμφωνα με τα δημογραφικά στοιχεία της χώρας).[88] Οι εχθροπραξίες έλαβαν τέλος με την Συμφωνία της Οχρίδας στις 13 Αυγούστου, η οποία προβλέπει σειρά μέτρων συνδιαλλαγής, αυτοδιοίκηση και αποκέντρωση, καθεστώς επίσημης γλώσσης του κράτους τα αλβανικά, ίση αντιπροσώπευση των Αλβανών στην δημόσια διοίκηση και αφοπλισμό των αντιμαχομένων πλευρών.[89]

Οι βουλευτικές εκλογές τον Οκτωβρίου του 2002 έφεραν στην εξουσία το Σοσιαλδημοκρατικό Συνασπισμό "Μαζί για τη Μακεδονία", στον οποίο ηγείτο το κόμμα "Σοσιαλιστική Δημοκρατική Ένωση της Μακεδονίας", το οποίο ανέλαβε την υποχρέωση να σεβασθεί τη διαδικασία εφαρμογής της Συμφωνίας της Οχρίδας, με ιδιαίτερη έμφαση στην αντιμετώπιση φαινομένων κακοδιοίκησης και διαφθοράς και την εξυγίανση της οικονομίας.[90][91]

Πολιτική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πΓΔΜ είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία,[92] η πολιτική οργάνωση της οποίας ορίζεται από το Σύνταγμα της πΓΔΜ που συντάχθηκε το 1991. Το σύνταγμα εγγυάται το κράτος δικαίου, τη δημοκρατία και την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων. Καθιερώνει τα θεμελιώδη δικαιώματα, ανάμεσα στα οποία η ελευθερία της έκφρασης, η καθολική ψήφος, ο πολιτικός πλουραλισμός και η ελευθερία του επιχειρείν.[93]

Οργάνωση των εξουσιών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Μέγαρο της Εθνοσυνέλευσης στα Σκόπια.

Το σύνταγμα του 1991 αναθέτει τη νομοθετική εξουσία στο Κοινοβούλιο, που αποτελείται από ένα σώμα, τη Συνέλευση της πΓΔΜ. Τα 123 μέλη της εκλέγονται με άμεση καθολική ψηφοφορία κάθε τέσσερα χρόνια. Το κοινοβούλιο ψηφίζει τους νόμους, εκλέγει τα μέλη της κυβέρνησης, ψηφίζει τον κρατικό προϋπολογισμό, επικυρώνει τις διεθνείς συνθήκες, ορίζει και ανακαλεί τους δικαστές και κηρύσσει πόλεμο. Κάθε μέλος της Συνέλευσης μπορεί να προτείνει νόμους, όπως και κάθε άτομο εφοδιασμένο με μία αίτηση με τουλάχιστον 10.000 υπογραφές εκλογέων. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει το δικαίωμα να ασκήσει βέτο στα νομοσχέδια· όταν κάνει χρήση του, ο νόμος εισάγεται για δεύτερη φορά στη Συνέλευση και υιοθετείται οριστικά αν πάρει τουλάχιστον τα δύο τρίτα των ψήφων. Ο Πρόεδρος της Συνέλευσης εκλέγεται από τουλάχιστον 61 μέλη του Κοινοβουλίου. Αντικαθιστά τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας αν δεν μπορεί να ασκήσει τα καθήκοντά του.[94]

Η εκτελεστική εξουσία βρίσκεται στα χέρια της κυβέρνησης και του Προέδρου της Δημοκρατίας. Ο Πρόεδρος εκλέγεται κάθε πέντε χρόνια με άμεση καθολική ψηφοφορία· μπορεί να ασκήσει έως δύο θητείες. Ο Πρόεδρος διαπραγματεύεται τις διεθνείς συμφωνίες, ορίζει τους πρέσβεις, δέχεται τους ξένους διπλωμάτες, ορίζει διάφορους αξιωματούχους της Δημοκρατίας, όπως τους δύο δικαστές του συνταγματικού δικαστηρίου, είναι ο ανώτατος αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων και εκπροσωπεί το κράτος στο εσωτερικό και το εξωτερικό.[95] Η κυβέρνηση μπορεί να προτείνει νόμους και προϋπολογισμούς, είναι υπεύθυνη για την εκτέλεση των νόμων, αποφασίζει την αναγνώριση των ξένων κρατών και προτείνει τους πρέσβεις.[96]

Η δικαστική εξουσία ασκείται από δικαστές που εκλέγονται από τη Συνέλευση χωρίς χρονικό περιορισμό. Η χώρα αριθμεί 27 αστικά δικαστήρια, τρία εφετεία και ένα ανώτατο δικαστήριο. Το σύνταγμα απαγορεύει τη σύσταση έκτακτων δικαστηρίων. Τέλος, το συνταγματικό δικαστήριο είναι υπεύθυνο για τον έλεγχο της συμμόρφωσης των πράξεων του κοινοβουλίου και της κυβέρνησης με το Σύνταγμα.[97]. Το δίκαιο της χώρας ανήκει στην παράδοση του αστικού-ρωμαϊκού δικαίου.[92]

Διοικητική διαίρεση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πΓΔΜ διαθέτει μόνο μία βαθμίδα εδαφικής υποδιαίρεσης, τους 80 δήμους.[98] Η πόλη των Σκοπίων διαθέτει ιδιαίτερο καθεστώς, ορισμένο από το Σύνταγμα: αποτελείται από δέκα δήμους, ο καθένας από τους οποίους έχει δικό του συμβούλιο και δήμαρχο. Οι δήμοι αποτελούνται από μία ή περισσότερες περιοχές, που έχουν κοινές ανάγκες και συμφέροντα. Κάθε δήμος είναι μία γεωγραφική και οικονομική ενότητα με έδρα έναν τόπο, η εκλογή και η αλλαγή του οποίου, σύμφωνα με τη νομοθεσία, αποφασίζονται μετά από τοπικό δημοψήφισμα. Κάθε δήμος έχει κυβέρνηση και δήμαρχο, εκλεγμένους με άμεση καθολική ψηφοφορία, οι αρμοδιότητες των οποίων καθορίζονται με νόμο. Οι δήμοι διαθέτουν ορισμένη τοπική αυτονομία, ψηφίζουν το δημοτικό προϋπολογισμό και κάνουν αναπτυξιακά σχέδια.[99]

Μπορούν να αδειοδοτούν την ύπαρξη κατώτερων βαθμίδων, που αντιστοιχούν για παράδειγμα σε ένα χωριό ή μια συνοικία. Οι εξουσίες αυτών των οντοτήτων καθορίζονται από τη δημοτική κυβέρνηση και ποικίλλουν από τον ένα δήμο στον άλλο. Δε μπορούν, ωστόσο, αυτές οι οντότητες να έχουν πολιτική φύση, αλλά μόνο να προτείνουν ιδέες στην τοπική κυβέρνηση και να ασχολούνται εθελοντικά με την ανάπτυξη του χωριού ή της συνοικίας. Μπορούν να δέχονται χορηγίες του δήμου, του πληθυσμού ή επιχειρήσεων.[99]

Ενώ η αλβανική μειονότητα υποστηρίζει τη διοικητική αποκέντρωση για να ενισχύσει την αυτονομία της, οι Σλαβομακεδόνες αντιτίθενται κατ΄ αρχήν στη δημιουργία περιφερειών, ισχυριζόμενοι ότι η χώρα είναι πολύ μικρή για να είναι κατάλληλη αυτή η βαθμίδα.[99] Ωστόσο, από το 2009 η χώρα χωρίζεται σε οκτώ στατιστικές περιοχές, που δεν έχουν κανένα διοικητικό ρόλο· δημιουργήθηκαν ώστε η χώρα να διαθέτει μονάδες αντίστοιχες στις ευρωπαϊκές NUTS. Οι περιοχές αυτές αντιστοιχούν στη βαθμίδα NUTS-3 και, πέρα από τη στατιστική χρησιμότητά τους, οφείλουν να συντονίζουν την οικονομική ανάπτυξη ανάμεσα στους δήμους. Διαθέτουν συμβούλιο που αποτελείται από τους δημάρχους των δήμων τους.[100]

Πολιτική ζωή και κόμματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

«Ναι! Για να κερδίσουμε περισσότερα από 1200 νέα προγράμματα για την ανάπτυξη της Μακεδονίας!», αφίσα του VMRO-DPMNE για τις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2011.

Από την ανεξαρτητοποίηση της χώρας, το 1991, και την εγκαθίδρυση ενός πολυκομματικού συστήματος, η πολιτική σκηνή κυριαρχείται από δύο μεγάλα κόμματα, που σχηματίζουν συνασπισμούς με μικρότερους σχηματισμού. Αυτά τα δύο μεγάλα κόμματα, σταθερά μετά το 1991, είναι η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση - Δημοκρατικό Κόμμα για την Εθνική Μακεδονική Ενότητα (VMRO-DPMNE) και η Σοσιαλδημοκρατική ένωση της Μακεδονίας (SDSM). Το VMRO-DPMNE ήταν αρχικά ένα εθνικιστικό κόμμα, αλλά εξαιτίας της έλλειψης διεθνούς αναγνώρισης, επέλεξε το 1995 μία χριστιανοδημοκρατική γραμμή. Η SDSM είναι κληρονόμος της παλιάς Ένωσης Κομμουνιστών της πΓΔΜ, αλλά ο σοσιαλδημοκρατικός προσανατολισμός της που τείνει προς το νεοφιλελευθερισμό της προσφέρει μεγαλύτερη υποστήριξη από τις εύπορες παρά τις λαϊκές τάξεις.[101] Η SDSM χαρακτηρίζεται επίσης από τη θέληση βελτίωσης των διακοινοτικών σχέσεων και τη γρήγορη επίλυση της διένεξης για την ονομασία με την Ελλάδα.[102] Και τα δύο κόμματα υποστηρίζουν την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ.[102] Η SDSM συνεργάζεται με το Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα[103] και το VMRO-DPMNE με το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα.[104]

Ανάμεσα στους μικρότερους σχηματισμούς βρίσκονται τα αλβανικά εθνικά κόμματα, όπως η Δημοκρατική ένωση για την ενσωμάτωση (DUI, εθνικιστές), το Κόμμα για τη δημοκρατική ευημερία (PDP, μετριοπαθές) και το Δημοκρατικό αλβανικό κόμμα (συντηρητικό), και άλλοι σχηματισμοί, όπως το Νέο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, που δημιουργήθηκε το 2005 από ένα πρώην μέλος του SDSM.[101]

Οι εκλογές στη χώρα επηρεάζονται έντονα από την πολυεθνοτική φύση της, κυρίως την αντίθεση ανάμεσα στη σλαβομακεδονική πλειονότητα και την αλβανική μειονότητα. Έτσι, οι Σλαβομακεδόνες επιλέγουν το κόμμα που θα σχηματίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ενώ οι Αλβανοί ένα κόμμα που τους αντιπροσωπεύει, που συντάσσεται με την πλειοψηφία. Έτσι, από το 2008, το VMRO-DPMNE βρίσκεται στην εξουσία μαζί με το DUI.[102]

Τωρινοί κυβερνώντες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Γκιόργκε Ίβανοβ, και ο πρόεδρος της κυβέρνησης, Νίκολα Γκρούεβσκι.

Από το 2006, το VMRO-DPMNE έχει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Έχει συμμαχήσει με το αλβανικό DUI [102] και μέλη αυτών των δύο κομμάτων αποτελούν την κυβέρνηση, της οποίας προεδρεύει από το 2006 από το Νίκολα Γκρούεβσκι, του VMRO-DPMNE. Είναι επικεφαλής κυβέρνησης εικοσιτριών υπουργών, από τους οποίους οι τέσσερις είναι υπουργοί άνευ χαρτοφυλακίου.[105]

Τον Απρίλιο του 2009, ο Γκιόργκε Ίβανοβ, καθηγητής πολιτικής επιστήμης, πολιτικός που δεν ανήκει σε κάποια κόμμα, αλλά ευρισκόμενος κοντά στο VMRO-DPMNE, εκλέχτηκε πρόεδρος της Δημοκρατίας. Διαδέχθηκε τον Μπράνκο Τσρβένκοβσκι, μέλος της SDSM.[106]

Δημόσια οικονομικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη πΓΔΜ, οι υποχρεωτικές εισφορές αντιπροσώπευαν το 30,9% του ΑΕΠ το 2011, ποσοστό χαμηλότερο από εκείνων των περισσότερων Ευρωπαϊκών κρατών, που τοποθετεί τη χώρα 84η στην παγκόσμια κατάταξη.[1] Το 2009, το 49,7% αυτών των εισφορών προερχόταν από το ΦΠΑ, ενώ οι κοινωνικές εισφορές αντιπροσώπευαν το 9,5% του ΑΕΠ. Τέλος, το κράτος συνέλεξε ποσό ίσο με το 4% του ΑΕΠ το 2009 χάρη σε ιδιωτικοποιήσεις, πληρωμές της εθνικής τράπεζας και διοικητικά πρόστιμα[107]. Η χώρα εισήγαγε το 2007 ενιαίο φορολογικό συντελεστή, αρχικά 12%,[108] που μειώθηκε στο 10% το 2008,[109] ακολουθώντας έτσι το παράδειγμα πολλών κεντροευρωπαϊκών χωρών, που επεδίωκαν να απλοποιήσουν το φορολογικό σύστημα και να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον φιλικό προς τις επιχειρήσεις.[108]

Το έλλειμμα της πΓΔΜ, που είχε ύψος 2,7% του ΑΕΠ για το 2011, είναι χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όπως και το δημόσιο χρέος, που έφτασε το 26,1% του ΑΕΠ το 2011.[1] Η επίτευξη αυτών των σχετικά χαμηλών μεγεθών έγινε δυνατή χάρη στη μαζική αποπληρωμή δανείων το 2006 και το 2007, όταν η χώρα γνώριζε σταθερή οικονομική κατάσταση. Οι αποπληρωμές αυτές επέτρεψαν στην κυβέρνηση της χώρας να δανειστεί με χαμηλά επιτόκια πριν την κρίση που ξεκίνησε το 2008, για να διατηρήσει την εσωτερική οικονομική δραστηριότητα.[107]

Κοινωνική προστασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το δημόσιο σύστημα υγείας είναι προσβάσιμο σε όλους τους πολίτες από το 2009· μέχρι τότε, υπήρχαν ορισμένοι περιορισμοί, κυρίως για τους ανέργους και τους ανασφάλιστους. Χρηματοδοτείται από το κράτος και προσφέρει ορισμένες υπηρεσίες δωρεάν, όπως ιατρικές επισκέψεις, εμβολιασμούς και την πρόσβαση σε κάποιες ιατρικές θεραπείες και φάρμακα. Το επίπεδο δημόσιας υγείας στη χώρα είναι σχετικά καλό συγκρινόμενο με εκείνο άλλων χωρών της περιοχής και το ταμείο πληρωμών είναι γενναιόδωρο σε σχέση με τον προϋπολογισμό της, αλλά υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις, τις περιοχές και τις εθνοτικές κοινότητες. Αν και τα ιδρύματα υγείας μπορούν να είναι ιδιωτικά, ο ιδιωτικός τομέας παραμένει μη ενταγμένος στο σύστημα. Το κράτος δαπανά κάθε χρόνο περίπου 5% του ΑΕΠ για τον τομέα υγείας, ποσό που συγκεντρώνεται εν μέρει χάρη σε προεισφορές ύψους 7,5% επί των ακαθάριστων μισθών.[110]

Οι συντάξεις χρηματοδοτούνται από τους εργοδότες, που πληρώνουν εισφορές στο κράτος και σε ιδιωτικές εταιρείες. Το 2009 αυτές οι εισφορές αντιπροσώπευαν το 19% του ακαθάριστου μισθού, από το οποίο το 13,35% πήγαινε στο κράτος και το 6,65% σε ιδιωτικές εταιρείες. Αντιπροσωπεύουν επίσης το 63,2% του εθνικού προϋπολογισμού για τις συντάξεις, ενώ το υπόλοιπο προέρχεται από πληρωμές του κράτους. Η ηλικία νόμιμης συνταξιοδότησης είναι ορισμένη στα 64 έτη για τους άνδρες και τα 62 για τις γυναίκες.[110]

Εξωτερικές σχέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διεθνής παρουσία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στρατιώτες της πΓΔΜ σε δρόμο της Καμπούλ, στο Αφγανιστάν.

Η ΠΓΔΜ διαθέτει προξενείο ή πρεσβεία σε 38 ξένα κράτη και έχει διπλωματικές σχέσεις με 167 κράτη.[111] Έχει καλές διπλωματικές σχέσεις με τα μέλη του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως και με τις γειτονικές χώρες Αλβανία και Κοσσυφοπέδιο, την ανεξαρτησία του οποίου αναγνώρισε το 2009. Οι σχέσεις με τη Σερβία είναι καλές αν και επισκιάζονται από μία διένεξη με αφορμή την ανεξαρτησία της μακεδονικής ορθόδοξης εκκλησίας από το Πατριαρχείο Σερβίας, ενώ οι σχέσεις με την Ελλάδα, αν και πλούσιες σε οικονομικό επίπεδο, δυσχεραίνονται από τη διένεξη σχετικά με την ονομασία της χώρας.[112] Οι σχέσεις ανάμεσα στην πΓΔΜ και τη Βουλγαρία είναι ως επί το πλείστον καλές, αλλά υπάρχουν επίσης διαφορές όσον αφορά ιστορικές θέσεις, κυρίως για την ύπαρξη της σλαβομακεδονικής γλώσσας, που για τους Βούλγαρους είναι απλώς διάλεκτος, και για την εθνικότητα πολλών ιστορικών προσωπικοτήτων που γεννήθηκαν στην περιοχή της ΠΓΔΜ, καθώς και στο βόρειο τμήμα της ευρύτερης περιοχής της Μακεδονίας πριν το σλαβομακεδονικό έθνος αναγνωριστεί (οι Σλαβομακεδόνες θεωρούνταν Βούλγαροι έως τα μέσα του 20ού αιώνα).[113] Οι Σλαβομακεδόνες και οι Βούλγαροι αλληλοκατηγορούνται για κλοπή της πολιτιστικής κληρονομιάς.[114]

Η πΓΔΜ είναι μέλος πολλών διεθνών οργανισμών όπως ο ΟΗΕ, το Συμβούλιο της Ευρώπης, η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, η FAO, η Interpol, η UNESCO και o Διεθνής Οργανισμός Γαλλοφωνίας.[1] Η χώρα είναι υποψήφια για ένταξη στο ΝΑΤΟ από το 1999,[115] αλλά η ένταξή της μπλοκαρίστηκε από το βέτο της Ελλάδας το 2008.[116] Η πΓΔΜ απέκτησε το status υποψήφιας για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση χώρας το 2004, αλλά η διαπραγμάτευση δεν έχει ακόμη ξεκινήσει, παρ όλες τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 2009. Το κύριο εμπόδιο είναι η διένεξη με την Ελλάδα, η διευθέτηση της οποίας είναι όρος για την εισδοχή της χώρας στην Ένωση.[117]

Η χώρα αφιέρωσε το 2010 το 1,52% του ΑΕΠ της στον αμυντικό προϋπολογισμό[118] και ο στρατός αριθμεί περίπου 12800 στρατιώτες σε καιρό ειρήνης.[119] Έχει ως αποστολή την υπεράσπιση του πολιτεύματος και της επικράτειας, τη διατήρηση της ειρήνης και τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας στο εσωτερικό της χώρας και στο εξωτερικό και τη συμμετοχή σε συλλογικά συστήματα άμυνας όπως η EUFOR, το ΝΑΤΟ και η Συνεργασία για την ειρήνη.[120]. Με την κατάργηση της θητείας το 2006 ο στρατός της πΓΔΜ ήταν ο πρώτος στρατός των δυτικών Βαλκανίων που έγινε επαγγελματικός.[121]

Ο στρατός είναι παρών με την EUFOR Αλθαία στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, όπως και στο Αφγανιστάν, στο Λίβανο και στο Κόσοβο.[122] Συμμετείχε επίσης στον πόλεμο του Ιράκ[115]

Σχέσεις με την Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λίστα χωρών:
  που χρησιμοποιούν την ονομασία "Δημοκρατία της Μακεδονίας" στις διμερείς διπλωματικές σχέσεις.
  που χρησιμοποιούν την ονομασία "πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας".
  των οποίων η θέση είναι άγνωστη ή αδιευκρίνιστη.
  που δεν έχουν διπλωματικές σχέσεις με την πΓΔΜ.

Οι σχέσεις των δύο χωρών είναι αρκετά καλές και η μετακίνηση των πολιτών γίνεται με την ταυτότητα για τους Έλληνες που εισέρχονται στην πΓΔΜ και με διαβατήριο για τους πολίτες της πΓΔΜ που εισέρχονται στην Ελλάδα.

Από το 1991, έτος ανεξαρτησίας της πΓΔΜ, μέχρι και σήμερα συνεχίζεται η πολιτική και διπλωματική διαμάχη για τη χρήση του ονόματος «Μακεδονία» στο συνταγματικό όνομα της γείτονος. [εκκρεμεί παραπομπή]

Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η ονομασία Μακεδονία είναι αναμφίβολα ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά. Θεωρεί ότι η ιστορία της Μακεδονίας και ειδικά η συγκεκριμένη ονομασία δεν είναι διαπραγματεύσιμη και ως πατρική ταυτότητα και κληρονομιά δε δύναται να παραχωρηθεί σε τρίτους.[123]

Tov Απρίλιο του 1991 εκλέγεται η πρώτη μετακομμουνιστική πολυκομματική βουλή και ψηφίζεται το νέο Σύνταγμά της νέας αυτής Δημοκρατίας, με την ψήφιση τροπολογιών ισχυουσών Συνταγματικών Διατάξεων, προς τη μετάβαση από καθεστώς σοσιαλιστικής δημοκρατίας, σε καθεστώς δυτικού τύπου δημοκρατίας, χωρίς η μετάβαση αυτή να στερείται διαφόρων ιδιαιτεροτήτων, όπως είναι οι διατάξεις περί μεταβολής συνόρων, οι οποίες βρίσκονται στο προοίμιο των άρθρων 3, 68 και 74, αλλά και περί προστασίας μειονοτήτων σε γειτονικές χώρες άρθρο 49 παρ. 1 στο οποίο αναφέρεται: «Η Δημοκρατία, μεριμνά για την κατάσταση και τα δικαιώματα του σλαβομακεδονικού λαού στις γειτονικές χώρες». Εδώ αναφέρεται καθαρά σε πολίτες της Αλβανίας, της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Σερβίας, τους οποίους τα Σκόπια θεωρούν αποτελούν «σλαβομακεδονική μειονότητα».[εκκρεμεί παραπομπή]

Επίσης, σχεδίασαν μια νέα σημαία με τον Ήλιο της Βεργίνας.[εκκρεμεί παραπομπή]

Η Ελλάδα πιέζει μέσω της τότε ΕΟΚ τη νέα αυτή Δημοκρατία να συμμορφωθεί.[εκκρεμεί παραπομπή]

Στις 13 Απριλίου 1992 η Ελλάδα λαμβάνει θέση για το θέμα της ονομασίας του κράτους της γείτονος με την απόφαση του Συμβουλίου των πολιτικών αρχηγών υπό τον τότε Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Καραμανλή, όταν το πρόβλημα του ονόματος πήρε την πλήρη σαφή και ουσιαστική μορφή του και αποφασίστηκε να μην γίνει αποδεκτό κανένα όνομα που θα αναφέρεται στον όρο «Μακεδονία» ή παράγωγά του.[εκκρεμεί παραπομπή]

Στις 27 Ιουνίου του ιδίου έτους, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κορυφής της Λισσαβόνας, η Ευρώπη δήλωσε την υποστήριξή της στις Ελληνικές θέσεις. Η αναγνώριση της νέας αυτής Δημοκρατίας από την Ελλάδα και την τότε ΕΟΚ συνδέεται με τις εξής προϋποθέσεις:

  • Αλλαγή της αμφισβητούμενης Συνταγματικής της ονομασίας "Δημοκρατία της Μακεδονίας", ενώ το όνομα της γείτονος δεν θα περιέχει τον όρο «Μακεδονία» ή παράγωγά του.[εκκρεμεί παραπομπή]
  • Παύση της αλυτρωτικής και εχθρικής της προπαγάνδας και επίσης προσφορά συνταγματικών και πολιτικών εγγυήσεων σχετικά με τις δήθεν εδαφικές διεκδικήσεις της Νέας αυτής Δημοκρατίας από τις γειτονικές της χώρες και για τροποποιήσεις των επίμαχων άρθρων του Συντάγματος της στις διατάξεις περί μεταβολής συνόρων και περί δήθεν προστασίας μειονοτήτων σε γειτονικές χώρες και την άμεση αλλαγή του συμβόλου που υπάρχει στη σημαία της και του νέου χαρτονομίσματος.[εκκρεμεί παραπομπή]

Την 8 Απριλίου 1993 [1], αναγνωρίστηκε στα Ηνωμένη Έθνη (με την Απόφαση 817/1993 του Συμβουλίου Ασφαλείας (του ΟΗΕ) [2]) με την προσωρινή ονομασία της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, χωρίς το δικαίωμα ανάρτησης σημαίας. H πΓΔΜ έχει επισήμως αποδεχθεί ότι το όνομα του κράτους αποτελεί αντικείμενο διαπραγματεύσεων.

