Νομός Φωκίδας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°31′31″N 22°22′31″E / 38.5253°N 22.3753°E / 38.5253; 22.3753

Για την τοπική αυτοδιοίκηση του Νομού Φωκίδας, δείτε: Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας.
Νομός Φωκίδας
Η θέση του Νομού στην Ελλάδα
Διοίκηση
Χώρα: Ελλάδα
Περιφέρεια: Στερεάς Ελλάδας
Νομάρχης: Οι Νομαρχίες
καταργήθηκαν στις
31 Δεκεμβρίου 2010
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμα: Στερεά Ελλάδα
Πρωτεύουσα: Άμφισσα
Πληθυσμός: 48.284
Πυκνότητα: 22,8 κάτ./χλμ²
Έκταση: 2.120 χλμ²

Ο νομός Φωκίδας είναι γεωγραφική περιοχή και νομός της περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Έχει έκταση 2.120 χλμ² και πληθυσμό 48.284 (απογραφή 2001).

Η οικονομία του νομού βασίζεται στην καλλιέργεια της ελιάς, στα μεταλλεία βωξίτη, στον τουρισμό, στην παραγωγή μελιού, στις ιχθυοκαλλιέργειες, στην κτηνοτροφία, στην πτηνοτροφία και την αλιεία.

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο νομός Φωκίδας βρίσκεται στη Στερεά Ελλάδα και συνορεύει με το νομό Βοιωτίας ανατολικά, το νομό Φθιώτιδας βόρεια και το νομό Αιτωλοακαρνανίας δυτικά. Στα νότια βρέχεται από τον Κορινθιακό κόλπο.

Είναι από τους πιο ορεινούς νομούς της Ελλάδας με εναλασσόμενο γεωμορφολογικό τοπίο, αφού περιλαμβάνει τέσσερα από τα υψηλότερα βουνά της χώρας, την Γκιώνα, τον Παρνασσό, τα Βαρδούσια και την Οίτη, με πετρώδες κατά κύριο λόγο έδαφος, ενώ ταυτόχρονα διαθέτει την Λίμνη του Μόρνου από την οποία υδροδοτείται η Αθήνα και τον Ελαιώνα της Άμφισσας, ίσως την μεγαλύτερη έκταση με ελιές που υπάρχει σήμερα.

Διοικητικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραδοσιακά η Φωκίδα χωριζόταν σε δύο επαρχίες, οι οποίες δεν υφίστανται πλέον ως διοικητικές μονάδες, την Παρνασσίδα με πρωτεύουσα την Άμφισσα και τη Δωρίδα με πρωτεύουσα το Λιδωρίκι. Πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη του νομού είναι η Άμφισσα, ενώ άλλες κωμοπόλεις είναι η Ιτέα, οι Δελφοί, η Δεσφίνα και το Γαλαξίδι.

Με το "Σχέδιο Καποδίστριας", ο Νομός ήταν χωρισμένος σε 12 δήμους. Για τον πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε Διοικητική διαίρεση νομού Φωκίδας.

Απο το 2011 με το "Πρόγραμμα Καλλικράτης" περιλαμβάνει 2 δήμους, Δελφών και Δωρίδας.

Ο Νομός Φωκίδας εκπροσωπείται από ένα βουλευτή στο Ελληνικό Κοινοβούλιο.

Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας
Περιφερειακή ενότητα

Έμβλημα
Χάρτης της Ελλάδας με {{{Όνομα}}}
Θέση του νομού Φωκίδας στον χάρτη της Ελλάδας.
Χώρα Flag of Greece.svg Ελλάδα
Πρωτεύουσα Άμφισσα
Δήμοι 2
Διοίκηση  
 • Αντιπεριφερειάρχης Παναγιώτα Γαζή
Διοικητική διαίρεση  
 • Περιφέρεια Στερεά Ελλάδα
Γεωγραφικό διαμέρισμα Στερεά Ελλάδα
Έκταση  
 • Συνολική 2.120 χλμ²
 • Κατάταξη 33η
Πληθυσμός  
 • Συνολικός 48.284 (2001)
 • Κατάταξη πληθ. 44η
 • Πυκνότητα 22,8 κάτ./χλμ²
 • Κατάταξη πυκν. 49η
ISO 3166-2 GR-07
Ταχ. κώδικες 33* **
Πιν. αυτοκινήτων ΑΜ
Ιστότοπος fokida.gr

Η Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας.

