Μάχη του Πανείου
| Μάχη του Πανείου | |
|---|---|
| Χρονολογία | 198 π.Χ. |
| Τόπος | Πάνειον |
| Έκβαση | Νίκη των Σελευκίδων |
| Μαχόμενοι | |
| Σελευκίδες | Πτολεμαίοι |
| Αρχηγοί | |
| Αντίοχος Γ' ο Μέγας | Σκόπας ο Αιτωλός
|
Η Μάχη του Πανείου πραγματοποιήθηκε το 198 π.Χ. ανάμεσα στους Σελευκίδες και τους Πτολεμαίους, στα πλαίσια των Συριακών πολέμων στην περιοχή της Πανειάδος, στην Καισάρεια Φιλίππου της Παλαιστίνης.
Πίνακας περιεχομένων |
[Επεξεργασία] Προοίμιο της συγκρούσεως
Στην αρχή του Ε΄ Συριακού πολέμου (202 -198 π.Χ.), ο Αντίοχος Γ΄ ο Μέγας κατέλαβε την Κοίλη Συρία. Το 199-8 π.Χ. ο βασιλιάς της Περγάμου Άτταλος εισέβαλε στην Ελλάδα και, κατά την απουσία του, ο Σελευκίδης βασιλιάς εισέβαλε στα εδάφη του. Τότε ο στρατηγός του Πτολεμαίου Ε΄ Σκόπας ο Αιτωλός με δύναμη 6.000 πεζών και 500 ιππέων εισέβαλε στην Κοίλη Συρία, ανακαταλαμβάνοντάς την για λογαριασμό της Αιγύπτου.
[Επεξεργασία] Η παράταξη των δυνάμεων των Σελευκιδών και των Πτολεμαίων
Προτού αναμετρηθούν οι αντίπαλες δυνάμεις στο πεδίο της μάχης, φαίνεται ότι ο Αντίοχος κατέλαβε κατόπιν πολιορκίας την Γάζα. Μετά οδήγησε τον στρατό του στο Πάνειον, στις πηγές του Ιορδάνη, εναντίον του αιγυπτιακού στρατού υπό τον Αιτωλό Σκόπα. Αναφορές για την μάχη υπάρχουν στον ιστορικό Πολύβιο, οποίος με την σειρά του άντλησε από τον σύγχρονό του ιστορικό Ζήνωνα. Πάνω στο θέμα αυτό ο πρώτος άσκησε έντονη κριτική στον Ζήνωνα για τον τρόπο αφήγησης των γεγονότων. Ο στρατηγός Σκόπας τοποθέτησε στο δεξιό κέρας, στους πρόποδες του όρους Ερμών (Γκολάν), τη φάλαγγα με λίγους ιππείς και στο αριστερό στην πεδιάδα το υπόλοιπο ιππικό. Ο Σελευκίδης βασιλιάς, με τον ερχομό της νέας ημέρας, έστειλε τον πρεσβύτερο γιό του Αντίοχο με μέρος της δυνάμεως να προκαταλάβει τις ορεινές θέσεις που υπέρκειντο των εχθρικών θέσεων. Η υπόλοιπη δύναμη, αφού πέρασε τον Ιορδάνη (που χώριζε τα δύο στρατόπεδα), τοποθετήθηκε στην πεδιάδα, με τους Σελευκίδες φαλαγγίτες σε μια ευθεία -σε αντιστοιχία με το μέσο της αντίπαλης παράταξης-, τους ιππείς στο αριστερό κέρας της φάλαγγας και τους άλλους στο δεξιό όπου βρισκόταν οι κατάφρακτοι ιππείς, των οποίων ηγείτο ο νεότερος Αντίοχος (ο μετέπειτα Αντίοχος Δ΄ Επιφανής). Στη συνέχεια, μπροστά από τη φάλαγγα τοποθετήθηκαν οι πολεμικοί ελέφαντες κατά διαστήματα και οι Ταραντίνοι ιππείς του Αντιπάτρου, ενώ τα κενά μεταξύ των ελεφάντων καλύφθηκαν από τοξότες και σφενδονήτες. Ο ίδιος ο βασιλιάς επικεφαλής του ιππικού των εταίρων και των υπασπιστών τοποθετήθηκε πίσω από τους ελέφαντες.
[Επεξεργασία] Η μάχη
Η έναρξη της μάχης σηματοδοτήθηκε με την επίθεση του Αντιόχου γιού (υπάρχει ανακρίβεια με τον Ζήνωνα σχετικά με ποιόν από τους δύο Αντιόχους). Ο τελευταίος επικεφαλής του καταφράκτου ιππικού, κατέβηκε από τα ορεινά για να τρέψει σε φυγή τους ιππείς υπό τον Πτολεμαίο του Αερόπου που επικεφαλής των Αιτωλών κατείχε στην πεδιάδα το αριστερό πτολεμαϊκό κέρας. Εκεί συνεπλάκησαν σε αμφίρροπο αγώνα οι φάλαγγες και μαζί με αυτές οι ελέφαντες, οι ιππείς και ο βαριά οπλισμένοι εύζωνοι. Παρά τις ασάφειες του Ζήνωνα, συνεχίζει ο ίδιος λέγοντας ότι η σελευκιδική φάλαγγα αφού βρέθηκε σε μειονεκτική θέση από τους ιππείς του Πτολεμαίου, τράπηκε σε φυγή και οι ελέφαντες πάνω στην ταραχή τους ποδοπατούσαν και φίλιο και εχθρικό στράτευμα. Αυτή η ταραχή των ελεφάντων εμπόδισε την καταδίωξη των Αιτωλών ιππέων. Στο αριστερό πτολεμαϊκό κέρας που διοικούσε ο Σκόπας (όπως αφηγείται ο Ζήνων), ο νεότερος Αντίοχος (τον οποίο ανέφερε και προηγουμένως) περικύκλωσε την πτολεμαϊκή φάλαγγα και τους ιππείς με τους καταφράκτους ιππείς και τους ελέφαντες. Οι φαλαγγίτες καταδιωκόμενοι από τη συνδυασμένη σελευκιδική επίθεση παραιτήθηκαν από τον αγώνα και ο Σκόπας αποχώρησε τελευταίος. Ο πανικός που προκάλεσαν οι ελέφαντες αποδόθηκε στον θεό Πάνα και για ευγνωμοσύνη ο Αντίοχος Γ΄ διέταξε την καθιέρωση της λατρείας στο Πάνειον σπήλαιο.
[Επεξεργασία] Επίλογος
Ο Σκόπας με τα υπολείμματα της δυνάμεώς του κλείστηκε στη Σιδώνα, την οποία πολιόρκησε επί μακρόν ο Αντίοχος με 10.000 στρατό. Αν και οι Πτολεμαίοι έστειλαν για ενίσχυση τμήματα υπό τους Αέροπο, Μηνοκλή και Δαμόξενο, ωστόσο η έλλειψη τροφίμων οδήγησε στην παράδοση της πόλης. Ο Σκόπας συνήψε συνθήκη και του επετράπη να παραδώσει τα όπλα και να εγκαταλείψει τη Σιδώνα με τους συντρόφους του. Μετά το γεγονός αυτό, η μία πόλη μετά την άλλη της Κοίλης Συρίας δέχθηκαν τη συριακή κυριαρχία. Κοντά στο πεδίο της μάχης ιδρύθηκαν δύο νέες πόλεις: η Σελεύκεια και η Αντιόχεια στην Ιτουραία και ίσως και η Λευκάς. Την ίδια τύχη είχαν η Λυκία, η Κιλικία και η Έφεσος.
[Επεξεργασία] Πηγές
- Πανειάς - Ιστορία της περιοχής, προσωπική σελίδα του καθηγητή Νικολάου Ολυμπίου.
- Πολυβίου Ιστορίαι.
- Στρατιωτική ιστορία τεύχος 77.
|
|||||
 Αυτό το λήμμα σχετικά με ένα ιστορικό θέμα χρειάζεται επέκταση. Βοηθήστε τη Βικιπαίδεια επεκτείνοντάς το! |
