Οργανωτική δομή των Μαρτύρων του Ιεχωβά

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Οι Μάρτυρες του Ιεχωβά έχουν μια μοναδική οργανωτική δομή, ανόμοια με οποιασδήποτε άλλης θρησκευτικής οργάνωσης.


Ευαγγελιζόμενοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όλοι όσοι συμμετέχουν στη δραστηριότητα της επίδοσης μαρτυρίας που διευθετείται από τις Χριστιανικές εκκλησίες των Μαρτύρων του Ιεχωβά είναι γνωστοί ως ευαγγελιζόμενοι. Κάθε ευαγγελιζόμενος συμμετέχει στο κήρυγμα "των καλών νέων (του ευαγγελίου) της Βασιλείας". (Ματθαίος 24:14) Αν και οι Μάρτυρες του Ιεχωβά εκδίδουν βιβλία, περιοδικά, ειδικά βιβλιάρια, βιβλιάρια, κασέτες, CD, DVD, φυλλάδια και πληροφορίες σε ηλεκτρονική μορφή στο ίντερνετ, η κύρια σημασία του όρου ευαγγελιζόμενος σε αυτή την περίπτωση αναφέρεται στο άτομο που ενασχολείται στη δημόσια (από σπίτι σε σπίτι και σε δημόσιους χώρους) διακονία μετάδοσης Βιβλικών πληροφοριών σε άλλους ανθρώπους.

Βαφτισμένοι ευαγγελιζόμενοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βαφτισμένος ευαγγελιζόμενος είναι το άτομο που έχει κάνει προσωπική αφιέρωση να υπηρετεί ολόκαρδα τον Θεό και το έκανε φανερό αυτό μέσω του δημόσιου βαφτίσματός του στο νερό. Από τότε και έπειτα μπορεί ορθά να αποκαλείται Μάρτυρας του Ιεχωβά με την έννοια ότι δίνει μαρτυρία με τις πράξεις και με τα λόγια του υπέρ της δικαιωματικής κυριαρχίας του Ιεχωβά Θεού. (Ησαΐας 43:10-13)

Δεν υπάρχει κάποιο αναμενόμενο όριο από τους τακτικούς ευαγγελιζομένους όσον αφορά το χρόνο που θα δαπανήσουν στη διακονία κηρύγματος. Οτιδήποτε μπορεί να προσφέρει το κάθε άτομο είναι δεκτό. Ευαγγελιζόμενοι που είναι ηλικιωμένοι ή έχουν άλλους σωματικούς περιορισμούς μπορεί να διαθέτουν 15 λεπτά στη δημόσια διακονία κάθε μήνα. Όμως, αν ένας ευαγγελιζόμενος δεν είναι τακτικός στη συμμετοχή στη διακονία κάθε μήνα μπορεί να θεωρηθεί μη τακτικός ή ακόμη και αδρανής, περιορίζοντας έτσι τα επιπρόσθετα προνόμια υπηρεσίας που θα μπορούσε να έχει μέσα στην εκκλησία. Σε τέτοιες περιπτώσεις οι πρεσβύτεροι της εκάστοτε εκκλησίας είναι άγρυπνοι ώστε να παράσχουν την απαιτούμενη στοργική υποβοήθηση ώστε να ανακάμψει ο ευαγγελιζόμενος.

