Οίκος των Ρομάνοφ

Ο Πέτρος Α' (1672-1725) θεωρείται ο σπουδαιότερος των Ρομάνοφ και «πατέρας του ρωσικού έθνους».

Ο Οίκος των Ρομάνοφ (Дом Романовых) ή Ρομανώφ όπως έχει παραφθαρεί στα ελληνικά, υπήρξε η κυβερνώσα δυναστεία του Βασιλείου της Ρωσίας και κατόπιν της Ρωσικής Αυτοκρατορίας για τρεις αιώνες. Πρώτος τσάρος του οίκου είναι ο Μιχαήλ Α', ο οποίος εξελέγη από τη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση το 1613, και τελευταίος ο Νικόλαος Β' ο Αιματοβαμμένος που εκθρονίσθηκε από τη Ρωσική Επανάσταση το 1917 και εκτελέσθηκε τον επόμενο χρόνο.

Προέλευση

Πρώτος καταγεγραμμένος πρόγονος των Ρομάνοφ είναι ο Αντρέι Καμπίλα (απεβ. 1351), βογιάρος της Μοσχοβίας. Αν και αργότερα του αποδόθηκε πολύ ένδοξη καταγωγή, μάλλον η προέλευσή του ήταν πιο ταπεινή - πολλοί ιστορικοί πιστεύουν ότι προερχόταν από οικογένεια του Νόβγκοροντ. Στα ρωσικά Καμπίλα σημαίνει φοράδα, ενώ πολλοί συγγενείς του έφεραν επίσης προσωνύμια προερχόμενα από την οικογένεια των ιππιδών και άλλα ζώα που με τον καιρό εξελίχθηκαν σε επώνυμα, κάτι που πιθανώς υποδεικνύει καταγωγή της οικογένειας από σταυλάρχες. Επίσης πιθανή είναι η εκδοχή ενός γενεαλογικού βιβλίου του 18ου αιώνα, το οποίο ισχυρίζεται πως ο Αντρέι ήταν γιος του πρώσου ευγενούς Γκλάντα Καμπίλα, ο οποίος είχε εγκαταλείψει την πατρίδα του όταν εισέβαλαν οι Τεύτονες στα μέσα του 13ου αιώνα.

Ένας γιος του Αντρέι Καμπίλα, ο Φιοντόρ που ήταν βογιάρος την εποχή του Ντμίτρι Ντονσκόι, θεωρείται ιδρυτής της οικογένειας των Κόσκιν (από το Κόσκα, γάτα). Οι επόμενες γενιές άλλαξαν το επώνυμο σε Ζαχάριν και ακολούθως η οικογένεια διασπάσθηκε σε δύο κλάδους, τους Ζαχάριν-Γιάκοβλεφ και τους Ζαχάριν-Γιούριεφ. Την εποχή του Ιβάν του Τρομερού ο πρώτος κλάδος αποκαλείτο απλά Γιάκοβλεφ, ενώ ο δεύτερος μετονομάσθηκε σε Ρομάνοφ (ή Ραμάνοφ με την ορθή προφορά). Από τους Ρομάνοφ προερχόταν η Αναστασία, αγαπημένη σύζυγος του Ιβάν και μητέρα του τσάρου Φιοντόρ του Κωδωνοκρούστη.

Μετά το θάνατο του Φιοντόρ, το στέμμα δόθηκε στον αντιβασιλέα Μπαρίς Γκοντουνόφ. Φοβούμενος πως οι Ρομάνοφ θα τον υπέσκαπταν, ο Μπαρίς εξοβέλισε τα περισσότερα μέλη τους στις εσχατιές του βασιλείου (Αρκτικός Ωκεανός και Ουράλια), όπου πέθαναν από τις τραγικές συνθήκες διαβίωσης. Ο αρχηγός εκείνη τη στιγμή της οικογένειας, Φιοντόρ Νικίτιτς (πρώτος εξάδελφος του Κωδωνοκρούστη από τη μεριά της Αναστασίας), εξαναγκάσθηκε να μονάσει και άλλαξε το όνομά του σε Φιλάρετος.

