Κριμαϊκή Ταταρική γλώσσα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Κριμαϊκή γλώσσα)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Κριμαϊκή Ταταρική
Qırımtatar tili
Ταξινόμηση Αλταϊκές
Κατάσταση
Επίσημη γλώσσα Flag of Ukraine.svg Ουκρανία
Flag of Turkey.svg Τουρκία
Ουζμπεκιστάν Ουζμπεκιστάν
Ρουμανία Ρουμανία
Flag of Bulgaria.svg Βουλγαρία
Ρυθμιστής -
Κώδικες γλώσσας
ISO 639-1 -
ISO 639-2 crh
ISO 639-3 crh
SIL -
Crymean Tatar lang.png

Ομιλούντες την Κριμαϊκή Ταταρική

Η Κριμαϊκή Ταταρική γλώσσα (που καλείται από τους ομιλητές της Κιριμτατάρ τιλί Къырымтатар тили) είναι μια γλώσσα τουρκικής προέλευσης, και ομιλείται από τους Τατάρους της Κριμάιας. Οι ομιλούντες αυτή τη γλώσσα βρίσκονται στην Χερσόνησο της Κριμαίας και στην Κριμαιοταταρική διασπορά του Ουζμπεκιστάν, της Τουρκίας, της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας. Δεν πρέπει να συγχέεται με την Ταταρική γλώσσα, που ομιλητές της τοποθετούνται στην Ρωσία και έχει πιο πολλά κοινά στοιχεία με τη Ρωσική γλώσσα.

Αριθμός ομιλητών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σήμερα, περισσότεροι από 260.000 Κριμαίοι Τάταροι ζουν στην Κριμαία και περίπου 150.000 στην Κεντρική Ασία (κυρίως Ουζμπέκοι). Εκτιμάται ότι περίπου 5.000.000 άνθρωποι κριμαϊκής καταγωγής ζουν στην Τουρκία, απόγονοι των μεταναστών του 19ου και πρώιμου 2ου αι.. Μικρότερες κοινότητες Κριμαίων Τατάρων βρίσκονται επίσης στη Ρουμανία (24.000), τη Βουλγαρία (3,000), την Πολωνία, τη Φινλανδία και τις ΗΠΑ. Θεωρείται από τις γλώσσες που κινδυνεύουν σοβαρά στην Ευρώπη [1].

Διάλεκτοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κάθε μία από τις τρεις εθνικές υποομάδες των Τατάρων της Κριμαίας έχει τη δική του διάλεκτο. Τη διάλεκτο Νογαΐ (Noğay) -των πρώην κατοίκων της κριμαϊκής στέπας (δεν πρέπει να συγχέεται με τους Νογαΐ)- που είναι Κιπτσάκ προέλευσης, τη Γιαλιμπουλού (Yalıboylu), εκείνων δηλαδή που έζησαν στη νότιο ακτή της Κριμαίας πριν το 1944, και μιλούν μια Ογκούζ διάλεκτο συγγενή προς την Τουρκική, και τη μέση διάλεκτο Τατ από τα Κριμαϊκά Όρη που είναι μείξη των δύο. Τούτη η διάλεκτος είναι άμεση απόγονος της γλώσσας Κουμάν, αλλά έχει ισχυρές επδράσεις από την Ογκούζ Τουρκική. Η σύγχρονη Κριμαία Ταταρική γραπτή γλώσσα βασίζεται στη μέση διάλεκτο, καθώς οι Τατ συνθέτουν περίπου το 55% του συνολικού κριμαϊκού ταταρικού πληθυσμού και η διάλεκτός τους είναι εύκολα κατανοητή από τους ομιλητές των άλλων δύο.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο σχηματισμός των πρώτων ομιλούμενων διαλέκτων των Τατάρων της Κριμαίας άρχισε με τις πρώτες τουρκικές επιδρομές στην Κριμαία και τελείωσε μες την περίοδο του Χανάτου της Κριμαίας. Όμως οι επίσημες γραπτές γλώσσες του Χανάτου της Κριμαίας ήταν η Τσαγκατάι (Chagatai) και η Οθωμανική Τουρκική. Μετά τον Εξισλαμισμό, Οι Κριμαίοι Τάρταροι έγραφαν με αραβοπερσική γραφή.