Αβάφτιστοι ευαγγελιζόμενοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αβάφτιστοι ευαγγελιζόμενοι μπορεί να είναι παιδιά ή άλλα άτομα που κάνουν πρόοδο με σκοπό το βάφτισμα. Ένα άτομο έχει τα προσόντα για να γίνει αβάφτιστος ευαγγελιζόμενος όταν ήδη εφαρμόζει στη ζωή του τις ηθικές αρχές της Βίβλου, όταν κατανοεί και αποδέχεται τις διδασκαλίες των Μαρτύρων του Ιεχωβά, ώστε να είναι σε θέση να δώσει ειλικρινή μαρτυρία για την πίστη του. Το άτομο που διεξάγει μαζί του τη Γραφική μελέτη πλησιάζει την Επιτροπή Υπηρεσίας της εκκλησίας του ώστε να κάνει γνωστή την επιθυμία του σπουδαστή. Η επιτροπή κανονίζει ώστε δύο πρεσβύτεροι να έχουν μία συνάντηση με τον σπουδαστή ώστε να εξετάσουν τη δυνατότητα του σπουδαστή να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις ως εκπροσώπου του αγγέλματος της Βασιλείας του Θεού. Αν πράγματι έχει τα προσόντα, τότε ο σπουδαστής (ή η σπουδάστρια) μπορεί να αρχίσει να συμμετέχει επίσημα στη δημόσια διακονία. Συνήθως το άτομο που μελετάει την Αγία Γραφή με κάποιον Μάρτυρα του Ιεχωβά έχει ήδη αρχίσει να μοιράζεται με φίλους και συγγενείς του τις πληροφορίες που μαθαίνει στη μελέτη του.

Άλλες μορφές ευαγγελιζόμενων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υπάρχουν διάφορες μορφές υπηρεσίας οι οποίες είναι διαθέσιμες για τους ευαγγελιζόμενους μέσα στη Χριστινική εκκλησία των Μαρτύρων του Ιεχωβά και οι οποίες περιλαμβάνουν αυξημένη δραστηριότητα στη διακονία κηρύγματος.

  • Τακτικοί Σκαπανείς: Βαφτισμένοι ευαγγελιζόμενοι με καλή υπόσταση, οι οποίο εγκρίνονται από τους πρεσβυτέρους της εκάστοτε τοπικής εκκλησίας και οι οποίοι έχουν ως μέσο μηνιαίο στόχο τις 70 ώρες στην υπηρεσία αγρού.
  • Βοηθητικοί Σκαπανείς: Βαφτισμένοι ευαγγελιζόμενοι με καλή υπόσταση, οι οποίοι για οποιονδήποτε μήνα (ή μήνες) επιθυμούν έχουν ως στόχο τους να εργαστούν στη διακονία αγρού για 50 ώρες ανά μήνα.
  • Ιεραπόστολοι και Ειδικοί Σκαπανείς: Βαφτισμένοι ευαγγελιζόμενοι οι οποίοι διορίζονται από την οργάνωση να αναλάβουν ένα ειδικό έργο, όπως για παράδειγμα το κήρυγμα των καλών νέων σε απομονωμένες περιοχές ή χώρες. Οι υποψήφιοι ιεραπόστολοι, πριν λάβουν το διορισμό τους, παρακολουθούν την πολύμηνη ιεραποστολική Σχολή Γαλαάδ η οποία διαξάγεται από την Εταιρία Σκοπιά.

Εκκλησίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο όρος εκκλησία χρησιμοποιείται από τους Μάρτυρες του Ιεχωβά με κυριολεκτικό τρόπο και αναφέρεται σε μια "σύναξη ατόμων". Καθεμιά από τις οργανωμένες εκκλησίες των Μαρτύρων του Ιεχωβά αποτελείται από περίπου 80 ως 120 ευαγελιζομένους οι οποίοι κατοικούν στην ίδια περιοχή. Σύμφωνα με την άποψή τους, το σύνολο αυτών των κατά τόπους εκκλησιών παγκόσμια αποτελεί την Χριστιανική εκκλησία του Θεού.

Η Εκκλησιαστική Γραφική Μελέτη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι συναθροίσεις διεξάγονται στις Αίθουσες Βασιλείας σε εβδομαδιαία βάση, ενώ μία από αυτές διεξάγεται σε ιδιωτικά σπίτια κατά ολιγομελείς ομάδες, συνήθως των 10 ως 20 ευαγγελιζομένων, οι οποίες ονομάζονται κέντρα Μελέτης Βιβλίου Εκκλησίας. Σε κάθε κέντρο υπάρχει ένας επίσκοπος, ο οποίος είναι συνήθως πρεσβύτερος της εκκλησίας και ο οποίος είναι υπεύθυνος για τον όμιλο. Ο επίσκοπος φροντίζει για τη δράση του ομίλου όσον αφορά το έργο κηρύγματος και την πνευματική κατάσταση του κάθε μέλους του ομίλου. Η δημόσια διακονία οργανώνεται συνήθως από αυτά τα κέντρα Μελέτης Βιβλίου Εκκλησίας. Από την 1-1-2009 έχει εσωματωθεί στην συνάθριση Υπηρεσίας και σχολής Θεοκρατικής Διακονίας.

