Μένιος Κουτσόγιωργας

Αγαμέμνων Κουυτσόγιωργας

Υπουργός Προεδρείας της Κυβέρνησης
Στο αξίωμα 21 Οκτωβρίου 1981 – 17 Ιανουαρίου 1984
Πρωθυπουργός	Ανδρέας Παπανδρέου
Προκάτοχος	Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος
Διάδοχος	Απόστολος Λάζαρης
Υπουργός Εσωτερικών
Στο αξίωμα 17 Ιανουαρίου 1984 – 22 Μαΐου 1984
Πρωθυπουργός	Ανδρέας Παπανδρέου
Προκάτοχος	Γεωργιος Γεννηματάς
Διάδοχος	Παναγιώτης Μακρόπουλος
Προσωπικά στοιχεία
Γέννηση	Ροδινή, Αχαΐα, Ελλάδα
Πολιτικό Κόμμα	ΠΑΣΟΚ
Σπουδές	Τμήμα Νομικής του Πανεπιστημίου Αθηνών
Επάγγελμα	Δικηγόρος

Ο Αγαμέμνων "Μένιος" Κουτσόγιωργας (1922 - 18 Απριλίου 1991) ήταν Έλληνας δικηγόρος και πολιτικός.

Βιογραφία

Ο Κουτσόγιωργας γεννήθηκε στο χωριό Ροδινή του πρώην Νομού Αχαΐας τον Μάιο του 1922. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και έκανε μεταπτυχιακές νομικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Ανέπτυξε σημαντική δραστηριότητα ως δικηγόρος στην Αθήνα επί τριάντα έτη αναλαμβάνοντας πολλές υποθέσεις στα ανώτατα διοικητικά και αστικά δικαστήρια της Ελλάδας. Έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση κατά το διάστημα 1940-44, ως μέλος της οργάνωσης Όμηρος, οπότε και συνελήφθη από τις Ιταλικές αρχές κατοχής και φυλακίστηκε στα στρατόπεδα Καλαβρύτων και Χαζίλι Πατρών .

Ήταν πολιτικός φίλος και προσωπικός δικηγόρος του Γεωργίου Παπανδρέου από τη δεκαετία του '50 και Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Προεδρίας την περίοδο 1963-1965, στις κυβερνήσεις του. Είχε την απόλυτη εμπιστοσύνη της οικογένειας Παπανδρέου και ήταν συνήγορος υπεράσπισης του Ανδρέα Γ. Παπανδρέου κατά την δίκη της υπόθεσης Ασπίδα. Όταν πέθανε ο "Γέρος της Δημοκρατίας" Γεώργιος Παπανδρέου, ήταν εκτελεστής της διαθήκης του. Κατά την διάρκεια της δικτατορίας της περιόδου 1967-74 ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δραστηριότητα (ως ιδρυτικό μέλος της οργάνωσης ΔΕΚΑ) και συνελήφθη τον Οκτώβριο του 1967 μετά την ανακάλυψη όπλων και πομπών στο σπίτι του και φυλακίστηκε στην Τρίπολη. Αργότερα, όντας στενός πολιτικός συνεργάτης του Ανδρέα Γ. Παπανδρέου κατά την ίδια περίοδο, συνελήφθη πάλι το 1970 από την Ελληνική Στρατιωτική Αστυνομία μαζί με άλλες προσωπικότητες από τον χώρο της πρώην Ένωσης Κέντρου. Ανακρίθηκε και φυλακίσθηκε στα κτίρια της ΕΑΤ-ΕΣΑ και ύστερα στις φυλακές Κορυδαλλού. Ήταν ιδρυτικό μέλος της Νέας Κίνησης Δικηγόρων Αθηνών και διετέλεσε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών. Ο Αγαμέμνων Κουτσόγιωργας ήταν νυμφευμένος με την Αλίκη Κουτσόγιωργα με την οποία απέκτησε τρία παιδιά.

Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του ΠΑΣΟΚ με το οποίο και εκλεγόταν Βουλευτής Αχαΐας συνεχώς από το 1974 ως το 1989. Διατέλεσε υπουργός Προεδρίας Κυβέρνησης (1981-84), Εσωτερικών και Δημόσιας Τάξης (1984-87), Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Δικαιοσύνης με ευθύνη επίβλεψης και συντονισμού κυβερνητικού έργου στον εσωτερικό τομέα (1985-89) και Υπουργός Προεδρίας Κυβέρνησης (1988-89). Τον Σεπτέμβριο 1988 κατά την διάρκεια της παραμονής του πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου στο νοσοκομείο Χέρφιλντ στο Λονδίνο για διενέργεια καρδιοχειρουργικής επέμβασης, τον αντικατέστησε στα εγκαίνια της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης όπου και εκφώνησε την καθιερωμένη ομιλία που εκφωνεί ο πρωθυπουργός.