Διοικητική ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά τη διοικητική διαίρεση του Ελληνικού Κράτους το 1833, ιδρύθηκε ο Νομός Φωκίδος και Λοκρίδος, ο οποίος περιελάμβανε τις μέχρι τότε επαρχίες Σαλώνων, Γαλαξιδίου, Λιδωρικίου, Μαλανδρίνου, Ζητουνίου, Πατρατζικίου και Βουδουνίτσης. Ο Νομός αυτός αποτελούνταν από τις επαρχίες: Παρνασσίδος με έδρα τα Σάλωνα (Άμφισσα), Δωρίδος με έδρα το Λιδωρίκι, Φθιώτιδος με έδρα το Ζητούνιον (Λαμία) και Λοκρίδος με έδρα το Ταλάντιον (Αταλάντη). Πρωτεύουσα του νομού ορίστηκε η Άμφισσα, που ήταν η ιστορική πρωτεύουσα της Ρούμελης.

Το 1836 - 1837 ο Νομός, με την εισαγωγή του συστήματος Διοικήσεων - Υποδιοικήσεων, διαιρέθηκε στις Διοικήσεις Φωκίδος και Φθιώτιδος και τις Υποδιοικήσεις Δωρίδος και Λοκρίδος. Το 1845 ιδρύθηκε εκ νέου ο παλαιός Νομός, με το όνομα Φθιώτιδος και Φωκίδος, με την έδρα του να μεταφέρεται στη Λαμία. Το 1899 ο νομός διασπάστηκε και έτσι για πρώτη φορά ιδρύθηκαν δύο ξεχωριστοί νομοί, ο Νομός Φωκίδος (με έδρα την Άμφισσα) και ο Νομός Φθιώτιδος (με έδρα τη Λαμία). Το 1909 ανασυστάθηκε ο Νομός Φθιώτιδος και Φωκίδος (Φθιωτιδοφωκίδος), ενώ το 1946 διασπάστηκε ξανά, αυτή τη φορά οριστικά μέχρι και σήμερα, με τον Νομό Φωκίδας να αποτελείται από τις δύο επαρχίες (Παρνασσίδα και Δωρίδα), μέχρι την κατάργηση των επαρχιών και την ίδρυση των καποδιστριακών δήμων.

Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αξιοθέατα του νομού αποτελούν το Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών και ο αρχαιολογικός χώρος που το περιβάλει, το Αρχαιολογικό Μουσείο Άμφισσας, ο Βυζαντινός Ναός του Σωτήρος στην Άμφισσα, το Ναυτικό Μουσείο Γαλαξειδίου, τα αρχαία τείχη της Λιλαίας, τα τοπία στους ορεινούς όγκους του Παρνασσού, της Γκιώνας, της Οίτης και των Βαρδουσίων, το Χιονοδρομικό Κέντρο Παρνασσού, η μαρίνα της Ιτέας, η Λίμνη του Μόρνου, το Κάστρο της Ωριάς στην Άμφισσα, τα γραφικά σπίτια των καπεταναίων στο Γαλαξείδι, το Λαογραφικό Μουσείο Αγόριανης, το Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία. Δείτε και το βίντεο του 1ου Σ.Ε.Κ. Άμφισσας στη διεύθυνση: http://vod.sch.gr/video/view/1555.html

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Φωκίδα, σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία και κατά την επισκρατέστερη άποψη, πήρε το όνομά της από τον Φώκο, γιο του Ορτυνίωνα, που ήταν ο αρχηγός των Δωριέων Κορινθίων που κυρίευσαν την περιοχή και μετονομάστηκαν σε Φωκείς. Ήταν διάσημη για το σημαντικότερο μαντείο της αρχαιότητας, το Μαντείο των Δελφών που βρισκόταν στον "ομφαλό της γης", τους Δελφούς.