Οι δύο χώρες (πΓΔΜ και Ελλάδα) ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις υπό την αιγίδα του ΟΗΕ για την τελική ονομασία του κρατιδίου.

Την 16 Φεβρουαρίου 1994 η Ελλάδα αποφάσισε τον οικονομικό αποκλεισμό (εμπάργκο) της πΓΔΜ και τη διακοπή λειτουργίας του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στα Σκόπια, ως μέσο πίεσης για την αποδοχή των ελληνικών όρων. [εκκρεμεί παραπομπή]

Αρχίζουν οι πιέσεις από τους μεσολαβητές για άρση του εμπάργκο. Η Ελλάδα παραπέμπεται στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Το Δικαστήριο όμως δεν κάνει δεκτό το αίτημα για λήψη ασφαλιστικών μέτρων κατά της Ελλάδας. [εκκρεμεί παραπομπή]

Ενδιάμεση Συμφωνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

H Αμερική εντείνει τις πιέσεις της για άρση του ελληνικού εμπάργκο και στις 4 Σεπτεμβρίου 1995 από τα Σκόπια ο τότε υφυπουργός Εξωτερικών των Η.Π.Α. Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, από την Αθήνα ο τότε πρέσβης Τόμας Μίλερ και από την Ουάσινγκτον ο τότε εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Νίκολας Μπερνς, ανακοινώνουν ταυτόχρονα την επίτευξη συμφωνίας Ελλάδας – πΓΔΜ για απευθείας διάλογο υπό την αιγίδα του Σάιρους Βανς, με σκοπό την υπογραφή μιας «ενδιάμεσης» συμφωνίας. [εκκρεμεί παραπομπή]

Στις 13 Σεπτεμβρίου στην Νέα Υόρκη των Η.Π.Α., υπογράφεται η Ενδιάμεση Συμφωνία από τον τότε υπουργό Εξωτερικών της Ελλάδας κ. Παπούλια και τον τότε υπουργό Εξωτερικών της πΓΔΜ κ. Τσερβενκόφσκι και προβλέπει:[124][125]

  • Τον σεβασμό των υπαρχόντων συνόρων.
  • Την υποχρέωση από την Ελλάδα να αναγνωρίσει τα Σκόπια με την προσωρινή ονομασία «πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (πΓΔΜ)».
  • Η πΓΔΜ θα πρέπει να προχωρήσει σε άμεση αλλαγή του συμβόλου (με τον Ήλιο της Βεργίνας) που υπάρχει στη σημαία της και να σχεδιάσει μια νέα σημαία.
  • Η πΓΔΜ θα πρέπει να σταματήσει την έκδοση και να διακηρύξει τηv άμεση αλλαγή του νέου χαρτονομίσματος με την απεικόνιση του Λευκού Πύργου της Θεσσαλονίκης.
  • Η πΓΔΜ θα πρέπει να διακηρύξει ότι η ερμηνεία των επίμαχων άρθρων στο Σύνταγμά της δεν ερμηνεύονται ως διεκδίκηση ελληνικού εδάφους αλλά ούτε και ως ανάμιξη στις εσωτερικές υποθέσεις της Ελλάδας.
  • H Ελλάδα έχει τη δυνατότητα βάση του άρθρου 11, να αντιταχθεί στην ένταξη της γείτονος χώρας σε διεθνείς οργανισμούς με ονομασία διαφορετική από της πΓΔΜ (fYROM).
  • Άρση του ελληνικού εμπάργκο. (Το ελληνικό εμπάργκο επέφερε ζημιά 1,5 δις. δολαρίων στην οικονομία της πΓΔΜ . Τα διυλιστήρια και τα χαλυβουργεία διέκοψαν τη λειτουργία τους, επειδή δεν μπορούσαν να ανεφοδιαστούν από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Από τότε μέχρι σήμερα όλοι, ακόμη και οι ίδιοι οι Σλάβοι κάτοικοι της πΓΔΜ-(σλαβομακεδόνες), συμφωνούν ότι η πΓΔΜ δεν μπορεί να αναπνεύσει οικονομικά χωρίς την Ελλάδα[εκκρεμεί παραπομπή]).

Ενώ μέχρι να βρεθεί μόνιμη και τελική λύση συμφωνήθηκε να χρησιμοποιείται ως προσωρινό όνομα το «πΓΔΜ» (πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας), με το οποίο έγινε δεκτή και στον ΟΗΕ (στις 7/4/1993 με την Απόφαση 817/1993 του Συμβουλίου Ασφαλείας).

Στις 12 Οκτωβρίου, το Μόνιμο Συμβούλιο του Ο.Α.Σ.E. αποφασίζει, με τη σύμφωνη γνώμη της Ελλάδας, την ένταξη των Σκοπίων με την αγγλική ονομασία former Yugoslav Republic of Macedonia ή με τη συντομογραφία fYROM.[126][εκκρεμεί παραπομπή]

Οι δύο χώρες (πΓΔΜ και Ελλάδα) άρχισαν ξανά διαπραγματεύσεις υπό την αιγίδα του ΟΗΕ για την τελική ονομασία του κρατιδίου.[εκκρεμεί παραπομπή][127]

Τον Απρίλιο του 2008 η Ελλάδα άσκησε βέτο [128][129][130][131][132][133] στην ένταξη της όμορης χώρας στο ΝΑΤΟ, κατά τη σύνοδο κορυφής στο Βουκουρέστι. Τελικά, η αίτηση ένταξης απορρίφθηκε ομόφωνα από τα μέλη του ΝΑΤΟ. Στις 21 Μαρτίου 2011 η πΓΔΜ ξεκίνησε προφορική διαδικασία προσφυγής κατά Ελλάδας στο Δικαστήριο της Χάγης ή οποία κατατέθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2008.[134] Στην προσφυγή επικαλείται την παραβίαση από την Ελλάδα του Άρθρου 11 της Ενδιάμεσης Συμφωνίας μεταξύ των χωρών που υπογράφηκε το 1995. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό η Ελλάδα συμφωνεί να μην προβάλλει αντιρρήσεις στην αίτηση της πΓΔΜ σε συμμετοχή σε οργανισμούς στις οποίες η Ελλάδα είναι ήδη μέλος (όπως ΝΑΤΟ ή Ευρωπαϊκή Ένωση), με αιτιολογία τη μή συμφωνία για το όνομα.[135][136] Το Δικαστήριο στις 5 Δεκεμβρίου 2011 [137] καταδίκασε την Ελλάδα για τις επίσημες δηλώσεις, κατά τη σύνοδο κορυφής του Βουκουρεστίου, όπου ουσιαστικά αρνούνταν την ένταξη της πΓΔΜ στο ΝΑΤΟ, λόγω της μή εύρεσης λύσης για το όνομα [138]. Η Γερμανική εφημερίδα Süddeutsche Zeitung δημοσίευσε άρθρο «15:1 για τη “Μακεδονία”» και υπότιτλο «Επιτυχία για το βαλκανικό κράτος στη διαμάχη του ονόματος με την Ελλάδα», παρόλο που η απόφαση του δικαστηρίου δεν αφορά την διαμάχη για την ονομασία καθαυτή [128][139]. Η πολιτική της Ελλάδος, στην άσκηση βέτο δέχτηκε αρνητική κριτική σε άρθρα σε εφημερίδες στον Ελληνικό και διεθνή τύπο [129][131][139][140][141]. Ο πρωθυπουργός της πΓΔΜ Νίκολα Γκρούεβσκι, σε ομιλία του δήλωσε ότι η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης δίνει το "το δικαίωμα να χρησιμοποιεί η πΓΔΜ το όνομα Δημοκρατία της Μακεδονίας στην επικοινωνία μας με τους διεθνείς οργανισμούς και σε διμερές επίπεδο" [142][143].[144]

Παρά το ότι δεν έχει υπάρξει επίτευξη συμφωνίας μέχρι σήμερα, η κυβέρνηση της πΓΔΜ διακηρύσσει ότι περισσότερες από 130 χώρες έχουν αναγνωρίσει την χώρα με το συνταγματικό της όνομα, ανάμεσα τους η Βουλγαρία, η Τουρκία, η Ρωσία, η Κίνα, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς, που θα χρησιμοποιεί τη συνταγματική της ονομασία μόνο στις διμερείς τους σχέσεις.[145]

Σχέσεις με την Βουλγαρία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Βουλγαρία ήταν η πρώτη χώρα που αναγνώρισε την ανεξαρτησία της πΓΔΜ, αλλά όχι και την ύπαρξη ξεχωριστού έθνους Σλαβομακεδόνων και ξεχωριστής σλαβομακεδονικής γλώσσας αφού θεωρεί τους πολίτες της πΓΔΜ ως ομόεθνους και ομόγλωσσούς της. Στο πλαίσιο αυτό η Βουλγαρία χορηγεί βουλγαρικό διαβατήριο σε όποιον πολίτη της πΓΔΜ το αιτηθεί αποδεικνύοντας εθνική Βουλγαρική καταγωγή, ενώ ανάμεσα στους κατόχους βουλγαρικού διαβατηρίου είναι και ο πρώην πρωθυπουργός της χώρας κ. Λιούμπκο Γκεοργκιέφσκι[146][147][148]. Πρόσφατα έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η βουλγαρική υποστήριξη για την προσχώρηση της πΓΔΜ στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι υπό όρους και θα εξαρτηθεί από την πραγματική δυνατότητά της να εφαρμόσει τις πολιτικές ενός καλού γείτονα.[149]

Η Βουλγαρία έχει προτείνει να υπογράψει μία συνθήκη (με βάση την Κοινή δήλωση του 1999[150]) για τη διασφάλιση της καλής γειτονίας μεταξύ των δύο χωρών, προκειμένου να καταστεί δυνατή η βουλγαρική υποστήριξη για την προσχώρηση της πΓΔΜ στην Ευρωπαϊκή Ένωση.[151][152]

Πληθυσμός και κοινωνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εθνικότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτη των εθνοτήτων το 2002
Εθνοτική κατανομή το 2002:
  Σλαβομακεδόνες
  Αλβανοί
  Τούρκοι
  Βλάχοι
  Σέρβοι
  Ακατοίκητη

Σύμφωνα με την τελευταία επίσημη απογραφή (2002), ο συνολικός πληθυσμός της χώρας ήταν 2.022.547 άτομα, των οποίων η εθνικότητα κατανέμεται ως εξής:[88] 1.297.981 ή το 64% είναι Σλαβομακεδόνες, 509.083 ή 25,2% είναι Αλβανοί, 77.959 ή 3,9 % είναι Τούρκοι, 53.879 ή 2,7% είναι Ρομά[153]., 35.939 ή 1,8% είναι Σέρβοι, 17.018 ή 0,8% είναι Βόσνιοι, 9.695 ή 0,5% είναι Βλάχοι[154] και οι υπόλοιποι 20.993 δεν ανήκουν σε καμία από τις προηγούμενες κατηγορίες.[155]

Αυτές οι μειονότητες είναι οι μόνες που αναγνωρίζονται από το κράτος και αναφέρονται σε αυτή τη σειρά στο προοίμιο του Συντάγματος, που ορίζει επίσης ότι όλοι οι πολίτες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου και ότι το κράτος προστατεύει και προωθεί τον πολιτισμό όλων των κοινοτήτων [156]. Τα δικαιώματα των μειονοτήτων είναι ευρεία, καθώς μπορούν για παράδειγμα να χρησιμοποιούν επίσημα τη γλώσσα τους σε δήμους όπου αποτελούν τουλάχιστον το 20% του πληθυσμού. Αν μια ομάδα αποτελεί το 20% του συνολικού πληθυσμού της χώρας, όπως οι Αλβανοί, η γλώσσα τους μπορεί επίσης να χρησιμοποιείται στους κυβερνητικούς θεσμούς. Έτσι οι Αλβανοί βουλευτές μπορούν να εκφράζονται στη γλώσσα τους στο κοινοβούλιο.[157].

Αν και το διακοινοτικό κλίμα είναι γενικά ήρεμο, υπάρχουν ωστόσο εντάσεις, κυρίως ανάμεσα στους Σλαβομακεδόνες και τους Αλβανούς, τις δύο μεγαλύτερες κοινότητες. Οι πολιτικές σχέσεις ανάμεσά τους έχουν βελτιωθεί μετά τη σύγκρουση του 2001, μετά την οποία οι Αλβανοί και οι μειονότητες εν γένει απέκτησαν περισσότερα δικαιώματα, αλλά οι κοινωνικές σχέσεις παραμένουν συνήθως δύσκολες, κυρίως εξαιτίας των προκαταλήψεων της κάθε κοινότητας. Έτσι, οι Σλαβομακεδόνες είναι συχνά εχθρικοί απέναντι στο Ισλάμ, την πλειοψηφούσα ανάμεσα στους Αλβανούς θρησκεία, και εξηγούν την ισχυρή δημογραφική αύξηση των Αλβανών ως θέληση τους να γίνουν πολυπληθέστεροι. Από την άλλη, οι Αλβανοί έχουν συχνά την εντύπωση ότι οι Σλαβομακεδόνες τους θεωρούν πληθυσμό μεταναστών και δεν προσπαθούν να τους κατανοήσουν ή να αναγνωρίσουν τον πολιτισμό τους.[158]

Νεαροί Αλβανοί από το χωριό Γκλότζι (2010).

Οι Τούρκοι, πολύ λιγότεροι από τους Αλβανούς, είναι λιγότερο ορατοί και σχεδόν απόντες από την πολιτική σκηνή.[159] Οι Ρομά, ζουν γενικά σε δύσκολες συνθήκες. Ανάμεσα στους 54.000 Ρομά της πΓΔΜ, 17.000 είναι άνεργοι και 14.000 δεν έχουν πρόσβαση σε αγαθά πρώτης ανάγκης. Οι περισσότεροι ζουν από το μικροεμπόριο, την συλλογή απορριμμάτων και την επαιτεία. Η πΓΔΜ δείχνει μια ορισμένη θέληση να ενσωματώσει τους Ρομά στην κοινωνία και να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης, κυρίως διευκολύνοντας την πρόσβασή τους στην εκπαίδευση δημιουργώντας υπουργείο για τους Ρομά. Έτσι, στην πΓΔΜ βρίσκεται ο μόνος δήμος που έχει υιοθετήσει τη ρομάνι ως επίσημη γλώσσα, ο Chouto Orizari, προάστιο των Σκοπίων. Τέλος, η χώρα έχει έναν μεγάλο αριθμό μη-κυβερνητικών οργανώσεων αφιερωμένων στη βελτίωση της τύχης των Ρομά.[160]

Οι Βλάχοι, των οποίων η ποιμενική παράδοση εξαφανίστηκε κατά τη σοσιαλιστική περίοδο, έχουν αφομοιωθεί στην σλαβομακεδονική κοινότητα, με την οποία μοιράζονται την ίδια θρησκεία. Έχουν ωστόσο κάποια σχολεία όπου διδάσκεται η γλώσσα τους, τα βλάχικα[161]. Οι Σέρβοι διατηρούν μάλλον καλές σχέσεις με τους Σλαβομακεδόνες, ακόμα και αν υπάρχουν ελαφρές εντάσεις ανάμεσά τους, κυρίως εξαιτίας της ανεξαρτησίας του Κοσόβου από τη πΓΔΜ.[162] Τέλος, οι Βόσνιοι, που παραδοσιακά αποκαλούνται Πομάκοι ή Τορμπέκι, είναι Σλάβοι που είχαν προσηλυτισθεί στο Ισλάμ από τους Οθωμανούς. Μιλούνε σλαβομακεδονικά, αλλά ταυτίζονται περισσότερο με τις υπόλοιπες μουσουλμανικές κοινότητες της χώρας. Η επίσημη ονομασία τους, Βόσνιοι αντικατέστησε εκείνη των Μουσουλμάνων, που είχε δοθεί από τον Τίτο το 1961 σε όλους τους Σλάβους της Γιουγκοσλαβίας που είχαν προσηλυτισθεί στο Ισλάμ. Η μουσουλμανική εθνικότητα αναγνωρίστηκε πλήρως ως έθνος δέκα έτη αργότερα.[163]

Δημογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δημογραφική εξέλιξη μεταξύ 1992 και 2003 (αριθμοί της FAO, 2005). Πληθυσμός σε εκατομμύρια κατοίκους.

Η πΓΔΜ είναι ένα νέο κράτος και η περιοχή γνώρισε στη διάρκεια της ιστορίας της οικονομικές και πολιτικές δυσχέρειες που εμπόδισαν τη διενέργεια αξιόπιστης απογραφής. Η πρώτη απογραφή δεν έλαβε χώρα παρά το 1948, ενώ ξεκινούσε ο εκσυγχρονισμός της χώρας. Καταμέτρησε 1.152.986 κατοίκους στην τότε γιουγκοσλαβική δημοκρατία.[164] Η δημογραφική αύξηση ήταν γρήγορη στο κομμουνιστικό καθεστώς, καθώς το 1953 η χώρα είχε ήδη 240.000 και πλέον κατοίκους περισσότερους σε σχέση με το 1948 και το 1971 αριθμούσε 1.647.308 κατοίκους. Η χώρα ξεπέρασε τα δύο εκατομμύρια το 1991[165] και αριθμεί 2.022.547 κατοίκους σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, που έγινε το 2002.[88] Κατά μια εκτίμηση, ο πληθυσμός της το 2012 υπολογίζεται σε 2.082.370.[1]

Ο δείκτης γονιμότητας, που μετρούσε περισσότερα από 4 παιδιά ανά γυναίκα πριν τη δεκαετία του 1960, βρίσκεται πλέον γύρω στο 1,5. Αυτός ο χαμηλός αριθμός εξηγείται από την έλλειψη πόρων των οικογενειών για την ανατροφή πολλών παιδιών και από τη συνεχώς αυξανόμενη ηλικία γάμου των γυναικών όπως και την είσοδό τους στην επαγγελματική ζωή. Για τη βελτίωση του χαμηλού δείκτη γονιμότητας, που δεν αρκεί για την αναπλήρωση του πληθυσμού, από το 2008 το κράτος δίνει μηνιαία 120 ευρώ σε οικογένειες που έχουν τρία παιδιά.[35] Ο αριθμός των γεννήσεων είναι ωστόσο μεγαλύτερος από εκείνο των θανάτων, 23.684 γεννήσεις για 19.060 θανάτους το 2009,[166], και η ετήσια αύξηση υπολογίζεται σε 0,237% για το 2012.[1] Το μεταναστευτικό ισοζύγιο είναι ελαφρώς αρνητικό (510 μετανάστες το 2009).[166] Η πΓΔΜ μαζί με την Αλβανία ήταν το 2011 τα μόνα κράτη των Βαλκανίων των οποίων ο πληθυσμός δε μειώνεται.[167]

Ο πληθυσμός της χώρας γερνάει, αλλά λιγότερο γρήγορα απ'ότι εκείνος της δυτικής Ευρώπης. Το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση αυξήθηκε κατά 5,2 έτη ανάμεσα στο 1980 και το 2011, για να αγγίξει τα 74,8 έτη το χρόνο αυτό,[168] και οι άνω των 65 αντιπροσωπεύουν το 11,6% του πληθυσμού το 2011,[1] ενώ οι κάτω των 15 αποτελούσαν το 17,7% το 2009, έναντι 29,2% το 1980.[εκκρεμεί παραπομπή]

Θρησκείες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με το Σύνταγμα, η θρησκευτική ελευθερία είναι διασφαλισμένη. Η ελεύθερη και δημόσια έκφραση της πίστης ατομικά ή από κοινού με άλλους είναι εγγυημένη. Η Ορθόδοξη Αρχιεπισκοπή της Αχρίδας που αποτελεί τη μόνη αναγνωρισμένη εκκλησία από τις υπόλοιπες Ορθόδοξες Εκκλησίες και Πατριαρχεία, είναι απαγορευμένη στην πΓΔΜ, ενώ ο Αρχιεπίσκοπος Ιωάννης και οι πιστοί (το 20% του συνόλου των χριστιανών ορθοδόξων) διώκονται. Η νεότευκτη Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία, καθώς και κάποιες άλλες ομολογιακές κοινότητες και θρησκευτικές ομάδες διαχωρίζονται από το κράτος και είναι ίσες ενώπιον του νόμου. Το Σύνταγμα επιτρέπει επίσης τη δημιουργία θρησκευτικών σχολείων και κοινωνικών ιδρυμάτων και φιλανθρωπικών οργανώσεων από θρησκευτικές ομάδες.[156] Η νομοθεσία απαγορεύει κάθε διάκριση που βασίζεται στη θρησκεία.[169]

Ο χριστιανισμός είναι η θρησκεία της πλειονότητας στην πΓΔΜ αφού το 64,7% του πληθυσμού ανήκει στη Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία, σύμφωνα με την απογραφή του 2002. Μια μικρή μειονότητα (0,37%) ανήκει σε άλλες χριστιανικές Εκκλησίες. Το Ισλάμ συγκεντρώνει το 33,3% του πληθυσμού, γεγονός που κάνει τη χώρα την πέμπτη χώρα της Ευρώπης όσον αφορά την αναλογία του μουσουλμανικού πληθυσμού, μετά την Τουρκία (99 %), το Κόσοβο (90 %), την Αλβανία (70 %) και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (48 %). Η κοινότητα των μπεκτασήδων Αλεβιτών υπολογίζεται σε 30.0000 άτομα.[170] σύμφωνα με τους επικεφαλής της. Το υπόλοιπο 1,63 % δεν έχει δηλώσει ότι ανήκει σε κάποια θρησκεία.[1][171]

Το θρησκευτικό ανήκειν είναι ισχυρά συνδεδεμένη με το εθνοτικό. Είναι εξάλλου σημαντικός παράγοντας ταυτότητας για τις διάφορες ομάδες και, στην πραγματικότητα, αυτή η ταυτοτική λειτουργία είναι σημαντικότερη από την ορθή άσκηση της λατρείας και την πίστη.[172]. Οι Σλαβομακεδόνες και οι Βλάχοι ανήκουν γενικά στη Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία και οι Σέρβοι στην Σερβοορθόδοξη εκκλησία, ενώ οι Αλβανοί, οι Τούρκοι, οι Ρομά και οι Βόσνιοι της χώρας ανήκουν στην πλειονότητά τους στο σουνιτικό Ισλάμ. Υπάρχει ακόμη μια μειονότητα καθολικών Αλβανών, συγκεντρωμένη κυρίως στα Σκόπια, απ' όπου καταγόταν η Μητέρα Τερέζα,[173], διάφορες προτεσταντικές εκκλησίες[1] καθώς και 1.337 Μάρτυρες του Ιεχωβά[174]. Πριν το Β' Παγκόσμιο πόλεμο η χώρα αριθμούσε μία μικρή κοινότητα σεφαραδιτών Εβραίων, που υπολογίζεται στα 7.000 με 8000 άτομα, συγκεντρωμένη στις πόλεις των Σκοπίων και της Μπίτολα. Όλοι τους εκτοπίστηκαν το 1943 στην Τρεμπλίνκα, και περισσότεροι από 7.000 σκοτώθηκαν εκεί.[175][176]

Ο ταυτοτικός ρόλος των θρησκειών τις τοποθετεί συχνά στο επίκεντρο διεθνοτικών προβλημάτων. Έτσι, τόποι λατρείας ορθόδοξων και μουσουλμάνων κάποιες φορές είναι στόχος εξτρεμιστικών ομάδων.[169] Η αλβανική αναδίπλωση έχει οδηγήσει στην εμφάνιση θρησκευτικού ριζοσπαστισμού και οι Αλβανοί της χώρας θεωρούνται περισσότερο θρησκευόμενοι από εκείνους του Κοσόβου και της Αλβανίας.[177]

Οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί είναι μοιρασμένοι: βρίσκονται υπό την Αρχιεπισκοπή Αχρίδος και τη μη αναγνωρισμένη από τις Ορθόδοξες εκκλησίες Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία ξεχωριστά, ως αποτέλεσμα διαφωνιών στο θέμα της αυτοκεφαλίας και του ονόματος της εκκλησίας της πΓΔΜ. Η Αρχιεπισκοπή Αχρίδος είναι η εκκλησία που αναγνωρίζεται επίσημα από τις υπόλοιπες ορθόδοξες εκκλησίες αλλά όχι από την κυβέρνηση της πΓΔΜ. Η Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία αποσχίσθηκε το 1967 από τους κόλπους του Σερβικού Πατριαρχείου και αυτοανακηρύχθηκε αυτοκέφαλη. Αυτή μόνο αναγνωρίζεται από την κυβέρνηση, αλλά δεν αναγνωρίζεται επισήμως από καμία ορθόδοξη εκκλησία θεωρούμενη σχισματική.[178]

Οικογένεια, σεξουαλικότητα και ισότητα των φύλων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γυναίκες του χωριού Σμίλεβο το 1913.

