Ιωδομεθάνιο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ιωδομεθάνιο
Methyl-iodide-CRC-MW-IR-dimensions-2D.png
Iodomethane2.svg
Methyl iodide.svg
Iodomethane-3D-vdW.png
Iodomethane-3D-balls.png
Γενικά
Όνομα IUPAC Ιωδομεθάνιο
Άλλες ονομασίες μεθυλιωδίδιο
Χημικά αναγνωριστικά
Χημικός τύπος CH3I
Μοριακή μάζα 141,94 amu
Σύντομος
συντακτικός τύπος
CH3I
Συντομογραφίες MeI
Αριθμός CAS 74-88-4
SMILES CI
InChI 1/CH3I/c1-2/h1H3
Αριθμός EINECS 200-819-5
Αριθμός RTECS PA9450000
PubChem CID 6328
Δομή
Διπολική ροπή 1,59 D
Μήκος δεσμού C-H: 108,4 pm
C-I: 213,2 pm
Είδος δεσμού C-H: σ (2sp3-1s)
C-I: σ (2sp3-5sp3)
Πόλωση δεσμού C--H+: 3%
C+-: 5‰
Γωνία δεσμού 111,2°
Μοριακή γεωμετρία τετραεδρική (περίπου)
Ισομέρεια
Φυσικές ιδιότητες
Σημείο τήξης −66,45 °C
Σημείο βρασμού 42-43 °C
Πυκνότητα 2.280 kg/m3 (20 °C)
Διαλυτότητα
στο νερό
14 kg/m3
Δείκτης διάθλασης ,
nD
1,531
Τάση ατμών 50 kPa (20 °C)
53,32 kPa (25,3 °C)
166,1 kPa (55 °C)
Εμφάνιση Άχρωμο υγρό με στυφή οσμή
Χημικές ιδιότητες
Θερμότητα πλήρους
καύσης
606,75 kJ
Ελάχιστη θερμοκρασία
ανάφλεξης
< -30 °C (υγρό)
Σημείο αυτανάφλεξης 535 °C
Επικινδυνότητα
Hazard T.svg
Τοξικό (T)
Καρκινογόνο (Κατάλογος #3)
Φράσεις κινδύνου R21, R23/25, R37/38, R40
Φράσεις ασφαλείας (S1/2), S36/37, S38, S45
LD50 76 mg/kg
Κίνδυνοι κατά
NFPA 704
NFPA 704.svg
1
3
1
Η κατάσταση αναφοράς είναι η πρότυπη κατάσταση (25°C, 1 Atm)
εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά

Το μεθυλιωδίδιο ή ιωδομεθάνιο, που συμβολίζεται συντομογραφικά MeI, είναι το αλκυλογονίδιο με χημικό τύπο CH3I. Είναι ένα πυκνό πτητικό υγρό. Δομικά προκύπτει από το μεθάνιο, με αντικατάσταση ενός ατόμου υδρογόνου από άτομο ιωδίου. Είναι αναμίξιμο με τους συνηθισμένους οργανικούς διαλύτες. Κανονικά είναι άχρωμο, αλλά δείγματά του, που εκτίθενται στο φως, σχηματίζουν μια μωβ χροιά λόγω μερικής διάσπασής του, που παράγει μια ποσότητα στοιχειακού ιωδίου (I2). Για το λόγο αυτό, όταν πρόκειται να αποθηκευθεί, τοποθετείται πάνω από ρινίσματα μεταλλικού χαλκού, που προσροφά το παραγόμενο στοιχειακό ιώδιο. Το μεθυλοϊωδίδιο χρησιμοποιείται ευρύτατα για οργανικές συνθέσεις, αποτέλώντας το κύριο μέσο για τη μεταφορά μεθυλομάδας σε διάφορες ενώσεις, μια διεργασία που ονομάζεται μεθυλίωση. Στη φύση εμφανίζεται σε μκρές ποσότητες στους οριζώνες[1]. Παράγεται επίσης σε μεγάλες ποσότητες, που εκτιμάται ότι ξεπερνούν τους 214.000 τόννους το χρόνο από άλγη και φαιοφύκη στους εύκρατους ωκεανούς της Γης και σε μικρότερες ποσοτητες στην ξηρά, από μύκητες και βακτήρια.

Χρησιμοποιήθηκε σε οργανικές συνθέσεις ως πηγή ομάδων μεθυλίου. Το ιωδομεθάνιο έχει γίνει επιτρεπτό για χρήση ως ζιζανιοκτόνο από το Γραφείο Προστασίας του περιβάλλοντος των ΗΠΑ (United States Environmental Protection Agency, U.S. EPA) από το 2007 και ευρύτερα ως ένα βιοκτόνο που χρησιμοποιείται πριν από τη σπορά για τον έλεγχο των εντόμων, φυτικών παρασιτικών νηματωδών, παθογόνων εδάφους και σπόρων ζιζανίων[2]. Η ένωση αυτή είχε εγκριθεί για χρήση για «θεραπεία εδάφους» πριν από τη σπορά σε χωράφια παραγωγής φράουλας, πιπεριών, ντομάτας, πυρηνόκαρπων, καρυδιών, αμπελιών, καλλωπιστικών φυτών και τρούφας. Επίσης και για τη θεραπεία ασθενών φυτών παραγωγής φράουλας, πυρηνόκαρπων, καρυδιών και κωνοφόρων δέντρων. Αλλά μετά από αποκαλύψεις σε μια δίκη με ενάγοντες καταναλωτές, η κατασκευάστρια εταιρεία απέσυρε το ζιζανιοκτόνο, επικαλούμενη την «έλλειψη αγοραστικής βιωσιμότητας»[3].

Πίνακας περιεχομένων

Ονοματολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ονομασία «ιωδομεθάνιο» προέρχεται από την ονοματολογία κατά IUPAC. Συγκεκριμένα, το πρόθεμα «μεθ-» δηλώνει την παρουσία ενός (1) ατόμου άνθρακα ανά μόριο της ένωσης, το ενδιάμεσο «-αν-» δείχνει την παρουσία μόνο απλών δεσμών μεταξύ ατόμων άνθρακα στο μόριο και η κατάληξη «-ιο» φανερώνει ότι δεν περιέχει χαρακτηριστικές ομάδες που έχουν χαρακτηριστικές καταλήξεις. Το αρχικό πρόθεμα «ιωδο-» δηλώνει την παρουσία ενός (1) ατόμου ιωδίου ανά μόριο της ένωσης.

Μοριακή δομή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μοριακή δομή του είναι τετραεδρική, με το άτομο άνθρακα στο κέντρο του και τα τρία άτομα υδρογόνου και το άτομο ιωδίου στις κορυφές του.

Δεσμοί
Δεσμός τύπος δεσμού ηλεκτρονική δομή Μήκος δεσμού Ιονισμός
C-H σ 2sp3-1s 108,4 pm 3% C- H+
C-I σ 2sp3-5sp3 213,2 pm 5‰ C+ I-
Κατανομή φορτίων
σε ουδέτερο μόριο
I -0,005
H +0,03
C -0,085

Παραγωγή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φωτοχημική ιωδίωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με φωτοχημική ιωδίωση μεθανίου[4]:

\mathrm{CH_4 + I_2 \xrightarrow[\triangle]{UV} CH_3I + HI}

Υποκατάσταση υδροξυλίου από ιώδιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1. Με επίδραση υδροϊωδίου (HI) σε μεθανόλη (CH3OH)[5]:

\mathrm{CH_3OH + HI \xrightarrow{} CH_3I + H_2O}

  • Συνήθως το υδροϊώδιο παρασκευάζεται επιτόπου με την αντίδραση:


\mathrm{2KI + H_2SO_4 \xrightarrow{} K_2SO_4 + 2HI}

2. Η υποκατάσταση του OH από I στην αιθανόλη μπορεί να γίνει και με ιωδιωτικά μέσα[6]: Με τριιωδιούχο φωσφόρο (PI3):


\mathrm{3CH_3OH + PI_3 \xrightarrow{} 3CH_3I + H_3PO_3}

  • Συνήθως ο τριιωδιούχος φωσφόρος παράγεται επίσης in citu, με επίδραση ιωδίου σε ερυθρό φωσφόρο, διαλυμένα στην αιθανόλη με την οποία αντιδρά ο παραγώμενος τριιωδιούχος φωσφόρος.

Υποκατάσταση άλλου αλογόνου από ιώδιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση ιωδιούχου καλίου (KI) σε μεθυλαλογονίδιο (CH3X, όππυ X εδώ F, Cl, Br)[7]:


\mathrm{CH_3X + KI \xrightarrow{} CH_3I + KX}

Με αποικοδόμηση τύπου Hunsdiecker[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση ιωδίου σε αιθανικό άργυρο παράγεται ιωδομεθάνιο - Αντίδραση Hunsdiecker[8]:

\mathrm{CH_3COOAg + I_2 \xrightarrow{} CH_3I + AgI \downarrow + CO_2 \uparrow}

Από θειικό διμεθύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση ιωδιούχου καλίου σε θειικό διμεθύλιο παράγεται επίσης ιωδομεθάνιο και μεθυλοθειικό κάλιο[9]:

\mathrm{(CH_3)_2SO_4 + KI \xrightarrow{CaCO_3} CH_3I + CH_3SO_4K}

Καθαρισμός και αποθήκευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όπως και πολλές άλλες οργανικές χημικές ενώσεις του ιωδίου, το ιωδομεθάνιο αποθηκεύεται τυπικά σε σκούρες φιάλες για να αποφευχθεί η έκθεσή του στο φως, γιατί αυτό προκαλεί την αποσύνθεσή του, γεγονός που γίνεται φανερό σε δείγματά του που το έχουν υποστεί από την εμφάνιση μωβ χροιάς. Τα εμπορικά του δείγματα συχνάσ σταθεροποιούνται με τη χρήση ρινισμάτων χαλκού ή και αργύρου[10]. Αν χρειάζεται, μπορεί να καθαριστεί με απόσταξη που ακολουθείται από έκπλυση με θειοθειικό νάτριο (Na2S2O3), για να απομακρυνθεί το στοιχειακό ιώδιο.

Χημικές ιδιότητες και παράγωγα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αντιδράσεις υποκατάστασης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ιωδομεθάνιο είναι ένα έξοχο αντιδραστήριο για αντιδράσεις πυρηνόφιλης υποκατάστασης με το μηχανισμό SN2. Είναι εξαιρετικά ευάλωτο στην επίδραση πυρηνόφιλων αντιδραστηρίων, αφού τα ιόντα ιωδίου αποτελούν μια καλή «αποχωρούσα ομάδα». Χρησιμοποιείται για να μεθυλιώσει ανθρακούχα, οξυγονούχα, θειούχα, αζωτούχα και φωσφορούχα πυρηνόφιλα[10]. Ατυχώς βέβαια, έχει μεγάλο ισοδύναμο βάρος: ένα (1) γραμμομόριο ιωδομεθανίου ζυγίζει περίπου όσο τρία (3) γραμμομόρια χλωρομεθάνιου. Από την άλλη μεριά όμως, τόσο το χλωρομεθάνιο όσο και το βρωμομεθάνιο είναι αέρια στις συνηθισμένες συνθήκες, και επομένως δυσκολότερα ως προς το χειρισμό αλλά και ασθενέστερα από το ιωδομεθάνιο ως μεθυλιωτικά μέσα. Ακόμη, το ιωδομεθάνιο είναι ακριβότερο από το χλωρομεθάνιο και από το βρωμομεθάνιο. Σε εμπορική κλίμακα, συχνά ως μεθυλιωτικό μέσο προτιμάται το θειικό διμεθύλιο, αν και είναι πολύ πιο τοξικό, επειδή είναι επίσης υγρό, όπως το ιωδομεθάνιο, αλλά είναι και φθηνότερο. Επίσης, τα ιόντα ιωδίου, που αποχωρούν με τη χρήαη ιωδομεθανίου σε πυρηνόφιλες αντιδράσεις, είναι τα ίδια ισχυρά πυρηνόφιλα και έτσι συχνά μετέχουν σε συνήθως ανεπιθύνητες παράπλευρες αντιδράσεις. Επίσης το εξαιρετικά δραστικό ιωδομεθάνιο είναι πιο επικίνδυνο για το προσωπικό των εργαστηρίων σε σχέση με το χλωρομεθάνιο ή το βρωμομεθάνιο.

Ακόμη, τα ανιόντα ιωδίου αποτελούν ένα «μαλακό» ανιόν, γεγονός που σημαίνει ότι η μεθυλίωση με ιωδομεθάνιο τείνει να συμβεί στο «μαλακότερο» τέλος ενός διδραστικού πυρηνόφιλου. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελούν τα θειοκυανιούχα ιόντα (SCN-), με τα οποία το ιωδομεθάνιο σχηματίζει κυρίως θειοκυανιούχο μεθύλιο (CH3SCN) και ελάχιστα ισοθειοκυανιούχο μεθύλιο (CH3NCS), γιατί «προτιμά» να συνδεθεί με το θείο που είναι «μαλακότερο» πυρηνόφιλο κέντρο σε σχέση με το άζωτο. Αυτή η συμπεριφορά είναι συγγενική με τη μεθυλίωση των σταθεροποιούμενων ενολικών ιόντων που προέρχονται από 1,3-δικαρβονυλικές ενώσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις η χρήση του ιωδομεθανίου δίνει σχεδόν πάντα τη συνήθως πιο επιθυμητή C-μεθυλίωση, και πάλι επειδή προτιμάται η επίδραση στον άνθρακα, που είναι «μαλακότερος» από το οξυγόνο.


Υποκατάσταση από υδροξύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υδρόλυση με αραιό διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου (NaOH) προς μεθανόλη (CH3OH)[11]:

\mathrm{CH_3I + NaOH \xrightarrow{} CH_3OH + NaI}

Υποκατάσταση από αλκοξύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με αλκοολικά άλατα (RONa) προς αλκυλμεθυλαιθέρα (CH3OR)[11]:

\mathrm{CH_3I + RONa \xrightarrow{} CH_3OR + NaI}

\mathrm{CH_3I + PhOH \xrightarrow[DMF]{Li_2CO_3} PhOCH_3 + HI}

Υποκατάσταση από αλκινύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με αλκινικά άλατα (RC≡CNa) προς αλκίνιο-2 (RC≡CCH3). Π.χ.[11]:

\mathrm{CH_3I + RC \equiv CNa \xrightarrow{} RC \equiv CCH_3 + NaI}

Υποκατάσταση από ακύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με καρβονικά άλατα (RCOONa) προς καρβονικό μεθυλαλκυλεστέρα (RCOOCH3)[11][15]:

\mathrm{CH_3I + RCOONa \xrightarrow{} RCOOCH_3 + NaI}

\mathrm{CH_3I + RCOOH \xrightarrow{} RCOOCH_3 + HI}

Υποκατάσταση από κυάνιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με κυανιούχο νάτριο (NaCN) προς αιθανονιτρίλιο (CH3CN)[11]:

\mathrm{CH_3I +NaCN \xrightarrow{} CH_3CN + NaI}

Υποκατάσταση από αλκύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με αλκυλολίθιο (RLi) προς αλκάνιο[11]:

\mathrm{CH_3I + RLi \xrightarrow{} RCH_3 + LiI}

Υποκατάσταση από σουλφυδρίλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με όξινο θειούχο νάτριο (NaSH) προς μεθανοθειόλη (CH3SH)[11]:

\mathrm{CH_3I + NaSH \xrightarrow{} CH_3SH + NaI}

Υποκατάσταση από σουλφαλκύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με θειολικό νάτριο (RSNa) προς αλκυλμεθυλοθειαιθέρα (RSCH3)[11]:

\mathrm{CH_3I + RSNa \xrightarrow{} RSCH_3 + NaI}

Υποκατάσταση από φθόριο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση φθοριούχου υφυδραργύρου (Hg2F2) σε βρωμομεθάνιο παράγεται φθορομεθάνιο[17]:

\mathrm{2CH_3I + Hg_2F_2 \xrightarrow{} 2CH_3F + Hg_2I_2 \downarrow}

Υποκατάσταση από αμινομάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με αμμωνία (NH3) προς μεθαναμίνη (CH3NH2)[11]:

\mathrm{CH_3I + NH_3 \xrightarrow{} CH_3NH_2 + HI}

Υποκατάσταση από αλκυλαμινομάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με πρωυτοταγείς αμίνες (RNH2) προς αλκυλμεθυλαμίνη (RNHCH3)[11]:

\mathrm{CH_3I + RNH_2 \xrightarrow{} RNHCH_3 + HI}

Υποκατάσταση από διαλκυλαμινομάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με δευτεροταγείς αμίνες (R'NHR) προς διαλκυλμεθυλαμίνη [R'N(CH3)R][11]:

\mathrm{CH_3I + R\acute{}\;NHR \xrightarrow{} R\acute{}\;N(CH_3)R + HI}

Υποκατάσταση από τριαλκυλαμινομάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με τριτοταγείς αμίνες [R'N(R)R"] προς ιωδιούχο τριαλκυλομεθυλαμμώνιο {[R'N(CH3)(R)R"]I}[18]:

\mathrm{CH_3I + R\acute{}\;N(R)R\acute{}\;\acute{}\; \xrightarrow{} [R\acute{}\;N(CH_3)(R)R\acute{}\;\acute{}\;]I}

Υποκατάσταση από φωσφύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με φωσφίνη (PH3) προς μεθυλοφωσφίνη (CH3PH2)[19]:

\mathrm{CH_3I + PH_3 \xrightarrow{} CH_3PH_2 + HI}

Υποκατάσταση από νιτροομάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με νιτρώδη άργυρο (AgNO2) προς νιτρομεθάνιο (CH3NO2)[20]:

\mathrm{CH_3I + AgNO_2 \xrightarrow{} CH_3NO_2 + AgI}

Υποκατάσταση από φαινύλιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση τύπου Friedel-Crafts σε βενζολίου παράγεται τολουόλιο[21]:

\mathrm{PhH + CH_3I \xrightarrow{AlCl_3} PhCH_3 + HI}

Παραγωγή οργανομεταλλικών ενώσεων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1. Με λίθιο (Li). Παράγεται μεθυλολίθιο[22]:


\mathrm{CH_3I + 2Li \xrightarrow[-10^oC]{|Et_2O|} CH_3I + LiI}

2. Με μαγνήσιο (Mg) (αντιδραστήριο Grignard)[23]:


\mathrm{CH_3I + Mg \xrightarrow{|Et_2O|} CH_3MgI}

Αναγωγή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1. Με λιθιοαργιλλιοϋδρίδιο (LiAlH4)[24]:


\mathrm{4CH_3I + LiAlH_4 \xrightarrow{} 4CH_4 + LiI + AlI_3}

2. Με «υδρογόνο εν τω γενάσθαι», δηλαδή μέταλλο + οξύ[25]:


\mathrm{CH_3I + Zn + HCl \xrightarrow{} CH_4 + ZnClI}

3. Με υδροϊώδιο (HI)[26]:


\mathrm{CH_3I + HI \xrightarrow{} CH_4 + I_2}

4. Με σιλάνιο, παρουσία τριφθοριούχου βορίου[27]:


\mathrm{CH_3I + SiH_4 \xrightarrow{BF_3} CH_4 + SiH_3I}

5. Αναγωγή από ένα αλκυλοκασσιτεράνιο. Π.χ.[28]:

\mathrm{CH_3I + RSnH_3 \xrightarrow{} CH_4 + RSnH_2I}

Αντιδράσεις προσθήκης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1. Σε αλκένια. Π.χ. με αιθένιο (CH2=CH2) παράγει προπυλοϊωδίδιο (CH3CH2CH2I)[29]:


\mathrm{CH_3I + CH_2=CH_2 \xrightarrow{} CH_3CH_2CH_2I}

2. Σε αλκίνια. Π.χ. με αιθίνιο (HC≡CH) παράγει 1-ιωδοπροπένιο (CH3CH=CHCl)[30]:


\mathrm{CH_3I + HC \equiv CH \xrightarrow{} CH_3CH=CHI}

3. Η αντίδραση του ιωδομεθανίου με συζυγή αλκαδιένια αντιστοιχεί κυρίως σε 1,4-προσθήκη, αν και είναι επίσης δυνατές η 1,2-προσθήκη και η 3,4-προσθήκη, με τη χρήση κατάλληλων συνθηκών. Π.χ[31]:


\mathrm{RCH=CHCH=CH_2 + CH_3I \xrightarrow{} RCHICH=CHCH_2CH_3} 
(1,4-προσθήκη)

\mathrm{RCH=CHCH=CH_2 + CH_3I \xrightarrow{} RCH=CHCHICH_2CH_3} 
(1,2-προσθήκη)

\mathrm{RCH=CHCH=CH_2 + CH_3I \xrightarrow{} \frac{1}{2} RCHICH(CH_3)CH=CH_2 + \frac{1}{2} RCH(CH_3)CHICH=CH_2} 
(3,4-προσθήκη)

4. Σε κυκλοαλκάνια που έχουν τριμελή ή τετραμελή δακτύλιο. Π.χ. με κυκλοπροπάνιο παράγει βουτυλοϊωδίδιο[32]:

κυκλοπροπάνιο  \mathrm{+ CH_3I \xrightarrow{} CH_3CH_2CH_2CH_2I}

5. Σε ετεροκυκλικές ενώσεις που έχουν τριμελή ή τετραμελή δακτύλιο. Π.χ. με εποξυαιθάνιο παράγει 2-ιωδομεθοξυαιθάνιο[33]:

Ethylene oxide.svg  \mathrm{+ CH_3I \xrightarrow{} ICH_2CH_2OCH_3}

6. Σε μονοξείδιο του άνθρακα παρουσία ροδίου (διεργασία Μονσάντο)[34]:

 \mathrm{CH_3I + CO \xrightarrow{Rh} CH_3COI \xrightarrow{+H_2O} CH_3COOH + HI}

Παραγωγή και παρεμβολή μεθυλενίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με επίδραση πυκνού διαλύματος υδροξείδιου του καλίου αποσπάται υδροϊώδιο παράγοντας μεθυλένιο[35]:

\mathrm{CH_3I + KOH \xrightarrow{} [:CH_2] + KI + H_2O}

  • Το ασταθές μεθυλένιο στη συνέχεια συμπεριφέρεται σα δίριζα και παρεμβάλλεται σε δεσμούς C-H ή προσθέτεται σε πολλαπλούς δεσμούς, σχηματίζοντας τριμελή δακτύλιο. Παραδείγματα:

1. Παρεμβολή στον εαυτό του:

\mathrm{2CH_3I + KOH \xrightarrow{} CH_3CH_2I + KI + H_2O}

2. Παρεμβολή και προσθήκη στο αιθένιο:

\mathrm{CH_2=CH_2 + CH_3I + KOH \xrightarrow{} \frac{4}{5} CH_3CH=CH_2 + KI + H_2O + \frac{1}{5}} Cyclopropane-skeletal.png

3. Παρεμβολή και προσθήκη στο αιθίνιο:

\mathrm{HC \equiv CH + CH_3I + KOH \xrightarrow{} \frac{2}{3} CH_3C \equiv CH + KI + H_2O + \frac{1}{3}} Cyclopropene 2D skeletal.svg

4. Παρεμβολή και προσθήκη στο βενζόλιο:


\mathrm{PhH + CH_3I + KOH \xrightarrow{} \frac{1}{2} PhCH_3 + KI + H_2O + \frac{1}{2}} Cycloheptatriene.png

5. Παρεμβολή και προσθήκη στη μεθανάλη:


\mathrm{HCHO + CH_3I + KOH \xrightarrow{} KI + H_2O + \frac{2}{3} CH_3CHO + \frac{1}{3}} Ethylene oxide.svg

Χρήση ως ζιζανιοκτόνο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ιωδομεθάνιο είχε προταθεί για χρήση ως μυκητοκτόνο, φυτοκτόνο, εντομοκτόνο, σκωληκοκτόνο και αποστειρωτικό εδάφους, αντικαθιστώντας το βρωμομεθάνιο, που απαγορεύτηκε η χρήση του από το Πρωτόκολλλο του Μόντρεαλ. Παραγόταν από την εταιρεία Arysta LifeScience και πωλούνταν με την ονομασία «MIDAS». Το ιωδομεθάνιο αδειοδοτήθηκε ως ζιζανιοκτόνο από τις ΗΠΑ, το Μεξικό, το Μαρόκο, την Ιαπωνία, την Τουρκία και τη Νέα Ζηλανδία. Η αδειοδότησή του ακόμη εκκρεμεί στην Αυστραλία, στη Γουατεμάλα, στην Κόστα Ρίκα, στη Χιλή, στην Αίγυπτο, στο Ισραήλ, στη Νότια Αφρική και σε άλλες χώρες[36]. Η πρώτη εμπορική εφαρμογή του ιωδομεθανίου ως «υποκαπνιστικό» εδάφους στην Καλιφόρνια άρχησε το Μάιο του 2011.

Η χρήση του ιωδομεθανίου ως υποκαπνιστικό, όμως, έχει προκαλέσει αμφιβολίες. Για παράδειγμα, 54 χημικοί και γιατροί επικοινώνησαν με το U.S. EPA με μια ομαδική επιστολή γράφοντας: «Είμαστε σκεπτικοί με το συμπέρασμα του U.S. EPA σύμφωνα με το οποίο «η πιθανή έκθεση σε υψηλά επίπεδα συγκέντρωσης ιωδομεθανίου από τις διαφημιζόμενες εφαρμογές αποτελεί αποδεκτό ρίσκο». Το U.S. EPA έχει κάνει πολλές υποθέσεις σχετικά με την τοξικολογία και την εκτίμηση ρίσκου από την έκθεση, οι οποίες δεν έχουν εξεταστεί από ανεξάρτητους επιστημονικούς εμπιρογνώμονες σχετικά με την επάρκεια ή και την ακρίβειά τους. Επιπλέον, κανένας από τους υπολογισμούς του U.S. EPA δεν συνυπολογίζει την επιπλέον τρωτότητα των αγένητων εμβρύων και των παιδιών στις τοξικές προσβολές»[37]. Ο βοηθιτικός διαχειριστής του US EPA Jim Gulliford απάντησε γράφοντας «Είμαστε σίγουροι ότι με τη διεξαγωγή μιας τέτοιας αυστηρής ανάλυσης και με την ανάπτυξη πολύ περιοριστικών διατάξεων που διέπουν τη χρήση (του προϊόντος), δεν θα υπάρξουν κίνδυνοι που να προκαλούν ανησυχία».. Μετά από όλα αυτά τελικά η US EPA επέτρεψε τη χρήση του ιωδομεθανίου ως υποκαπνιστικό εδάφους στις ΗΠΑ.

Το Τμήμα Κανονισμών Παρασιτοκτόνων της Καλιφόρνιας (California Department of Pesticide Regulation, DPR) κατέληξε ωστόσο ότι το ιωδομεθάνιο είναι «...εξαιρετικά τοξικό ώστε κάθε προβλεπόμενο σενάριο για τη γεωργική ή δομική χρήση υποκαπνισμού αυτού του μέσου θα μπορούσε να οδηγήσει σε έκθεση (σε κίνδυνο) ενός μεγάλου αριθμού από το κοινό, και ως εκ τούτου θα έχει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις για τη δημόσια υγεία».. Όσο για το επαρκή έλεγχο της χρήσης του χημικού κάτω απ' αυτές τις συνθήκες λέει ότι «...θα είναι δύσκολη, αν όχι αδύνατη».[38]. Παρόλα αυτά τελικά εγκρίθηκε το ιωδομεθάνιο ως παρασιτοκτόνο και στην Καλιφόρνια[39] . Ένας δικηγόρος μύνησε το DPR εγκαλώντας την για την έγκριση του ιωδομεθάνιου ως παρασιτοκτόνο. Τελικά, η κατασκευάστρια εταιρεία απέσυρε το προϊόν της και ζήτησε από το DPR να αποσύρει την έγκρισή του, με τη δικαιολογία ότι «δεν είχε αρκετή βιωσιμότητα στην αγορά»[3].

Σημειώσεις και αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. K. R. Redeker, N.-Y. Wang, J. C. Low, A. McMillan, S. C. Tyler, and R. J. Cicerone (2000). "Emissions of Methyl Halides and Methane from Rice Paddies". Science 290: 966–969. doi:10.1126/science.290.5493.966. PMID 11062125. 
  2. Zitto, Kelly Zito, Kelly (December 2, 2010). "Methyl iodide gains state OK for use on crops". San Francisco Chronicle. http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2010/12/01/BAOQ1GKKKN.DTL. 
  3. 3,0 3,1 "Maker of methyl iodide scraps controversial pesticide" San Jose Mercury News March 20, 2012
  4. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 155, §6.7.2, R = CH3, X = Ι.
  5. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 185, §7.2.1, R = CH3, X = I.
  6. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 185, §7.2.2, R = CH3.
  7. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 185, §7.2.3, R = CH3.
  8. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982: Σελ.285, §12.4.3δ.
  9. King, C. S.; Hartman, W. W. (1943), "Methyl Iodide", Org. Synth., http://www.orgsyn.org/orgsyn/orgsyn/prepContent.asp?prep=CV2P0399 ; Coll. Vol. 2: 399 
  10. 10,0 10,1 Sulikowski, Gary A.; Sulikowski, Michelle M.; Haukaas, Michael H.; Moon, Bongjin (2005). «Iodomethane». e-EROS. doi:10.1002/047084289X.ri029m.pub2. 
  11. 11,00 11,01 11,02 11,03 11,04 11,05 11,06 11,07 11,08 11,09 11,10 Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 186, §7.3.1.
  12. Avila-Zárraga, J. G., Martínez, R. (January 2001). "Efficient methylation of carboxylic acids with potassium hydroxide/methyl sulfoxide and iodomethane". Synthetic Communications 31 (14): 2177–2183. doi:10.1081/SCC-100104469. 
  13. Όπου DMF: διμεθυλοφουράνιο.
  14. To Li2CO3 αποσπά το πρωτόνιο από το υδροξύλιο της φαινόλης σχηματίζοντας φαινολικό ανιόν (PhO-) που αντιδρά ως πυρηνόφιλο αντιδραστήριο.
  15. To Li2CO3 αποσπά το πρωτόνιο από το καρβοξύλιο σχηματίζοντας καρβοξυλικό ανιόν (RCOO-) που αντιδρά ως πυρηνόφιλο αντιδραστήριο.
  16. Avila-Zárraga, J. G., Martínez, R. (January 2001). "Efficient methylation of carboxylic acids with potassium hydroxide/methyl sulfoxide and iodomethane". Synthetic Communications 31 (14): 2177–2183. doi:10.1081/SCC-100104469. 
  17. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 185, §7.2.8, I αντί Cl.
  18. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 243, §10.2.Α, R = CH3, X = I.
  19. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 267, §11.3.Α1, R = CH3, X = I.
  20. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 244, §10.3.Α, R = CH3, X = I.
  21. Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991, §3.2. σελ.54
  22. Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991, §5.1. σελ.82
  23. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 187, §7.3.5, R = CH3, X = I.
  24. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 187, §7.3.3α, R = CH3, X = I.
  25. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 187, §7.3.3β, R = CH3, X = I.
  26. Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991, §1.1. σελ.14
  27. Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991, σελ. 291-293, §19.1.
  28. SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999, Σελ. 42, §4.3.
  29. SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999, §6.3., σελ. 79, για Ε = CH3 και Nu = I.
  30. SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999, §6.3., σελ. 79, εφαρμογή για αλκίνια και για Ε = CH3 και Nu = I με βάση και την §8.1, σελ. 114-116.
  31. SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999, §6.3., σελ. 79, εφαρμογή για αλκαδιένια και για Ε = CH3 και Nu = I με βάση και την §8.2, σελ. 116-117.
  32. SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999, §6.3., σελ. 79, εφαρμογή για κυκλοαλκάνια και για Ε = CH3 και Nu = I σε συνδυασμό με Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Δ. Νικολαΐδη: Χημεία Ετεροχημικών Ενώσεων, Θεσσαλονίκη 1985, §1.2., σελ. 22-25
  33. Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Δ. Νικολαΐδη: Χημεία Ετεροχημικών Ενώσεων, Θεσσαλονίκη 1985, §2.1., σελ. 16-17, εφαρμογή γενικής αντίδρασης για Nu = I.
  34. http://www.greener-industry.org.uk/pages/ethanoicAcid/6ethanoicAcidPM2.htm
  35. Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 155, §6.7.3, R = CH2I.
  36. "Iodomethane Approved in Mexico and Morocco". Business Wire. October 25, 2010. http://finance.yahoo.com/news/Iodomethane-Approved-in-bw-422120383.html?x=0. 
  37. Keim, Brandon (October 1, 2007). "Scientists Stop EPA From Pushing Toxic Pesticide". Wired. http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/scientists-stop/. 
  38. "Report of the Scientific Review Committee on Methyl Iodide to the Department of Pesticide Regulation". special Scientific Review Committee of the California Department of Pesticide Regulation. February 5, 2010. http://www.cdpr.ca.gov/docs/risk/mei/peer_review_report.pdf. 
  39. "Calif approves use of pesticide linked to cancer". San Francisco Chronicle. December 1, 2010. http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2010/12/01/national/a143424S98.DTL&tsp=1.  [νεκρός σύνδεσμος]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, Οργανική Χημεία, Αθήνα 1972
  • Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
  • SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
  • Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
  • Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Δ. Νικολαΐδη: Χημεία Ετεροχημικών Ενώσεων, Θεσσαλονίκη 1985
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Methyl iodide της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).