Μελισσάνθη της Ιερουσαλήμ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Η Μελισσάνθη (1105 - 1161) ήταν βασίλισσα των Ιεροσολύμων (1131 - 1153) και μεγαλύτερη κόρη του βασιλιά των Ιεροσολύμων Βαλδουίνου Β΄ και της πριγκίπισσας της Αρμενίας Μορφίας της Μελιτίνης. Τα Ιεροσόλυμα είχαν κατακτηθεί το 1099 από τους χριστιανούς Σταυροφόρους και διοικούνταν από μια δυναστεία που προερχόταν από την Γαλλική κομητεία του Ρεθέλ. Οι γυναίκες μπορούσαν από τον πατέρα τους να κληρονομήσουν τον θρόνο των Ιεροσολύμων. Η Μελισσάνθη έτυχε καλής μεταχείρισης από τον πατέρα της, που την προετοίμαζε για διάδοχο του θρόνου του. Συμμετείχε στα συμβούλια, την έκδοση νομισμάτων, την απονομή τίτλων, τις διπλωματικές σχέσεις κ.ά.

Γάμος και συμβασιλεία με τον Φούλκωνα του Ανζού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο γάμος της Μελισσάνθης με τον Φούλκωνα του Ανζού

Ο Βαλδουίνος αναζητούσε έναν ισχυρό, πλούσιο σύζυγο που θα μπορούσε να εξασφαλίσει την διαδοχή της κόρης του Μελισσάνθης και αργότερα των παιδιών της. Τον βρήκε στο πρόσωπο του Ναΐτη Σταυροφόρου, ικανότατου στρατιωτικού αρχηγού Φούλκωνα Ε΄ του Ανζού. Ο Φούλκων ανήκε σε ισχυρή οικογένεια, παππούς του μελλοντικού βασιλιά της Αγγλίας Ερρίκου Β΄, ιδρυτή της δυναστείας των Πλανταγενετών. Η πρόθεσή του όμως ήταν να μη γίνει ο ίδιος ο Φούλκων βασιλιάς παρά μόνο βασιλικός σύζυγος πλάι στην βασίλισσα κόρη του. Γι' αυτό με την γέννηση του Βαλδουίνου (1130) έδωσε την επίβλεψη στην Μελισσάνθη και όχι στον σύζυγο της.

Αλλά με τον θάνατο του Βαλδουίνου Β΄ (1131), ο Φούλκων αρνήθηκε να είναι απλά βασιλικός σύζυγος και αυτοανακηρύχθηκε ανεξάρτητος βασιλιάς, οπότε και οι σχέσεις του ζεύγους ήρθαν σε ένταση. Τα μέλη της βασιλικής αυλής άρχισαν να δυσαρεστούνται έντονα με τον Φούλκωνα, που ευνοούσε την αριστοκρατία της πατρίδας του. Ο Φούλκων προσπάθησε σκόπιμα να αποξενώσει την σχέση του με την Μελισσάνθη για δικούς του πολιτικούς λόγους, που αποκαλύφθηκαν αργότερα όταν την κατηγόρησε για μοιχεία με τον ξάδελφο της Ούγο Β΄ της Γιάφας. Ο Ούγος Β΄ ήταν χαρισματικός ξάδελφος της Μελισσάνθης και διεκδικητής από τον Φούλκωνα του θρόνου των Ιεροσολύμων, ενώ πολλοί συγγραφείς όπως ο Γουλιέλμος της Τύρου τονίζουν τις απιστίες της Μελισσάνθης.

Ο Ούγος, προκειμένου να υπερασπιστεί τα συμφέροντά του, συμμάχησε με τους μουσουλμάνους της Ασκαλών, κάτι που τον έκανε να χάσει την υποστήριξη από όλη την αυλή. Ο πατριάρχης με την επέμβαση της Μελισσάνθης πέτυχε να συμφιλιώσει τις δύο πλευρές με τον όρο που έθεσε ο Φούλκων: να εξοριστεί ο Ούγος για τρία χρόνια από την χώρα. Αμέσως μετά ο Ούγος δολοφονήθηκε και η Μελισσάνθη θεώρησε τον Ούγο σαν ηθικό αυτουργό της δολοφονίας, θυμίζοντάς του τις άδικες κατηγορίες που είχε εκτοξεύσει παλιότερα για την μεταξύ τους μοιχεία. Στην αυλή το κλίμα εναντίον του Φούλκωνα είχε γίνει πολύ άσχημο και η επιρροή του στην διακυβέρνηση μειώθηκε σημαντικά, σε βαθμό που όλοι οι οπαδοί του να φοβούνται συνέχεια για την ζωή τους. Ο Φούλκων και η Μελισσάνθη συμφιλιώθηκαν ξανά οριστικά (1136) και έκαναν δεύτερο γιο, τον Αμαλρίκ Α' της Ιερουσαλήμ, ενώ η Μελισσάνθη στάθηκε πιστή στον σύζυγο της. Ο Φούλκων πέθανε σε ατύχημα (1143).

Ανάληψη της αποκλειστικής διακυβέρνησης των Ιεροσολύμων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανέλαβε την επίβλεψη του ανήλικου γιου της Βαλδουίνου Γ΄ και κυβέρνησε όχι σαν επίτροπος βασιλιά, αλλά σαν αληθινή βασίλισσα στο όνομα του νόμου. Ήταν προστάτης των γραμμάτων και των τεχνών και ίδρυσε (1138) το μεγάλο μοναστήρι του Αγίου Λαζάρου στη Βηθανία, που τέθηκε υπό την επίβλεψη της αδελφής της Ιοβέττας, μοναχής. Προσέλαβε καλλιτέχνες που αναμόρφωσαν την εικόνα των ανακτόρων και της πόλης.

Το 1144 το κρατίδιο της Έδεσσας απειλείτο από τον Βυζαντινό στρατό και η Μελισσάνθη έστειλε ενισχύσεις στον Ραϊμόνδο της Αντιόχειας, συστήνοντάς του να τις περιμένει πριν πολεμήσει. Αυτός αγνόησε τις παρακλήσεις και ξεκίνησε πόλεμο με τους Βυζαντινούς και παρά τις ενισχύσεις της Μελισσάνθης, η Έδεσσα έπεσε. Η Μελισσάνθη έκανε έκκληση στον πάπα να οργανώσει την Β΄ Σταυροφορία, που πραγματοποιήθηκε τελικά από τον Γερμανό αυτοκράτορα Κονράδο Γ΄, τον βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκο Ζ΄ και την σύζυγο του Ελεονώρα της Ακουιτανίας. Ο Κονράδος και ο Λουδοβίκος ζήτησαν από τον νεαρό Βαλδουίνο Γ΄ στην Άκρα (1148) να καταλάβει την Δαμασκό, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σαν βάση για την ανακατάληψη της Έδεσσας. Η Σταυροφορία κατέληξε μετά από 11 μήνες σε αποτυχία και ο Λουδοβίκος με την Ελεονώρα αναχώρησαν για την Γαλλία.

Η Μελισσάνθη και ο μεγαλύτερος γιος της, Βαλδουίνος, στέφθηκαν συμβασιλείς το 1143. Ο νεαρός Βαλδουίνος ήταν ικανός στρατιωτικός αρχηγός, αλλά όχι λαμπρός όπως ο πατέρας του. Αν και ο Βαλδουίνος ενηλικιώθηκε το 1145, η Μελισσάνθη εξακολουθούσε ως το 1152 να έχει όλη την εξουσία στα χέρια της χωρίς καμιά ιδιαίτερη αντίδραση από τον Βαλδουίνο.

Αντιπαράθεση με τον γιο της[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Μελισσάνθη πίστευε ότι δεν είχε ο γιος της τις δικές της ικανότητες για την διακυβέρνηση του βασιλείου, παρακολουθώντας την μετριότητα του. Τότε ξέσπασε κρίση με την επέμβαση του Μανασσή, που τον κατηγόρησε ότι θέλει να τον φέρει σε διαμάχη με την μητέρα του. Η κρίση έφτασε στο αποκορύφωμα, όταν ο Βαλδουίνος ζήτησε από τον πατριάρχη να τον στέψει βασιλιά χωρίς την παρουσία της μητέρας του, κάτι που αυτός σεβόμενος την προσωπικότητα της Μελισσάνθης αρνήθηκε.

Τελικά αποφασίστηκε να μοιράσουν το κράτος, ώστε ο Βαλδουίνος να γίνει βασιλιάς στο βόρειο τμήμα, ενώ η Μελισσάνθη στην Ιουδαία και την Σαμάρεια. Η χώρα απειλείτο με εμφύλιο πόλεμο μεταξύ μητέρας και γιου, αφού η Μελισσάνθη αρνείτο πεισματικά να παραιτηθεί από την εξουσία για χάρη του γιου της, αν και γνώριζε ότι από το 1152 δεν είχε καμιά συμμετοχή στα πολιτικά θέματα και ήταν σίγουρη ότι δεν θα μπορούσε να τα βγάλει πέρα. Η εκκλησία και το μεγαλύτερο μέρος του λαού υποστήριζε τη Μελισσάνθη.

Ο Βαλδουίνος ετοιμάστηκε για επίθεση ενάντια στα εδάφη της μητέρας του καταλαμβάνοντας εύκολα τη Νεάπολη και τα Ιεροσόλυμα. Η Μελισσάνθη με τον μικρότερο γιο της Αμαλρίκ Α΄ της Ιερουσαλήμ, βρήκαν καταφύγιο στον πύργο του Δαυίδ. Με την επέμβαση της εκκλησίας μητέρα και γιος συμφιλιώθηκαν, ο Βαλδουίνος επέστρεψε τη Νεάπολη και έδωσε όρκο να μην ξαναενοχλήσει την μητέρα του και η Μελισσάνθη είχε πλέον το βάρος μιας σκιώδους ήττας από τον γιο της.

Λίγο πριν τον θάνατό της η Μελισσάνθη έπαθε απώλεια μνήμης και δεν μπορούσε να πάρει μέρος σε κρατικές υποθέσεις.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Hans E. Meyer, "Studies in the History of Queen Melisende of Jerusalem", Dumbarton Oaks Papers 26 (1972)
  • Bernard Hamilton, "Women in the Crusader States: The Queens of Jerusalem", in Medieval Women, edited by Derek Baker. Ecclesiastical History Society, 1978
  • Uppity Women of the Medieval Times", by Vicki Leon. Conari Press, 1997
  • Damsels Not in Distress: the True Story of Women in Medieval Times", by Andrea Hopkins, Ph.D. the Rosen Publishing Group, Inc. 2004
Προηγούμενος
Βαλδουίνος Β΄ της Ιερουσαλήμ
Βασίλισσα της Ιερουσαλήμ
1131-1153 με το Φούλκ Ε΄ των Ανζού 1131-1143 και τον Βαλδουίνο Γ΄ της Ιερουσαλήμ 1143-1153
Επόμενος
Βαλδουίνος Γ΄ της Ιερουσαλήμ
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Melisende of Jerusalem της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).