Η κοινωνία της πΓΔΜ έχει επηρεαστεί από τον ορθόδοξο και τον μουσουλμανικό θρησκευτικό λόγο, που ευνοούν συντηρητικές θεωρίες, αλλά το κοινό των εξτρεμιστικών ομάδων είναι σχεδόν ανύπαρκτο. Η βιομηχανοποίηση και αστικοποίηση της χώρας έχουν ωστόσο επηρεάσει σημαντικά τις οικογένειες. Το πατριαρχικό σύστημα έχει εξασθενίσει προς όφελος της ισότητας των μελών μιας οικογένειας. Η επαγγελματική ζωή και η έλλειψη οικονομικών μέσων έχουν αυξήσει την ηλικία γάμου και έχουν μειώσει τον αριθμό παιδιών ανά οικογένεια. Τα διαζύγια είναι όλο και πιο συχνά, αντιστοιχούσαν π.χ. σε 90,2 γάμους στους 1000 το 2002. Αυτή η εξέλιξη της οικογένειας δεν αφορά ολόκληρη την κοινωνία: οι Σλαβομακεδόνες που ζουν σε αγροτικό περιβάλλον και οι μειονότητες όπως οι Αλβανοί και οι Ρομά συχνά ακολουθούν ακόμη πιο παραδοσιακά μοντέλα. Τέλος, ο αριθμός ζευγαριών που απλώς συζούν παραμένει πολύ χαμηλός σε σχέση με το σύνολο του πληθυσμού.[179]

Οι μικτοί γάμοι αυξάνονται αλλά παραμένουν περιθωριακοί. Τέτοιοι γάμοι θεωρούνται συχνά προδοσία της εθνοτικής κοινότητας και μία έρευνα του 2006 αποκάλυψε ότι το 78% των Σλαβομακεδόνων και το 86% των Αλβανών αντιτίθενται στους μικτούς γάμους. Αλλά, περισσότερο από τον εθνοτικό διαχωρισμό, οι θρησκευτικές διαφορές σταματούν αυτούς τους γάμους, αν και οι γάμοι με τους Ρομά αποδοκιμάζονται τόσο από Μουσουλμάνους και Ορθοδόξους.[180]

Σύμφωνα με τη νομοθεσία της πΓΔΜ, οι γυναίκες έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους άντρες. Η κατάστασή τους είναι ωστόσο μειονεκτική σε πολλά σημεία. Απολαμβάνουν κάποιου είδους ισότητα με τους άντρες γιατί είναι ενσωματωμένες στην επαγγελματική ζωή και αυτό τους εγγυάται κυρίως μία πηγή εισοδήματος και επιβάλλει το μοίρασμα των οικιακών καθηκόντων. Αλλά, ορισμένες όψεις της οικογενειακής ζωής, όπως η αγωγή των παιδιών, εξακολουθούν συνήθως να θεωρούνται γυναικεία υπόθεση.[179]. Η συζυγική βία είναι υπαρκτή, αλλά οι καταγγελίες είναι σπάνιες και το πρόβλημα δε θίγεται ούτε από την κοινωνία ούτε από τους θεσμούς.[181] Η πΓΔΜ συναντά επίσης προβλήματα όσον αφορά την αντισύλληψη, καθώς πολλές γυναίκες είναι κακοπληροφορημένες και το θέμα παραμένει ταμπού. Μόνο 11,6% των Σλαβομακεδονισσών χρησιμοποιούν το αντισυλληπτικό χάπι, που συχνά θεωρείται επιβλαβές για την υγεία, και οι αμβλώσεις είναι ασυνήθιστα πολυάριθμες, καθώς περίπου 130.000 Σλαβομακεδόνισσες έχουν κάνει τουλάχιστον μία.[182] Ο αριθμός των γυναικών στα υψηλά αξιώματα είναι ακόμα χαμηλός. Έτσι, το 2011, υπήρχαν 43 γυναίκες ανάμεσα στα 120 μέλη του Κοινοβουλίου, δεν υπήρχαν παρά μόνο τρεις γυναίκες στην κυβέρνηση (στα υπουργεία Εσωτερικών, Πολιτισμού και ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης).[183] · [105]

Όσον αφορά τις διάφορες μορφές σεξουαλικής διαφορετικότητας, απορρίπτονται μαζικά από τη κοινωνία της χώρας. Το 2002, το 80% του πληθυσμού θεωρούσε την ομοφυλοφιλία νοητική ασθένεια και το θέμα σχεδόν ποτέ δεν εξετάζεται από τους θεσμούς. Η κοινότητα ΛΟΑΤ της πΓΔΜ είναι αδύναμη και ανοργάνωτη. Η ομοφυλοφιλία αποποινικοποιήθηκε το 1996, αλλά ο νόμος ενάντια στις διακρίσεις που θεσπίστηκε το 2010 δεν τους έχει συμπεριλάβει όπως είχε προταθεί αρχικά.[184]

Γλώσσες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πινακίδα στα σλαβομακεδονικά στα Σκόπια.

Η σλαβομακεδονική είναι η μόνη επίσημη γλώσσα της πΓΔΜ.[156]. Ομιλείται από τους Σλαβομακεδόνες καθώς και από τις άλλες κοινότητες, τα μέλη των οποίων είναι κατά πλειοψηφία δίγλωσσα ή τρίγλωσσα, όπως οι Αλβανοί, που πέραν της σλαβομακεδονικής και της αλβανικής, κάποιες φορές γνωρίζουν και τούρκικα. Οι Σλαβομακεδόνες σπάνια μιλούνε μειονοτικές γλώσσες.[185]

Η σλαβομακεδονική είναι σλαβική γλώσσα, πολύ κοντινή με τη βουλγαρική, με την οποία μοιράζεται ισχυρές βαλκανικές επιδράσεις. Για παράδειγμα, είναι οι μοναδικές σλάβικες γλώσσες που δεν έχουν πτωτικό σύστημα και χρησιμοποιούν άρθρα. Η σλαβομακεδονική γράφεται με το κυριλλικό αλφάβητο και χρησιμοποιείται επίσης από Σλαβομακεδόνες σε άλλα κράτη της Βαλκανικής. Η σλαβομακεδονική δεν κωδικοποιήθηκε παρά το 1945, πράγμα που την καθιστά νέα γλώσσα από λογοτεχνική άποψη. Πλάι στην επίσημη σλαβομακεδονική υπάρχουν πολλές διάλεκτοι, που χρησιμοποιούνται ακόμα στην ιδιωτική σφαίρα, κυρίως σε αγροτικό περιβάλλον.[186]

Οι μειονοτικές γλώσσες, η αλβανική γκεγική, η τουρκική, η ρομάνι, τα βλάχικα και τα σέρβικα, έχουν και αυτά διαλέκτους που απαντώνται μόνο στην πΓΔΜ και παρουσιάζουν ομοιότητες μεταξύ τους, για παράδειγμα στη φωνολογία.[187] Η χώρα έχει υπογράψει τον Ευρωπαϊκό χάρτη περιφερειακών ή μειονοτικών γλώσσών του Συμβουλίου της Ευρώπης[188] και προστατεύει τις γλώσσες των μειονοτήτων της, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη διοίκηση, τα ΜΜΕ και τη διδασκαλία σύμφωνα με το ορισμένο από το νόμο πλαίσιο.[156]

Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το λύκειο Γιόσιπ Μπροζ Τίτο στα Μπίτολα.

Το εκπαιδευτικό σύστημα υπέστη μεγάλες μεταρρυθμίσεις τη δεκαετία του 2000 για να συμμορφωθεί με τα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της διαδικασίας της Μπολόνια. Για παράδειγμα, η άλλοτε συγκεντρωτική διαχείριση των ιδρυμάτων γίνεται πλέον από δήμους και η υποχρεωτική ηλικία έναρξης της εκπαίδευσης χαμήλωσε ένα έτος.[189]

Η διδασκαλία είναι υποχρεωτική από τα έξι ως τα δεκαπέντε και το σχολείο είναι δωρεάν στα δημόσια ιδρύματα, εκτός από την ανώτερη εκπαίδευση, για την οποία απαιτούνται δίδακτρα. Η εγγραφή σε ιδιωτικά ιδρύματα είναι ακριβή. Τα δεύτερα διαθέτουν μεγάλη ελευθερία απέναντι στο υπουργείο, κυρίως όσον αφορά το σχολικό πρόγραμμα.[190]

Τα παιδιά από έξι μηνών ως έξι ετών μπορούν να πάνε σε παιδικούς σταθμούς, όπου περίπου το 81% των παιδιών περνάνε τουλάχιστον ένα χρόνο (σχεδόν το 100% στις πόλεις). Έπειτα, υπάρχει το δημοτικό, το μόνο υποχρεωτικό, που χωρίζεται σε δύο στάδια. Το πρώτο, που αντιστοιχεί στις τάξεις 1 έως 4 ή από 6 ως 9 χρονών, είναι το στάδιο στο οποίο τα παιδιά μαθαίνουν να διαβάζουν. Έχουν ένα μόνο καθηγητή για αυτά τα τέσσερα χρόνια και αυτός τους διδάσκει όλα τα μαθήματα του προγράμματος.[190] Στο τέλος της τέταρτης τάξης, δίνουν μια γενική εξέταση για την είσοδο στην πέμπτη. Από την 5η ως την 8η τάξη, δηλαδή από τα 10 ως τα 14, οι μαθητές έχουν διάφορους καθηγητές ειδικευμένους σε ένα μάθημα. Στο τέλος της 8ης τάξης, οι μαθητές περνάν άλλη μια εξέταση και έπειτα επιλέγουν ένα από τα δύο: το ειδικό τεχνικό σχολείο ή το λύκειο.[191]

Τα εξειδικευμένα τεχνικά σχολεία προετοιμάζουν ειδικά για ένα επάγγελμα και προσφέρουν προγράμματα σπουδών από 2 ως 4 έτη, ακολουθούμενα από μία εξέταση στο τέλος. Τα λύκεια λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο, αλλά οι μαθητές τους πρέπει να φοιτήσουν τέσσερα χρόνια και έχουν προσανατολισμό τις ανώτερες σπουδές. Υπάρχουν επίσης τεχνικά σχολεία για ενήλικες, που προσφέρουν για παράδειγμα μαθήματα πληροφορικής, ξένων γλωσσών ή διαχείρισης.[191]

Η ανώτερη εκπαίδευση γίνεται στα πανεπιστήμια, που λειτουργούν με το σύστημα πτυχίο-μεταπτυχιακό-διδακτορικό. Η διάρκεια της προετοιμασίας του πτυχίου είναι ορισμένη στα τέσσερα έως έξι χρόνια ανάλογα με τη σχολή και εκείνη του μεταπτυχιακού στα δύο χρόνια. Η χώρα αριθμεί τέσσερα δημόσια πανεπιστήμια, το Πανεπιστήμιο Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου στα Σκόπια, το Πανεπιστήμιο Γκότσε Ντέλτσεφ στο Στιπ, το Πανεπιστήμιο Αγίου Κλήμεντος Οχρίδας στα Μπίτολα και το Κρατικό Πανεπιστήμιο Τετόβου, καθώς και πολλά μικρότερα ιδιωτικά πανεπιστήμια.[191]

Για να γίνεται σεβαστός ο πολυεθνοτικός χαρακτήρας της χώρας, οι μαθητές που προέρχονται από μειονότητες μπορούν να πραγματοποιούν την εκπαίδευσή τους στη μητρική τους γλώσσα.[192] Οφείλουν ωστόσο να κάνουν μάθημα σλαβομακεδονικών από την τρίτη τάξη. Από το 2007 διδάσκονται από την πρώτη τάξη και τα αγγλικά.[189] Ασκείται, ωστόσο, κριτική στο διαχωρισμό των μαθητών σύμφωνα με τη μητρική τους, γιατί βαθαίνει έναν εθνοτικό διαχωρισμό που εμποδίζει κυρίως τους νεαρούς Σλαβομακεδόνες και Αλβανούς να αναπτύξουν κοινωνικές σχέσεις μεταξύ τους.[193]

Το επίπεδο εκπαίδευσης στη χώρα παραμένει κάτω από τους μέσους όρους της περιοχής και υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις ανάμεσα στα σχολεία των πόλεων και της υπαίθρου, όπως και ανάμεσα στις εθνοτικές κοινότητες. Έτσι, η σχολική διαρροή, που υπολογίζεται στο 1,8% για την υποχρεωτική πρωτοβάθμια εκπαίδευση, αφορά κυρίως τους Ρομά.[194] Μεγάλη πρόοδος έχει επιτευχθεί ωστόσο μετά το Β' Παγκόσμιο. Έτσι, ο αναλφαβητισμός, που άγγιζε το 64% του πληθυσμού το 1944,[195] δεν αφορά πλέον παρά το 3,9% των Σλαβομακεδόνων[1] και οι Αλβανοί, που άλλοτε υποεκπροσωπούνταν στα πανεπιστήμια, έχουν πλέον ευχερή πρόσβαση στην ανώτερη εκπαίδευση στη γλώσσα τους.[194]

Υγεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το επίπεδο ιατρικών υπηρεσιών έπεσε σημαντικά μετά την ανεξαρτητοποίηση της χώρας, αλλά ο τομέας γνώρισε σημαντικές αλλαγές, κυρίως το άνοιγμα στον ανταγωνισμό.[110] Η χώρα αριθμεί 4,94 νοσοκομειακές κλίνες ανά 1000 κατοίκους, αναλογία υψηλότερη του μέσου όρου των πρώην κομμουνιστικών χωρών, αλλά κάτω από εκείνη των χωρών της δυτικής Ευρώπης. Υπάρχουν, επίσης, 2,5 γιατροί ανά 1000 κατοίκους, αναλογία χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η χώρα ξόδεψε το 6,9% του ΑΕΠ της για την υγεία το 2009.[1]

Η χώρα αντιμετωπίζει τα ίδια προβλήματα υγείας με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες: οι καρδιοαγγειακές ασθένειες, ο καρκίνος, οι ψυχικές ασθένειες, οι τραυματισμοί και τα αναπνευστικά προβλήματα είναι οι κύριες αιτίες θανάτου. Το AIDS και η φυματίωση είναι, ωστόσο, πολύ σπάνια. Η υγεία των πολιτών απειλείται επίσης από την έλλειψη προσοχής κατά την οδήγηση, την υψηλή κατανάλωση καπνού και την αύξηση της κατανάλωσης αλκοόλ.[110] Το ποσοστό παιδικής θνησιμότητας είναι ακόμα υψηλό, αν και όμοιο με εκείνο άλλων χωρών της περιοχής, όπως η Αλβανία και η Βουλγαρία. Υπολογίζεται σε 8,32 τοις χιλίοις το 2012. Το 2008, το 11% του πληθυσμού, κυρίως του αγροτικού, δεν είχε ακόμα πρόσβαση σε πόσιμο νερό.[1]

ΜΜΕ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ραδιοτηλεοπτικό τοπίο της χώρας είναι υπερφορτωμένο, με περισσότερες από εκατό ραδιοτηλεοπτικές αλυσίδες, οι περισσότερες από τις οποίες επιβιώνουν οικονομικά με δυσκολία. Η ραδιοφωνία και η τηλεόραση κυριαρχούνται από ιδιωτικές εμπορικές αλυσίδες που ανταγωνίζονται τα τρία δημόσια κανάλια της Μακεδονικής Ραδιοτηλεόρασης (MRT).[196] Άλλα μεγάλα κανάλια είναι το Sitel και το Κανάλι 5.[197] Ο ιδιωτικός ραδιοφωνικός σταθμός Κανάλι 77 είναι ο μόνος που ανταγωνίζεται πραγματικά τους δημόσιους σταθμούς της MRT.[198] · [199]

Το 2010, το 51% του πληθυσμού χρησιμοποιούσε το ίντερνετ.[196] Οι κύριες εφημερίδες της πΓΔΜ αθροίζουν περισσότερα από 140.000 φύλλα την ημέρα· ανάμεσά τους βρίσκονται η Νόβα Μακεντόνιγια και η Βέτσερ, παλιές κρατικές εφημερίδες που παρέμειναν φιλοκυβερνητικές, και η Ουτρίνσκι Βέσνικ και η Ντέβνικ, πολιτικά ανεξάρτητες. Οι μειονότητες διαθέτουν τα δικά τους ΜΜΕ και ο αλβανικός τύπος κατέχει σημαντικό μερίδιο της αγοράς.[196]. Η χώρα έχει επίσης κρατικό ειδησεογραφικό πρακτορείο, το MIA.[198]

Το Σύνταγμα εγγυάται την ελευθερία του τύπου και της έκφρασης, αλλά τα ΜΜΕ της χώρας εμφανίζονται όλο και περισσότερο απειλούμενα. Έτσι, ένα δικαστήριο διέταξε το 2011 το κλείσιμο του πρώτου ιδιωτικού τηλεοπτικού καναλιού και τριών καθημερινών εφημερίδων μετά από κατηγορίες απάτης εναντίον του ιδιοκτήτη τους, κάτι που δημοσιογραφικές ενώσεις θεώρησαν κυβερνητική πράξη εναντίον των μεγάλων ΜΜΕ της αντιπολίτευσης, και το ραδιοτηλεοπτικό συμβούλιο μεταρρυθμίστηκε, επιτρέποντας μεγαλύτερη κυβερνητική παρέμβαση.[200] Επίσης, το 2012, το κοινοβούλιο ετοίμασε ένα νέο νόμο για τον απευθείας έλεγχο του ξένου τύπου από τον υπουργό εξωτερικών, που θα απαγόρευε σε ξένους δημοσιογράφους να «συλλέγουν μέσω έρευνας προσωπικές απόψεις και δεδομένα πολιτών».[201]

Εθελοντικές, συνδικαλιστικές και πολιτικές ενώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας αριθμεί περισσότερες από 11.000 ΜΚΟ,[202] που ειδικεύονται κυρίως στα κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά προβλήματα. Οι περισσότερες, όμως, δε διαθέτουν πόρους και ορατότητα και μόνο μια μειονότητα ανάμεσά τους έχουν πραγματική αποτελεσματικότητα, δημοσιεύοντας αναλύσεις και προτείνοντας αλλαγές στη νομοθεσία. Η προοδευτική απώλεια ενδιαφέροντος των ξένων δωρητών για την πρώην Γιουγκοσλαβία πλήττει και αυτές τις συνενώσεις.[203] Ο εθελοντισμός, που ασκείται από το 17% του πληθυσμού,[202] παραμένει ισχνός και η τοπική φιλανθρωπία είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη. Οι κρατικές παροχές κατευθύνονται κυρίως στην Ομοσπονδία συνδικάτων της πΓΔΜ, πράγμα που επιτρέπει στην κυβέρνηση να ικανοποιεί τους συνδικαλιστές ενώ επιταχύνει τις μεταρρυθμίσεις. Αυτές οι παροχές κατευθύνονται επίσης σε άλλους μεγάλους οργανισμούς, όπως το Σύνδεσμο Βετεράνων του Δευτέρου Παγκοσμίου, το Σύνδεσμο γυναικών ή το Κοινοβούλιο των Παιδιών.[203]

Από το τέλος του σοσιαλιστικού συστήματος, η ισχύς των συνδικάτων έχει εξασθενήσει σημαντικά προς όφελος εκείνης των θρησκευτικών ομάδων, που έχουν ωστόσο ισχνή παρουσία στον τομέα του συνεταιρίζεσθαι.[203] Ωστόσο, περίπου το 24% του πληθυσμού παραμένουν μέλη συνδικάτων.[204]

Το ενδιαφέρον των πολιτών για την πολιτική είναι περιορισμένο. Περίπου το 25% είναι μέλη πολιτικών οργανώσεων και σχεδόν οι μισοί έχουν ήδη πάρει μέρος σε δραστηριότητες τουλάχιστον δυο διαφορετικών οργανισμών. Τα άτομα που προέρχονται από μειονότητες είναι περισσότερο ευεπίφορα στην πολιτική ενασχόληση, καθώς αποτελούν περισσότερο από το 40% των ενεργών μελών, αλλά δεν υπάρχει πραγματική διαφορά ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις, τους άνδρες και τις γυναίκες, την πόλη και την ύπαιθρο.[205]. Το ποσοστό συμμετοχής στις εκλογές ποικίλλει αρκετά και κυμαίνεται ανάμεσα στο 50 με 70% για τις κοινοβουλευτικές και τις προεδρικές εκλογές.[206]

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ομάδα της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας στους Ολυμπιακούς του Βανκούβερ (2010).

