Ιβανόης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ivanhoe
Συγγραφέας Σερ Γουόλτερ Σκοτ
Είδος Ιστοριογράφημα
Εκδότης Archibald Constable
Γλώσσα Αγγλικά
Πρώτη έκδοση 1820
Έπεται του Ρομπ Ρόυ
Προηγείται του Kenilworth

Ο Ιβανόης (Ivanhoe) είναι μυθιστόρημα του Σερ Γουόλτερ Σκοτ. Γράφτηκε το 1819 και η δράση του τοποθετείται στην Αγγλία το 12ο αιώνα. Θεωρείται ως το έργο που αύξησε το ενδιαφέρον του κοινού για τον Ρομαντισμό και το Μεσαιωνισμό[1].

Υπόθεση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Αμερικανός ηθοποιός King Baggot ως Ιβανόης (κινηματογραφική αφίσα του 1913)

Η υπόθεση του έργου αναφέρεται στην περίοδο που ο βασιλιάς της Αγγλίας Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος βρισκόταν στους Αγίους Τόπους με τους σταυροφόρους και στο θρόνο της Αγγλίας είχε ανεβεί προσωρινά ο ετεροθαλής αδελφός του Ιωάννης ο Ακτήμων. Ο Ιωάννης για να σφετεριστεί το θρόνο, καταβάλλει κάθε προσπάθεια και υπόσχεται ανταλλάγματα για να κρατηθεί ο Ριχάρδος αιχμάλωτος στην Αυστρία.

Εν τω μεταξύ στην Αγγλία όλο και μεγαλώνει η αγανάκτηση εναντίον του Ιωάννη, που καταπιέζει το λαό. Επιπλέον, μολονότι έχουν περάσει περισσότερα από 100 χρόνια από τότε που οι Νορμανδοί κατέκτησαν τους Σάξωνες, υπήρχαν πολλοί που εξακολουθούσαν να ονειρεύονται την ελευθερία τους. Ένας τέτοιος παλαιός αρχηγός, ο Σέντρικ, για να συνενώσει τους Σάξωνες εναντίον των Νορμανδών, λογαριάζει να παντρέψει την προστατευόμενή του, Ραβένα, με τον τελευταίο απόγονο του βασιλιά Αλφρέδου, τον Αθελστέιν. Και επειδή σ' αυτό το σχέδιό του στεκόταν εμπόδιο ο μοναχογιός του, ο Ιβανόης, που αγαπούσε κι αυτός τη Ραβένα, ο Σέντρικ έφτασε μέχρι το σημείο ν' αποκηρύξει το ίδιο του το παιδί. Ο Ιβανόης, αποδιωγμένος από τον πατέρα του, έφυγε μαζί με τον Ριχάρδο στις Σταυροφορίες.

Μια μέρα ο Σέντρικ δέχεται την επίσκεψη δύο Νορμανδών, του ηγουμένου Αιμέρ οφ Τζόρβολξ (Aymer of Jorvaulx) και του σερ Μπράιαν ντε Μπουά Γκιλμπέρ (Brian de Bois-Guilbert). Στο δείπνο ο σερ Μπράιαν καυχιέται για τις παλληκαριές του στους Αγίους Τόπους και για τα κατορθώματα των Γάλλων Ιπποτών. Τότε η Ραβένα, που παρεβρισκόταν εκεί, του παρατήρησε ότι μιλάει για τους Άγγλους ιππότες σαν να μην τους αναγνώριζε καμμία ανδρεία. Από την παρατήρηση αυτή επωφελήθηκε ένας απλός προσκυνητής, που τον είχαν πάρει μαζί τους οι δυο Νορμανδοί για να τους οδηγήσει στο σπίτι του Σέντρικ, λέγοντας ότι η παλληκαριά των Άγγλων δεν συγκρίνεται με καμμία. Τόσο ο προσκυνητής όσο και η Ραβένα στοιχημάτισαν πως αν ο Ιβανόης συναντούσε τον σερ Μπράιαν δεν θα απόφευγε τη μονομαχία.

