Μαυροπετρίτης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Μαυροπετρίτης
Μαυροπετρίτης (ανοιχτόχρωμη φάση)
Μαυροπετρίτης (ανοιχτόχρωμη φάση)
Κατάσταση διατήρησης
Status iucn3.1 LC el.svg
Ελαχίστης Ανησυχίας (IUCN 3.1)
Συστηματική ταξινόμηση
Βασίλειο: Ζώα (Animalia)
Συνομοταξία: Χορδωτά (Chordata)
Ομοταξία: Πτηνά (Aves)
Τάξη: Ιερακόμορφα (Falconiformes)
Οικογένεια: Ιερακίδες (Falconidae)
Υποοικογένεια: Ιερακίνες (Falconinae) [1]
Γένος: Ιέραξ (Falco)
Είδος: F. eleonorae (Μαυροπετρίτης)
Διώνυμο
Falco eleonorae
Géné, 1839

Ο Μαυροπετρίτης είναι είδος γνήσιου[2] γερακιού (γένος Falco), που απαντάται στον ελληνικό χώρο. Η επιστημονική του ονομασία είναι Falco eleonorae Géné, 1839 και δεν περιλαμβάνει υποείδη [3] αλλά, σύμφωνα με τους περισσότερους ορνιθολόγους, δύο χρωματικές φάσεις (colour phases) (βλ. μορφολογία).

Ονοματολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ονομασία του προέρχεται από την Ελεονώρα Ντε Μπας, (Elianora de Bas), δικαστίνα της Σαρδηνίας (1347-1404), η οποία έτρεφε μεγάλη αγάπη για τα γεράκια και, ιδιαίτερα στο συγκεκριμένο είδος, που πήρε το όνομά της [4].

Κατανομή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Μαυροπετρίτης είναι μεταναστευτικό είδος. Αναπαράγεται στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, από την Κύπρο μέχρι τα Κανάρια και από την Κροατία μέχρι το Μαρόκο και την Αλγερία, αλλά μεταναστεύει νότια μέχρι τη Μαδαγασκάρη[5].

Ο μεγαλύτερος πληθυσμός απαντάται στην Ελλάδα, κυρίως στα αιγαιοπελαγίτικα νησιά και βραχονησίδες των Κυκλάδων και Δωδεκανήσων.

Είναι πολύ τοπικό (έχει ευρεία αλλά τοπική κατανομή) πτηνό στα μέρη όπου ζει και αναπαράγεται.

Βιότοπος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ζει αποκλειστικά σε βραχώδη μέρη, συνήθως σε κρημνώδεις ακτές νησιών ή παράκτιων ηπειρωτικών περιοχών, όπου φωλιάζει κατά αποικίες.

Μορφολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μαυροπετρίτης (ανοιχτόχρωμη φάση)
  • Μήκος σώματος: 36 έως 38-(42) εκατοστά.
  • Άνοιγμα πτερύγων: (87)-89 έως 104 εκατοστά.
  • Βάρος: 350-450 γραμμάρια [6].

Απαντάται σε δύο χρωματικές φάσεις (colour phases), μία σκουρόχρωμη (σκούρα γκρίζα) (25%)[7]και μία συνηθέστερη ανοιχτόχρωμη (στο χρώμα της σκουριάς με έντονες ραβδόμορφες κηλίδες). Τα φύλα είναι όμοια.

Τροφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτός αναπαραγωγικής περιόδου προτιμά τα μεγάλα έντομα, τα οποία συλλαμβάνει είτε με το ράμφος, είτε με τα νύχια και τα καταναλώνει εν πτήσει (συνήθως το σούρουπο).

Στην εποχή της αναπαραγωγής, η δίαιτα αλλάζει καθοριστικά: επιτίθεται αποκλειστικά σε μικρά μεταναστευτικά πτηνά και, αυτός είναι ο λόγος που αργεί να αναπαραχθεί (τέλη καλοκαιριού), επειδή περιμένει τα μεταναστευτικά σμήνη για να θρέψει τα μικρά του. Είναι το μοναδικό είδος γερακιού που έχει την συγκεκριμένη αναπαραγωγική συμπεριφορά[8].

Κυνηγάει περιπολώντας από μεγάλα ύψη -μπορεί να φτάσουν και τα 1000 μέτρα- και εφορμά στο σμήνος χρησιμοποιώντας την εξαιρετική του ευελιξία και την μεγάλη του ταχύτητα.

Αναπαραγωγή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φωλιάζει στις άκρες απόκρημνων βράχων, προσανατολισμένων προς τους ΒΔ ανέμους (μελτέμια) [9], και δεν χρησιμοποιεί κάποιο ιδιαίτερο υλικό για την κατασκευή της φωλιάς του, όπως συμβαίνει με τα περισσότερα γεράκια.

Το θηλυκό γεννάει 2-3 (4) πιτσιλωτά αυγά που τα επωάζουν και οι δύο γονείς (κυρίως το θηλυκό) για 28-29 ημέρες. Το μέγεθος των αυγών εξαρτάται από την αφθονία τροφής στην περιοχή και τις κυνηγετικές ικανότητες των γονέων. Οι νεοσσοί τρέφονται αποκλειστικά με μικρά πουλιά και, το πότε εγκαταλείπουν τη φωλιά τους, παραμένει ακόμη υπό έρευνα.

Μεταναστευτικές οδοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι περιοχές αναπαραγωγής και οι πιθανολογούμενες μεταναστευτικές οδοί του Μαυροπετρίτη

Ο Μαυροπετρίτης είναι μεταναστευτικό είδος μεγάλων αποστάσεων, διαχειμάζον στη Μαδαγασκάρη. Η διαδρομή της μετανάστευσης έχει πρόσφατα διερευνηθεί και, σε αντίθεση με προηγούμενες υποθέσεις, έχει αποδειχθεί με δορυφορική τηλεμετρία ότι πραγματοποιείται μέσω της αφρικανικής ενδοχώρας και, όχι διά θαλάσσης.

Παλαιότερα εικαζόταν ότι η μετανάστευση γινόταν παράκτια, με τα πουλιά να εκτελούν πτήσεις από τη Μεσόγειο προς το Σουέζ, νότια κάτω από την Ερυθρά Θάλασσα και σε όλο το Κέρας της Αφρικής. Ωστόσο, οι πρόσφατες δορυφορικές μετρήσεις που παρακολουθούνται από Ισπανούς και Γερμανοί ερευνητές, έχουν δείξει μια εσωτερική διαδρομή μέσα από την έρημο της Σαχάρας, τα τροπικά δάση του Ισημερινού μέχρι την Κένυα και τη Μοζαμβίκη.

Η συνολική απόσταση που διανύεται κατά τη διάρκεια της πτήσης, έχει φτάσει μέχρι και 9000 χιλιόμετρα (μόνον ο πηγαιμός!).

Κατάσταση πληθυσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρόλο που η IUCN εκτιμά τον συνολικό ευρωπαϊκό πληθυσμό του Falco eleonorae στα 6000 ζευγάρια, περίπου[10], αυτός τείνει μειούμενος, ιδιαίτερα στον πληθυσμό της Κρήτης. Αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο σε δηλητηρίαση από το εντομοκτόνο μεθομύλη (Methomyl) που χρησιμοποιείται από τους αγρότες για την προστασία των αμπελοκαλλιεργειών. Το δηλητήριο τοποθετείται σε δοχεία με νερό, με στόχο τα τρωκτικά που ευθύνονται για την καταστροφή των σταφυλιών, αλλά τα πουλιά, ιδιαίτερα τις ζεστές καλοκαιρινές μέρες, είτε πίνουν από αυτά, είτε προσπαθούν να δροσιστούν κάνοντας μπάνιο και δηλητηριάζονται [11].