Ανέλιξη στο θρόνο

Οι τύχες των Ρομάνοφ άλλαξαν προς το τέλος των Αναστατώσεων: η Πολωνο-λιθουανική Κοινοπολιτεία επενέβη στα εσωτερικά της Ρωσίας με τους Ψευδοδημήτριους και αποκατέστησε τις βογιαρικές οικογένειες που είχαν πληγεί από το Γκοντουνόφ, ώστε να αποκτήσει στηρίγματα στην τοπική αριστοκρατία. Έτσι ο πρώτος Ψευδοδημήτριος προήγαγε το μοναχό Φιλάρετο σε μητροπολίτη Ροστόφ και ο δεύτερος σε Πατριάρχη Μόσχας (1709). Παρ' όλα αυτά τον επόμενο χρόνο ο πατριάρχης Φιλάρετος συγκρούσθηκε με τους κατακτητές και φυλακίσθηκε.

Εικόνα από χειρόγραφο βιβλίο του 1673. Το πλήθος παρακαλεί τη μητέρα του Μιχαήλ Ρομάνοφ να επιτρέψει στο γιο της να αναλάβει τσάρος.

Όταν οι Πολωνοί εκδιώχθηκαν από τη Μόσχα το 1712, έγιναν βολιδοσκοπήσεις σε πολλούς βογιάρους με μακρινή ρουρικιδική καταγωγή να αναλάβουν το θρόνο. Κανείς δε δέχθηκε, βλέποντας ότι η χώρα είχε περιπέσει στο απόλυτο χάος και το στέμμα έμοιαζε με λαιμητόμο. Έτσι έγινε πρόταση στο μεγαλύτερο γιο του Φιλαρέτου, το Μιχαήλ Ρομάνοφ, ο οποίος ήταν μόλις δεκαέξι ετών και ζούσε με τη μητέρα του σε ένα μοναστήρι της Κοστρομά. Αρχικά ο Μιχαήλ αρνήθηκε, αλλά τελικά άλλαξε γνώμη και ενθρονίσθηκε στις 22 Ιουλίου 1613. Έτσι ξεκίνησε η δυναστεία των Ρομάνοφ, η οποία κυβέρνησε τη χώρα με σιδηρά πυγμή έως την ανατροπή της από τη Ρωσική Επανάσταση τρεις αιώνες αργότερα.

Αμφισβητήσεις

Με όρους αίματος, δηλαδή καταγωγή πρώτου βαθμού από αρσενικό Ρομάνοφ ή άνοδος στο θρόνο ως χήρα Ρομάνοφ, η δυναστεία θα έπρεπε να θεωρείται λήξασα το 1762 με το θάνατο της αυτοκράτειρας Ελισάβετ. Ο ανηψιός της Καρλ Πέτερ Ούλριχ του Χολστάιν που τη διαδέχθηκε ως Πέτρος Γ', ήταν Ρομάνοφ μόνο από τη μεριά της μητέρας του. Το όνομα της δυναστείας άλλαξε σε Χολστάιν-Γκότορπ-Ρομάνοφ, αλλά εξακολούθησε να χρησιμοποιείται μόνο το Ρομάνοφ για λόγους κύρους, ώστε να φαίνεται ότι ο θρόνος παραμένει στην οικογένεια του πατέρα του ρωσικού έθνους Μεγάλου Πέτρου.

Μία άλλη αμφισβήτηση της ιστορικής συνέχειας της δυναστείας έρχεται από το προσωπικό ημερολόγιο της αυτοκράτειρας Αικατερίνης της Μεγάλης, όπου αφήνεται να εννοηθεί πως ο γιος και διάδοχός της Παύλος ήταν καρπός εξωσυζυγικής σχέσης με τον αυλάρχη της. Εάν αυτό είναι αλήθεια, τότε οι έξι τελευταίοι αυτοκράτορες της Ρωσίας δεν ήταν στην πραγματικότητα Ρομάνοφ ούτε από τη μεριά της μητέρας (ήταν γερμανίδα) ούτε από του πατέρα τους.