Το 1876, οι διαφορετικές τουρκικές κριμαϊκές διάλεκτοι συγχωνεύθηκαν σε μία ομοιόμορφη γραπτή γλώσσα από τον Ισμαήλ Γκασπιράλι (İsmail Gaspıralı). Προτεραιότητα δόθηκε στην Ογκούζ διάλεκτο του Γιαλιμπουλούς, προκειμένου να μη διασπαστεί ο δεσμός ανάμεσα στους Κριμαίους και τους Τούρκους της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το 1928, η τελική διαμόρφωση της γλώσσας έγινε με επαναπροσανατολισμό στη μέση διάλεκτο.

Το 1928, επίσης, η αραβοπερσική γραφή αντικαταστάθηκε από το Ομοιογενές Τουρκικό Αλφάβητο που στηρίχθηκε στο λατινικό αλφάβητο. Αυτό με τη σεριρά του αντικαταστάθηκε το 1938 iμες ένα τροποποιημένο Κυριλλικό αλφάβητο. Από τη δεκαετία του 1990, η γραφή είναι στη διαδικασία της αντικατάστασης με μια λατινική εκδοχή και πάλι, αλλά η κυριλλική μορφή χρησιμοποιείται ευρύτατα στη λογοτεχνία και τις εφημερίδες. Το παρόν λατινογενές κριμαϊκό ταταρικό αλφάβητο είναι ίδιο με το Τουρκικό με δύο επιπρόσθετους χαρακτήρες: Ñ ñ και Q q.

Η Κριμαϊκη Ταταρική ήταν η αυτόχθων γλώσσα του ποιητή Μπεκίρ Κομπάν-ζάντε (Bekir Çoban-zade).

Συστήματα γραφής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κριμαϊκό Ταταρικό Λατινικό αφάβητο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

A a
[a]
B b
[be]
C c
[ce]
Ç ç
[çe]
D d
[de]
E e
[e]
F f
[ef]
G g
[ge]
Ğ ğ
[ğa]
H h
[haş]
I ı
[ı]
İ i
[i]
J j
[je]
K k
[ke]
L l
[el]
M m
[em]
N n
[en]
Ñ ñ
[eñ]
O o
[o]
Ö ö
[ö]
P p
[pe]
Q q
[qa]
R r
[er]
S s
[es]
Ş ş
[eş]
T t
[te]
U u
[u]
Ü ü
[ü]
V v
[ve]
Y y
[yot]
Z z
[zet]

Το σύμβολο Â â δε θεωρείται διακριτό γράμμα.

ΔΦΑ
а b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n ñ o ö p q r s ş t u ü v y z
[a] [b] [ʤ] [ʧ] [d] [e] [f] [g] [ɣ] [x] [ɯ] [i], [ɪ] [ʒ] [k] [l] [m] [n] [ŋ] [o] [ø] [p] [q] [r] [s] [ʃ] [t] [u] [y] [v], [w] [j] [z]

Κριμαϊκό Ταταρικό Κυριλλικό αλφάβητο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

А а
[a]
Б б
[бэ]
В в
[вэ]
Г г
[гэ]
Гъ гъ
[гъы]
Д д
[дэ]
Е е
[e]
Ё ё
[ё]
Ж ж
[жэ]
З з
[э]
И и
[и]
Й й
[йы]
К к
[кa]
Къ къ
[къы]
Л л
[эль]
М м
[эм]
Н н
[эн]
Нъ нъ
[энъ]
О о
[o]
П п
[пэ]
Р р
[эp]
С с
[эc]
Т т
[тэ]
У у
[у]
Ф ф
[эф]
Х х
[xa]
Ц ц
[цэ]
Ч ч
[чэ]
Дж дж
[джэ]
Ш ш
[шa]
Щ щ
[щa]
Ъ ъ
[твёрдый знак]
Ы ы
[ы]
Ь ь
[мягкий знак]
Э э
[э]
Ю ю
[ю]
Я я
[я]
ΔΦΑ
а б в г гъ д е ё ж з и й к къ л м н нъ o п p c т у ф x ц ч дж ш щ ъ ы ь э ю я
[ɑ~a] [b] [w] [g] [ɣ] [d] [ɛ],
[jɛ]
[ø~ʲɔ] [ʒ] [z] [i] [j] [k/q] [k/q] [l],
[ɫ]
[m] [n] [ŋ] [o] [p] [r] [s] [t] [u] [f] [x] [ts] [tʃ] [dʒ [ʃ] [ʃtʃ] [(.j)] [ɨ] [ʲ] [ɛ] [y],
[ju]
[æ],
[ja]

Τα гъ, къ, нъ and дж είναι διακριτά γράμματα.

Σημειώσεις παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δικτυακοί τόποι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Crimean Tatar language της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).