Κωνσταντίνος Τιχ

Κωνσταντίνος Τιχ

Κωνσταντίνος Τιχ, αυτοκράτορας της Βουλγαρίας (1257-1277)
Τσάρος της Βουλγαρίας
Περίοδος εξουσίας
1257-1277
Προκάτοχος	Μίτσο Ασέν
Διάδοχος	Ιβαΐλο
Σύζυγος	Ειρήνη Δούκαινα Λασκαρίνα, Μαρία Παλαιολογίνα Καντακουζηνή
Επίγονοι	Μιχαήλ Ασέν Β' της Βουλγαρίας
Βασιλικός Οίκος	Δυναστεία των Ασέν

Ο Κωνασταντίνος Α΄ (βουλγάρικα: Константин I, Κονσταντίν Α΄) αποκαλούμενος και , Κωνσταντίνος Τιχ, Константин Тих, το οποίο συμπεριλαμβάνει συντόμευση του ονόματος του πατέρα του σαν πατρωνυμο) ήταν αυτοκράτορας (τσάρος) της Βουλγαρίας από το 1257 έως το 1277.

Ο Κωνσταντίνος Α΄ ήταν γιος ενός ευγενούς ονόματι Τιχ (συντόμευση του Τίχομιρ) και πιθανώς απόγονος ενός σημαντικού Τίχομιρ από τα Σκόπια, ο οποίος έζησε στις αρχές του 13ου αιώνα. Από την μεριά της μητέρας του κατάγονταν από τον Στέφαν Νεμάνια της Σερβίας.

Το 1257 ο Κωνσταντίνος εκλέχθηκε από τους ευγενείς (βογιάρους) να αντικαταστήσει τον αναποτελεσματικό Μίτσο Ασέν στον θρόνο της Βουλγαρίας. Το 1261 ο Μίτσο Ασέν είχε νικηθεί και ζήτησε άσυλο από τον Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο, αυτοκράτορα της Νίκαιας. Για να ενισχύσει την θέση του ως νόμιμος ηγεμόνας, ο Κωνσταντίνος υιοθέτησε το όνομα Ασέν και παντρεύτηκε την Ειρήνη Δούκαινα Λασκαρίνα, κόρη του αυτοκράτορα Θεόδωρου Β΄ Δούκα Λάσκαρη και της κόρης του Ιβάν Ασέν Β΄, Ελένης της Βουλγαρίας.

Φρέσκο που απεικονίζει την Ντεσισλάβα, γυναίκα του κυβερνήτη της Σόφιας Καλογιάν, ενός από τους σπουδαιότερους ευγενείς στην επικράτεια του Κωνσταντίνου.

Από το 1259 ως το 1261 ο Κωνσταντίνος βρίσκονταν σε κατάσταση πολέμου με τον Μπέλα Δ΄ της Ουγγαρίας. Μια αρχική Ουγγρική εισβολή του έδωσε την ευκαιρία για την εφήμερη ανακατάληψη του βανάτου του Σεβέριν το 1260. Υπό την ηγεσία όμως του μελλοντικού τους βασιλιά Στέφανου Ε΄ της Ουγγαρίας, οι Ούγγροι επανέκτησαν το Σεβέριν και κατέλαβαν το Βίντιν και το Λομ το 1261. Οι Βούλγαροι επανέκτησαν τις απώλειές τους υπό την ηγεσία του Ρώσου πρίγκηπα Γιακόβ Σβέτοσλαβ, στον οποίο παραχωρήθηκε η περιοχή του Βιντίν υπό καθεστώς αυτονομίας και ο οποίος διατήρησε τις επαφές του και με την Βουλγαρία αλλά και με το Βασίλειο της Ουγγαρίας.

Η εκθρόνηση και η τύφλωση του ανήλικου αυτοκράτορα της Νίκαιας Ιωάννη Δ΄ Λάσκαρη από τον Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος το 1261 έφερε αντιμέτωπο τον Κωνσταντίνο με τον Μιχαήλ Η΄, καθώς ο εκτοπισμένος αυτοκράτορας ήταν αδελφός της γυναίκας του. Το 1264 ο Κωνσταντίνος πήρε μέρος στην Μογγολική επιδρομή στα εδάφη του Βυζαντίου, αλλά η επιτυχία του δεν βελτίωσε την κατάσταση της Βουλγαρίας.