Η Ελλάδα έχει την τιμή να φιλοξενεί στις ακτές της το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού! [12].

Άλλα ελληνικά ονόματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Μαυροπετρίτης, εκτός από τη συνηθέστερη ονομασία του, απαντάται στον ελληνικό χώρο και με τις ονομασίες: Μαυρογέρακας, Βαρβάκι, Κουστογέρακο,Φαλκόνι, Θαλασσογέρακο[13].

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ferguson-Lees, James & Christie, David A. (2001): Raptors of the World. Houghton Mifflin, Boston. ISBN 0-618-12762-3
  • Helbig, A.J.; Seibold, I.; Bednarek, W.; Brüning, H.; Gaucher, P.; Ristow, D.; Scharlau, W.; Schmidl, D. & Wink, Michael (1994): Phylogenetic relationships among falcon species (genus Falco) according to DNA sequence variation of the cytochrome b gene. In: Meyburg, B.-U. & Chancellor, R.D. (eds.): Raptor conservation today: 593-599. PDF fulltext
  • LÓPEZ-LÓPEZ, P., LIMIÑANA, R. & URIOS, V. 2009: Autumn migration of Eleonora’s falcon Falco eleonorae tracked by satellite telemetry Zoological Studies 48(4)
  • Walter, Hartmut (1979): Eleonora's Falcon: Adaptations to Prey and Habitat in a Social Raptor. University Of Chicago Press Wildlife Behavior and Ecology series, Chicago. ISBN 0-226-87229-7
  • Wink, Michael; Seibold, I.; Lotfikhah, F. & Bednarek, W. (1998): Molecular systematics of holarctic raptors (Order Falconiformes). In: Chancellor, R.D., Meyburg, B.-U. & Ferrero, J.J. (eds.): Holarctic Birds of Prey: 29-48. Adenex & WWGBP. PDF fulltext
  • Howard and Moore, Checklist of the Birds of the World, 2001
  • Christopher Perrins, Birds of Britain and Europe, Collins 1987.
  • Bertel Bruun, Birds of Britain and Europe, Hamlyn 1980.
  • Mearns, Barbara and Richard. Biographies for Birdwatchers. ISBN 0-12-487422-3
  • Ντίνου Απαλοδήμου, Λεξικό των ονομάτων των πουλιών της Ελλάδας, 1988
  • Anastasios Dimalexis, Stavros Xirouchakis, Danae Portolou, Panagiotis Latsoudis, Giorgos Karris, Jacob Fric, Panagiotis Georgiakakis, Christos Barboutis, Stratis Bourdakis, Milica Ivovič, Theodoros Kominos und Eleftherios Kakalis: The status of Eleonora’s Falcon (Falco eleonorae) in Greece. In: Journal of Ornithology. Band 149, Heft 1 / Januar 2008: S. 23-30; ISSN 0021-8375

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Howard and Moore, p. 94
  2. Σύμφωνα με τον Β.Κιόρτση, τέως καθηγητή Ζωολογίας του πανεπιστημίου Αθηνών, («Πάπυρος Λαρούς-Μπριτάνικα, τόμος 16, λήμμα Γεράκι)
  3. Howard and Moore, p.96
  4. Mearns, Barbara and Richard. Biographies for Birdwatchers
  5. Howard and Moore, p.96
  6. Perrins, p.98
  7. Bertel Bruun, p.88
  8. Walter, 1979
  9. Dimalexis et al., 2008, σ.27
  10. ↑ Falco eleonorae in der Roten Liste gefährdeter Arten der IUCN 2008
  11. http://extoxnet.orst.edu/pips/methomyl.htm
  12. Dimalexis et al., 2008
  13. Απαλοδήμος, 1988, σ. 28
Wikispecies logo
Τα Βικιείδη έχουν πληροφορίες για το θέμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Eleonora's Falcon της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Eleonorenfalke της Γερμανικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).