Προϊστορικοί κάτοικοι της Φωκίδας ήταν οι Πελασγοί ενώ αργότερα ήρθαν σε αυτή οι Αιολείς και τελευταίοι οι Δωριείς. Στην αρχαιότητα η θέση της Φωκίδας διέφερε από την σημερινή. Βρισκόταν ανατολικότερα και εκτεινόταν μέχρι το Στείρι, τους Δελφούς και το Κρισαίο Πεδίο από όπου ξεκινούσε η Οζολία Λοκρίδα. Οι σπουδαιότερες πόλεις της Οζολίας ή Εσπερίας Λοκρίδας, η Άμφισσα, η Μυωνία (σημερινή Αγία Ευθυμία), το Χάλαιον, η Οιάνθεια (σημερινό Γαλαξίδι), ο Τολοφώνας και το Ευπάλιον ανήκουν στην σημερινή Φωκίδα.

Η περιοχή της Φωκίδας είχε τη μέγιστη συνεισφορά στην Επανάσταση του 1821 με την ανάδειξη αγωνιστών όπως ο Σαλώνων Ησαΐας, ο Αθανάσιος Διάκος, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Πανουργιάς, ο Γιάννης Δυοβουνιώτης, ο Τράκας, ο Γιάννης Γκούρας, ο Μητρόπουλος, ο Στρατηγός Γιάννης Μακρυγιάννης και άλλοι. Η επέτειος της κατάληψης του κάστρου της Άμφισσας (Κάστρο των Σαλώνων) από τους Έλληνες (10 Απριλίου 1821) εορτάζεται με κάθε επισημότητα κάθε χρόνο από τους κατοίκους της πόλης.

Στα χρόνια της κατοχής από τους Ιταλούς και Γερμανούς, η περιοχή δοκιμάστηκε άσχημα και υπήρξαν καταστροφές (κάψιμο χωριών, εκτελέσεις) όπως αυτές που έγιναν σε Αγία Ευθυμία, Βουνιχώρα, Σεγδίτσα και Καλοσκοπή. Από την άλλη, στα γύρω βουνά έδρασε οργανωμένο αντάρτικο, το οποίο είχε και νικηφόρες μάχες εναντίον των κατακτητών (Ρυκά, Καρούτες). Η περιοχή, επίσης, δοκιμάστηκε και στον Εμφύλιο σπαραγμό με πολλές απώλειες για τους κατοίκους της.

Τοπικά έθιμα και εκδηλώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις υπάρχουν τις απόκριες με λαϊκά δρώμενα που βασίζονται σε παραδοσιακούς θρύλους στην Άμφισσα και τα αλευρομουτζουρώματα στο Γαλαξίδι.

Επίσης, το καλοκαίρι, διοργανώνεται η Ναυτική Εβδομάδα στην Ιτέα, η Γιορτή της Τράτας στην Ερατεινή, τα Φωκικά στην Άμφισσα, τα Σκαρίμπεια στην Αγία Ευθυμία και τα Μακρυγιάννεια στο Κροκύλειο. Κάθε χρόνο κάποιες από τις ειδικές διαδρομές του Ράλλυ Ακρόπολης πραγματοποιούνται σε δρόμους του νομού.

Διάσημοι Φωκείς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολλά είναι τα άτομα με καταγωγή από την Φωκίδα, τα οποία απέκτησαν πανελλήνια φήμη στη νεότερη εποχή. Στον τομέα των γραμμάτων και των τεχνών ξεχωρίζουν ο λογοτέχνης Γιάννης Σκαρίμπας από την Αγία Ευθυμία, οι ζωγράφοι Σπύρος Παπαλουκάς από την Δεσφίνα και Σπύρος Βασιλείου από το Γαλαξείδι, ο καθηγητής Αλέξανδρος Δελμούζος από την Άμφισσα και ο λαογράφος Δημήτρης Λουκόπουλος από την Αρτοτίνα.

Από την επανάσταση του 1821 ξεχωρίζουν ο Αθανάσιος Διάκος από τη Μουσουνίτσα, ο στρατηγός Μακρυγιάννης από το Κροκύλειο Φωκίδος, ο Επίσκοπος Σαλώνων Ησαΐας από την Δεσφίνα, ο αρματωλός Αστραπόγιαννος από την Αγία Ευθυμία, ο Πανουργιάς από τον Άγιο Γεώργιο, ο οπλαρχηγός Γιάννης Γκούρας, καθώς και η λαϊκή ηρωίδα Μαρία Πενταγιώτισσα από τους Πενταγιούς. Ευθύμιος Κεχαγιάς απο την Σεγδίτσα πρώτος προεδρος της βουλής και υπουργός Οικονομικών

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αδελφοποιήσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα