Κέτσουα γλώσσες

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Κέτσουα
Runa Simi
Ταξινόμηση Γλώσσες Κέτσουα
    Κατάσταση
    Επίσημη γλώσσα Βολιβία, Περού
    Ρυθμιστής Κανείς
    Κώδικες γλώσσας
    ISO 639-1 qu
    ISO 639-2 que
    ISO 639-3 [1]

    Η Κέτσουα (Runa Simi; αγγλ Quechua) είναι μια ιθαγενής γλωσσική οικογένεια της Νότιας Αμερικής. Ήταν η γλώσσα της Αυτοκρατορίας των Ίνκα, και ομιλείται σήμερα σε διάφορες διαλέκτους από τουλάχιστον 10 εκατομμύρια ανθρώπους στη Νότια Αμερική και κυρίως στο Περού και στις γύρω χώρες. Είναι η πιο διαδεδομένη από όλες τις ιθαγενείς γλώσσες της αμερικανικής ηπείρου.

    Η Κέτσουα έχει πάντα τον τονισμό στην προτελευταία συλλαβή της λέξης, και γίαυτό ο τονισμός δεν γράφεται στην Κέτσουα, αλλά στα Κέτσουα ονόματα γραμμένα στα ισπανικά ο τονισμός γράφεται πάντα σύμφωνα με τους ισπανικούς ορθογραφικούς κανόνες, π. χ.:

    • Κέτσουα: Pacha Kamaq (ο θεός της γης), ισπ. Pachacámac, κατά προσέγγιση προφορά στα ελληνικά Πατσακάμακ
    • Κέτσουα: Wayna Qhapaq (ένας αυτοκράτορας των Ίνκας), ισπ. Huayna Cápac, προφορά στα ελληνικά Ουάινα Κάπακ
    • Κέτσουα: Tupaq Amaru (ένας αυτοκράτορας των Ίνκας), ισπ. Túpac Amaru, προφορά στα ελληνικά Τούπακ Αμάρου

    Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

    Η Κέτσουα είναι μια πολύ παλιά γλώσσα που πιστεύεται ότι προήλθε από την περιοχή του σημερινού Περού γύρω στο 2600 π.Χ. και εξαπλώθηκε σταδιακά σε μεγάλο τμήμα της Νοτίου Αμερικής. Την εποχή της ισπανικής κατάκτησης ομιλούνταν σε όλη των ευρύτερη περιοχή των Άνδεων. Παρά την εξάπλωση της Ισπανικής γλώσσας σήμερα η Κέτσουα παραμένει επίσημη γλώσσα στο Περού και στη Βολιβία. Πριν την άφιξη των Ισπανών και την εισαγωγή του λατινικού αλφαβήτου η Κέτσουα δεν έιχε σύστημα γραφής - ήταν μια προφορική γλώσσα.

    Η κέτσουα έχει γραφτεί χρησιμοποιώντας το λατινικό αλφάβητο από την ισπανική κατάκτηση του Περού μέχρι τον 20ο αιώνα, η κέτσουα γράφτηκε με μια ορθογραφία που βασίστηκε στα ισπανικά. Παραδείγματα: Inca (Ίνκα), Huayna Cápac (Ουάινα Κάπακ), Collasuyo (Κογιασούγιο), Mama Ocllo (Μάμα Όκλιο ή Μάμα Όκ-γιο), Viracocha (Βιρακότσα), quipu (κίπου), tambo (τάμπο), cóndor, (κόνδωρ). Αυτή η ορθογραφία είναι το πιο γνωστό στους ισπανόφωνους, και έχει χρησιμοποιηθεί για τις περισσότερες δανεισμοί σε άλλες γλώσσες.

    • χρησιμοποιεί w αντί του hu για τον ήχο /w/
    • διακρίνει το υπερωικό k από το σταφυλικό q
    • χρησιμοποιεί το ισπανικό σύστημα πέντε φωνηέντων

    Το 1985 μια παραλλαγή αυτού του συστήματος υιοθετήθηκε από την περουβιανή κυβέρνηση, χρησιμοποιεί το σύστημα τριών φωνηέντων. Παραδείγματα: Inka, Wayna Qhapaq, Qullasuyu, Mama Uqllu, Wiraqucha, khipu, tampu, kuntur

    Οι διαφορετικές ορθογραφίες είναι ακόμα ιδιαίτερα αμφισβητούμενες στο Περού. Οι υπερασπιστές του παραδοσιακού συστήματος θεωρούν ότι οι νέες ορθογραφίες φαίνονται πάρα πολύ ξένοι.

    Γεωγραφική εξάπλωση της Κέτσουα

    Απόσπασμα: Το Πάτερ Ημών

    Yayayku hanaq pachapi kaq,
    sutiyki yupaychasqa kachun.
    Kamachikuq-kayniyki takyachisqa kachun,
    munayniyki kay pachapi ruwakuchum,
    Imaynan hanaq pachapipas ruwakun hinata.
    Sapa p'unchay mikhunaykuta quwayku.
    Huchaykutapas pampachawayku,
    imaynan ñuqaykupas contraykupi huchallikuqniykuta panpachayku hinata.
    Amataq watiqasqa kanaykuta munaychu,
    aswanpas saqramanta qispichiwayku.
    Qanpan kamachikuq-kaypas, atiypas,
    wiñaypaqmi yupaychasqa kanki.

    Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]