Εν τω μεταξύ, ο προσκυνητής σώζει τον Εβραίο Ισαάκ και την κόρη του Ρεβέκκα από μία συνωμοσία εναντίον τους. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης ο Ισαάκ χαρίζει στον προσκυνητή άλογο και πανοπλία και τον παροτρύνει να λάβει μέρος στους αγώνες των Ιπποτών. Όταν αρχίζουν οι αγώνες οι Νορμανδοί κερδίζουν τους πρώτους γύρους. Ο σερ Μπράιαν, μέχρι εκείνη την ώρα, είναι ο νικητής. Αλλά ένας παράξενος ιππότης, φορώντας το σήμα του "αποκληρωμένου" μπαίνει στο στίβο και προκαλεί τον σερ Μπράιαν. Στη σύγκρουση που επακολουθεί είναι ισόπαλοι, αλλά τελικά ο αποκληρωμένος ιππότης νικάει τον ένα μετά τον άλλο, όλους τους Νορμανδούς. Τη δεύτερη μέρα των αγώνων, η σύγκρουση μεταξύ του αποκληρωμένου ιππότη και των Νορμανδών είναι μανιασμένη. Οι Νορμανδοί, βλέποντας πως θα νικηθούν, παραβαίνουν τους κανονισμούς. Ο κίνδυνος για τον αποκληρωμένο ιππότη είναι φανερός. Αλλά εκείνη τη στιγμή ένας άλλος ιππότης, ο "μαύρος ιππότης", ορμά στο στίβο. Οι Νορμανδοί κατατροπώνονται.

Στη συνέχεια του έργου αποκαλύπτεται ότι ο αποκληρωμένος ιππότης ήταν ο Ιβανόης και ο "μαύρος ιππότης" ο ίδιος ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος.

Ανεπίσημες συνέχειες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το 1850, ο Άγγλος μυθιστοριογράφος Ουίλιαμ Μέικπις Θάκερι (William Makepeace Thackeray) έγραψε μία σατιρική συνέχεια του Ιβανόη με τίτλο Ρεβέκκα και Ραβένα.
  • Ο Αμερικανός συγγραφέας Edward Eager στο βιβλίο Knight's Castle (1956) μεταφέρει με μαγικό τρόπο τέσσερα παιδιά στην ιστορία του Ιβανόη.
  • Ο Αμερικανός συγγραφέας Simon Hawke χρησιμοποιεί την ιστορία του Ιβανόη ως βάση για το The Ivanhoe Gambit (1984), το πρώτο μυθιστόρημα της σειράς έργων με τίτλο TimeWars.
  • Ο Βέλγος συγγραφέας Pierre Efratas έγραψε μία συνέχεια με τίτλο Le Destin d'Ivanhoe (2003), η οποία εκδόθηκε από τις εκδόσεις Charles Corlet.
  • O Αμερικανός συγγραφέας Christopher Vogler έγραψε μία συνέχεια σε αγγλόφωνο μάνγκα, με τίτλο Ravenskull (2006), το οποίο εκδόθηκε από την Seven Seas Publishing.
  • Το Τουρνουά του Έγκλιντον που έλαβε χώρα το 1839 στο Έγκλιντον Καστλ, ήταν εμπνευσμένο και βασισμένο στον Ιβανόη.

Κριτική - Ιστορική ακρίβεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πριν από την έκδοση του "Ιβανόη", η δημοτικότητα του Σερ Γουόλτερ Σκοτ βασιζότανε κυρίως στα μυθιστορήματα της σειράς "Γουέβερλυ". Αλλά παρόλο που τα έργα εκείνα ήταν δημοφιλή, περιόριζαν το ενδιαφέρον στη σκωτσέζικη ζωή και στο τέλος αποδείχθηκαν κουραστικά με την ιδιομορφία της σκωτσέζικης διαλέκτου.

Σε αντίθεση με τις σκωτσέζικες σκηνές, με τον "Ιβανόη" ο Σερ Γουόλτερ Σκοτ δημιούργησε ένα μυθιστόρημα με καθαρά αγγλικό χαρακτήρα. Γι' αυτό διάλεξε ως χρόνο δράσης την περίοδο της βασιλείας του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου[2]. Το τοπικό χρώμα δεν τραβούσε την προσοχή μονάχα με τα καινούργια ονόματα που χρησιμοποιούσε, αλλά και με τη σύγκρουση ανάμεσα στους Σάξωνες που καλλιεργούσαν τη γη και τους Νορμανδούς που εξακολουθούσαν να κυβερνούν σαν κατακτητές. Όλα αυτά πρόσφεραν άφθονο υλικό για να οικοδομήσει πάνω σ' αυτά ο Γουόλτερ Σκοτ το δράμα του.

Ο "Ιβανόης", το πρώτο από τα μεσαιωνικά μυθιστορήματα του Σκοτ, ολοκληρώθηκε το 1819. Ως τότε, ο περισσότερος κόσμος δεν γνώριζε σχεδόν τίποτα για τον Μεσαίωνα. Ο Βρετανός συγγραφέας και καρδινάλιος Τζον Χένρι Νιούμαν είπε πως ο "Ιβανόης" έστρεψε την προσοχή των ανθρώπων προς το Μεσαίωνα: "Η γενική ανάγκη για κάτι βαθύτερο και πιο ελκυστικό απ' ό,τι προσφερόταν αλλού, μπορεί να θεωρηθεί η αιτία που έκανε το λαό ν' αγαπήσει το έργο του Σκοτ. Εκκέντρισε την πνευματική του δίψα, τις ελπίδες του και έβαλε μπροστά του οράματα που τα είχε κάποτε ιδεί και δεν τα λησμονούσε εύκολα".

Ο ιπποτισμός, η οικοσημολογία, οι πομπές και οι τελετές των ιπποτών με τις πανοπλίες, που πολεμούσαν και πέθαιναν για τις γυναίκες που αγαπούσαν, ήταν το αντίδοτο ύστερα από 20 χρόνια πολέμους και πανούκλας. Το μυθιστόρημα σημείωσε μεγάλη επιτυχία. Εντούτοις, δέχθηκε αρκετή κριτική ο τρόπος με τον οποίο περιέγραψε ο Σκοτ εκείνη την περίοδο. Οι Σάξωνες ήταν εκείνη την εποχή αμόρφωτοι. Ελάχιστοι είχαν ακόμη τα κάστρα τους. Ο ιπποτισμός δεν κυριαρχούσε. Είναι ιστορικά εξακριβωμένο ότι όλοι οι Σταυροφόροι ιππότες που πήγαιναν στους Άγιους Τόπους, δεν πήγαιναν για να τους ελευθερώσουν από τους άπιστους, αλλά πήγαιναν καθαρά για περιπέτειες και πλούτη[3].

Με τον "Ιβανόη", ο Σκοτ έπειτα από μια ζωή κοπιαστικής φιλολογικής εργασίας, ανέβασε το ρομαντικό μυθιστόρημα σε μεγαλύτερα ύψη από πρώτα κι έβαλε τις βάσεις για τη μελλοντική του ανάπτυξη.