Θεωρείται ότι ανήκει στην μεταπολεμική γενεά φιλελεύθερων κεντρογενών πολιτικών που διεκδικούσαν τον πλήρη εκδημοκρατισμό της Ελλάδας και τον περιορισμό των ξένων επιρροών προς την χώρα αυτή. Είχε ξεχωρίσει για την οξύτητα στις συγκρούσεις του με την αντιπολίτευση κατά τη δεκαετία του '80 και χαρακτηριστική έχει μείνει η φράση του στη Βουλή: δεν δικαιούστε δια να ομιλείτε την οποία απηύθυνε στον τότε αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης και τότε αρχηγό της ΝΔ Κωνσταντίνο Μητσοτάκη σχετικά με τα γεγονότα της Αποστασίας εναντίον της κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου. Συνέβαλε αποφασιστικά κατά γενική ομολογία στην εκλογική νίκη του ΠΑ.ΣΟ.Κ. στις εκλογές του 1985 ως εκφραστής, εκπρόσωπος αλλά και εμπνευστής της στρατηγικής της πόλωσης και της έντονης αντιπαράθεσης με την αντίπαλο κόμμα της ΝΔ αλλά και του ΚΚΕ.

Το έργο του

Ο Αγαμέμνων Κουτσόγιωργας θεωρείτο οξυδερκής πολιτικός και αποτέλεσε ένα από τα κύρια και βασικά στελέχη του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και των ελληνικών κυβερνήσεων την περίοδο 1981-1989. Αν και προερχόταν από τον παραδοσιακό Φιλελεύθερο-Κεντρώο χώρο, ήταν ένα ίνδαλμα των οπαδών του ΠΑΣΟΚ: διακρινόταν για την καταιγιστική αντιδεξιά ρητορική του και τις πολιτικές του ικανότητες. Αυτός πρότεινε και σχεδίασε την επιτυχή προσπάθεια παρεμπόδισης του Κωνσταντίνου Καραμανλή να διεκδικήσει και δεύτερη θητεία στο αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας το 1985, ενώ θεωρήθηκε κομβικός για την εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από οπαδούς του Απριλιανού καθεστώτος, ιδιαίτερα ως Υπουργός Εσωτερικών και Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης .

Ενώ ήταν υπουργός Προεδρίας ετέθη το θεσμικό πλαίσιο για:

• την εξυγίανση της δημόσιας διοίκησης με την κατάργηση του καθεστώτος της πολυθεσίας και της πολυ-απασχόλησης στο δημόσιο τομέα και έθεσε ανώτατο όριο απολαβών (νόμος 1232/82) και την αποκατάσταση των διωχθέντων υπαλλήλων από το Απριλιανό καθεστώς.
• μετονομάσθηκε και εκσυγχρονίσθηκε ο τηλεοπτικός σταθμός Υ.ΕΝ.Ε.Δ., ο οποίος έως τότε ήταν υπό τον έλεγχο των Ενόπλων Δυνάμεων (νόμος 1288/82).
• εισήγαγε σύστημα προσλήψεων στον δημόσιο τομέα με κοινωνικά και αξιοκρατικά κριτήρια.
• ρύθμισε τα συνδικαλιστικά δικαιώματα των δημοσίων υπαλλήλων με το άρθρο 30 του νόμου 1264.

Η πρώτη θητεία του ως υπουργού σηματοδοτήθηκε από τον ν. 1388/83 που αφορούσε την ίδρυση Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης στο πρότυπο της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης της Γαλλίας (ΕΝΑ).

Ως Υπουργός Εσωτερικών εισηγήθηκε τον εκλογικό νόμο με βάση τον οποίο διεξήχθησαν οι εκλογές του 1985 (εκλογικό σύστημα ενισχυμένης αναλογικής). Εισηγήθηκε επίσης το νομοθέτημα για την οργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης και της περιφερειακής ανάπτυξης (ν. 1622/86) που προέβλεπε μεταξύ άλλων την εθελοντική συνένωση Κοινοτήτων σε Δήμους και απετέλεσε βάση για το σχέδιο Καποδίστριας.

κατά την θητεία του ως υπουργού Δικαιοσύνης τέθηκαν νέοι κανόνες για την λειτουργία των δικαστηρίων και το καθεστώς των δικαστικών λειτουργών.