Η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας δεν αριθμεί πολλούς διεθνείς πρωταθλητές. Έτσι, αν και συμμετείχε σε τέσσερις Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες και τέσσερις χειμερινούς, έχει κερδίσει μόνο ένα χάλκινο μετάλλιο, στην πάλη στους Ολυμπιακούς του 2000.[207] Ωστόσο, οι Σλαβομακεδόνες γιουγκοσλάβοι αθλητές είχαν κερδίσει 13 μετάλλια από το 1956 ως το 1988 και η χώρα έχει επίσης κερδίσει πέντε μετάλλια στους Παραολυμπιακούς, τρία με τα χρώματα της Γιουγκοσλαβίας και δύο με εκείνα της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, ένα αργυρό το 2004, και ένα χρυσό το 2012.[208] Ο Ντάρκο Πάντσεφ, παλιός ποδοσφαιριστής, διαδοχικά της ΦΚ Βαρντάρ, του Ερυθρού Αστέρα Βελιγραδίου και της Ίντερ Μίλαν, είναι ένα από τους λίγους αθλητές της χώρας που έχουν αποκτήσει ευρωπαϊκή φήμη.[209]

Ωστόσο, οι Σλαβομακεδόνες ενδιαφέρονται πολύ για τον αθλητισμό, όπως φαίνεται από τη σημασία αθλητικών στοιχημάτων, που τοποθετούνται από το 37% του πληθυσμού. Το φαινόμενο αφορά κυρίως τους άνδρες και τους νέους (οι κάτω των 25 ετών αντιπροσωπεύουν το 48% των παικτών), αλλά αφορά όλες τις κοινωνικές κατηγορίες.[210] Η χώρα αριθμεί περισσότερους από 1.300 αθλητικούς ομίλους με σχεδόν 60.000 μέλη.[211]

Το ποδόσφαιρο είναι το πιο δημοφιλές άθλημα στη χώρα, ακολουθούμενο από το χάντμπολ, το βόλεϋ, το μπάσκετ και την κολύμβηση.[212]. Το σκι, το κυνήγι, το παραπέντε, η σπηλαιολογία, η αθλητική αλιεία, το καγιάκ, η αναρρίχηση και η ορεινή ποδηλασία είναι αθλήματα που ασκούνται στα βουνά της χώρας.[213]

Πολιτισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ταυτότητα και εθνικά σύμβολα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Le blason historique de la Macédoine
Το ιστορικό εθνόσημο της πΓΔΜ.

Η πΓΔΜ είναι νέο κράτος και η ίδια η ύπαρξη σλαβομακεδονικού έθνους αμφισβητείται κάποιες φορές, ιδίως στη Βουλγαρία. Οι Σλαβομακεδόνες στην πλειοψηφία τους υποστήριζαν ένωση με τη Βουλγαρία μέχρι το Β' Παγκόσμιο πόλεμο και η εθνογένεση που έλαβε χώρα κατά το 19ο αιώνα προκάλεσε μακρά διερώτηση σχετικά με το πού ανήκαν εθνικά οι Σλάβοι της βόρειας Μακεδονίας, τόσο των ίδιων και των γειτόνων τους όσο και των Δυτικών. Η εθνογένεση εμποδίστηκε από τις μαζικές πολιτικές αφομοίωσης της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Σερβίας, που τις έβλεπαν ως μέσο για την καλύτερη διεκδίκηση της περιοχής, που βρισκόταν υπό οθωμανική κυριαρχία[εκκρεμεί παραπομπή]. Ωστόσο, ο σλαβομακεδονικός εθνικισμός εδραιώθηκε ευρέως σε δύο στάδια, πρώτα κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η Βουλγαρία κατέκτησε με τη βία τη βόρεια Μακεδονία και ξαναζωντάνεψε τα φιλογιουγκοσλαβικά αισθήματα των Σλαβομακεδόνων, και έπειτα κατά την ανεξαρτητοποίηση το 1991, όταν ο σερβικός εθνικισμός του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς τα αποθάρρυνε. Η ταυτότητα της Δημοκρατίας εξασθενεί από την πολυεθνική φύση της χώρας.[214][215]

Η ιδέα ότι οι Σλαβομακεδόνες κατάγονται από τους αρχαίους Μακεδόνες και η χρήση της εικόνας του Μεγάλου Αλεξάνδρου είναι σχετικά πρόσφατες. Προέρχονται από τη σλαβομακεδονική διασπορά, παρούσα κυρίως στον Καναδά και στην Αυστραλία, που αποτελείται από μετανάστες που έφευγαν για να ξεφύγουν από την καταστολή και είναι περισσότερο εθνικιστές από τους ομοεθνείς τους. Τη δεκαετία του 1970 εμφανίστηκε πολιτισμικός εξτρεμισμός στην αυστραλιανή διασπορά, που ξεκίνησε να ταυτίζεται με τους αρχαίους Μακεδόνες, και αυτή η ιδέα γρήγορα διαδόθηκε ανάμεσα στους κατοίκους της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας.[216].

Η παλιά σημαία με τον ήλιο της Βεργίνας, και η καινούργια, αναρτημένες μαζί στο Αθλητικό κέντρο Μπόρις Τραικόφσκι στα Σκόπια.

Η δημοκρατία εκπροσωπείται επίσημα από τη σημαία της, το εθνόσημό της και τον ύμνο της, Denes Nad Makedonija[156]. Η σημαία αναπαριστά έναν κίτρινο ήλιο με οκτώ ακτίνες σε κόκκινο φόντο και υιοθετήθηκε το 1995 μετά από διένεξη με την Ελλάδα, που δε δεχόταν την αρχική σημαία του κράτους, τον κίτρινο ήλιο της Βεργίνας σε κόκκινο φόντο. Το έμβλημα αυτό είχε επιλεγεί από τις αρχές του κράτους μετά την ανεξαρτησία επειδή είχε βρεθεί στον τάφο του Φιλίππου Β' της Μακεδονίας και μπορούσε έτσι να διεκδικήσει την αρχαία μακεδονική κληρονομιά, που τους αρνούνταν η Ελλάδα. Η νέα σημαία είναι ευρέως αποδεκτή αλλά ο ήλιος της Βεργίνας χρησιμοποιείται ακόμα από αρκετούς Σλαβομακεδόνες.[217].

Το εθνόσημο είναι ίδιο με εκείνο της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, από το οποίο έχει αποσυρθεί μόνο το κόκκινο κομμουνιστικό αστέρι. Αναπαριστά τα τοπία της χώρας με μία λίμνη και ένα βουνό, τα γεωργικά προϊόντα της με σταρένια στάχυα και μπουμπούκια οπιούχου παπαρούνας και τη χειροτεχνία με ένα κέντημα.[218] Το εθνόσημο, σοσιαλιστικού σχεδίου, αρκετές φορές απειλήθηκε με αντικατάσταση, κυρίως από τον ιστορικό θυρεό της πΓΔΜ, ένα χρυσό λιοντάρι σε κόκκινο φόντο. Ο θυρεός αυτός βρίσκεται σχεδιασμένος σε οικόσημα του 1620 και χρησιμοποιήθηκε από μαχητές της εξέγερσης του Ίλιντεν το 1903.[219]

Μόνο οι Σλαβομακεδόνες αισθάνονται ότι αντιπροσωπεύονται από τα εθνικά σύμβολα της Δημοκρατίας, είτε πρόκειται για τα επίσημα είτε όχι. Οι μειονότητες από την πλευρά τους χρησιμοποιούν τις δικές τους σημαίες και εμβλήματα. Κατά τη δεκαετία του 1990, εξάλλου, στη χώρα συνέβησαν πολλές συγκρούσεις εξαιτίας δημάρχων δήμων με αλβανική πλειοψηφία που ήθελαν να υψώσουν την αλβανική σημαία στα κτήρια της διοίκησης. Από το 2005 και σύμφωνα με τη συμφωνία της Οχρίδας που υπογράφηκε το 2001, οι δήμοι των οποίων η πλειοψηφία του πληθυσμού δεν είναι σλαβομακεδονική μπορούν να χρησιμοποιούν επίσημα τα εθνικά σύμβολα της κυρίαρχης μειονότητας.[220]

Αρχιτεκτονική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φωτογραφία παραδοσιακών σπιτιών στο χωριό Ζέλεζνετς
Παραδοσιακά σπίτια στο χωριό Ζέλεζνετς.

Στην πΓΔΜ υπάρχουν δείγματα προϊστορικής αρχιτεκτονικής, κυρίως στους αρχαιολογικούς χώρους Τούμπα Μάτζαρι και Τρπέιτσα, όπου αναπαρίστανται οι οικισμοί, και αρχαίας αρχιτεκτονικής, π.χ. στις αρχαίες πόλεις Στόβοι, Σκούποι και Ηράκλεια Λυγκηστίς, όπου βρίσκονται κατάλοιπα θεάτρων, επαύλεων, θερμών και παλαιοχριστιανικών βασιλικών. Η χώρα είναι επίσης πλούσια σε θρησκευτική βυζαντινή αρχιτεκτονική, όπως τα μοναστήρια του Τρέσκαβετς, του Άγιου Ιωάννη Μπιγκόρσκι, και του Οσόγκοβο και οι πολλές εκκλησίες της πόλης της Αχρίδας. Η οθωμανική αρχιτεκτονική είναι πανταχού παρούσα στις πόλεις, που έχουν ακόμα τζαμιά, χαμάμ ή και τεκέδες δερβίσηδων. Ο τεκές και το ζωγραφισμένο τζαμί του Τετόβου θεωρούνται αριστουργήματα της ισλαμικής τέχνης στα Βαλκάνια. Τα κάστρα των Σκοπίων και της Οχρίδας είναι δείγματα βυζαντινής στρατιωτικής αρχιτεκτονικής και υπερχιλιετών εγκαταστάσεων, καθώς ο χώρος όπου είναι κτισμένα κατοικούνταν από την προϊστορία ως τη νεότερη εποχή.[221]

Φωτογραφία του Μακεντόνιουμ
Το Μακεντόνιουμ, δείγμα της αρχιτεκτονικής της δεκαετίας του 1970 στο Κρούσεβο.

Δεν υπάρχει κανένα δείγμα προνεωτερικής αστικής κατασκευής, αλλά σε χωριά και μικρές πόλεις, όπως η Αχρίδα, το Βέλες, το Κράτοβο, ο Πρίλαπος και το Κρούσεβο βρίσκονται ακόμα παραδοσιακά σπίτια του 18ου και 19ου αιώνα.[221] Τα χαρακτηρίζει η απουσία δυτικών επιρροών και άγνοια βιομηχανικών διαδικασιών. Η χρήση πέτρας συνήθως περιοριζόταν στο ισόγειο, ενώ οι όροφοι φτιάχνονταν από ξύλο και τσατμά. Στα πιο πλούσια σπίτια, τα παράθυρα σχηματίζουν καμάρα. Τέλος, όπου οι τοίχοι είναι σοβατισμένοι, μόνο δύο χρώματα χρησιμοποιούνται, το λευκό και το μαύρο.[222] Η δυτική αρχιτεκτονική εμφανίστηκε ωστόσο μετά το 1850, κυρίως στο Μοναστηρι, όπου είχαν εγκαταστήσει τα προξενεία τους οι ευρωπαϊκές δυνάμεις.[221]

Σπάνια είναι τα αρχιτεκτονικά δείγματα των αρχών του 20ου αιώνα, γιατί βρίσκονται κυρίως στα Σκόπια, που καταστράφηκαν από ένα σεισμό το 1963.[223] Η ανακατασκευή της πόλης άφησε δείγμα μοντερνιστικής και μπρουταλιστικής πολεοδομίας. Το νέο κέντρο της πόλης σχεδιάστηκε από τον Κένζο Τάνγκε, που είχε προηγουμένως σχεδιάσει την αναδόμηση της Χιροσίμα. Από τη δεκαετία του 2000, η πόλη υφίσταται και πάλι μια μεγάλη πολεοδομική επιχείρηση, με την ονομασία Σκόπια 2014, που της δίνει περισσότερο μνημειακή όψη με την κατασκευή νεοκλασικών οικοδομημάτων. Αυτή η επιχειρήση, μοναδική ως προς το εύρος της, προκάλεσε πολυάριθμες αντιπαραθέσεις ανάμεσα στους αρχιτέκτονες αλλά και τον πληθυσμό, κυρίως εξαιτίας του αναχρονιστικού στυλ και του κόστους της, που θεωρείται εξαιρετικά υψηλό για μια χώρα όπως η πΓΔΜ. Το "Σκόπια 2014" είναι μοναδικό δείγμα επαναχρησιμοποίησης της πολεοδομίας του ύστερου 19ου αιώνα, που προσπαθούσε να κάνει τις πρωτεύουσες un concentré ιστορίας και εθνικής κληρονομιάς, όπως και δείγμα εγκατάλειψης της σύγχρονης πολεοδομίας, που τείνει να ομογενοποιήσει τα αστικά τοπία όλου του πλανήτη.[224]

Μουσική και χορός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άνδρες χορευτές του όρο.

Η πΓΔΜ έχει πλούσιες και ξεχωριστές παραδόσεις, κυρίως εξαιτίας της απομόνωσης της περιοχής, που δε δέχτηκε δυτικές επιδράσεις πριν το τέλος του 19ου αιώνα. Η χώρα έχει έτσι μια μεγάλη ανθολογία δημοτικών ποιημάτων που συντηρούν την ιστορία και παλαιότερους τρόπους ζωής και τραγούδια πολύ χαρακτηριστικά για τον ακανόνιστο ρυθμό τους, η προέλευση των οποίων είναι άγνωστη. Η παραδοσιακή μουσική χαρακτηρίζεται ακόμη από τη σημασία των γυναικείων φωνών και τη χρήση οργάνων τούρκικης συνήθως προέλευσης, όπως ο ζουρνάς, το νταούλι, ο ταμπουράς και η γκάιντα. Οι περισσότερο διαδεδομένοι χοροί, όπως ο όρο και ο τέτσκοτο, χορεύονται κυρίως από άντρες. Ο όρο χορεύεται σε κύκλο ή σε γραμμή, ενώ ο τέτσκοτο είναι μια πιο δύσκολη παραλλαγή που δίνει την ευκαιρία στους χορευτές να επιδείξουν την ικανότητά τους. Ο πολιτισμός των Ρομά αντιπροσωπεύεται από ένα γυναικείο χορό, το τσότσεκ, και από φανφάρες. Η Έσμα Ρετζέποβα και η Ορχήστρα Kočani είναι οι δύο κυριότεροι πρεσβευτές της τσιγγάνικης μουσικής της πΓΔΜ του καιρού μας.[225].

Η σύγχρονη σκηνή έχει επίσης σημαδευτεί από τη ροκ, όπως το παλιό συγκρότημα Leb i Sol, από ένα ρεύμα darkwave, που αναμιγνύει ορθόδοξους ψαλμούς και άντεργκραουντ μουσικές, που εκπροσωπείται από τα συγκροτήματα Μίζαρ, Arhangel και Padot na Vizantija. Η ποπ μουσική έχει επίσης σημαντική θέση, με ερμηνευτές όπως ο Τόσε Πρόεσκι, η Καρολίνα Γκότσεβα και η Έλενα Ρίστεσκα. Στη χώρα διοργανώνονται πολλά μεγάλα φεστιβάλ, όπως το Φεστιβάλ Τζαζ των Σκοπίων, όπου έχει εμφανιστεί ο Ρέι Τσαρλς, ο Γιουσού Ν’ Ντουρ, ο Τίτο Πουέντε, οι Σιέρρα Μαέστρα, Ραμπί Αμπού Χαλίλ και οι Gotan Project[226] και οι May Opera Evenings, επίσης στα Σκόπια, όπου παρουσιάζονται όπερες, μπαλέτα και κονσέρτα.[227]

Καλές τέχνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λεπτομέρεια από τοιχογραφία στον Άγιο Παντελεήμονα στο Νερέζι.

Η παραδοσιακή τέχνη αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στην παραγωγή θρησκευτικών τοιχογραφιών, οι παλαιότερες από τις οποίες χρονολογούνται στο 12ο αιώνα. Οι τοιχογραφίες αυτές διαχωρίζονται από το βυζαντινό κανόνα εξαιτίας της σημασίας που δίνουν στη φύση και την τρισδιάστατη οπτική τους. Οι τοιχογραφίες στο Νερέζι, που δημιουργήθηκαν το 12ο αιώνα, άγγιξαν ένα τέτοιο επίπεδο συναισθηματικής έκφρασης που προεικονίζει μετέπειτα εξελίξεις στη Δύση.[228]

Η παραγωγή θρησκευτικών εικόνων είναι πολύ παλιά, καθώς χριστιανικές εικόνες σε τερακότα από τον 5ο ή 6ο αιώνα βρέθηκα στη Βίνιτσα.[229]. Κάποιες μεσαιωνικές εικόνες που συντηρούνται στην Αχρίδα είναι ανάμεσα στα καλύτερα δείγματα σλαβικής και βυζαντινής εικονογραφίας και ανταγωνίζονται εκείνες του όρους Σινά, του Άθω και τις ρώσικες συλλογές.[230]. Στην περιοχή παρήχθησαν επίσης μεγάλος αριθμός ξύλινων γλυπτών, που προορίζονταν κυρίως για τη διακόσμηση εικονοστασίων και επηρεασμένα από ανατολικά μοτίβα μετά την οθωμανική κατάκτηση. Οι Οθωμανοί άφησαν επίσης το ίχνος τους με πολλά τεμένη, διακοσμημένα με τοιχογραφίες, ξυλόγλυπτες οροφές και τάπητες.[231]

Η τοιχογραφία και η γλυπτική αναπτύχθηκαν κατά τον 20ο αιώνα χάρη στη συνεισφορά δυτικών επιρροών.[231] Τα διεθνή ρεύματα όπως ο εξπρεσιονισμός υιοθετήθηκαν από καλλιτέχνες όπως οι ζωγράφοι Νίκολα Μαρτινόσκι και Πέταρ Μάζεβ και ο γλύπτης Ντίμο Τοντορόβσκι[231], ενώ άλλοι εμπνεύστηκαν κυρίως από την παραδοσιακή τέχνη, όπως ο Ντιμιτάρ Κοντόβσκι που ζωγράφιζε πίνακες βασιζόμενος σε μεσαιωνικές εικόνες. Το Μουσείο σύγχρονης τέχνης των Σκοπίων, το μεγαλύτερο του είδους στη χώρα, έχει στη συλλογή του έργα τοπικών καλλιτεχνών, αλλά και διεθνών, όπως του Πάμπλο Πικάσο, του Πιερ Σουλάζ, του Αλεξάντερ Κάλντερ, Κρίστο και του Βικτώρ Βαζαρελί[232].

Λογοτεχνία, θέατρο και κινηματογράφος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ποιητής Κότσο Ράτσιν.

Η σλαβομακεδονική λογοτεχνία έχει αναπτυχθεί κυρίως μετά την κωδικοποίηση της σλαβομακεδονικής το 1945. Προηγουμένως, συγγραφείς, όπως οι αδερφοί Μιλαντίνοφ, αρκούνταν ως επί το πλείστον στη συλλογή λαϊκών θρύλων. Ο Κότσο Ράτσιν, ποιητής των αρχών του 20ού αιώνα, είναι ένας από τους λίγους συγγραφείς που πραγματικά καινοτόμησαν πριν την κωδικοποίηση. Η λογοτεχνία μετά το 1945 δεν απομακρύνθηκε από την ποίηση και τους λαϊκούς μύθους, αλλά κάποιοι συγγραφείς, όπως ο Σλάβκο Γιανέβσκι ή ο Βένκο Μάρκοφσκι, ασχολήθηκαν με το μυθιστόρημα και το θέατρο. Το θέατρο της πΓΔΜ δέχτηκε ισχυρές δυτικές επιρροές, αλλά εμπνέεται επίσης από παγανιστικά σλαβικά έθιμα.[233]

Από το 1945 έχει αναπτυχθεί μια μικρή κινηματογραφική βιομηχανία. Υπό το κομμουνιστικό καθεστώς, τα Στούντιο Βαρντάρ παρήγαγαν 36 ταινίες, αλλά οι σκηνοθέτες της εποχής δεν είχαν ελευθερία, καθώς έπρεπε να απαντήσουν στις προσταγές της εξουσίας και να παραστήσουν τη σοσιαλιστική πραγματικότητα της χώρας. Μόνο η ταινία Ευτυχισμένο το 49 του σκηνοθέτη Στόλε Πόποφ, που βγήκε το 1986 διακρίνεται από καλλιτεχνική ελευθερία. Η υποψηφιότητα της ταινίας Πριν τη βροχή του Μίλτσο Ματσέβσκι στα 67α Όσκαρ το 1995 χάρισε ένα διεθνές κοινό και σε άλλες ταινίες, όπως το Είμαι ο Τίτωφ Βέλες, του 2007.[234] Το διεθνές κινηματογραφικό φεστιβάλ των αδερφών Μανάκι της Μπίτολα, που ιδρύθηκε το 1979, ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα κινηματογραφικά φεστιβάλ συμπεριλαμβάνοντας εικονολήπτες.[235]

Γαστρονομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο φασουλοταβάς (tavče gravče) θεωρείται εθνικό πιάτο.

Η κουζίνα της χώρας είναι επηρεασμένη από την ελληνική, την τούρκικη και τη σλαβική και ωφελείται από την ποικιλότητα των τοπικών πολιτισμών. Ανάμεσα στα περισσότερο χρησιμοποιούμενα συστατικά είναι τα κρέατα (κυρίως το αρνί), οι πατάτες, οι ελιές, το καλαμπόκι, το λάχανο, οι μελιτζάνες, οι ντομάτες, οι πιπεριές, τα γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι, κρέμα γάλακτος και το τυρί), τα καρπούζια, τα κυδώνια, τα δαμάσκηνα και τα μήλα, ενώ τα προτιμώμενα μυρωδικά είναι η πάπρικα, η δάφνη, η μέντα, η ρίγανη και το σκόρδο. Τα πιο εμβληματικά πιάτα της εθνικής κουζίνας είναι οι σαλάτες με φέτα (η σαλάτα chopska, ή μελιτζανοσαλάτα (пинџур), ψητά κρέατα όπως το τσεβάπι, τα γκρατέν, όπως ο φασουλοταβάς (tavče gravče) και ο μουσακάς, τέλος, το αϊβάρ, καρύκευμα με πρώτη ύλη την πιπεριά, χρησιμοποιείται πολύ. Το πιο συνηθισμένο επιδόρπιο είναι ο μπακλαβάς, ένα ανατολίτικο γλυκό.[236]

Η κουζίνα της πΓΔΜ συνοδεύεται παραδοσιακά από μπύρες, μεταλλικό νερό και κυρίως ντόπια κρασιά. Ο τούρκικος καφές, καταναλώνεται καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας, είναι σημαντική όψη του ευ ζην της χώρας, όπως και η ρακή, απόσταγμα που παράγεται στο σπίτι. Κατά παράδοση, τα γεύματα είναι άφθονα και διαρκούν πολύ, εκτός από το πρωινό. Μπορούν να συνοδεύονται από κολατσιό, στο οποίο σερβίρεται κυρίως κρεατόπιτες (μπορέκ, κρεατόπιτα που συναντάται συχνά και σε άλλες βαλκανικές κουζίνες[εκκρεμεί παραπομπή]) ή καρυδόπιτες. Τους επισκέπτες τους υποδέχονται με μία κουταλιά σλάτκο, σπιτικής παραγωγής μαρμελάδα.[236]

Πέρα από το φασουλοταβά ή "tavče gravče" (τηγανητά φασόλια), εθνική σπεσιαλιτέ είναι και η πέστροφα Οχρίδας,[εκκρεμεί παραπομπή] που βρίσκεται στα πρόθυρα εξαφάνισης.[237]

Εθνικές εορτές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εορτασμός της 2ας Αυγούστου στα Μπίτολα.