Μετά τον θάνατο της Ειρήνης, το 1268, ο Κωνσταντίνος επιχειρώντας να συμφιλιωθεί με τον Μιχαήλ Η΄ παντρεύτηκε την ανιψιά του, Μαρία Παλαιολογίνα Καντακουζηνή το 1269. Παρόλα αυτά οι διαμάχες για την συμφωνημένη, ως προίκα της Μαρίας, παράδοση την Μεσημβρίας (Νέσεμπαρ) επιδείνωσαν πάλι τις σχέσεις τους. Η Βουλγαρική κυβέρνηση σύναψε συμμαχία με τον Βασιλιά Κάρολο Α΄ της Σικελίας ο οποίος σχεδίαζε εκστρατεία εναντίον του Μιχαήλ Η΄ με σκοπό να ανασυστήσει την Λατινική Αυτοκρατορία. Ο Μιχαήλ Η΄ αντεπιτέθηκε δίνοντας την νόθα κόρη του Ευφροσύνη στον Νογκάι Χαν της Χρυσής Ορδής, ο οποίος ως σύμμαχος των Βυζαντινών, λεηλάτησε την Βουλγαρία το 1274. Η απόπειρα του Μιχαήλ Η΄ για εκκλησιαστική επανένωση με την Ρώμη στην Δεύτερη Σύνοδος της Λυόν επιδείνωσε ακόμα περισσότερο την διαμάχη μεταξύ Βουλγαρίας και Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, καθώς η Βουλγάρα αυτοκράτειρα και η μητέρα της ανήκαν στο τμήμα της Βυζαντινής Αριστοκρατίας που εξέφραζε την μεγαλύτερη αντίθεση ως προς την ένωση των εκκλησιών.

Η Βουλγαρία περί το 1260

Τον τελευταίο χρόνο της βασιλείας του, ο Κωνσταντίνος Α΄ ήταν μερικώς παράλυτος εξαιτίας της πτώσης του από άλογο, ενώ έπασχε και από απροσδιόριστη ασθένεια. Η διακυβέρνηση είχε περιέλθει εντελώς στην Μαρία Καντακουζηνή η οποία έστεψε τον γιο τους, Μιχαήλ Ασέν Β΄ συναυτοκράτορα αμέσως μετά την γέννησή του γύρω στο 1272. Η Μαρία Καντακουζηνή είχε και την ευθύνη των σχέσεων με την Βυζαντινή Αυτοκρατορία την δεκαετία του 1270, ενώ σχεδίασε την υποταγή και εν συνεχεία την δολοφονία (με δηλητήριο) του δεσπότη Γιακόβ Σβετοσλάβ του Βιντίν το 1276.

Λόγω των δαπανηρών και αποτυχημένων πολέμων, των επαναλαμβανόμενων Μογγολικών επιδρομών και της οικονομικής αστάθειας (Ο Κωνσταντίνος ήταν ο πρώτος Βούλγαρος ηγεμόνας που έκοψε δικά του νομίσματα σε ευρεία κλίμακα), ξέσπασε εξέγερση το 1277. Οι κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις αυτού του κινήματος έχουν τονιστεί ιδιαίτερα από Μαρξιστές ιστορικούς, ο πραγματικός του χαρακτήρας όμως παραμένει ασαφής. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι ο χοιροβοσκός ή ιδιοκτήτης χοίρων, Ιβάιλο αναδείχτηκε αρχηγός των δυσαρεστημένων και προσέλκυσε πολλούς (κατά πάσα πιθανότητα κατωτέρων τάξεων) οπαδούς, αποκτώντας τον έλεγχο σε σημαντικό τμήμα της Βουλγαρίας. Ο Κωνσταντίνος εκστράτευσε εναντίον του Ιβάιλο με την φρουρά του αλλά κατατροπώθηκε και σφαγιάστηκε πάνω στο άρμα του.

Οικογένεια

Ο Κωνσταντίνος Α΄ παντρεύτηκε τρεις φορές. Τα ονόματα της πρώτης του γυναίκας και των παιδιών του από αυτήν είναι άγνωστα. Από την δεύτερη γυναίκα του, την Ειρήνη Δούκαινα Λασκαρίνα, δεν απέκτησε παιδιά. Από την τρίτη του γυναίκα, Μαρία Παλαιολογίνα Καντακουζηνή απέκτησε τον Μιχαήλ Ασέν Β΄ ο οποίος τον διαδέχτηκε στον θρόνο της Βουλγαρίας (1277-1279).

Αναφορές

• John V.A. Fine, Jr., The Late Medieval Balkans, Ann Arbor, 1987.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Αναλυτικός κατάλογος Βουλγάρων ηγεμόνων