Επεισόδια της 12ης επετείου Εξέγερσης του Πολυτεχνείου

Κατά την διάρκεια της θητείας του ως υπουργού Εσωτερικών και Δημόσιας Τάξης, ο Μένιος Κουτσόγιωργας χειρίστηκε την κρίση των επεισοδίων που προέκυψαν την 17η Νοεμβρίου 1985 κατά την περίοδο των εκδηλώσεων μνήμης για την 12η επέτειο του Πολυτεχνείου, εξ' αιτίας του θανάτου του 15χρονου Μιχάλη Καλτεζά από πυροβολισμό αστυνομικού. Λίγη ώρα μετά το γεγονός αυτό ομάδες νεαρών συγκεντρώθηκαν στην περιοχή των Εξαρχείων και προέβησαν σε εκτεταμένα επεισόδια, εμπρησμούς και συγκρούσεις με την αστυνομία. Αργά την νύχτα, οι ταραξίες κατέφυγαν και κατέλαβαν το κτήριο του Χημείου του Πανεπιστημίου Αθηνών στην οδό Σόλωνος στην Αθήνα το οποίο προστατευόταν από το Πανεπιστημιακό Άσυλο. Τις πρώτες πρωινές ώρες αποφασίστηκε η άρση του Πανεπιστημιακού Ασύλου από τις Πρυτανικές αρχές και την επιτροπή ασύλου, έτσι ο Μένιος Κουτσόγιωργας ως υπουργός Δημόσιας Τάξης αποφάσισε την επιχείρηση εκκένωσης του Χημείου. Στη συνέχεια, δυνάμεις της αστυνομίας κατέλαβαν το Χημείο και συνέλαβαν αρκετούς από τους καταληψίες δίνοντας έτσι τέλος στα επεισόδια. Λόγω του τραγικού θανάτου του Μιχάλη Καλτεζά, ο Μένιος Κουτσόγιωργας υπέβαλε την παραίτηση του στον πρωθυπουργό η οποία όμως δεν έγινε δεκτή.

Προεδρική Εκλογή 1985

Η συμβολή του Μένιου Κουτσόγιωργα θεωρήθηκε ότι ήταν καθοριστικής σημασίας σχετικά με την απόφαση του Ανδρέα Παπανδρέου να μην προτείνει τον Κωνσταντίνο Καραμανλή για επανεκλογή στη θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας στις Προεδρικές εκλογές του 1985 και αντί αυτού να προτείνει τον Αρεοπαγίτη Χρήστο Σαρτζετάκη, διωγμένο από το Απριλιανό καθεστώς και γνωστό από την υπόθεση δολοφονίας του φιλειρηνιστή βουλευτή Λαμπράκη το 1963. Η πρώτη κυβέρνηση του ΠΑ.ΣΟ.Κ. βρισκόταν σε μια μορφή συγκατοίκησης με την Προεδρία Κ. Καραμανλή που είχε εκλεχθεί από την προηγούμενη Βουλή τον Μάρτιο 1980. Εκτιμάται ότι χωρίς αλλαγή στο πρόσωπο του Προέδρου της Δημοκρατίας, η κυβέρνηση Παπανδρέου θα ήταν πολύ δύσκολο να προχωρήσει στην αναθεώρηση του Συντάγματος 1985/86 η οποία αφαίρεσε σημαντικές αρμοδιότητες από τον θεσμό της Προεδρίας της δημοκρατίας (διάλυση της Βουλής, προκήρυξη εκλογών, εντολή σχηματισμού κυβέρνησης) οι οποίες εκτιμήθηκαν εκείνη την εποχή ως υπερεξουσίες ή βασιλικές για έναν θεσμό, όπως του Προέδρου της Δημοκρατίας, που δεν αναδεικνυόταν από άμεση λαϊκή εκλογή.