Συναθροίσεις της Εκκλησίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα κέντρα Μελέτης Βιβλίου Εκκλησίας συναποτελούν την κάθε εκκλησία. Ολόκληρη η εκκλησία συναθροίζεται στην πλησιέστερη Αίθουσα Βασιλείας δύο φορές την εβδομάδα, διεξάγοντας δύο συναθροίσεις κάθε φορά. Αυτές οι τέσσερις συναθροίσεις είναι οι εξής:

  • Η Μελέτη Σκοπιάς, η οποία αποτελεί εξέταση με συμμετοχή του ακροατηρίου ενός άρθρου μελέτης από το τρέχον τεύχος του περιοδικού Η Σκοπιά με βάση την Αγία Γραφή.
  • Η Δημόσια Συνάθροιση, περιλαμβάνει μια διάλεξη γύρω από κάποιο Γραφικό θέμα.
  • Η Συνάθροιση Υπηρεσίας, η οποία εξαρτίζει τους ευαγγελιζόμενους όσον αφορά τη διακονία κηρύγματος.
  • Η Σχολή Θεοκρατικής Διακονίας, η οποία εκπαιδεύει τον κάθε ευαγγελιζόμενο ώστε να βελτιώνεται στη διακονία κηρύγματος.

Η κάθε συνάθροιση διαρκεί από 45 ως 60 λεπτά. Όλες οι συναθροίζεις αρχίζουν και τελειώνουν με προσευχή, συνήθως περιλαμβάνουν τη συμμετοχή σε Ύμνους της Βασιλείας και είναι ανοιχτές ώστε να τις παρακολουθήσει οποιοσδήποτε, χωρίς να περιφέρεται δίσκος.

Βλέπε επίσης: Πρακτικές των Μαρτύρων του Ιεχωβά

Περιοχές, Περιφέρειες και Ζώνες και οι αντίστοιχοι Επίσκοποι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κάθε εκκλησία ανήκει σε μία Περιοχή, για την οποία φροντίζει ο Επίσκοπος Περιοχής. Η κάθε περιοχή εκκλησιών ανήκει σε μια Περιφέρεια, για την οποία φροντίζει ο Επίσκοπος Περιφερείας. Οι περιφέρειες είναι με τη σειρά τους κάτω από την επίβλεψη του τοπικού Γραφείου Τμήματος. Το Γραφείο Τμήματος βρίσκεται κάτω από την άμεση επίβλεψη του Κυβερνώντος Σώματος των Μαρτύρων του Ιεχωβά. Όλα τα Γραφεία Τμήματος ανήκουν σε μια Ζώνη και ο κάθε Επίσκοπος Ζώνης διορίζεται από το Κυβερνών Σώμα.

Περιοχές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι εκκλησίες συγκεντρώνονται σε συνελεύσεις ανά Περιοχή δύο φορές το χρόνο και επίσης δέχονται δύο φορές το χρόνο τις επισκέψεις του Επισκόπου Περιοχής, ενός έμπειρου και κατάλληλα εκπαιδευμένου πρεσβυτέρου ο οποίος εκπροσωπεί το τοπικό Γραφείο Τμήματος. Αυτές οι επισκέψεις διαρκούν μία εβδομάδα, στη διάρκεια της οποίας ο επίσκοπος περιοχής εκφωνεί ομιλίες που αφορούν την εκκλησία αλλά και γενικότερα το κοινό, έχει συναντήσεις με τους πρεσβυτέρους, τους διακονικούς υπηρέτες και τους σκαπανείς της εκκλησίας και συμμετέχει στο ευαγγελιστικό έργο από σπίτι σε σπίτι.

Περιφέρειες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συνέλευση περιφερείας, Θεσσαλονίκη, Ιούλιος 2006.

Η Περιφέρεια αποτελείται από ένα σύνολο Περιοχών και την υπηρετεί ένας Επίσκοπος Περιφερείας. Οι αρμοδιότητές του περιλαμβάνουν την επίσκεψη στις εκκλησίες για μία εβδομάδα μαζί με τον επίσκοπο περιοχής και την συμμετοχή στη διεξαγωγή της ετήσιας διήμερης συνέλευσης περιοχής. Κάθε χρόνο, συνήθως το καλοκαίρι, διεξάγεται μια τριήμερη (ή τετραήμερη) Συνέλευση Περιφερείας. Παρά την ονομασία της, μπορεί να περιλαμβάνεται σε μια τέτοια συνέλευση είτε μέρος της περιφέρειας είτε ένας αριθμός περιφερειών μαζί. Τέτοιες συνελεύσεις διεξάγονται σε κατάλληλες εγκαταστάσεις, οι οποίες έχουν συνήθως χωρητικότητα χιλιάδων ακροατών.

Ζώνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ζώνη αποτελείται από μερικά Γραφεία Τμήματος και την υπηρετεί ένας Επίσκοπος Ζώνης ο οποίος διορίζεται από το Κυβερνών Σώμα. Το κύριο έργο τους είναι η παροχή βοήθειας στις Επιτροπές Τμήματος για προβλήματα και ζητήματα που αφορούν τη διακονία.


Υπηρέτες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Μάρτυρες του Ιεχωβά δεν διαχωρίζονται σε κληρικούς και λαϊκούς, κάτι που είναι συνηθισμένο σε πολλές άλλες θρησκευτικές ομάδες. Μάλλον πιστεύουν ότι, σύμφωνα με την Αγία Γραφή, όλοι οι λάτρεις του Ιεχωβά είναι διάκονοι. Εντούτοις, αποτελεί πρακτική ανάγκη να υπάρχουν επίσκοποι που είναι διορισμένοι να αναλαμβάνουν την ηγεσία στη διακονία και στη διδασκαλία στις κατά τόπους εκκλησίες.

Οι Πρεσβύτεροι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε κάθε εκκλησία υπάρχει ένα σώμα Πρεσβυτέρων, ή αλλιώς Επισκόπων, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τη φροντίδα των ζητημάτων που αφορούν τις δραστηριότητες και την ευημερία της τοπικής εκκλησίας. Ανάμεσα στις ευθύνες που έχουν οι πρεσβύτεροι περιλαμβάνεται η διδασκαλία της εκκλησίας από το βήμα, οι ποιμαντικές επισκέψεις στα μέλη της εκκλησίας και η ανάληψη της ηγεσίας στο ευαγγελιστικό έργο. Ο πρεσβύτερος που ηγείται στις συναθροίσεις του πρεσβυτερίου ονομάζεται Συντονιστής του Πρεσβυτερίου, ενώ ο Επίσκοπος Υπηρεσίας χειρίζεται τα ζητήματα που αφορούν το έργο της διακονίας της εκκλησίας και ο Γραμματέας χειρίζεται την απαιτούμενη αλληλογραφία. Επιπρόσθετα, ένας πρεσβύτερος μπορεί ταυτόχρονα να διοριστεί και ως Επίσκοπος Ομίλου Υπηρεσίας Αγρού.

Οι Διακονικοί Υπηρέτες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Διακονικοί Υπηρέτες διορίζονται για να βοηθούν τους πρεσβυτέρους σε διάφορες συνήθεις εργασίες, όπως η φροντίδα της Αίθουσας Βασιλείας, οι ηχητικές εγκαταστάσεις, η διάθεση των εντύπων, οι λογαριασμοί της εκκλησίας, κ.α. Σε μερικές περιπτώσεις λαβαίνουν μέρος και στη διδασκαλία της εκκλησίας.