Η Ρεβέκκα Γκρατς ως έμπνευση του χαρακτήρα της Ρεβέκκας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Σερ Γουόλτερ Σκοτ πήρε το πρότυπο της Ρεβέκκας και του πατέρα της από πραγματικούς ανθρώπους. Η συμπάθειά του για τους Εβραίους της Γερμανίας αποκτήθηκε από τότε που ένας φίλος του, ονόματι Σκιν, προσπάθησε, όταν ο Σκοτ ήταν άρρωστος, να τον κάνει να διασκεδάσει, διηγούμενος την προσωπική του πείρα που απέκτησε όταν ήταν νέος στη Γερμανία. Ο Σκοτ διάλεξε ως πρότυπό του τη Ρεβέκκα Γκρας, μια όμορφη και αξιόλογη Αμερικανίδα εβραϊκής καταγωγής, γνωστή για τη φιλανθρωπία της και τον ένθερμο θρησκευτικό της ζήλο. Ο Σκοτ δεν τη γνώρισε ποτέ, αλλά ο Ουάσινγκτον Ίρβινγκ, που ήταν στενός της φίλος, την περιέγραψε στον Σκοτ, σε μια επίσκεψή του στο Άμποτσφορτ. Έτσι ο Σκοτ αποφάσισε να τη χρησιμοποιήσει στον "Ιβανόη" του, που τότε ακριβώς προετοίμαζε.

Όταν τελείωσε το μυθιστόρημά του, ο Σκοτ έστειλε ένα γράμμα στον Ίρβινγκ και τον ρώτησε: "Σού άρεσε η Ρεβέκκα σου; Μοιάζει καθόλου η Ρεβέκκα που έδωσα με το πρωτότυπο;". Μεγάλη μερίδα του αναγνωστικού κοινού θεωρεί τη Ρεβέκκα ως την πραγματική ηρωίδα του μυθιστορήματος. Ο χαρακτήρας της βρήκε τόση συμπάθεια στους αναγνώστες, ώστε ο Σκοτ, όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο, άκουσε επικρίσεις επειδή έδωσε το χέρι του Ιβανόη στη λιγότερο ενδιαφέρουσα Ραβένα και όχι στη Ρεβέκκα. Ο Σκοτ υπεράσπισε τον εαυτό του από τις κατηγορίες αυτές, λέγοντας πως οι προκαταλήψεις της ηλικίας έκαναν σχεδόν ακατανόητη μια τέτοια ένωση. Υποστήριξε επιπλέον ότι "ένας χαρακτήρας με μεγάλην αρετή και τη σφραγίδα της υπεροχής υποβιβάζεται, μάλλον, και δεν εξαίρεται με μια προσπάθεια ανταμοιβής της αρετής με πρόσκαιρη ευτυχία... Αυτή δεν είναι η ανταμοιβή που δίνει η Πρόνοια σε όσους είναι άξιοι να υποφέρουν".

Κινηματογραφικές, τηλεοπτικές και θεατρικές μεταφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξώφυλλο του προγράμματος από την πρεμιέρα της όπερας "Ιβανόης"
  • Ιβανόης: ταινία του 1913, σε σκηνοθεσία του Herbert Brenon, με τους King Baggot και Leah Baird.
  • Ιβανόης: ταινία του 1952, σε σκηνοθεσία του Richard Thorpe, με τους Robert Taylor ως Ιβανόη, Ελίζαμπεθ Τέιλορ ως Ρεβέκκα, Τζόαν Φοντέιν ως Ραβένα, Τζορτζ Σάντερς ως Μπουά Γκιλμπέρ και Finlay Currie ως Σέντρικ. Η ταινία ήταν υποψήφια για τρία Όσκαρ:
    • Καλύτερης ταινίας – Pandro S. Berman
    • Καλύτερης Φωτογραφίας – Freddie Young
    • Καλύτερης Μουσικής – Miklós Rózsa
  • The Ballad of the Valiant Knight Ivanhoe (Баллада о доблестном рыцаре Айвенго), σοβιετική ταινία του 1983, σε σκηνοθεσία του Sergey Tarasov, με τραγούδια του Βλαντίμιρ Βισότσκι και με πρωταγωνιστή τον Peteris Gaudins στο ρόλο του Ιβανόη.
  • Ιβανόης: βρετανική τηλεοπτική σειρά του 1958 με πρωταγωνιστή τον Ρότζερ Μουρ.
  • Ιβανόης: βρετανική τηλεοπτική σειρά του 1970 με πρωταγωνιστή τον Eric Flynn.
  • Ιβανόης: αμερικανική τηλεταινία του 1982 με τους Anthony Andrews ως Ιβανόη, Michael Hordern ως Σέντρικ, Sam Neill ως σερ Μπράιαν ντε Μπουά Γκιλμπέρ, Olivia Hussey ως Ρεβέκκα, Τζέιμς Μέισον ως Ισαάκ, Lysette Anthony ως Ραβένα, και Julian Glover ως Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος. Σ' αυτή τη μεταφορά, ο Μπουά Γκιλμπέρ είναι ήρωας. Αν και θα μπορούσε να νικήσει εύκολα τον τραυματισμένο και αδύναμο Ιβανόη, ο Μπουά Γκιλμπέρ χαμηλώνει το ξίφος του και αφήνει τον εαυτό του να σκοτωθεί, σώζοντας έτσι τη ζωή της αγαπημένης του Ρεβέκκας.
  • Ιβανόης: αυστραλέζικη τηλεταινία κινουμένων σχεδίων του 1986.
  • Young Ivanhoe: τηλεοπτική σειρά του 1995, σε σκηνοθεσία του Ralph L. Thomas, με τους Kristen Holden-Ried, Stacy Keach, Margot Kidder, Nick Mancuso, Rachel Blanchard και Matthew Daniels.
  • Ivanhoe the King's Knight: τηλεοπτική σειρά κινουμένων σχεδίων του 1997.
  • Ιβανόης: τηλεοπτική σειρά του 1997 αμερικανικής και βρετανικής συμπαραγωγής, με τους Steven Waddington ως Ιβανόη, Ciarán Hinds ως Μπουά Γκιλμπέρ, Susan Lynch ως Ρεβέκκα και Victoria Smurfit ως Ραβένα.
  • The Legend of Ivanhoe: τηλεοπτική παραγωγή του 1999 με τους John Haverson ως Ιβανόη και Rita Shaver ως Ραβένα.
  • Darkest Knight: βρετανική τηλεοπτική σειρά του 2000 με τον Ben Pullen ως Ιβανόη και τη Charlotte Comer ως Ρεβέκκα.

Ο Σερ Άρθουρ Σίμορ Σάλιβαν συνέθεσε την όπερα "Ιβανόης", σε λιμπρέτο του Julian Sturgis, η οποία έκανε πρεμιέρα στο Λονδίνο στις 31 Ιανουαρίου 1891. Άλλες όπερες που βασίστηκαν στο μυθιστόρημα "Ιβανόης" συνέθεσαν οι Gioachino Rossini (Ivanhoé), Thomas Sari (Ivanhoé), Bartolomeo Pisani (Rebecca), A. Castagnier (Rébecca), Otto Nicolai (Il Templario) και Heinrich Marschner (Der Templer und die Jüdin). Ο Σερ Γουόλτερ Σκοτ παρακολούθησε την όπερα του Rossini και έγραψε τις εντυπώσεις του: "Ήταν μία όπερα και, φυσικά, η ιστορία ήταν δυστυχώς διαστρεβλωμένη και ο διάλογος εν μέρει δίχως νόημα."[4]

Αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Alice Chandler, "Sir Walter Scott and the Medieval Revival," Nineteenth-Century Fiction 19.4 (Mar. 1965): 315–332.
  2. "Ivanhoe", σελίδα 499. The Oxford Companion to English Literature, 1989
  3. "Ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για τη ζωή του Ουώλτερ Σκοτ", Κλασσικά Εικονογραφημένα Νο 1021, Εκδόσεις Μ. Πεχλιβανίδη & Σία, σελ.64
  4. Dailey, Jeff S. "Sir Arthur Sullivan's Grand Opera Ivanhoe and Its Musical Precursors: Adaptations of Sir Walter Scott's Novel for the Stage, 1819–1891", (2008) Edwin Mellen Press ISBN 0-7734-5068-8

Εξωτερικές συνδέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]