Κηκίδες

Κηκίδες σε φύλλο βελανιδιάς.
Η μορφή και το μέγεθος των κηκίδων ποικίλλουν, από πολύ μικρές, όπως τα εξογκώματα στους λοβούς των μπιζελιών, μέχρι σφαιρικούς όγκους στο μέγεθος ενός αυγού ή και μεγαλύτερους.

Η σφήκα η επί φύλλου δρυός (Cynips quercusfolii)(λατ. quersus=δρυς - folium=φύλλο), που προκαλεί κηκίδες στο κάτω μέρος του φύλλου της βελανιδιάς

Οι Κηκίδες είναι οι ανώμαλες υπερπλασίες των φυτικών ιστών που οφείλονται στη δράση παρασίτων, δηλαδή παθολογικά εξογκώματα των φυτών, που παρουσιάζονται κυρίως στα φύλλα, στους βλαστούς και στις ρίζες και οφείλονται σε διάφορα παράσιτα, ζώα ή φυτά (έντομα, σκουλήκια, βακτήρια, μύκητες κ.ά.).

Κατηγορίες

Οι κηκίδες κατατάσσονται σε πολλές κατηγορίες, ανάλογα με τη φύση του παράσιτου που τις δημιούργησε. Έτσι έχουμε εντομοκηκίδες, όταν το παράσιτο που τις προκάλεσε ήταν έντομο, νηματοκηκίδες, όταν το παράσιτο που τις προκάλεσε ήταν σκουλήκι, βακτηριοκηκίδες, όταν το παράσιτο που τις προκάλεσε ήταν βακτήριο, μυκοκηκίδες, όταν το παράσιτο που τις προκάλεσε ήταν μύκητας κ.λ.π. Η κηκίδα δημιουργείται με το τσίμπημα ενός παράσιτου πάνω σ` ένα σημείο του φυτού (κορμός, φύλλα, ρίζες, άνθη) και είναι ένα εξόγκωμα του σημείου αυτού του φυτού. Πολλές φορές, αν το παράσιτο που την προκαλεί είναι έντομο, βάζει μέσα σ` αυτό το εξόγκωμα που δημιουργείται τα αβγά του. Πριν από την έξοδο του εντόμου έχουν χρώμα μαύρο ή πράσινο και περιέχουν πολλή τανίνη, όταν όμως βγει το έντομο η τανίνη ελαττώνεται και οι κηκίδες παίρνουν χρώμα ανοιχτότερο ή τελείως άσπρο. Οι κηκίδες των βελανιδιών, που προκαλούνται από το έντομο dryοphanta quercus fοlii, είναι σφαιρικές, με μέγεθος κερασιού και χρώμα σταχτοκίτρινο.

Χρήσεις

Οι κηκίδες που δημιουργούνται στα φύλλα και στον κορμό της quercus aegilοps (πουρνάρι) χρησιμοποιούνται στη βαφική για το ωραίο κόκκινο χρώμα που δίνουν. ο Εβλιγιά Τσελεμπή αναφέρεται στην εμπορία του χρώματος των κηκίδων στην ευρύτερη περιοχή του Βιλαετίου του Μοναστηριού (Μπίτολα) στις αρχές του 17^ου αιώνα. Μερικές απ` αυτές (αν περιέχουν τανίνη από δέκα τοις εκατό και πάνω) χρησιμοποιούνται είτε στην ιατρική (για τις στυπτικές ιδιότητες της τανίνης) είτε στη βιομηχανία (κυρίως στη βαφική).

Φωτογραφίες

• 

  Η κηκιδόμυγα (Mayetiola destructos) που προκαλεί μεγάλες ζημιές στο σιτάρι και τη σίκαλη.

• 

  Αμυχή σε φύλλο σφενταμιού.

• 

  Πολύπλοκης δομής κηκίδες σε κλάδους άγριων τριανταφυλλιών που προκαλούνται από το βλαβερό έντομο Diplolepis Rosae.

• 

  Κηκίδα φύλλου Ευκάλυπτου

• 

  Κηκίδες σε σχήματα καρφιών.

Επιδράσεις στη φυτική λειτουργία

Κηκίδες σε φύλλο οξιάς

Συνήθως, κάθε παράσιτο παρουσιάζει εξειδίκευση, προσβάλλοντας συγκεκριμένο όργανο ενός ορισμένου φυτικού είδους, πόας, θάμνου ή δένδρου. Σπανιότερα οι κηκίδες προκαλούνται από τη δράση εξωγενών χημικών ουσιών. Η ανάπτυξή τους οφείλεται συνήθως στη διόγκωση των κυττάρων ή στη ταχύτατη διαίρεσή τους, κοντά στο σημείο της προσβολής, η οποία διεγείρεται από χημικές ουσίες που εκκρίνει το παράσιτο. Οι συνηθέστερες και πιο εντυπωσιακές είναι αυτές που οφείλονται στην εναπόθεση αβγών από διάφορα έντομα, όπως οι κηκιδόμυγες και τα υμενόπτερα της οικογενείας των κυνιπιδών. Γενικά οι κηκίδες είναι επιζήμιες στα φυτά πάνω στα οποία σχηματίζονται, αν και δε μεταβάλλουν σοβαρά τη φυτική λειτουργία, εκτός αν είναι πολλές πάνω στο ίδιο φυτό, πράγμα όμως σπάνιο.