Διορισμοί των Πρεσβυτέρων και των Διακονικών Υπηρετών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι καινούριοι πρεσβύτεροι και διακονικοί υπηρέτες διορίζονται από τα τοπικά Γραφεία Τμήματος των Μαρτύρων του Ιεχωβά, τα οποία εξουσιοδοτούνται να αντιπροσωπεύουν το Κυβερνών Σώμα σε αυτό το θέμα. Οι διορισμοί γίνονται συνήθως έπειτα από σύσταση του τοπικού πρεσβυτερίου που γίνεται κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του επισκόπου περιοχής. Μόνο άντρες μπορούν να διοριστούν πρεσβύτεροι και διακονικοί υπηρέτες, αν και οι γυναίκες μπορούν να αναλαμβάνουν τα περισσότερα καθήκοντα των διακονικών υπηρετών που αναφέρονται παραπάνω, εκτός από τη διδασκαλία στην εκκλησία. (Αυτό γίνεται ως επί το πλείστον σε μικρές εκκλησίες και σε αυτές που για κάποιο λόγο δεν έχουν αρκετούς άντρες με τα κατάλληλα προσόντα.)


Γραφεία Τμήματος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γραφεία Τμήματος των Μαρτύρων του Ιεχωβά υπάρχουν σε περίπου 110 χώρες [1], περιλαμβανομένης και της Ελλάδας. Το Γραφείο Τμήματος μπορεί να περιλαμβάνει μεταφραστικό τμήμα, νομικό τμήμα, τμήμα πληροφοριών για νοσοκομεία, όπως επίσης και εκτυπωτικές εγκαταστάσεις στα μεγαλύτερα τμήματα. Το κάθε τμήμα έχει μια Επιτροπή Υπηρεσίας η οποία βρίσκεται σε επαφή με τις εκκλησίες και επιβλέπει το έργο των επισκόπων περιοχής και περιφερείας. Επίσης, σε κάθε τμήμα, μια επιτροπή τριών ή περισσοτέρων ατόμων υπηρετεί ως Επιτροπή Τμήματος, η οποία διορίζεται απο το Κυβερνών Σώμα.


Το Κυβερνών Σώμα των Μαρτύρων του Ιεχωβά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Κυβερνών Σώμα των Μαρτύρων του Ιεχωβά, το οποίο βρίσκεται στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης, λαβαίνει αποφάσεις σε ζητήματα που αφορούν τους Μάρτυρες του Ιεχωβά παγκόσμια. Μέχρι τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1970, αυτό το σώμα ήταν συνώνυμο με το διοικητικό συμβούλιο της Βιβλικής και Φυλλαδικής Εταιρίας Σκοπιά της Πενσυλβανίας. Από το 1976 το Κυβερνών Σώμα άρχισε να λειτουργεί με έξι επιτροπές, η καθεμιά από τις οποίες διορίστηκε να φροντίζει για συγκεκριμένες πλευρές του παγκόσμιου έργου των Μαρτύρων του Ιεχωβά. Από το 2000, ο διορισμός των υπευθύνων για τα διάφορα νομικά σωματεία γίνεται από τα ίδια τα μέλη των σωματείων, έτσι ώστε το Κυβερνών Σώμα να έχει τη δυνατότητα να δαπανάει περισσότερο χρόνο για την προετοιμασία και τη φροντίδα των αναγκών των Μαρτύρων του Ιεχωβά παγκόσμια. Έτσι, ο σημερινός πρόεδρος της Εταιρίας Σκοπιά Ντον Άνταμς δεν είναι μέλος του Κυβερνώντος Σώματος.

  • Τρέχουσα

Από τον Μάρτιο του 2014, τα ακόλουθα άτομα είναι μέλη του Κυβερνώντος Σώματος των Μαρτύρων του Ιεχωβά.