Η πΓΔΜ διαχωρίζει τις γενικές αργίες, που τηρούνται από το σύνολο του πληθυσμού, από τις θρησκευτικές γιορτές ή εκείνες που είναι αφιερωμένες σε μειονότητες, που τηρούνται μόνο από τα πρόσωπα που αφορούν. Και στις δύο περιπτώσεις, οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα σε μισθολογική αποζημίωση ή προσαύξηση του μισθού, αν εργαστούν. Η εθνική εορτή, που ονομάζεται Ημέρα της Δημοκρατίας, λαμβάνει χώρα στις 2 Αυγούστου και τιμά την εξέγερση του Ίλιντεν το 1903. Ανάμεσα στις υπόλοιπες γενικές ημέρες αργίας βρίσκονται η γιορτή των Αγίων Κυρίλλου και Μεθόδιου και εκείνη του Κλήμεντος της Οχρίδας, ο εορτασμός της ανεξαρτητοποίησης το 1991 και η εργατική Πρωτομαγιά. Οι κοινοτικές αργίες είναι ουσιαστικά οι θρησκευτικές γιορτές των μουσουλμάνων, των ορθοδόξων, των εβραίων και των καθολικών και επίσης ημέρες αφιερωμένες στις διάφορες εθνοτικές κοινότητες της χώρας.[238]

Οικονομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οικονομική ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μπρασερί Σκοπσκο υπάρχει από το 1922.

Μέχρι τη σοσιαλιστική εποχή, η περιοχή ήταν πολύ φτωχή, πολύ αγροτική και χωρίς πραγματική βιομηχανία. Το 1945 το γιουγκοσλαβικό καθεστώς επιχείρησε μια μεγάλη αγροτική μεταρρύθμιση, που ωφελήθηκε από την απαλλοτρίωση των περιουσιών των εξόριστων, των ιδιωτικών επιχειρήσεων και των μοναστηριών[239]. Οι γαίες αναδιανεμήθηκαν στους συνεταιρισμούς και τους μικρούς αγροκαλλιεργητές,[239] αλλά, έπειτα, η γρήγορη εκβιομηχάνιση προκάλεσε την πτώση του αριθμού των δεύτερων. Αν και αποτελούσαν σχεδόν το 80% του πληθυσμού το 1945,[240] αντιπροσώπευαν το 57% το 1961 και το 22% το 1981.[241]

Η βιομηχανία της Δημοκρατίας ήταν σχεδιασμένη για να εξυπηρετεί ορισμένες ανάγκες της γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας και μόνο ορισμένες δραστηριότητες προωθούνταν, όπως η παραγωγή ηλεκτρισμού, χρωμίου, καπνού, υφασμάτων και οικοδομικών υλικών. Η Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας εξαρτιόταν από εισαγωγές σε πολλούς τομείς, κυρίως τον αγροδιατροφικό, τα μηχανήματα και τα καταναλωτικά αγαθά. Ήταν επίσης η πιο φτωχή από τις σοσιαλιστικές δημοκρατίες και ο αριθμός ανεργίας ήταν συνεχώς υψηλός: έφτασε το 20% το 1971.[242]

Μετά την ανεξαρτησία, η χώρα έπρεπε να αντιμετωπίσει την έκλειψη των αγορών στις οποίες εξήγαγε, εξαιτίας του ελληνικού εμπάργκο και των πολέμων της Γιουγκοσλαβίας. Έχασε το 60 % της εμπορικής της δραστηριότητας και έφτασε στα πρόθυρα της χρεωκοπίας· η επακόλουθη φτώχεια ενθάρρυνε παράνομες δραστηριότητες.[243] Μετά το τέλος του ελληνικού εμπάργκο, η οικονομική κατάσταση βελτιώθηκε ελαφρά και ο πληθωρισμός, που υπολογιζόταν στα 2.200% το 1992, έπεσε στο 55% το 1995[244] και σε λιγότερο από 5 % το 1997,[243] αλλά το ποσοστό της ανεργίας, που υπολογιζόταν περίπου στο 19 % το 1991, άγγιξε το 40 % το 1998. Η μόνη άλλη χώρα της πρώην Γιουγκοσλαβίας που είχε τόσο υψηλό ποσοστό ήταν η Βοσνία-Ερζεγοβίνη.[245]. Το 1999, ο πόλεμος του Κοσσυφοπεδίου επέδρασε βαρέως στην οικονομία, καθώς η χώρα δεν μπορούσε πλέον να εξάγει αγαθά προς τη Γιουγκοσλαβία και έπρεπε να βρει άλλες αγορές, όπως τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία ή την Ελλάδα.[246] Η ιδιωτικοποίηση ξεκίνησε με αργούς ρυθμούς το 1995 και ολοκληρώθηκε περίπου το 2000.[243]

Φωτογραφία εθνικών νομισμάτων
Το δηνάριο, εθνικό νόμισμα από το 1993.

Το μικρό μέγεθος του κράτους καθιστά την οικονομία του ευάλωτη και εξαρτώμενη από την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Η Δημοκρατία, που δεν παρείχε παρά το 5% των εισοδημάτων της Γιουγκοσλαβίας στη δεκαετία του 1980, είναι μία από τις πιο φτωχές χώρες της Ευρώπης. Παρά το ήδη χαμηλό ποσοστό πληθωρισμού, έχει ποσοστά ανεργίας πολύ υψηλά και δυσκολία προσέλκυσης ξένων επενδύσεων.[247] Οι διαδοχικές κυβερνήσεις επέβαλαν οικονομική λιτότητα και πολλές μεταρρυθμίσεις που επέτρεψαν τη χορήγηση σημαντικών και απαραίτητων για την ανάπτυξη της χώρας δανείων. Η παγκόσμια κρίση γίνεται αισθητή με τη μείωση των εξωτερικών επενδύσεων και το μεγάλο εμπορικό έλλειμμα.[247] Η οικονομική μεγέθυνση ξαναξεκίνησε με αργούς ρυθμούς το 2010 και το εθνικό ΑΕΠ γνώρισε αύξηση 3% το 2011.[1] Η οικονομία δε φαίνεται να υποφέρει από την ελληνική οικονομική κρίση, παρά τους σημαντικούς οικονομικούς δεσμούς ανάμεσα στις δύο χώρες.[248]

Το πέρασμα στην οικονομία της αγοράς όξυνε σταδιακά τις περιφερειακές αποκλίσεις, κυρίως ανάμεσα στην πρωτεύουσα και την υπόλοιπη χώρα. Η περιοχή των Σκοπίων, που προσελκύει τον πληθυσμό, τις επιχειρήσεις και τα μέσα επικοινωνίας, παράγει σχεδόν το μισό ΑΕΠ, ενώ η βορειοανατολική περιοχή, που συμπεριλαμβάνει, ωστόσο, την πόλη του Κουμάνοβου, παράγει μόλις το 4,5% του ΑΕΠ. Οι άλλες περιοχές παράγουν μόλις ανάμεσα στο 7 και το 8% του ΑΕΠ και μόνο η Πελαγονία, που βρίσκεται στα νοτιοδυτικά, ξεχωρίζει με ποσοστό 12,5%.[249] Οι περιφερειακές ανισότητες εξηγούνται κυρίως από τον πολιτικό και οικονομικό συγκεντρωτισμό και την απουσία μιας μεγάλης πόλης που να μπορεί να ανταγωνιστεί την πρωτεύουσα.[250]

Εισοδήματα του πληθυσμού και ανθρώπινη ανάπτυξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένας δρόμος στο Νεζίλοβο
Οι αγροτικές περιοχές συχνά είναι λιγότερο εύπορες από τις πόλεις. Εδώ το χωριό Νεζίλοβο.

Το μέσο καθαρό εισόδημα στην πΓΔΜ είχε ύψος 330 ευρώ το μήνα το 2010,[εκκρεμεί παραπομπή] αριθμός σημαντικά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο αλλά κοντά στο βουλγαρικό, 342 ευρώ,[251] και ίδιο με το σερβικό, 329 ευρώ.[252] Υπάρχουν σημαντικές μισθολογικές διαφορές ανάλογα με την ασκούμενη δραστηριότητα: η γεωργία, η βιομηχανία και οι κατασκευές είναι δραστηριότητες λιγότερο προσοδοφόρες, καθώς προσφέρουν περίπου 20% λιγότερο από το μέσο μισθό. Αντιθέτως, η εξόρυξη μετάλλων, ο δημόσιος τομέας και οι μεταφορές προσφέρουν 20% περισσότερο και ο τομέας της χρηματοοικονομίας είναι ο πλέον προσοδοφόρος, με μισθούς σχεδόν δύο φορές υψηλότερους του μέσου όρου. Ο τομέας της ενέργειας είναι επίσης προσοδοφόρος, καθώς προσφέρει 43% περισσότερο από το μέσο μισθό.[253]

Οι εργοδότες όφειλαν να πληρώνουν τους υπαλλήλους τους τουλάχιστον το 65% του εθνικού μέσου μισθού[254] μέχρι το 2012, οπότε θεσπίστηκε ελάχιστος μισθός ύψους 130 ευρώ το μήνα. Το μέτρο ευνοεί περίπου 65.000 εργαζόμενους, που λάμβαναν χαμηλότερο μισθό πριν την έναρξη ισχύος του νόμου.[255] Το 2008, το 28,7% του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας,[1] ποσοστό που συνεχώς αυξάνεται μετά την ανεξαρτησία της χώρας.[256] Η φτώχεια επηρεάζει κυρίως τις αγροτικές περιοχές και τις πολυμελείς οικογένειες με ένα ή περισσότερα μέλη άνεργα ή με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης. Η ανεργία είναι ουσιαστικά αστικό φαινόμενο και η αγροτική φτώχεια συνδέεται περισσότερο με χαμηλά εισοδήματα παρά με έλλειψη εργασίας.[257] Ενώ οι φτωχοί αυξάνονται, οι ανώτερες τάξεις πλουτίζουν γρήγορα και η χώρα είχε δείκτη Gini 43,2 το 2009, που την τοποθετεί στην τεσσαρακοστή όγδοη θέση στον κόσμο και δεύτερη στην Ευρώπη μετά τη Βουλγαρία όσον αφορά την ανισότητα των εισοδημάτων ανάμεσα στον πληθυσμό.[258] Επίσης είναι η ευρωπαϊκή χώρα (εκτός της ΚΑΚ) όπου το 2009 οι τιμές των διατροφικών προϊόντων ήταν οι πιο χαμηλές: δεν αντιπροσωπεύουν παρά το 52% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.[259]

Το 2007, ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης της χώρας ήταν 0,817, πράγμα που την τοποθετεί εβδομηκοστή δεύτερη στην παγκόσμια κατάταξη. O δείκτης βρίσκεται σε συνεχή ανοδική τροχιά και αυξήθηκε κατά 0,30 μονάδες ανάμεσα στο 2000 και το 2007.[260]

Εργασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

To 2010, η πΓΔΜ ήταν η χώρα με το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας στον κόσμο, το 33,8% του ενεργού πληθυσμού.[261] Η ανεργία ήταν υψηλή αρκετά πριν την ανεξαρτητοποίηση και τη μετάβαση στην οικονομία της αγοράς, αλλά η κατάσταση χειροτέρευσε από το 1991, εξαιτίας της μείωσης του εξωτερικού εμπορίου και του κλεισίματος αρκετών εργοστασίων. Περισσότερα από τα τρία τέταρτα των ανέργων είναι άνεργοι για περισσότερο από ένα χρόνο και περισσότεροι από τους μισούς από αυτούς έχουν ολοκληρώσει μόνο τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η ανεργία των νέων είναι πολύ μεγάλη, φτάνοντας περισσότερο από 60%. Οι γυναίκες πλήττονται περισσότερο από την ανεργία απ' ό,τι οι άντρες, αλλά η διαφορά, 2%, είναι μικρή.[262]

Το ποσοστό ανεργίας ποικίλλει σημαντικά ανάμεσα στις περιφέρειες, κυμαινόμενο από 20 με 25% στη νοτιοανατολική έως 40 με 45% στην βορειοανατολική. Μαζί με τη νοτιοανατολική, οι περιφέρειες που έχουν τα χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας είναι η περιφέρεια Πόλογκ και τα Σκόπια. Τα ποσοστά αυτά ποικίλλουν επίσης ανάμεσα στις εθνοτικές κοινότητες· το ποσοστό είναι σχετικά χαμηλό ανάμεσα στους Αλβανούς, 27%, εξαιρετικά υψηλό για τους Ρομά, 73% το 2010.[250]

Το υψηλό ποσοστό ανεργίας αλλοιώνεται από το μεγάλο αριθμό αδήλωτων εργαζομένων, που αντιπροσωπεύουν την πλειονότητα των εγγεγραμμένων στα μητρώα ανεργίας. Πολλοί δουλεύουν στους τομείς του λιανικού εμπορίου, των προσωπικών υπηρεσιών, σε μικρές επιχειρήσεις ελαιοχρωματισμού ή υδραυλικών ή σε μεγάλες κατασκευαστικές εταιρείες. Η μαύρη εργασία, κοινωνικά ευρέως αποδεκτή, εξηγείται κυρίως από το υψηλό επίπεδο φορολογίας για τις μικρές επιχειρήσεις και τη γραφειοκρατεία. Ερμηνεύεται επίσης από την έλλειψη εμπιστοσύνης και σεβασμού των πολιτών προς το κράτος.[168] Για την εξαφάνιση της μαύρης εργασίας, η κυβέρνηση διεξάγει εκστρατείες επιθεώρησης· 24.000 έλαβαν χώρα το 2011 και επέφεραν περίπου χίλιες δηλώσεις εργαζομένων.[263]

Το 2011 η πλειονότητα του ενεργού πληθυσμού, περισσότερα από 460.000 άτομα, ήταν μισθωτοί· 80.000 ήταν αυτοαπασχολούμενοι και 39.000 είναι εργοδότες. Οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% του ενεργού πληθυσμού.[264] Το 2010, στη γεωργία απασχολούνταν το 19,9% των εργαζομένων, στη βιομηχανία το 22,1% και στις υπηρεσίες το 58%.[1]

Άτυπη οικονομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πΓΔΜ χαρακτηρίζεται από σημαντική άτυπη οικονομία, που αντιπροσωπεύει το 40% του ΑΕΠ.[168] Εμφανίστηκε μετά την ανεξαρτητοποίηση, κατά την οικονομική μετάβαση. Η χώρα ήταν απομονωμένη, εξαιτίας του εμπάργκο που δεν τις επέτρεπε πρόσβαση στις σέρβικες και ελληνικές αγορές και τις κακές σχέσεις με την Αλβανία και τη Βουλγαρία.[265] Με δυσκολία, λοιπόν, μπορούν να επιβιώσουν οι νέες επιχειρήσεις και οι τεχνίτες όταν δηλώνουν τη δραστηριότητά τους και η εθνική οικονομική κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί αρκετά ώστε οι μικροί επιχειρηματίες να καταβάλουν φόρους χωρίς να κινδυνεύουν να χρεοκοπήσουν.[168]

Η χώρα βρίσκεται πάνω στους εμπορικούς δρόμους που συνδέουν την Ασία και τη δυτική Ευρώπη και χρησιμοποιούνται για μεταφορά ηρωίνης, αλλά κυρίως κοκαΐνης, όπλων, αλκοόλ και σωματεμπορία. Οι εγχώριοι εγκληματίες έχουν μικρή ανάμιξη στη διακίνηση αυτή, αλλά οι δραστηριότητές τους ευνοούνται από την ντόπια κουλτούρα, δηλαδή την ύπαρξη φατριών στην αλβανική μειονότητα, όπως και τις πολιτικές αναταραχές στο Κόσοβο, άλλης μιας χώρας-πέρασμα.[265] Στη χώρα γίνεται επίσης ξέπλυμα χρήματος, που διευκολύνεται από το μέγεθος των συναλλαγών σε ρευστό, παρά τη συνεχώς αυστηρότερη νομοθεσία.[266]

Τέλος, η διαφθορά είναι διαδεδομένη, κυρίως στους τομείς της υγείας, της δικαιοσύνης και της αστυνομίας. Σύμφωνα με έναν υπολογισμό του εθνικού γραφείου στατιστικών, η διαφθορά κόστιζε έως ένα εκατομμύριο ευρώ το χρόνο και κάθε άτομο πλήρωνε κατά μέσο όρο 470 ευρώ το χρόνο για πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες, πράγμα που έκανε τη χώρα τη χειρότερη των Βαλκανίων στο θέμα της διαφθοράς. Πολλές είναι οι συλλήψεις που γίνονται για διαφθορά, αλλά οι εγχώριοι και διεθνείς παρατηρητές αμφιβάλλουν για την αποτελεσματικότητα του κράτους.[267]

Κύριοι τομείς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η οικονομία της χώρας χαρακτηρίζεται από σχετικά σημαντική αγροκτηνοτροφία καθώς αντιπροσώπευε το το 8,7 % του ΑΕΠ το 2010. Η βιομηχανία, πληγμένη από την οικονομική μετάβαση που ακολούθησε την ανεξαρτητοποίηση, αντιπροσώπευε την ίδια χρονιά το 22,1 % του ΑΕΠ, και γνωρίζει νέα άνθιση, καθώς η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 10% το 2011, αριθμός που την τοποθετεί στην ένατη θέση παγκοσμίως ως προς τη βιομηχανική μεγέθυνση. Οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν 69,2% του ΑΕΠ.[1]

Γεωργία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χωράφια δημητριακών και πτηνοτροφείο στο Πόλογκ.

Η πΓΔΜ έχει 10.140 τ.χμ. γεωργικής γης, που αντιπροσωπεύουν το 39% της επικράτειάς της. Το μισό αυτής της γης χρησιμοποιείται σε καλλιέργειες, το άλλο μισό για κτηνοτροφία, αλλά η αγροκαλλιέργειες αντιστοιχούν περίπου στο 70% της συνολικής παραγωγής. Η χώρα αριθμεί επίσης 48.606,75 εκτάρια δασών, μη αξιοποιημένα ως επί το πλείστον.[268]. Υπάρχουν δύο είδη γεωργικών εγκαταστάσεων: μια μειοψηφία, κατάλοιπα του σοσιαλιστικού συστήματος, είναι πολύ εκτεταμένες και λειτουργούν ως βιομηχανίες, οι υπόλοιπες, οικογενειακές, είναι πολύ μικρές και κυρίως πολυάριθμες, καθώς το 80% των εκμεταλλεύσεων εκτείνονται μεταξύ 2,5 και 2,8 εκταρίων.[269] Οι γεωργοί συναντούν πολλές δυσκολίες, όπως την έλλειψη ποιοτικών σπόρων και λιπασμάτων, την κακή κατάσταση του αρδευτικού συστήματος και την απουσία καλών στρατηγικών πώλησης. [εκκρεμεί παραπομπή]

Κυριαρχεί η αιγοτροφία, αλλά υπάρχει επίσης βιοτροφία και χοιροτροφία. Η αιγοτροφία επιτρέπει την παραγωγή μαλλιού, κρέατος και γάλακτος, που χρησιμοποιείται κυρίως για την παρασκευή τυριού. Οι γεωργοί της χώρας εκτρέφουν επίσης πουλερικά και κουνέλια. Τέλος, η χώρα αριθμεί περισσότερες από 100.000 κυψέλες.[268]

Οι Σλαβομακεδόνες καλλιεργητές παράγουν δημητριακά, κυρίως στάρι, καλαμπόκι, βρώμη και ρύζι, και κηπευτικά, όπως ντομάτα, πατάτες, λάχανα και καρπούζι. Παράγουν επίσης καπνό, οπιούχο παπαρούνα και φρούτα.[268] Η οινοκαλλιέργεια είναι επίσης σημαντική: ο αμπελώνας της χώρας έχει έκταση 28.000 εκτάρια[270] και παράγει 98.000.000 λίτρα κρασιού το χρόνο.[271] Το 2008 η μεγαλύτερη επιχείρηση, ο αμπελώνας Tikveš, συγκαταλεγόταν ανάμεσα στις 30 καλύτερες ετικέτες παγκοσμίως σύμφωνα με τη Διεθνή Έκθεση Διατροφής.[272] Το κρασί και ο καπνός αντιπροσωπεύουν μαζί το εν τέταρτο των εξαγόμενων αγροτικών προϊόντων και τα κηπευτικά αποτελούν επίσης σημαντικό μερίδιο των εξαγωγών, που κατευθύνονται κυρίως προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας, κυρίως τη Σερβία.[269]

Βιομηχανία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραγωγή νικελίου κοντά στο Καβάνταρτσι.

Η βιομηχανία της χώρας επικεντρώνεται στα τρόφιμα, τα υφάσματα και τη μεταλλουργία. Η βιομηχανία τροφίμων στηρίζεται στην αφθονία και την ποικιλία των τοπικών πόρων και η κλωστοϋφαντουργία επωφελείται από το χαμηλό εργασιακό κόστος. Αυτός ο τομέας λίγο έχει αναπτυχθεί, καθώς η πΓΔΜ δεν παράγει υφάσματα και τα εργοστάσιά της δεν κατασκευάζουν σχεδόν καθόλου έτοιμα προϊόντα. Η βιομηχανία υφασμάτων χαρακτηρίζεται επίσης από μικρές επιχειρήσεις και εξαγωγές που σε ποσοστό έως 80% κατευθύνονται προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.[273]

H μεταλλουργική δραστηριότητα, που άλλοτε τροφοδοτούνταν από τοπικά μεταλλεία, όλο και περισσότερο εξαρτάται από την εισαγωγή μεταλλεύματος. Η εξόρυξη δεν παράγει περισσότερο από 0,7% του ΑΕΠ και αφορά κυρίως το χρώμιο, αλλά υπάρχουν ακόμα αποθέματα χαλκού.[274] Τα μεταλλεία χαλκού, στα ανατολικά της χώρας, κοντά στο Ράντοβιτς και το Πέχτσεβο, έκλεισαν μετά την πτώση των τιμών των μετάλλων το 2008, αλλά θα αντικατασταθούν περί το 2013 από νέα συμπλέγματα εξόρυξης και επεξεργασίας.[275] Τα εργοστάσια της χώρας επεξεργάζονται κυρίως νικέλιο, σίδηρο και χάλυβα, όλα εισαγόμενα,[274] και οι κύριες επιχειρήσεις σε αυτόν τον τομέα είναι η ArcelorMittal και η Makstil Skopje. Ανάμεσα στις μεγάλες επιχειρήσεις της πΓΔΜ βρίσκονται επίσης η Alkаloid Skopje, που κατασκευάζει φάρμακα, η Rade Končar Skopje, που εξειδικεύεται στην παραγωγή ηλεκτρικών συσκευών, και η μπρασερί Prilepska Pivarnica, που παράγει μπύρα και χυμούς φρούτων.[276][277]

Ενέργεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φωτογραφία της λίμνης του φράματος του Κόζιακ.
Η τεχνητή λίμνη Κόζιακ.

Η χώρα παράγει το 60% της πρωτογενούς ενέργειας που καταναλώνει και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές. Αναγκάζεται να αγοράζει φυσικό αέριο και πετρέλαιο, αλλά και ηλεκτρισμό από το 2000. Το 2007 οι εισαγωγές αυτές είχαν ύψος 774 εκατομμύρια δολάρια, από τα οποία 253 μόνο για την ηλεκτρική ενέργεια. Η ηλεκτρική παραγωγή απειλείται ιδίως από την προοδευτική εξάντληση των αποθεμάτων της χώρας σε λιγνίτη, με τον οποίο λειτουργούν περισσότερα από τα τρία τέταρτα των εγκαταστάσεων. Η διάδοση της ηλεκτρικής θέρμανσης εξηγεί την πολύ υψηλή κατανάλωση ηλεκτρισμού, και περιορίζει την εξάρτηση από το φυσικό αέριο.[278]. Το φυσικό αέριο εισάγεται από τη Ρωσία χάρη σε αγωγό που διασχίζει την Ουκρανία, τη Μολδαβία, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία. Ο μόνος αγωγός αερίου της πΓΔΜ, που συνδέει τα σύνορα με τη Βουλγαρία με τα Σκόπια, είναι σχετικά καινούργιος· κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1990. Η χώρα έχει μόνο έναν αγωγό πετρελαίου, που κατασκευάστηκε την ίδια εποχή και συνδέει το διυλιστήριο της Okta, το μοναδικό της χώρας, με το λιμάνι της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα.[279] Η Makpetrol, κύριος διανομέας πετρελαίου και των παραγώγων του στην πΓΔΜ, είναι μία από τις κύριες επιχειρήσεις της χώρας.[277]

Η μερίδα των μορφών ανανεώσιμης ενέργειας είναι ακόμα ευκαταφρόνητη, αν και η πΓΔΜ κληρονόμησε από τη σοσιαλιστική περίοδο πολλά υδροηλεκτρικά εργοστάσια, που υποφέρουν ωστόσο από έλλειψη συντήρησης. Η ηλιακή ενέργεια αναπτύσσεται αργά, κυρίως χάρη στην ιδιωτική πρωτοβουλία,[278] και κατασκευάζεται το πρώτο αιολικό πάρκο ισχύος 37 μεγαβάτ.[280] Η γεωθερμία χρησιμοποιείται για θέρμανη θερμοκηπίων και ατομική θέρμανση, αλλά οι πηγές δεν είναι αρκετά θερμές για μαζική εκμετάλλευση.[278]

Εμπόριο και μικροτεχνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατάστημα χαλιών στην παλιά αγορά των Σκοπίων.

Το εμπόριο στηρίζεται κυρίως σε 20.000 (το 2008) παραδοσιακά καταστήματα, αλλά τα μεγάλα καταστήματα βρίσκονται στις πόλεις, σε 212 μεγάλους και 798 μικρούς χώρους. Υπάρχουν επίσης 162 εκπτωτικά καταστήματα.[281]

Η μικροτεχνία απειλείται από τον εκσυγχρονισμό των μέσων κατανάλωσης και η κυβέρνηση προσπαθεί να την προστατεύσει, προσφέροντας, για παράδειγμα, κεφάλαια για την αγορά υλικών. Η παραδοσιακή μικροτεχνία είναι σημαντική για τη χώρα γιατί αποτελεί μη αμελητέο πλεονέκτημα για τον τουρισμό και μπορεί να συνεισφέρει στις εξαγωγές.[282] Οι μικροτεχνικές επιχειρήσεις είναι εμβληματικά χαρακτηριστικά των παλαιών αγορών που έχουν μείνει από την οθωμανική εποχή και δουλεύουν το χαλκό, το χρυσό, το ασήμι, κατασκευάζουν όπλα, ενδύματα και ξυλοκατασκευές.[283]

Τουρισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Άγιος Ιωάννης Κανέο και η λίμνη Οχρίδα, τουριστικά σύμβολα της χώρας.

Ο τουρισμός στην πΓΔΜ είναι σχετικά ισχνός, αν και αναπτυσσόμενος, και συνεισέφερε έως 1,8% στο ΑΕΠ το 2008. Μεταξύ 1997 και 2008, ο αριθμός ξενοδοχείων και εστιατορίων αύξανε κατά μέσο όρο 4,64% το χρόνο. Ο αριθμός των ξένων επισκεπτών επίσης αυξάνει συνεχώς, το 2011 για παράδειγμα κατά 14,6 %.[284] Εκείνο το χρόνο η χώρα δέχθηκε σχεδόν 262.000 αλλοδαπούς τουρίστες,[285] που ήρθαν κυρίως από γειτονικές χώρες, όπως η Ελλάδα, η Σερβία και η Αλβανία, αλλά και από χώρες της δυτικής Ευρώπης και τις ΗΠΑ.[284] Ο αριθμός ξένων επισκεπτών το 2011, ωστόσο, είναι πολύ μακριά από το μέσο όρο της δεκαετίας του 1980, όταν η χώρα ήταν τμήμα της Γιουγκοσλαβίας, οπότε η πΓΔΜ δεχόταν περίπου 600.000 τουρίστες το χρόνο, φτάνοντας τους 689.000 ξένους επισκέπτες το 1987.[286]

Αν και η χώρα δεν έχει ακτογραμμή, διαθέτει μεγάλη τουριστική δυνατότητα, κυρίως χάρη στα βουνά της και το διατηρημένο φυσικό περιβάλλον, ιδίως στους τρεις εθνικούς δρυμούς της χώρας. Η τουριστική πρωτεύουσα της χώρας είναι η Οχρίδα, που έχει αναγνωριστεί ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιά από την UNESCO. Η πόλη είναι διάσημη για τη λίμνη της, που πλαισιώνεται από πολλές πλαζ, και για τα πολλά ιστορικά μνημεία. Τα Σκόπια, πολιτική και οικονομική πρωτεύουσα, έχασε το σημαντικότερο μέρος των μνημείων της, κατά το σεισμό του 1963, αλλά διατηρείται μια οθωμανική συνοικία με χαμάμ και τζαμιά καθώς και ένα οχυρό και εθνικό μουσείο. Όσο για την πόλη της Μπίτολα, είναι γνωστή για την αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα και τα πολυάριθμα προξενεία, που λειτουργούν από την εποχή που η πόλη ανήκε στην οθωμανική αυτοκρατορία. Άλλα σημεία τουριστικού ενδιαφέροντος είναι οι μικρές πόλεις, όπως το Στιπ, το Βέλες, το Κράτοβο ή το Κρούσοβο, για το γραφικό τους χαρακτήρα, όπως και τα πολυάριθμα ορθόδοξα μοναστήρια.[283] Ο οικοτουρισμός αναπτύσσεται σε αρκετά χωριά, όπως το Γκαλίτσνικ και το Μπραΐτσινο[283], όπως και ο ιαματικός τουρισμός, για παράδειγμα στο Κατλάνοβο, σημαντική λουτρόπολη της χώρας.[287] Τα λίγα χιονοδρομικά κέντρα γνωρίζουν επίσης μία ορισμένη ανάπτυξη, με αύξηση επισκέψεων 35% ανάμεσα στο 2011 και το 2012.[288]

Χρηματοοικονομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Photographie du quartier des affaires de Skopje
Η χρηματοοικονομικό κέντρο των Σκοπίων.

Μετά το πέρασμα στην οικονομία της αγοράς ο τραπεζικός τομέας της χώρας χαρακτηρίζεται από συνετές και αυστηρές πολιτικές, εξαιτίας της οικονομικής αστάθειας της χώρας. Στην αγορά επενδύουν κυρίως ξένοι όμιλοι, όπως η Αυστριακή Steiermärkische Sparkasse, η Hypo Investbank του Λίχτενσταϊν και η Γαλλική Société générale που αγόρασαν τοπικές επιχειρήσεις.[289] Οι πιο μεγάλοι τραπεζικοί όμιλοι της πΓΔΜ είναι η Komercijаlnа bаnkа Skopje, η Stopanska banka Bitola, η TTK Banka Skopje, η Stopanska banka Skopje και η Tutunska banka Skopje.[276][277]

Το Χρηματιστήριο της πΓΔΜ είναι η επίσημη αγορά μετοχών του κράτους. Ο κύριος δείκτης του, ο MBI 10, που συγκεντρώνει τις κινήσεις των 10 μετοχών που συναλλάσσονται περισσότερο, αντιπροσώπευε στο τέλος του 2011 συνολική κεφαλαιοποίηση περισσότερων από 27 εκατομμυρίων δηναρίων ή 440 εκατομμύρια ευρώ.[290] Η ισοτιμία του εθνικού νομίσματος, του δηναρίου, που είχε συνδεθεί με το γερμανικό μάρκο το 1995, είναι συνδεδεμένη με το ευρώ από τη δημιουργία του.[289]

Κύριοι οικονομικοί εταίροι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πΓΔΜ έχει εμπορικές σχέσεις κυρίως με χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και δεν έχει διατηρήσει σημαντικούς δεσμούς με τα υπόλοιπα κράτη που προήλθαν από τη Γιουγκοσλαβία. Το 2010 οι εξαγωγές της κατευθύνθηκαν σε ποσοστό περίπου 20% προς τη Γερμανία, 7% προς την Ιταλία και τη Βουλγαρία και 6% προς την Ελλάδα και εισάγει κυρίως από τη Γερμανία, τη Ρωσία, την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Τουρκία και την Ιταλία. Εξαρτώμενη ευρέως από τις εισαγωγές πρώτων υλών και καταναλωτικών αγαθών, το εμπορικό ισοζύγιό της παραμένει συνεχώς ελλειμματικό, φτάνοντας τα 6 εκατομμύρια δολάρια το 2011.[1] Η χώρα έχει συνάψει συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης με τις περισσότερες χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης·[291] το 2012, υπέγραψε επίσης τελωνειακή ένωση με την Τουρκία, εταίρο όλο και πιο σημαντικό,[292] και σχεδιάζει ίδιου τύπου ένωση με το Ισραήλ.[293]

Η χώρα δέχεται όλο και περισσότερες ξένες επενδύσεις, αλλά παραμένουν λίγες. Το 1993, στο απόγειο της διένεξης με την Ελλάδα για την ονομασία, είχε δεχτεί επενδύσεις ύψους μόλις 812.000 δολαρίων, έναντι περισσότερων από 330 εκατομμύρια το 2007.[294] Ωστόσο, δεν ήταν παρά το 86ο κράτος στον κόσμο το 2010 ως προς την αξία των επενδύσεων που δέχτηκε.[1] Οι επενδύσεις προέρχονται κυρίως από ευρωπαϊκές χώρες όπως η Αυστρία, η Ολλανδία, η Βουλγαρία, η Ελβετία ή και η Σλοβενία. Οι ελληνικές επενδύσεις ήταν πολύ σημαντικές στις αρχές της δεκαετίας του 2000, αλλά έχουν μειωθεί σημαντικά έκτοτε.[294] Για την προσέλκυση ξένων επιχειρήσεων, η κυβέρνηση εγκατέστησε το 2007 ένα φόρο με ενιαίο συντελεστή για τις επιχειρήσεις, εμπνευσμένη από εκείνο της Εσθονίας.[168] Οι ξένες επενδύσεις γίνονται στην αγορά ενέργειας σε ποσοστό περίπου 29% και ακολουθούν η βιομηχανική παραγωγή με 25% και το χρηματοπιστωτικό σύστημα με 15%.[294]

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 CIA World Factbook
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 «Report for Selected Country». International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=962&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=43&pr.y=15. Ανακτήθηκε στις 30 January 2011. 
  3. «Делегација на Европската Унија во поранешна Југословенска Република Македонија». http://eeas.europa.eu/delegations/the_former_yugoslav_republic_of_macedonia/index_mk.htm. Ανακτήθηκε στις 15-09-2013. 
  4. H αναγνώριση της Δημοκρατίας των Σκοπίων από τον O.H.E. ως fYROM United Nations A/RES/47/225.
  5. «The former Yugoslav Republic of Macedonia». http://ec.europa.eu/enlargement/countries/detailed-country-information/former-yugoslav-republic-of-macedonia/index_en.htm. Ανακτήθηκε στις 06-01-2014. 
  6. «The former Yugoslav Republic of Macedonia». http://www.coe.int/en/web/portal/-the-former-yugoslav-republic-of-macedonia-. Ανακτήθηκε στις 06-01-2014. 
  7. «NATO’s relations with the former Yugoslav Republic of Macedonia». http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_48830.htm. Ανακτήθηκε στις 06-01-2014. 
  8. «Ο ιδρυτής των Σκοπίων έφυγε συκοφαντημένος από τους επιγόνους», άρθρο στην εφημερίδα «Η Καθημερινή», 3 Ιανουαρίου 2012.
  9. Ανακοινωθέν της συνδιάσκεψης του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι www.nato.int, ανακτήθηκε 9/4/2008.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Georgieva & Konechni 1998, σελ. 1
  11. 11,0 11,1 (Αγγλικά) Romina Kabranova et Zlatko Arsov (2009). «Territorial and Natural Priorities of Macedonia - Important Factor for Tobacco Production Development». EEA. http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/57349/2/Kabranova%20Romina%20cover.pdf. Ανακτήθηκε στις 28 novembre 2012. 
  12. 12,0 12,1 Georgieva & Konechni 1998, σελ. 249
  13. Economic Commission for Europe (2011). «Drin noir et Stroumitsa». Meeting of the Parties to the Convention on the Protection and Use of Transboundary Watercourses and International Lakes. Nations unies. σελ. 30, 53. 
  14. «Macedonian Ministry of Environment». Web.archive.org. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2008-01-19. http://web.archive.org/web/20080119010740/http://www.moe.gov.mk/soer2/ohrid_a.htm. Ανακτήθηκε στις 2010-04-28. 
  15. «Macedonian climate and waters». Macedonian cultural and information centre. http://www.macedonia.co.uk/client/index1.aspx?page=249. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  16. (Αγγλικά) «Macedonian Cities -- Kavadarci Monuments». Macedonian cultural and information centre. http://www.macedonia.co.uk/client/index1.aspx?page=334. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  17. (Αγγλικά) Mira Gorgieva et Kiril Popovski. «Thermal waters in Macedonia». http://www.kingmarkoland.com/Upload/Content/Documents/Thermal%20spas%20in%20Macedonia.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  18. (Αγγλικά) «Macedonian relief». Macedonian cultural and information centre. http://www.macedonia.co.uk/client/index1.aspx?page=245. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  19. (Αγγλικά) «Cenozoic Sedimentary and Volcanic Rocks of Macedonia». Geological society of America. http://www.geosociety.org/maps/2004-dumurdzanov-macedonia/. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  20. (Αγγλικά) «Granitoid formations in the Republic of Macedonia». Σχολή Ορυκτών και Γεωλογίας του Στιπ. http://eprints.ugd.edu.mk/2931/1/granitoid_formationsBoev.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  21. «1963: Thousands killed in Yugoslav earthquake». http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/26/newsid_2721000/2721635.stm. Ανακτήθηκε στις 26-12-2013. 
  22. Jakim T. Petrovski. «Damaging Effects of July 26, 1963 Skopje Earthquake». Cyber Journal of Geoscience 2. http://www.meseisforum.net/1963_skopje.pdf. 
  23. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 91
  24. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 31
  25. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 73
  26. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 2
  27. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 101
  28. 28,0 28,1 28,2 Knowlton 2005, σελ. 11
  29. Knowlton 2005, σελ. 12
  30. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 173
  31. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 115
  32. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 193
  33. «EEF Members». Οικολογική Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία. http://www.europeanecology.org/membership/detail.php?i=8. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  34. (Αγγλικά) «The State of the Environment». Open Society Institute Macedonia. http://www.soros.org.mk/konkurs/077/eko-sostojba_eng.htmh. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  35. 35,0 35,1 (Αγγλικά) «Addressing Low Fertility in a World of 7 Billion: Macedonians Try Financial Incentives». Ταμείο Ηνωμένων Εθνών για τον πληθυσμό. 13-10-2011. http://www.unfpa.org/public/home/news/pid/8591. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  36. (Αγγλικά) Risto Karajkov. «The Challenge of Regional Development in the Republic of Macedonia: The State of the Matter, Issues and Considerations». The Fiscal Decentralization Initiative for Central and Eastern Europe. http://xa.yimg.com/kq/groups/23456932/1235201237/name/FDI_Regional_Development_Macedonia.pdf. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  37. «Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Macedonia, 2002 - Book XIII, Skopje, 2005.». State Statistical Office of the Republic of Macedonia. http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf. 
  38. (Αγγλικά) «Spatial plan of the Republic of Macedonia». Συμβούλιο της Ευρώπης. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2011-09-20. http://web.archive.org/web/20110920000545/http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/heritage/cemat/compendium/SpatialPlanMacedonia.pdf. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  39. (Αγγλικά) Πρότυπο:Ouvrage
  40. (Αγγλικά) «Quarterly report to the European Parliament». Ευρωπαϊκό γραφείο για την ανασυγκρότηση. http://ec.europa.eu/enlargement/archives/ear/fyrom/fyrom.htm. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  41. 41,0 41,1 (Αγγλικά) «The former Yugoslav Republic of Macedonia – Transport». Union européenne. http://europa.eu/legislation_summaries/enlargement/ongoing_enlargement/tr0012_en.htm. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  42. Βρετανική κυβερνητική ιστοσελίδα British Foreign and Commonwealth Office: Macedonia travel advice. (Αγγλικά)
  43. (Αγγλικά) «Macedonia opts replacing old trains». BalkanInsight. 8-11-2011. http://www.balkaninsight.com/en/article/macedonia-opts-replacing-old-trains. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  44. (Σλαβομακεδονικά) «Projets». Σιδηρόδρομοι της πΓΔΜ. 2011. http://www.mzi.mk/news-info.php?id=45&&cat=3. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  45. Hammond 1986, σελ. 12
  46. Définition de la Macédoine - Encyclopædia Britannica. 1911. σελ. 216. 
  47. Population de la Macédoine - Encyclopædia Britannica. 1911. σελ. 217. 
  48. Poulton 2000, σελ. 77
  49. (Αγγλικά) Claiming Macedonia: the struggle for the heritage, territory and name of the historic Hellenic land, 1862-2004. McFarland & Company. 2006. ISBN 9780786423231. 
  50. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 3
  51. (Αγγλικά) Vasil Ilyov. «Macedonian "Neolithic revolution"». Novi soznanija za pismenosta, jazikot i kulturata na drevnite makedonci. http://www.emis.de/monographs/jablan/chap24.htm. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2011. 
  52. 52,0 52,1 52,2 52,3 (Αγγλικά) «Unearthed». Sainsbury's Centre for Visual Arts, Norwich. http://www.city.fujioka.gunma.jp/f_bunkazai/irishu/SCVA_Unearthed_20pp_Gallery+Guide.pdf. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2011. 
  53. (Αγγλικά) «Archaeo-astronomical Site Kokino». Unesco. http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5413. Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2012. 
  54. (Αγγλικά) «Ancient observatories Timeless knowledge». NASA. 2005. http://sunearthday.gsfc.nasa.gov/2005/images/ao_poster.pdf. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2011. 
  55. 55,0 55,1 Georgieva & Konechni 1998, σελ. 5
  56. Hammond 1986, σελ. 38
  57. (Αγγλικά) «ANCIENT MACEDONIA (from the Neolithic Age to the Middle Ages)». Foundation Open Society Institute Macedonia. http://www.soros.org.mk/archive/G01/A01/aar0101.htm. Ανακτήθηκε στις 20 Μαρτίου 2011. 
  58. 58,0 58,1 (Αγγλικά) Jovan Pavlovski et Mishel Pavlovski (1996). «Pre-Slavic Culture in Macedonia». MI-An Publishing. http://www.unet.com.mk/mian/precul.htm. Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2012. 
  59. (Αγγλικά) «Paeonia». Encyclopædia Britannica. 2011. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/438110/Paeonia. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2011. 
  60. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 7
  61. Novaković, Relja (2008). Ligne Jirecek - Где се налазила Србија од VII до XII века (историјско-географско разматрајње) проблеми и знања. Ιστορικό Ινστιτούτο Βελιγραδίου, Σερβία. σελ. 218. 
  62. History of Ohrid THE ARRIVAL OF THE SLAVS.
  63. Izvori za historiju naroda Jugoslavije: srednji vijek
  64. Macedonia and the Macedonians: A History
  65. ВТОРЖЕНИЯ СЛАВЯН И ИХ РАССЕЛЕНИЕ НА ТЕРРИТОРИИ ВИЗАНТИЙСКОЙ ИМПЕРИИ
  66. Nicol, Donald Macgillivray (1993). The last centuries of Byzantium, (1261–1453) by Donald MacGillivray Nicol. Google Books. σελ. 500. ISBN 9780521439916. http://books.google.com/?id=y2d6OHLqwEsC&pg=PA275&dq=KINGDOM+OF+PRILEP&q=KINGDOM%20OF%20PRILEP. Ανακτήθηκε στις 28 April 2010. 
  67. «ИМИЊАТА НА СКОПЈЕ - ВЕСТ, Понеделник 3/17/2008». http://star.vest.com.mk/default.asp?id=148823&idg=8&idb=2325&rubrika=Skopje. Ανακτήθηκε στις 23-10-2013, "Откако Афуз-паша бил поставен за одговорен за Косовскиот вилает, во кој влегувал и Скопскиот санџак, успеал да воспостави ред и мир.". 
  68. Phillips, John (2004). Macedonia: Warlords and Rebels in the Balkans. I.B.Tauris. σελ. 41. ISBN 186064841X. 
  69. Becoming Bulgarian: the articulation of Bulgarian identity in the nineteenth century in its international context: an intellectual history, Ost-European studies, Janette Sampimon, Pegasus, 2006, ISBN 90-6143-311-8, σ. 234.
  70. James Franklin Clarke, Dennis P. Hupchick - "The pen and the sword: studies in Bulgarian history", Columbia University Press, 1988, ISBN 0-88033-149-6, σ. 221 (...Peichinovich of Tetovo, Macedonia, author of one of the first Bulgarian books...)
  71. Gawrych, George Walter (2006). The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874-1913. I.B.Tauris. σ. 28. ISBN 1-84511-287-3.
  72. "...uniting all the disgruntled elements in Macedonia and the Adrianople region, regardless of their nationality...", Μ. Glenny, "The Balkans"
  73. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, από τον Stanford J. Shaw, 1977, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-29166-8, σσ. 209. Books.google.bg. 1977-05-27. ISBN 9780521291668. http://books.google.com/?id=AIET_7ji7YAC&pg=PA209&lpg=PA209&dq=Internal+Macedonian+Revolutionary+Organization+BULGARIAN+IMRO. Ανακτήθηκε στις 2010-04-28. 
  74. Encyclopædia Britannica Online, 2011, λήμμα Macedonia.
  75. Keith Brown, Villains and Symbolic Pollutions in the Narratives of Nations, στο Balkan Ιdentities: Νation and Μemory (επιμ. Mariana Nikolaeva Todorova), C. Hurst & Co. Publishers, 2004, ISBN 1-85065-715-7, σελ. 238.
  76. Circular letter No9 issued by a secret meeting of former IMARO activists and members of its Central committee, held on December 20, 1919, cited in a collective research of the Macedonian Scientific Institute, "Освободителните борби на Македония", part 4, Sofia, 2002, retrieved on October 26, 2007: "Поради изменилите се условия в Македония и Тракия от Балканските войни насам, организацията се преименува от ВМОРО на ВМРО, като нейната цел си остава извоюване на автономия и обединение на разпокъсаните части на Македония." (Βουλγάρικα)
  77. Gerginov, Kr., Bilyarski, Ts. Unpublished documents for Todor Alexandrov's activities 1910–1919, magazine VIS, book 2, 1987, p.214 – Гергинов, Кр. Билярски, Ц. Непубликувани документи за дейността на Тодор Александров 1910–1919, сп. ВИС, кн. 2 от 1987, с. 214.
  78. Vassil Karloukovski. «Гиза, Антони, „Балканските държави и Македония“, Македонски Научен Институт ­ София, 2001 г». Promacedonia.org. http://www.promacedonia.org/ag/ag_4_6.html. Ανακτήθηκε στις 28 April 2010. 
  79. Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα, Σπυρίδων Σφέτας, Η Γένεση του «Μακεδονισμού» στον Μεσοπόλεμο
  80. Bulgarian Campaign Committees in Macedonia – 1941 Dimitre Mičev
  81. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 223
  82. Who are the Macedonians? Hugh Poulton, C. Hurst & Co. Publishers, 1995, ISBN 1-85065-238-4, p.102. Books.google.bg. 1995. ISBN 9781850652380. http://books.google.com/?id=j_NbmSoRsRcC&pg=PA102&lpg=PA102&dq=Metodi+Shatorov+bulgarian+communist. Ανακτήθηκε στις 28 April 2010. 
  83. Miller, Marshall Lee (1975). Bulgaria during the Second World War, Marshall Lee Miller, Stanford University Press, 1975, ISBN 0-8047-0870-3, p. 131. Google Books. σελ. 314. ISBN 9780804708708. http://books.google.com/?id=HjSsAAAAIAAJ&pg=PA130&dq=Metodi+Shatarov+bulgarian+communist. Ανακτήθηκε στις 28 April 2010. 
  84. Bulgaria managed to save its entire 48,000-strong Jewish population during World War II from deportation to concentration camps, but under German pressure those Jews from their newly annexed territories without Bulgarian citizenship were deported, such as those from Vardar Macedonia and Western Thrace. The Holocaust in Macedonia: Deportation of Monastir Jewry United States Holocaust Memorial Museum
  85. Mark Cohen, The Holocaust in Macedonia: Deportation of Monastir Jewry, United States Holocaust Memorial Museum
  86. This policy changed since 1943 with the arrival of the Tito's envoy Montenegrin Serb Svetozar Vukmanović-Tempo. He began in earnest to organise armed resistance to the Bulgarian rule and sharply criticized the Sharlo's pro-Bulgarian policy.At a meeting of the partisan brigades, as well as a group of battalions in the Resen region on 21 Dec 1943, Tempo makes the following comments about Shatorov and the leadership of the MCP: ...They thought that the Macedonian people were Bulgarians and that they were oppressed by the hegemony of Great Serbia and had to be transferred to Bulgaria. Their basic slogan is: "All non-Macedonians out of Macedonia". The capital J [Serbo-Croatian spelling of Yugoslavia, Yugoslavian, etc.] was deleted from all documents. In fact they did not want Yugoslavia, no matter where it stood politically. When the war started, the initial decision of this leadership was to be separate from Yugoslavia and from Tito. They declared that Macedonia would be free as soon as the Bulgarians came...
  87. Dr. Ivan Yanev Bulgaria's Foreign Policy During the Second World War as Reflected in Bulgarian Historic Literature 1938–1944 Варна, 2006 Издателство "Литернет", Bezmonitor.com
  88. 88,0 88,1 88,2 «Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Macedonia, 2002 - Book XIII, Skopje, 2005,». State Statistical Office of the Republic of Macedonia. σσ. 34. http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf. Ανακτήθηκε στις 31/07/2009. 
  89. Peace deal: What was agreed BBC News. 22 Αυγούστου 2001
  90. Macedonia: Implementation of the Framework (Ohrid) Agreement UNHCR. 18 Ιουλίου 2003
  91. Profile: Branko Crvenkovski BBC News. 4 Μαΐου 2004
  92. 92,0 92,1 (Αγγλικά) «A Guide to Online Research Resources for the Macedonian Legal System». Hawser Global Law School. http://www.nyulawglobal.org/globalex/macedonia.htm. Ανακτήθηκε στις 25-11-2013. 
  93. Knowlton 2005, σελ. 37
  94. Knowlton 2005, σελ. 38-40
  95. Knowlton 2005, σελ. 38
  96. (Αγγλικά) «Rights and Duties». Προεδρία της πΓΔΜ. 2011. http://www.president.gov.mk/en/president/rights-and-duties.html. Ανακτήθηκε στις 25-11-2013. 
  97. Knowlton 2005, σελ. 40
  98. «The former Yougoslav Republic of Macedonia Municipal Elections 24 March 2013». OSCE/ODIHR. 31-01-2013. http://www.osce.org/odihr/elections/99530. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  99. 99,0 99,1 99,2 (Αγγλικά) Ilija Todorovski. «Local government in Macedonia». Local Government and Public Service Reform Institute. http://lgi.osi.hu/publications/books/st/Macedonia.pdf. Ανακτήθηκε στις 22-11-2011. 
  100. (Αγγλικά) «For the region». ΝΔ περιφέρεια. http://www.rdc.mk/southeastregion/en/regionot/za-regionot.html. Ανακτήθηκε στις 22-11-2011. 
  101. 101,0 101,1 (Αγγλικά) «Main political parties». Embassy of the People's Republic of China in the Republic of Macedonia. http://mk.china-embassy.org/eng/mqdjs/t374439.htm. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  102. 102,0 102,1 102,2 102,3 (Αγγλικά) «Key political Parties in Macedonia». Balkan Insight. http://www.balkaninsight.com/en/article/who-is-who-political-parties-in-macedonia. Ανακτήθηκε στις 22-11-2011. 
  103. (Αγγλικά) «PES member partes». Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα. http://www.pes.eu/en/about-pes/pes-members/parties. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  104. (Αγγλικά) «EPP/Member Parties». Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα. http://www.epp.eu/sites/default/files/lmp.pdf. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  105. 105,0 105,1 (Αγγλικά) «Government members». Κυβέρνηση της πΓΔΜ. http://www.vlada.mk/node/316. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  106. (Αγγλικά) «Gjorge Ivanov - President of Macedonia». SETimes.com - The news and views of Southeastern Europe. http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/infoCountryPage/setimes/resource_centre/bios/ivanov_gjorge?country=Macedonia. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  107. 107,0 107,1 Pre-accession Economic Programme 2011 – 2013
  108. 108,0 108,1 (Αγγλικά) «Flat taxes - Will more of eastern Europe adopt flat-rate tax regimes?». The Economist. 18-01-2007. http://www.economist.com/node/8547343. Ανακτήθηκε στις 22-11-2011. 
  109. (Αγγλικά) Pablo Lopez-Murphy. «Macedonia Makes Early Headway After Flat Tax Debut». Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. http://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/so/2008/car043008a.htm. Ανακτήθηκε στις 22-11-2012. 
  110. 110,0 110,1 110,2 110,3 (Αγγλικά) Zorica Apostolska και Fimka Tozija (05-2010). «Annual National Report 2010 Pensions, Health and Long-term Care, Former Yugoslav Republic of Macedonia». Asisp. http://www.socialprotection.eu/files_db/903/asisp_ANR10_FYR_Macedonia.pdf. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  111. (Σλαβομακεδονικά) «Διμερείς σχέσεις». Υπουργείο Εξωτερικών. http://www.mfa.gov.mk/?q=node/248. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  112. (Αγγλικά) Bureau of European and Eurasian Affairs (9 novembre 2011). «Background Note: Macedonia». US Department of State. http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/26759.htm. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  113. (Βουλγάρικα) «Αναφορά στην UNESCO ενάντια στην παράνομη οικειοποίηση της βουλγαρικής γλώσσας, ιστορίας και πολιτισμού από την πΓΔΜ». News.bg. http://news.ibox.bg/opinion/id_532456708. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  114. (Αγγλικά) Anton Kojouharov. «Bulgarian “Macedonian” Nationalism: A Conceptual Overview». OJPCR: The Online Journal of Peace and Conflict Resolution. http://www.trinstitute.org/ojpcr/6_1kojou.pdf. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  115. 115,0 115,1 (Αγγλικά) «Road to Nato». Υπουργείο Άμυνας της πΓΔΜ. http://www.morm.gov.mk/morm/en/nato/road_to_nato.html. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  116. (Αγγλικά) Owen Bowcott και Maya Wolfe-Robinson (5 décembre 2011). «Macedonia's Nato and EU hopes given boost by international court of justice». The Guardian. http://www.guardian.co.uk/world/2011/dec/05/macedonia-nato-eu-greece-icj. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  117. (Αγγλικά) Biljana Lajmanovska (19 novembre 2011). «Macedonia's EU bid still mired in name issue». Southeast European Times. http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2011/10/19/feature-02. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  118. (Αγγλικά) «Military expenditure (% of GDP) in Macedonia». Trading Economics. http://www.tradingeconomics.com/macedonia/military-expenditure-percent-of-gdp-wb-data.html. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  119. (Αγγλικά) «Army of the Republic of Macedonia». Υπουργείο Άμυνας της πΓΔΜ. http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.morm.gov.mk/morm/en/ARM/Organization.html&title=Army%20of%20the%20Republic%20of%20Macedonia. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  120. (Αγγλικά)«ARM». Υπουργείο Άμυνας της πΓΔΜ. http://www.morm.gov.mk/portal/?page_id=21&lang=mk. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  121. (Αγγλικά) Zoran Nikolovski (21 avril 2006). «Macedonian Army phases out conscription». SETimes. http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2006/04/21/feature-02. 
  122. (Αγγλικά) «Missions». Υπουργείο Άμυνας της πΓΔΜ. http://www.morm.gov.mk/channelc/?m=322EA81F4604376FDC2391CE9F775E9E05D53054. Ανακτήθηκε στις 22-11-2013. 
  123. Floudas, Demetrius Andreas; «"A Name for a Conflict or a Conflict for a Name? An Analysis of Greece's Dispute with FYROM”,». 24 (1996) Journal of Political and Military Sociology, 285. http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3719/is_199601/ai_n8752910. Ανακτήθηκε στις 2008-02-11. 
  124. «Interim Accord». United Nations. 1995. http://untreaty.un.org/unts/120001_144071/6/3/00004456.pdf. Ανακτήθηκε στις 2008-11-07. 
  125. «Ενδιάμεση Συμφωνία». United Nations. 1995. http://www.scribd.com/doc/19318513/-Interim-Accord-GreeceFYROM-1995. Ανακτήθηκε στις 2011-11-22. 
  126. The former Yugoslav Republic of Macedonia OSCE POLIS
  127. Floudas, Demetrius Andreas; «"Pardon? A Name for a Conflict? FYROM's Dispute with Greece Revisited”». in: Kourvetaris et al (eds.), The New Balkans, East European Monographs: Columbia University Press, 2002, p. 85. http://www.intersticeconsulting.com/documents/FYROM.pdf. 
  128. 128,0 128,1 Νίκος Φραγκόπουλος, Βιβή Παπαναγιώτου (2011-12-05). «Ικανοποίηση στα Σκόπια». ΣΚΑΪ. http://www.skai.gr/news/politics/article/188237/ikanopoiisi-sta-skopia-/. Ανακτήθηκε στις 2011-12-07. 
  129. 129,0 129,1 ««Υμνησαν» το βέτο Καραμανλής - Σαμαράς». Εφημερίδα Τα Νέα. 2011-12-06. http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4678204. Ανακτήθηκε στις 2011-12-07. 
  130. «Χαμηλοί τόνοι για τα Σκόπια - Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης αναμένεται να καταδικάσει την Ελλάδα για το βέτο στο Βουκουρέστι». Εφημερίδα Τα Νέα. 2011-12-05. http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4677724. Ανακτήθηκε στις 2011-12-07. 
  131. 131,0 131,1 «Greece wrong to veto Macedonia's NATO bid: ICJ». worldbulletin.net. 2011-12-05. http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&ArticleID=82579. Ανακτήθηκε στις 2011-12-07. 
  132. «Macedonia wins ICJ case against Greece». SouthEast Times News. 2011-12-06. http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2011/12/06/feature-03. Ανακτήθηκε στις 2011-12-07. 
  133. «World Court rules against Greece in Macedonia case». The Guardian. 2011-12-05. http://www.guardian.co.uk/world/feedarticle/9979693. Ανακτήθηκε στις 2011-12-07. 
  134. «Ελλάδα-ΠΓΔΜ στη Χάγη». Ιστοσελίδα σταθμού Αθήνα 9.84. 2011-03-21. http://www.athina984.gr/node/142287. Ανακτήθηκε στις 2011-03-21. 
  135. «Ξεκινά στη Χάγη η προφορική διαδικασία της προσφυγής πΓΔΜ κατά Ελλάδος». tvxs.gr. 2011-03-21. http://tvxs.gr/node/80657. Ανακτήθηκε στις 2011-03-21. 
  136. «Application of the Interim Accord of 13 September 1995 (the former Yugoslav Republic of Macedonia v. Greece)». Ιστοσελίδα Διεθνή Δικαστηρίου Χάγης. http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=1&code=&case=142&k=89. Ανακτήθηκε στις 2011-03-21. 
  137. «Summary of the Judgment of 5 December 2011». Ιστοσελίδα Διεθνή Δικαστηρίου Χάγης. 2011-12-05. http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=1&code=&case=142&k=89. Ανακτήθηκε στις 2011-12-06. 
  138. «Χάγη: Η Ελλάδα παραβίασε την Ενδιάμεση Συμφωνία με την ΠΓΔΜ Η απόφαση είναι τελική, δίχως δικαίωμα έφεσης». Εφημερίδα Ελευθεροτυπία. 2011-12-05. http://www.enet.gr/?i=news.el.politikh&id=329831. Ανακτήθηκε στις 2011-12-06. 
  139. 139,0 139,1 «Γερμανικός Τύπος: Καθαρή ήττα της Ελλάδας στην διαμάχη με την ΠΓΔΜ». tvxs.gr. 2011-12-06. http://tvxs.gr/node/78144. Ανακτήθηκε στις 2011-12-06. 
  140. «UN court rules against Greece in Macedonia row». Hurriyet Daily News. 2011-12-05. http://www.hurriyetdailynews.com/un-court-rules-against-greece-in-macedonia-row.aspx?pageID=238&nID=8473&NewsCatID=359. Ανακτήθηκε στις 2011-12-07. 
  141. Πουλίδου Χ. (2011-12-06). «"Δικαίωση" της ΠΓΔΜ για το ελληνικό βέτο στην ένταξη στο ΝΑΤΟ». Εφημερίδα Αυγή. http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=656043. Ανακτήθηκε στις 2011-12-07. 
  142. «Νέα δεδομένα βλέπει στη απόφαση της Χάγης ο Γκρουέφσκι». tvxs.gr. 2011-12-19. http://www.tvxs.gr/node/79513. Ανακτήθηκε στις 2011-12-19. 
  143. «Ν. Γκρούεφσκι: «Παρεμποδιστήκαμε αδικαιολόγητα εκ μέρους της Ελλάδας»». Εφημερίδα Καθημερινή. 2011-12-19. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_19/12/2011_419034. Ανακτήθηκε στις 2011-12-19. 
  144. Αλέξανδρος Μαλλιάς (2012-01). «Ανάλυση της Απόφασης του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης». Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ). http://www.koinoniapoliton.gr/paremvasi/sites/default/files/elibraries/25_2012_%20WORKING%20PAPER%20_%20Alexandros%20Mallias.pdf. Ανακτήθηκε στις 2012-02-02. 
  145. Ο Καναδάς αναγνώρισε την πΓΔΜ με τη συνταγματική της ονομασία in.gr, ανακτήθηκε 20/9/2007.
  146. εφημερίδα Καθημερινή: Τεταμένες σχέσεις ανάμεσα σε πΓΔΜ και Βουλγαρία «Οι κάτοικοι των Σκοπίων ... βουλγαρικό διαβατήριο.», ανακτήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2009
  147. εφημερίδα Καθημερινή: Η Ε.Ε. αποκτά νοτιοανατολικό πυλώνα «Η Βουλγαρία άνοιξε ... σε πολίτες της», ανακτήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2009
  148. Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας - Γενική Γραμματεία Ενημέρωσης «ΣΤΗΝ Ε.Ε. ΜΕ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΑ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΑ … την εθνική σου ταυτότητα», ανακτήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2009
  149. Ivanov, Lyubomir et al. Bulgarian Policies on the Republic of Macedonia. Sofia: Manfred Wörner Foundation, 2008. 80 pp. (Τρίγλωσση δημοσίευση στα αγγλικά, βουλγαρικά και σλαβομακεδονικά. ISBN 978-954-92032-2-6
  150. Wikisource:Joint Declaration of 22 February 1999
  151. Bulgaria's Position Concerning Macedonia Unchanged – Kalfin. The Sofia Echo, 31 July 2006.
  152. Bulgaria Treaty Proposal Called 'Indecent'. BalkanInsight, 17 March 2010.
  153. Σύμφωνα με το Κέντρο Αθιγγανικών Ερευνών στο Πανεπιστήμιο René Descartes, η κοινότητα των Ρομά ανέρχεται σε 220.000 - 260.000 άτομα. Jean-Perre Liegeois και Nicolae Gheorghe, Ρομά/Τσιγγάνοι: Μια Ευρωπαϊκή Μειονότητα, μεταφρασμένο στα ελληνικά, στην ιστοσελίδα του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι, σελ. 8. Ανακτήθηκε 31/07/2009.
  154. Σύμφωνα με τον Victor Roudometof στο Nationalism and Identity Politics in the Balkans: Greece and the Macedonian Question, ο Βακαλόπουλος (1994) αναφέρει ότι υπάρχει Βλάχικη μειονότητα 250.000 ατόμων. Ο Roudometof σημειώνει ότι οι Βλάχοι των νοτίων Βαλκανίων, ιστορικά, αυτοπροσδιορίζονται κυρίως ως Έλληνες.
  155. Σύμφωνα με το Joshua Project, στη χώρα ζουν και 600 Έλληνες «Greek of Macedonia Ethnic People Profile». http://www.joshuaproject.net/peopctry.php?rop3=103480&rog3=MK. Ανακτήθηκε στις 26-11-2013. .
  156. 156,0 156,1 156,2 156,3 156,4 (Αγγλικά) «The Constitution of the Republic of Maceonia». Assembly of the Republic of Macedonia. http://www.sobranie.mk/en/default-en.asp?ItemID=9F7452BF44EE814B8DB897C1858B71FF. Ανακτήθηκε στις 26-11-2013. 
  157. (Αγγλικά) Svetomir Skaric. «Ohrid Agreement and Minority Communities in Macedonia». Friedrich Ebert Stiftung in Macedonia. http://www.fes.org.mk/pdf/SVETOMIR%20SKARIC%20-%20OHRID%20AGREEMENT%20AND%20MINORITY%20COMMUNITIES.pdf. Ανακτήθηκε στις 26-11-2013. 
  158. (γαλλικά) «Pour comprendre le conflit macédonien». Colisée.org. http://www.colisee.org/article.php?id_article=41. Ανακτήθηκε στις 26-11-2013. 
  159. (Αγγλικά) «World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Macedonia : Turks». UNCHR. http://www.unhcr.org/refworld/publisher,MRGI,,MKD,49749ceb1b,0.html. Ανακτήθηκε στις 26-11-2013. 
  160. (Αγγλικά) «Roma in Macedonia: A Decade of Inclusion ?». Osservatorio Balcani i Caucaso. http://www.balcanicaucaso.org/eng/Regions-and-countries/Macedonia/Roma-in-Macedonia-A-Decade-of-Inclusion. Ανακτήθηκε στις 26-11-2013. 
  161. Poulton 2000, σελ. 122
  162. (Αγγλικά) Center for International Development and Conflict Management. «Minorities at Risk, Assessment for Serbs in Macedonia». University of Maryland. http://www.cidcm.umd.edu/mar/assessment.asp?groupId=34302. Ανακτήθηκε στις 23 septembre 2012. 
  163. Poulton 2000, σελ. 136
  164. Rossos 2008, σελ. 256
  165. Lampe 2000, σελ. 368
  166. 166,0 166,1 (Αγγλικά) (Σλαβομακεδονικά) «Live births, deaths and migration by urban and rural regions, 2009». Κρατικό Στατιστικό Γραφείο. http://www.stat.gov.mk/pdf/2010/2.1.10.22.pdf. Ανακτήθηκε στις 28-11-2013. 
  167. (Αγγλικά) «Country Comparison: Population growth rate». CIA World Factbook. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2002rank.html?countryName=Macedonia&countryCode=mk&regionCode=eur&rank=172#mk. Ανακτήθηκε στις 28-11-2013. 
  168. 168,0 168,1 168,2 168,3 168,4 (Αγγλικά) Hristijan Risteski (05-2009). «Assessing handicraft shadow economy in Macedonia». Center for Economic Analyses (CEA). http://www.cea.org.mk/documents/journal/CEA_Journal_IV_1.pdf. Ανακτήθηκε στις 28-11-2013. 
  169. 169,0 169,1 (Αγγλικά) «International Religious Freedom Report 2010». US Department of State. 17-11-2010. http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148958.htm. Ανακτήθηκε στις 12-12-2013. 
  170. Center for Documentation and Information on Minorities in Europe - Southeast Europe (CEDIME-SE) MINORITIES IN SOUTHEAST EUROPE, Bektashis of Albania
  171. The World Factbook 2009. Washington, DC: Central Intelligence Agency, 2009.
  172. Waiting for Macedonia, Identity in a Changing World, Ilka Thiessen, 2007, σ. 60.
  173. Poulton 2000, σελ. 130
  174. Βιβλίο Έτους των Μαρτύρων του Ιεχωβά 2014, Watch Tower Bible And Tract Society of Pennsylvania, σελ. 184
  175. (Αγγλικά) Mark Cohen. «The Holocaust in Macedonia: Deportation of Monastir Jewry». United States Holocaust Memorial Museum. http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10006804. Ανακτήθηκε στις 12-12-2013. 
  176. (Αγγλικά) Carl K. Savich. «The Holocaust in Macedonia, 1941-1945». Macedonia News. http://web.archive.org/web/20120505112535/http://www.maknews.com/html/articles/savich/savich4.html. Ανακτήθηκε στις 12-12-2013. 
  177. (Αγγλικά) «Macedonia's ethnic disharmony - How many building booms can one city take?». The Economist. 1er Μάιος 2011. http://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2011/03/macedonias_ethnic_disharmony. Ανακτήθηκε στις 12-12-2013. 
  178. Αντωνιάδου, Μαρία (19 Μαΐου 2002). «Η Εκκλησία των Σκοπίων ζητεί ανεξαρτησία». Το Βήμα. http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=142620. Ανακτήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 2011. 
  179. 179,0 179,1 Robila, Mihaela, επιμ. (2004). Families in Eastern Europe. Amsterdam; London: Elsevier JAI. 
  180. (Αγγλικά) Dimitar Bocevski (21-01-2010). «Inter-ethnic marriages on the rise in Macedonia». SETimes.com - The news and views of Southeastern Europe. http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2010/01/21/feature-03. Ανακτήθηκε στις 27-11-2013. 
  181. Atlas of Gender and Development: How Social Norms Affect Gender Equlity in Non-OECD Countries. OECD Development Centre. http://www.keepeek.com/Digital-Asset-Management/oecd/development/atlas-of-gender-and-development/macedonia-the-former-yugoslav-republic-of_9789264077478-35-en#page1. .
  182. (Αγγλικά) «H.E.R.A. releases movie that demystifies the use of modern contraceptives». International Planned Parenthood Federation. 10-11-2010. http://archive.is/0yzT. Ανακτήθηκε στις 27-11-2013. 
  183. (Αγγλικά) «Current Structure». Assembly of the Republic of Macedonia. http://www.sobranie.mk/en/default-en.asp?ItemID=76110AB460166C478FF9FA07534F58B7. Ανακτήθηκε στις 27-11-2013. 
  184. (Αγγλικά) Danish Institute for Human Rights. «Study on Homophobia, Transphobia and Discrimination on Grounds of Sexual Orientation and Gender Identity Sociological Report: “the former Yugoslav Republic of Macedonia”». Συμβούλιο της Ευρώπης. http://www.coe.int/t/Commissioner/Source/LGBT/FYROMSociological_E.pdf. Ανακτήθηκε στις 27-11-2013. 
  185. Hendriks, P (1976). The Radozda-Vevcani Dialect of Macedonian. σελ. 3. http://books.google.co.uk/books?id=LLKqzok7SKAC. 
  186. The Radozda-Vevcani Dialect of Macedonian, P. Hendriks, p. 1.
  187. Friedman, Victor A.. Turkish in Macedonia and Beyond: Studies in Contact, Typology and other Phenomena in the Balkans and the Caucasus. σελ. 56. http://books.google.co.uk/books?id=tj4Jd3izAE0C. .
  188. (Αγγλικά) «European Charter for Regional or Minority Languages CETS No.: 148». Συμβούλιο της Ευρώπης. http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ChercheSig.asp?NT=148&CM=8&DF=&CL=ENG. Ανακτήθηκε στις 03-12-2013. 
  189. 189,0 189,1 (Αγγλικά) Zoran Nikolovski. «Macedonia's school system undergoes reforms». SETimes.com. http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2007/09/04/feature-02. Ανακτήθηκε στις 04-12-2013. 
  190. 190,0 190,1 Schwippert, Knut (2007). Progress in Reading Literacy: The Impact of PIRLS 2001 in 13 Countries. σελ. 166. http://books.google.co.uk/books?id=HF9Pvd7sOvAC. 
  191. 191,0 191,1 191,2 (Αγγλικά) «Education System in Macedonia, Foreign Credit Classbase». Foreign Credits. http://www.classbase.com/Countries/Macedonia/Education-System. Ανακτήθηκε στις 04-12-2013. 
  192. ">Schwippert, Knut (2007). Progress in Reading Literacy: The Impact of PIRLS 2001 in 13 Countries. σελ. 168. http://books.google.co.uk/books?id=HF9Pvd7sOvAC. 
  193. (Αγγλικά) «School Segregation Sparks Macedonia Debate». BalkanInsight. 10 février 2009. http://www.balkaninsight.com/en/article/school-segregation-sparks-macedonia-debate. Ανακτήθηκε στις 04-12-2013. 
  194. 194,0 194,1 Bechev 2009, σελ. 70
  195. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 98
  196. 196,0 196,1 196,2 (Αγγλικά) «Contry profile, Macedonia». BBC News. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1067125.stm. Ανακτήθηκε στις 06-12-2013. 
  197. (Αγγλικά) «Macedonia Newspapers and News Media Guide». ABYZ News Links. http://www.abyznewslinks.com/maced.htm. Ανακτήθηκε στις 06-12-2013. 
  198. 198,0 198,1 (Αγγλικά) Christopher D. Karadjov. «Macedonia Press, Media, TV, Radios, Newspapers». Press Reference. http://www.pressreference.com/Ky-Ma/Macedonia.html. Ανακτήθηκε στις 06-12-2013. 
  199. (Αγγλικά) «Macedonia Newspapers and Magazines Online». World Press.org. http://www.worldpress.org/newspapers/EUROPE/Macedonia.cfm. Ανακτήθηκε στις 06-12-2013. 
  200. (Αγγλικά) «Disastrous summer for Macedonian media, with TV station and three dailies closed». Reporters without borders. http://en.rsf.org/macedonia-disastrous-summer-for-macedonian-17-08-2011,40797.html. Ανακτήθηκε στις 06-12-2013. 
  201. (Αγγλικά) «Draconian foreign media bill elicits mix of laughter and dismay». Reporters sans Frontières. http://en.rsf.org/macedonia-draconian-foreign-media-bill-27-02-2012,41941.html. Ανακτήθηκε στις 23 septembre 2012. 
  202. 202,0 202,1 CIVIC ENGAGEMENT – LONG ROAD TO GO, CIVICUS: Civil Society Index Report for the Republic of Macedonia. Macedonian Center for International Cooperation. σελ. 20. http://civicus.org/downloads/CSI/Macedonia.pdf. 
  203. 203,0 203,1 203,2 Goehring, Jeannette. Nations in transit 2007: democratization from Central Europe to Eurasia. σελ. 448. http://books.google.co.uk/books?id=drjJRxs2HRMC. 
  204. CIVIC ENGAGEMENT – LONG ROAD TO GO, CIVICUS Civil Society Index Report for the Republic of Macedonia, Macedonian Center for International Cooperation, σ. 26
  205. CIVIC ENGAGEMENT – LONG ROAD TO GO, CIVICUS Civil Society Index Report for the Republic of Macedonia, Macedonian Center for International Cooperation, σ. 25
  206. (Αγγλικά) «Voter turnout data for Macedonia, former Yugoslav Republic (1993-)». IDEA. http://www.idea.int/vt/country_view.cfm?CountryCode=MK. Ανακτήθηκε στις 09-12-2013. 
  207. (Αγγλικά) «Rep. of Macedonia». The Telegraph. http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/countries/8662715/Rep.-of-Macedonia-London-2012-Olympics.html. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  208. (Σλαβομακεδονικά) «Медалисти на ОИ». Ολυμπιακή Επιτροπή της πΓΔΜ. http://www.mok.org.mk/Default.aspx?id=5a284835-3521-4109-9120-75f7c3f95e71. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  209. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 167
  210. (Αγγλικά) «Summary of the survey results concerning sport betting in Macedonia». Center for Research and Policy Making. http://www.crpm.org.mk/?page_id=1599. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  211. (Αγγλικά) «101 facts about Macedonia». European University Skopje. http://www.eurm.edu.mk/international-students/about-macedonia/101-facts-on-macedonia.html. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  212. (Αγγλικά) «Fifa, Goal Programme - Football Federation of FYR Macedonia - 2002». FIFA. http://www.fifa.com/associations/association=mkd/goalprogramme/index.html. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  213. Thammy Evans, Macedonia, σ. 40
  214. State Identities and the Homogenisation of Peoples, Heather Rae, σ. 277
  215. Yugoslavia and its historians: understanding the Balkan wars of the 1990s, Norman M. Naimark, Holly Case, σ. 158.
  216. Poulton 2000, σελ. 120
  217. Bechev 2009, σελ. 77
  218. (Αγγλικά) «Државни симболи на РМ». Site της προεδρίας. http://www.president.gov.mk/mk/za-makedonija/2011-07-08-08-04-15.html. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  219. (Αγγλικά) «ВМРО-НП: Лав на државниот грб». Nova Makedonija. http://novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=92391045209&id=9&prilog=0&setIzdanie=21794. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  220. (Αγγλικά) «Ethnic Community Flags to Be Raised in 19 Municipalities in Macedonia». SETimes.com. http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2005/06/09/feature-03. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  221. 221,0 221,1 221,2 (Αγγλικά) «Macedonian Architecture». Macedonian Cultural and Information Centre. http://www.macedonia.co.uk/client/index1.aspx?page=25. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  222. (Αγγλικά) «Ohrid World Heritage Site». UNESCO. http://www.academia.edu/1822781/Ohrid_-_World_Heritage_Site. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  223. Macedonian review, Volume 13, Kulturen Život, σ. 186
  224. (Αγγλικά) Jasna Koteska. «Troubles with History: Skopje 2014». Art Margins. http://artmargins.com/index.php/2-articles/655-troubles-with-history-skopje-2014. Ανακτήθηκε στις 15-12-2012. 
  225. Bechev 2009, σελ. 156
  226. (Αγγλικά) «Skopje Jazz Festival 2013». Skopje Jazz Festival. http://www.skopjejazzfest.com.mk/previous-years/12-prev.htm. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  227. (Αγγλικά) «Macedonia Timeless». Macedonia Timeless. http://www.macedonia-timeless.com/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1313. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  228. (Αγγλικά) Horst Woldemar Janson et Anthony F. Janson (2004). History of art: the Western tradition. Prentice Hall Professional. σελ. 263. ISBN 9780131828957. 
  229. (Σλαβομακεδονικά) «Теракотни икони». http://www.muzejterakota.mk/starozavet.html. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  230. (Αγγλικά) «Ohrid Icons». Open society institute. http://www.soros.org.mk/konkurs/076/angver/Ohridskite_ikoni.html. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  231. 231,0 231,1 231,2 Bechev 2009, σελ. 19
  232. (Αγγλικά) «Accueil». Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Σκοπίων. http://www.msuskopje.org.mk/. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  233. Bechev 2009, σελ. 197
  234. Bechev 2009, σελ. 42
  235. (Αγγλικά) «Manaki Film Festival». Southeast Europe: People and Culture. http://www.southeast-europe.eu/index.php?id=1042. Ανακτήθηκε στις 14-12-2013. 
  236. 236,0 236,1 (Αγγλικά) Jeanne Jacob et Michael Ashkenazi (2007). The World Cookbook for Students. 1. Greenwood Publishing Group. σελ. 123. ISBN 9780313334559. 
  237. http://news.nationalgeographic.com/news/2003/09/0915_030915_ohridtrout.html
  238. (Σλαβομακεδονικά) «Νόμος της πΓΔΜ για τις άδειες». Υπουργείο εργασίας της πΓΔΜ. http://www.mtsp.gov.mk/WBStorage/Files/zakon_praznici.pdf. Ανακτήθηκε στις 26-11-2013. 
  239. 239,0 239,1 Rossos 2008, σελ. 217
  240. Rossos 2008, σελ. 216
  241. Rossos 2008, σελ. 249
  242. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 23
  243. 243,0 243,1 243,2 Lampe 2000, σελ. 401
  244. Georgieva & Konechni 1998, σελ. 94
  245. Lampe 2000, σελ. 398
  246. Rossos 2008, σελ. 277
  247. 247,0 247,1 (Αγγλικά) «Macedonia». CIA - The World Factbook. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  248. (Αγγλικά) Goran Trajkov (7-11-2011). «Optimism about Macedonia's economic prospects». SETimes.com. http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2011/11/07/feature-02. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  249. (Αγγλικά) (Σλαβομακεδονικά) «Gross domestic product and gross fixed capital formation, by regions, 2009». Office national macédonien des statistiques. http://www.stat.gov.mk/pdf/2011/3.1.11.03.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  250. 250,0 250,1 William Bartlett, Hristina Cipusheva, Marjan Nikolov et Miroljub Shukarov (2010). [hrcak.srce.hr/file/80214 «The Quality of Life and Regional Development in FYR Macedonia»]. Hrčak, Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske. hrcak.srce.hr/file/80214. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  251. (Αγγλικά) «Average pay in Bulgaria was 669 leva in Q4 2010». The Sofia Echo. 13-02-2011. http://sofiaecho.com/2011/02/13/1042758_average-pay-in-bulgaria-was-669-leva-in-q4-2010. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  252. (Αγγλικά) «Serbian wages lowest in region». B92. 16-01-2010. http://www.b92.net/eng/news/business-article.php?yyyy=2010&mm=01&dd=16&nav_id=64521. Ανακτήθηκε στις 12-12-2013. 
  253. (Αγγλικά) Hartmut Lehmann (02-2010). «Macedonia’s Accession to the EU and the Labor Market: What Can Be Learned from the New Member States?». Forschungsinstitut zur Zukunft der Arbeit. http://ftp.iza.org/pp14.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  254. (Αγγλικά) «Working Time and Minimum Wage». International Metalworker's Federation. http://www.imfmetal.org/files/08121116025379/WorkTimeMinWageE.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  255. (Αγγλικά) «Macedonia sets minimum wage». SETimes.com. 5-10-2010. http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/roundup/2011/10/05/roundup-bs-03. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  256. (Αγγλικά) Dimitar Eftimoski (6-12-2006). «Measuring quality of life in Macedonia - using human development indicators». Hrčak, Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske. http://hrcak.srce.hr/file/10504. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  257. (Αγγλικά) «Poverty reduction strategy paper». Κυβέρνηση της πΓΔΜ. http://siteresources.worldbank.org/INTPRS1/Resources/Country-Papers-and-JSAs/macedonia_iprsp.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  258. (Αγγλικά) «Country Comparison : Distribution of family income - Gini index». CIA World Factbook. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2172rank.html?countryName=Macedonia&countryCode=mk&regionCode=eur&rank=45#mk. Ανακτήθηκε στις 19 Μάρτιος 2012. 
  259. (Αγγλικά) Barbara Kurkowiak (2010). «Price levels for food, beverages and tobacco across the European market differ significantly - Comparative price levels in 37 European countries for 2009». Eurostat. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-10-030/EN/KS-SF-10-030-EN.PDF. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  260. (Αγγλικά) (pdf) Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη. «Human Development Report 2009». hdr.undp.org. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  261. (Αγγλικά) Sinisa-Jakov Marusic (25-06-2010). «Macedonia Leads World Unemployment Study». BalkanInsight. http://www.balkaninsight.com/en/article/macedonia-leads-world-unemployment-study. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  262. (Αγγλικά) Sasho Kjosev (2007). «Unemployment in the Republic of Macedonia - Specific and Possible Solutions». Facta Universitatis. http://facta.junis.ni.ac.rs/eao/eao200702/eao200702-07.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  263. (Αγγλικά) Klaudija Lutovska (11 février 2012). «Macedonia fights hidden employment». SETimes. http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/blogreview/2012/02/11/blog-03. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  264. (Αγγλικά) «Active Population in the Republic of Macedonia Results from the Labor Force Survey, 3rd quarter 2011». Εθνικό γραφείο στατιστικών της πΓΔΜ. 30-12-2011. http://www.stat.gov.mk/pdf/2011/2.1.11.29.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2012. 
  265. 265,0 265,1 Paul Battersby, Joseph M. Siracusa et Sasho Ripiloski (2011). Crime Wars: The Global Intersection of Crime, Political Violence, and International Law. ABC-CLIO. σελ. 77. ISBN 0313391483. 
  266. (Αγγλικά) «Macedonia». Anti-Money Laundering Forum. http://www.anti-moneylaundering.org/europe/Macedonia.aspx. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  267. (Αγγλικά) Sinisa Jakov Marusic (28-02-2012). «Macedonia 'Losing Corruption Fight', NGO Says». BalkanInsight. http://www.balkaninsight.com/en/article/macedonia-is-losing-fight-against-corruption-ngo-warns. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  268. 268,0 268,1 268,2 (Αγγλικά) «Recensement agricole». Office national macédonien des statistiques. 2007. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/PopisNaZemjodelstvo2007/BookI.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  269. 269,0 269,1 (Αγγλικά) «The former Yugoslav Republic of Macedonia- Agriculture and Enlargement». European Commission – Agriculture and Rural development. 05-2011. http://ec.europa.eu/agriculture/enlargement/countries/fyrom/profile_en.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  270. «Macédoine». Vins du monde. http://www.vinsdumonde.com/fr/pays/macedoine.php. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  271. «Macédoine: Le marché du vin». Wine alley. http://www.vitisphere.com/dossier-49755-Macedoine-Le-marche-du-vin-.html. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  272. «Macédoine: Les vins macédoniens Tikves». maison.com. http://www.maison.com/cuisiner/cave/vins-macedoniens-tikves-1012/. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  273. (Αγγλικά) Andrew Jobling (19-03-2010). «Macedonia: textile industry strategy». WGSN Business Resource Europe. http://www.macedonia21.com/documents/pdf/press_clippings/mar10/Macedonia%20feature%20at%20WGSN.pdf. 
  274. 274,0 274,1 (Αγγλικά) «2008 Minerals Yearbook, Macedonia». U.S. Department of the Interior. http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2008/myb3-2008-mk.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  275. (Αγγλικά) Sinisa Jakov Marusic (18-11-2011). «Russia to Invest €150m in Macedonian Mines». BalkanInsight. http://www.balkaninsight.com/en/article/major-russian-investment-in-macedonia. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  276. 276,0 276,1 (Αγγλικά) «Structure and methodology of the MBID Index». http://www.mse.org.mk/. Επίσημη σελίδα του Χρηματιστηρίου της πΓΔΜ. http://www.mse.mk/en/content/13/3/2010/structure-and-methodology-mbid. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  277. 277,0 277,1 277,2 (Αγγλικά) «Structure and methodology of the MBI 10 Index». http://www.mse.org.mk/. Επίσημη σελίδα του Χρηματιστηρίου της πΓΔΜ. http://www.mse.mk/en/content/13/3/2010/structure-of-index-mbi10. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  278. 278,0 278,1 278,2 (Αγγλικά) «Macedonia Efficiency and Renewable Energy Assessment Final Report». Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τη διεθνή ανάπτυξη. 06-2009. http://macedonia.usaid.gov/Documents/USAID%20Macedonia%20Energy%20Efficiency%20and%20Renewable%20Energy%20Assessment%20%20June%202009.pdf. 
  279. (Αγγλικά) «Natural gas – an energy necessity for Macedonia: Overview of the Macedonian energy potential». Analytica. 07-2008. http://www.analyticamk.org/files/ReportNo15.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  280. (Αγγλικά) Maja Zuvela (31-01-2012). «Macedonia signs deal to build first wind farm». Reuters. http://www.reuters.com/article/2012/01/31/macedonia-energy-wind-idUSL5E8CV26O20120131. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  281. (Αγγλικά) «Census of Retail Trade Sale Capacities in the Republic of Macedonia». Εθνικό Στατιστικό Γραφείο της πΓΔΜ. 2008. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.9.02.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  282. (Αγγλικά) Marina Stojanovska (16-02-2012). «Small craft businesses gain new hope in Macedonia». SETimes. http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/audio_story/2012/02/16/audio_story-05. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  283. 283,0 283,1 283,2 (Αγγλικά) Danilo Kocevski. «Macedonia, cradle of culture, land and nature». Ministère macédonien de l'économie. http://www.scribd.com/doc/19781916/Macedonia-Cradle-of-Culture-Land-of-Nature. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  284. 284,0 284,1 (Αγγλικά) «TOURISM IN THE REPUBLIC OF MACEDONIA, 2008-2012». Makstack. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.13.01.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  285. (Αγγλικά) Catriona Davies (10-10-2011). «Is Macedonia's capital being turned into a theme park?». CNN. http://edition.cnn.com/2011/10/04/world/europe/macedonia-skopje-2014/index.html. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  286. (Σλαβομακεδονικά) · (Αγγλικά) «Tourisme en République de Macédoine». Office national macédonien des statistiques. 2006-2010. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.11.01.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  287. (Αγγλικά) «Spa Tourism». Τουριστικό Επιμελητήριο της πΓΔΜ. 2009. http://www.tkm.org.mk/spa-tourism.html. 
  288. (Αγγλικά) Mike Wheatley (20-03-2012). «Macedonia’s Winter Tourism Boom». Argophilia. http://www.argophilia.com/news/macedonia-tourism-boom/25451/. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  289. 289,0 289,1 (Αγγλικά) Κυβέρνηση της πΓΔΜ (01-2009). «Pre-Accession Economic Programme 2009-2011». http://ec.europa.eu/economy_finance/international/enlargement/pre-accession_prog/pep/pep-fyrm-2008-2009_en.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  290. (Αγγλικά) «Annual Statistical Bulletin January-December 2011». Χρηματιστήριο της πΓΔΜ. http://www.mse.com.mk/Repository/Reports/EN/ReportEN_10_20110101_20111231.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  291. (Αγγλικά) «Former Yugoslav Republic of Macedonia Trade Brief». Παγκόσμια Τράπεζα. 2009/2010. http://info.worldbank.org/etools/wti/docs/Macedonia,%20FYR_brief.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  292. (Αγγλικά) «Turkey, Macedonia sign free zone agreement». World Bulletin. 2-02-2012. http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&ArticleID=85253. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  293. (Αγγλικά) «Macedonia, Israel show interest in economic cooperation». Vlada.mk. 21-02-2012. http://vlada.mk/node/1944?language=en-gb. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 
  294. 294,0 294,1 294,2 (Αγγλικά) (Σλαβομακεδονικά) «Foreign direct investments in the Republic of Macedonia, 2003-2007». Office national macédonien des statistiques. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/3.4.9.01.pdf. Ανακτήθηκε στις 15-12-2013. 