Ειδικό δικαστήριο

Ο Αγαμέμνων Κουτσόγιωργας δεν συμμετείχε στις βουλευτικές εκλογές του 1989 μετά από πρόταση της Κ.Ε. του ΠΑΣΟΚ και υπό το βάρος των κατηγοριών για την υπόθεση της Τράπεζας Κρήτης. Μετά τις εκλογές του Ιουνίου 1989, έγινε κοινή πρόταση παραπομπής του στο ειδικό δικαστήριο από το Κ.Κ.Ε. και τη ΝΔ για την υπόθεση του σκανδάλου Κοσκωτά. Οι κατηγορίες για τον Αγαμέμνονα Κουτσόγιωργα αφορούσαν παραβίαση του άρθρου 2 του Ν.Δ. 802/71 επειδή δεν έλαβε μέτρα ελέγχου της Τράπεζας Κρήτης, υπόθαλψη εγκληματία, παθητική δωροδοκία και αποδοχή προϊόντων εγκλήματος από ιδιοτέλεια. Η πρόταση υπερψηφίστηκε τον Σεπτέμβριο του 1989 για τους Α. Παπανδρέου, Α. Κουτσόγιωργα, Δ. Τσοβόλα και Γ. Πέτσο. Η παραπομπή του τέως πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου και κορυφαίων υπουργών στο ειδικό δικαστήριο αποτέλεσε αντικείμενο οξείας πολιτικής αντιπαράθεσης καθώς και έντονης αμφισβήτησης από έγκριτους νομικούς όσο αφορούσε στη νομιμότητα της παραπομπής. Όσο αφορά την ουσία του δικαστηρίου, αμφισβητήθηκε έντονα κατά πόσο αυτό πληρούσε τους κανόνες διεξαγωγής δίκαιης δίκης υπό την έννοια ότι τελούσε κάτω από έντονες πολιτικές επιρροές. Χαρακτηριστικό είναι ότι σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο που έγινε η δίκη τον ρόλο του δημόσιου κατηγόρου και εισαγγελέα τελούσαν εν ενεργεία βουλευτές πολιτικοί αντίπαλοι των κατηγορουμένων υπουργών και του πρωθυπουργού (Κατσαρός και Κωνσταντινίδης από τη ΝΔ και Κωνσταντόπουλος από τον Συνασπισμό). Επίσης ο πρόεδρος του δικαστηρίου ως ανώτατος δικαστικός είχε επιλεγεί ευθέως από την τότε πολιτική ηγεσία και πάλι αντίπαλη προς του κατηγορούμενους. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και υπέρμαχος της διεξαγωγής της δίκης σε συνέντευξη του 19 χρόνια μετά το δικαστήριο, στις 25 Οκτωβρίου 2010, δήλωσε στην εκμπομπή "Οι Νέοι Φάκελοι" του δημοσιογράφου Αλέξη Παπαχελά στον τηλεοπτικό σταθμό Σκαϊ, «εάν κουνούσα το μικρό μου δαχτυλάκι θα είχε δικαστεί ο Ανδρέας.»

Θάνατος

Τον Οκτώβριο του 1990 αποφασίστηκε από το τριμελές συμβούλιο του Ειδικού Δικαστηρίου και τους βουλευτές κατήγορους η προφυλάκιση μόνο του Αγαμέμνονα Κουτσόγιωργα ηλικίας τότε 68 ετών ως υπόπτου φυγής. Η απόφαση για την προφυλάκιση λήφθηκε στο έντονα τεταμένο πολιτικά κλίμα της εποχής παρά την κατάθεση ιατρικού φακέλου που τεκμηρίωνε την σοβαρή κατάσταση της υγείας του Α. Κουτσόγιωργα καθώς και την ύπαρξη ανήκεστου βλάβης.

Τη Δευτέρα 11 Μαρτίου 1991 άρχισε η συνεδρίαση του ειδικού δικαστηρίου. Στις 11 Απριλίου, έναν μόλις μήνα μετά, ο Αγαμέμνων Κουτσόγιωργας κατέρευσε μέσα στη δικαστική αίθουσα κατά την διάρκεια της συνεδρίασης και ενώ εξέταζε ένα μάρτυρα. Μία εβδομάδα αργότερα, στις 18 Απριλίου 1991, ο Α. Κουτσόγιωργας απεβίωσε. Κατά γενικό τεκμήριο, ο θάνατος του Α. Κουτσόγιωργα επηρέασε την συνολική τροπή και έκβαση της δίκης μιας και η μαρτυρία του θεωρείτο κρίσιμη για την αντικειμενική εκτίμηση της υπόθεσης της Τράπεζας Κρήτης. Την κηδεία του παρακολούθησε πλήθος ατόμων και πήρε την μορφή μαζικής διαμαρτυρίας για την δίκη στο Ειδικό Δικαστήριο και την χρήση αυτής για την εξυπηρέτηση κομματικών σκοπιμοτήτων.

Τιμές – Παράσημα

• Γαλλική Δημοκρατία: Grande Officier de l’Ordre de National du Merite ( από Πρόεδρο Μιτεράν)
• Πολωνία: Komandoria z Gwiazda Orderu Zaslugi.
• Πορτογαλική Δημοκρατία: Δίπλωμα του Μεγαλόσταυρου του Τάγματος του Πρίγκιπα Ερρίκου.
• Αυστριακή Δημοκρατία: Das Grosse Goldene Ehrenzeichen am Bande fur Verdienste um die Republic Osterreich.
• Αίγυπτος: Order of the Nile.
• Κύπρος: Σταυρός Κυπριακής Δημοκρατίας.
• Χρυσός Σταυρός Οικουμενικού Πατριαρχείου (από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Δημήτριο).
• Μετάλλιο Εθνικής Αντίστασης.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• "Η γνωστή άγνωστη αντίσταση στη Χούντα", Ελευθεροτυπία, 21 Απριλίου 1997
• "Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης", 8 Φεβρουαρίου 2010
• Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο, «Τεκμήριο D3438, Θέμα Τ11997: Πρώτη Συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου της Κυβέρνησης 1981»
• http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=488042
• http://www.gnomikologikon.gr/authquotes.php?auth=894
• http://www.tovima.gr/default.asp?pid=46&ct=60&artid=274953&dt=04/10/2009 «Πώς έγινε η πρώτη κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου», Το Βήμα, 4 Οκτωβρίου 2009
• http://archive.enet.gr/online/online_obj?pid=169&tp=T&id=96882192
• http://archive.enet.gr/online/online_hprint?q=%25CA%25E1%25EB%25F4%25E5%25E6%25DC&a=&id=18149228 «Αστυνομία στο Άσυλο», Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 26 Νοεμβρίου 2006
• http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=32&artId=245725&dt=07/12/2008 «Πριν από 23 Χρόνια: Μιχάλης Καλτεζάς», Το Βήμα, 7 Δεκεμβρίου 2008
• http://archive.enet.gr/online/online_print?id=76714276,91612836 Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 9 Δεκεμβρίου 2001
• http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=112749&ct=32&dt=18/07/1999 «Απολύστε την Αεροσυνοδό» του Γιώργου Λακόπουλου, Το Βήμα, 18 Ιουλίου 1999
• Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο, «Τεκμήριο D3870, Θέμα Τ1798: Έναρξη Δίκης Ειδικού Δικαστηρίου για την υπόθεση Κοσκωτά»
• Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο, «Τεκμήριο D1733, Θέμα Τ4170: Κηδεία του πρώην Υπουργού Αγαμέμνονα Κουτσόγιωργα»

Πολιτικά αξιώματα
Προκάτοχος Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος	Υπουργός Προεδρείας της Κυβέρνησης 21 Οκτωβρίου 1981 – 17 Ιανουαρίου 1984	Διάδοχος Απόστολος Λάζαρης
Προκάτοχος Γεώργιος Γεννηματάς	Υπουργός Εσωτερικών 17 Ιανουαρίου – 22 Μαΐου 1984	Διάδοχος Παναγιώτης Μακρόπουλος (interim minister)
Προκάτοχος Παναγιώτης Μακρόπουλος (interim minister)	Υπουργός Εσωτερικών 22 Μαΐου 1984 – 9 Μαΐου 1985	Διάδοχος Παναγιώτης Μακρόπουλος (interim minister)
Προκάτοχος Panagiotis Markopoulos (interim minister)	Υπουργός Εσωτερικών 5 Ιουνίου 1985 – 5 Φεβρουαρίου 1987	Διάδοχος Εμμανουήλ Παπαστεφανάκης
Προκάτοχος Αθανάσιος Τσούρας	Υπουργός Δημόσιας Τάξης 26 Ιουλίου 1985 – 25 Απριλίου 1986	Διάδοχος Αντώνης Δροσογιάννης
Προκάτοχος Ιωάννης Χαραλαμπόπουλος	Deputy Prime Minister της Ελλάδας 23 Σεπτεμβρίου 1987 – 18 Νοεμβρίου 1988 (με τον Ιωάννη Χαραλαμπόπουλο)	Διάδοχος Τζαννής Τζαννετάκης και Αθανάσιος Κανελλόπουλος (στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη (1990-1993))
Προκάτοχος Ελευθέριος Βερυβάκης	Υπουργός Δικαιοσύνης 23 Σεπτεμβρίου 1987 – 18 Νοεμβρίου 1988	Διάδοχος Βασίλειος Ρώτης
Προκάτοχος Απόστολος Κακλαμάνης	Minister to the Presidency of the Government 18 Νοεμβρίου 1988 – 16 Μαρτίου 1989	Διάδοχος Αναστάσιος Πεπονής