  • Γκέριτ Λος (1994)
  • Σάμιουελ Χερντ (1999)
  • Ντέιβιντ Σπλέιν (1999)
  • Στίβεν Λετ (1999)
  • Τζέφρι Τζάκσον (2005)
  • Άντονι Μόρις (2005)
  • Μαρκ Σάντερσον (2012)

Το Κυβερνών Σώμα επιβλέπει όλες τις δραστηριότητες των Μαρτύρων του Ιεχωβά σε όλο το πρόσωπο της γης. Αυτό περιλαμβάνει τη συγγραφή, τη μετάφραση και την έκδοση εντύπων, τον σχεδιασμό του προγράμματος των συναθροίσεων των εκκλησιών, τις διευθετήσεις για τις συνελεύσεις περιοχής και περιφερείας, την αποστολή ιεραποστόλων, το διορισμό πρεσβυτέρων, διακονικών υπηρετών και επισκόπων περιοχής και περιφερείας και την οργάνωση της παροχής βοήθειας σε περιπτώσεις καταστροφών.

Το έργο του Κυβερνώντος Σώματος εκπληρώνεται μέσω έξι επιτροπών:

  • Η Επιτροπή Προσωπικού χειρίζεται ζητήματα που αφορούν το εθελοντικό προσωπικό, περιλαμβανομένων των συμφερόντων όλων όσων υπηρετούν στα κατά τόπους γραφεία τμήματος και στα παγκόσμια κεντρικά γραφεία.
  • Η Επιτροπή Εκδόσεων χειρίζεται όλα τα νομικά ζητήματα, όπως είναι τα περιουσιακά στοιχεία και η εκτύπωση.
  • Η Επιτροπή Υπηρεσίας ασχολείται με το έργο μαρτυρίας και επιβλέπει τους περιοδεύοντες επισκόπους, τους σκαπανείς καθώς και τις δραστηριότητες των ευαγγελιζομένων στις εκκλησίες.
  • Η Επιτροπή Διδασκαλίας είναι υπεύθυνη για τις εκκλησιαστικές συναθροίσεις, τις ημέρες ειδικής συνέλευσης, τις συνελεύσεις περιοχής, τις συνελεύσεις περιφερείας και τις διεθνείς συνελεύσεις, καθώς και για τις διάφορες σχολές που διεξάγονται με σκοπό την πνευματική εκπαίδευση των πρεσβυτέρων, των διακονικών υπηρετών, των σκαπανέων και των ιεραποστόλων.
  • Η Επιτροπή Συγγραφής επιβλέπει την προετοιμασία και τη μετάφραση των εντύπων σε όλες τις μορφές (περιοδικά, ειδικά βιβλιάρια, βιβλία, κασέτες ήχου, βιντεοκασέτες, CD και DVD).
  • H Επιτροπή Εισηγητή φροντίζει για τις έκτακτες καταστάσεις, για την παροχή βοήθειας σε περιπτώσεις καταστροφών καθώς και για άλλα επείγοντα ζητήματα.

Μερικοί ακόμη πρεσβύτεροι, που δεν είναι μέλη του Κυβερνώντος Σώματος, υπηρετούν ως βοηθοί σε κάποιες από αυτές τις επιτροπές.

Νομικά Όργανα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Βιβλική και Φυλλαδική Εταιρία Σκοπιά της Πενσυλβανίας είναι ένα από τα νομικά σωματεία που χρησιμοποιούνται για την εκπροσώπηση αυτής της θρησκευτική ομάδας. Άλλα σωματεία που χρησιμοποιούνται παρόμοια είναι η Βιβλική και Φυλλαδική Εταιρία Σκοπιά της Νέας Υόρκης, η Χριστιανική Εκκλησία των Μαρτύρων του Ιεχωβά και ο Διεθνής Σύλλογος Σπουδαστών της Γραφής, με έδρα το Λονδίνο. Στην πλειονότητα των χωρών παγκόσμια, έχουν σχηματιστεί κατά τόπους σωματεία για να προωθήσουν το έργο της οργάνωσης. Στην Ελλάδα, ένα από τα σωματεία που χρησιμοποιούνται για αυτόν το σκοπό είναι το σωματείο Χριστιανοί Μάρτυρες του Ιεχωβά Ελλάδας.

Βλέπε Νομικά όργανα των Μαρτύρων του Ιεχωβά για επιπρόσθετες πληροφορίες.


Βλέπε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα