Ιερεμίας Β΄ Τρανός

Ο Πατριάρχης Ιερεμίας Β'

Ο Ιερεμίας Β΄, ο επιλεγόμενος Τρανός, (π. 1530 - 1595) ανέλαβε Οικουμενικός Πατριάρχης τρεις φορές.

Βιογραφικά στοιχεία

Γεννήθηκε το 1539 και καταγόταν από την Αγχίαλο. Εκπαιδεύτηκε αρχικά από τους Ιερόθεο Μονεμβασίας, Αρσένιο Τορνόβου, και Δαμασκηνό Ναυπάκτου. Αργότερα και από τον Ματθαίο Κρητικό, μαθητή του Αρσενίου.

Προχειρίστηκε Μητροπολίτης Λαρίσης, και προσκλήθηκε στον οικουμενικό θρόνο, ως διάδοχος του Μητροφάνη Γ’ το 1572. Εξελέγη Οικουμενικός Πατριάρχης πρώτη φορά στις 5 Μαΐου 1572 και παρέμεινε μέχρι τις 29 Νοεμβρίου 1579, δεύτερη φορά από τον Αύγουστο του 1580 μέχρι το 1584 και τελευταία φορά το 1586 ή 1588 μέχρι του θανάτου του το 1595.

Κατείχε μεγάλη θεολογική μόρφωση και επιχείρησε να αναδείξει μορφωμένους επισκόπους. Μάλιστα είχε φθάσει με θάρρος να συζητήσει με τους Διαμαρτυρόμενους (Προτεστάντες) σε τρεις επιστολές την «Αυγουσταία ομολογία». Οι επιστολές εκείνες έχουν σωθεί, όπως και κάποιες ακόμη πραγματείες του επί θεολογικών θεμάτων.

Αλληλογράφησε με τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ΄ και με την ελληνική κοινότητα της Βενετίας για το θέμα του Γρηγοριανού ημερολογίου, προς το οποίο φαίνεται ότι δεν διάκειτο αρνητικά, αλλά ήταν κατά της άμεσης εφαρμογής του. Λόγω της στάσης του αυτής, μετά τη δεύτερη Πατριαρχία του εξορίστηκε από τον διάδοχό του, Παχώμιο Β΄, στη Ρόδο.

Ο Ιερεμίας Β΄ επανεξελέγη το 1586 ή το 1588. Περιόδευσε επί διετία στη Ρωσία (1588-1590) για εκκλησιαστικές υποθέσεις. Υπό την αφόρητη πίεση του Τσάρου Θεόδωρου, αναγνώρισε στις 26 Ιανουαρίου 1589 με χρυσόβουλο την πατριαρχική αξία στον μητροπολίτη Μόσχας Ιώβ. Το νέο Πατριαρχείο Ρωσίας αναγνωρίσθηκε από ειδική Σύνοδο που συνήλθε στη Κωνσταντινούπολη το Φεβρουάριο του 1591 και με απόφαση άλλης Συνόδου, στις 12 Φεβρουαρίου 1593 κατατάχθηκε στα Δίπτυχα της Ορθόδοξης Εκκλησίας ως πέμπτο τη τάξει.

Ο μητροπολίτης Φιλιππουπόλεως Θεόληπτος και ανηψιός του Μητροφάνη εποφθαλμούμενος στον θρόνο συνέχισε να τον διαβάλλει κατηγορώντας τον ότι έκανε Γεννήτσαρους καλόγερους και Τουρκάλες χριστιανές και πως στέλνει επιστολές στον Πάπα κατά των Τούρκων. Τελικά, και με την βοήθεια ενός δωροδοκημένου αρνησίθρησκου Λεσβίου κατόρθωσε την σύλληψη και φυλάκιση του Ιερεμία. Αμέσως διαδόθηκαν φήμες περί φονεύσεως του Πατριάρχη, ότι βρήκε τον θάνατο από στραγγαλισμό στην φυλακή. Πέθανε το 1595, αφήνοντας πλούσιο συγγραφικό έργο.

Έργα του

Είχε φύση μεγαλοπρεπή και ήταν υπέρμαχος της ορθοδοξίας. Μόλις ανέβηκε στον οικουμενικό θρόνο συγκάλεσε σύνοδο, στην οποία αποφάσισε την απαραιτήτως τήρηση των κανόνων, οι οποίοι πρότινος δεν εφαρμόζωνταν όπως έπρεπε. Απαγόρευσε δια ποινής καθαιρέσεως τις πληρωμένες χειροτονίες. Ευπρέπισε δε και καθωράισε το πατριαρχείο δια μεγαλοπρεπών οικοδομών, πολυτελών ανακαινισμών, εσωτερικών και εξωτερικών.

Τον καιρό της πατριαρχίας του Ιερεμία οι θεολόγοι της Τυβίγγης έστειλαν τρεις επιστολές που περιείχαν τα δόγματα του Λούθηρου και ζήτησαν απάντηση από την ανατολική εκκλησία. Απάντησε ο Πατριάρχης εξελέγχοντας τις καινοτομίες των Αναμορφοτών και τους έδωσε ευαγγελικότατες συμβουλές.

Πρόσθετη ανάγνωση

• Κωνσταντίνου Σάθα, Ιστορικόν σχεδίασμα περί του πατριάρχου Ιερεμία Β΄ (1870)

Πηγές

• Οικουμενικό Πατριαρχείο, επιμ.. http://www.ec-patr.org/list/index.php?lang=gr&id=187. 
• Μεθεόρτιο στον «Ευαγγελισμό» του Κιέβου. εφημερίδα «Η Καθημερινή». http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_1_27/07/2008_279225. Ανακτήθηκε την 27 Ιουλίου 2008. 
• Προκόπιος Τσιμάνης, επιμ. (1981). Από υψηλή σκοπιά οι Πατριάρχαι Κωνσταντινουπόλεως, τόμ. Α΄, σελ. 151-163. Αθήνα. 
• Κωνσταντίνος Σάθας (1868). Νεοελληνική Φιλολογία: Βιογραφία των εν τοις γράμμασι διαλαμψάντων Ελλήνων, από της καταλύσεως της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μέχρι της Ελληνικής εθνεγερσίας (1453-1821). Αθήνα: Τυπογραφείο των τέκνων Ανδρέου Κορομηλά. http://www.archive.org/details/neoellnikphilol01sathgoog. Ανακτήθηκε την 15 Οκτωβρίου 2009.