Ελλήσποντος

Ελλήσποντος, τα σημερινά Δαρδανέλλια.

Ο Ελλήσποντος ("Έλλης πόντος"=Θάλασσα της Έλλης) είναι το ιστορικό και αρχαιότερο όνομα των Δαρδανελλίων, του πορθμού που ενώνει το Αιγαίο με την Προποντίδα. Ονομάστηκε έτσι από την Έλλη, θυγατέρα βασιλιά του Ορχομενού Αθάμαντα. Καθώς ο Φρίξος και η Ελλη ταξίδευαν στη πλάτη του χρυσόμαλλου κριαριού, η Ελλη ζαλίστηκε και έπεσε στη θάλασσα και πνίγηκε. Ο Όμηρος στην Ιλιάδα (Β' 845) αναφέρει για τον Ελλήσποντο, ότι τον πέρασαν οι σύμμαχοι των Τρώων Θράκες, υπό τον Ακάμαντα και τον Πύρσο.

Το νεότερο όνομα «Δαρδανέλλια» οφείλεται στη αρχαία πόλη Δάρδανος που είχε κτισθεί στην ασιατική ακτή στο μέσο περίπου του πορθμού. Ο γεωγραφικός αυτός χώρος υπήρξε από την πρώιμη αρχαιότητα σημαντικός επειδή ένωνε ως φυσική διάβαση την μια ήπειρο με την άλλη, αλλά και ως θαλάσσια λεωφόρος συνέδεε τους λαούς του Αιγαίου με τους λαούς του Εύξεινου Πόντου.

Ολοι οι θαλασσοπόροι της αρχαιότητας έχουν αναζητήσει τον φυσικό πλούτο στις περιοχές του Πόντου,όπως δηλώνουν γλαφυρά οι αρχαίοι μύθοι( Πρβλ. Αργαναυτική Εκστρατεία και Τρωικός Πόλεμος). Λαοί όπως οι Βιθυνοί, Φρύγες, Θράκες, Μυσοί φέρουν όλοι ελληνικά ονόματα, ελληνική θρησκεία, ίδια σχεδόν έθιμα με των Ελλήνων της αρχαίας Ελλάδας ακόμη και νομίσματα με ελληνική γραφή. Αυτά τα ελληνικά φύλα, κατέλυσαν το πανίσχυρο κράτος των Χετταίων (13ος αι. π.Χ.) ακολουθώντας το παράδειγμα των Αχαιών που πρώτοι ειχαν εποικίσει την Τρωάδα μετά την "Ιλιου Πέρσι".

Το 608-606 π.Χ. οι Αθηναίοι κατανοώντας τη σημασία του Ελλήσποντου για την προμήθεια σίτου από τα μέη του Πόντου έρχονται σε πόλεμο με τους Μυτιληναίους που είχαν προβεί στην οχύρωση του Ακρωτηρίου Σίγειο που έληξε με την συμβιβαστική παρέμβαση του Περίανδρου του Κορίνθιου. Έτσι τον 6ο π.Χ. αι. ο Ελλήσποντος βρίσκεται υπό την κυριαρχία της Μιλήτου με τις αποικίες της Άβυδος, Λάμψακος και Πάριος. Μέχρι που εμφανίζονται στη περιοχή οι Πέρσες.

Ο Ηρόδοτος μας λέει ότι στα 482 π.Χ. περίπου, ο Ξέρξης, βασιλεύς της Περσίας, γιος του Δαρείου, έφτιαξε δύο γέφυρες στον Ελλήσποντο στην Άβυδο ώστε ο τεράστιος στρατός του, αποτελούμενος από περίπου 5 εκατομμύρια άνδρες, να μπορέσει να μεταφερθεί από την Μικρά Ασία στην Ελλάδα. Και οι δύο αυτές γέφυρες καταστράφηκαν σε μία καταιγίδα, με αποτέλεσμα η θάλασσα να "τιμωρηθεί" με 300 μαστιγώσεις και ένα ζεύγος αλυσίδων που ρίχτηκαν στο βυθό της. Επιπλέον, ο Ξέρξης διέταξε να αποκεφαλιστούν οι υπεύθυνοι για τη δημιουργία των γεφυρών. Οι Ηροδότου Ιστορίαι vii.33-37 και vii.54-58 δίδουν λεπτομέρειες για την κατασκευή αυτών των γεφυρών από τον Ξέρξη.

Η καταστροφή στη συνέχεια της πόλης της Σηστού 478 π.Χ. υπήρξε η αρχή των επιθετικών αγώνων των Αθηναίων κατά των Περσών και ο Ελλήσποντος υπάγεται στον Ελλησπόντιο φόρο του κραταιού κράτους των Αθηνών μέχρι την ήττα των Αθηναίων στη μάχη των Αιγός Ποταμών, η οποία επέφερε όχι μόνο την απώλεια του Ελλήσποντου αλλά και αυτή την κατάρρευση της Αθηναϊκής Ηγεμονίας.

Η κυριαρχία του Ελλήσποντου περνά στη συνέχεια στους Μακεδόνες, στους Ρωμαίους,στους Βυζαντινούς και τελικά στους Οθωμανούς. Ιστορικά βεβαιώνεται πως όλοι αυτοί οι λαοί είχαν οχυρώσει το πέρασμα του Ελλήσποντου.

Επίσης το μυθικό ερωτικό δράμα "Ηρώ και Λέανδρος" τοποθετείται γεωγραφικά στον Ελλήσποντο.Στη πιο πρόσφατη ιστορία, λέγεται πως ο Λόρδων Βύρων κολύμπησε στον Ελλήσποντο.