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • (Αγγλικά) Bechev, Dimitar (2009). Historical dictionary of the Republic of Macedonia. Scarecrow Press, Lanham, Md.. ISBN 978-0-8108-5565-6. 
  • (γαλλικά) Castellan, Georges (2003). La Macédoine : un pays inconnu. Ed. Armeline. ISBN 2910878244. 
  • (γαλλικά) Sous la direction de Christophe Chiclet et de Bernard Lory (1998). La République de Macédoine. Cahiers de Confluences. ISBN 2-7384-6630-3. 
  • (Αγγλικά) Crampton, R. J. (2002). The Balkans Since 1945. Longman. ISBN 0582248825. 
  • (Αγγλικά) Georgieva, Valentina; Konechni, Sasha (1998). Historical Dictionnary of the Republic of Macedonia. Scarecrow Press. ISBN 0810833360. 
  • (Αγγλικά) Hammond, N.G.L. (1986). The Macedonian State: The Origins, Institutions, and History. Clarendon Press. ISBN 0198149271. 
  • (γαλλικά) Marinov, Tchavdar (2010). La question Macédonienne de 1944 à nos jours : Communisme et nationalisme dans les Balkans. Paris: L'Harmattan. ISBN 9782296126763. 
  • (Αγγλικά) Knowlton, MaryLee (2005). Macedonia. Marshall Cavendish. ISBN 0761418547. 
  • (Αγγλικά) Lampe, John R. (2000). Yugoslavia as History: Twice there was a Country. Cambridge University Press. ISBN 0521773571. 
  • (Αγγλικά) Poulton, Hugh (2000). Who are the Macedonians ?. C. Hurst & Co. Publishers Ltd. ISBN 1850655340. 
  • (Αγγλικά) Rossos, Andrew (2008). Macedonia and the Macedonians: A History. Hoover Press. ISBN 978-0-8179-4882-5. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]