Δορυφόροι μικρών πλανητών
Ως ένας δορυφόρος πλανητοειδή (ή μικρού πλανήτη) (αγγλικά: minor planet moon) μπορεί να οριστεί ένας πλανητοειδής που κινείται σε τροχιά γύρω από έναν άλλο, σαν να ήταν ο φυσικός του δορυφόρος. Οι ανακαλύψεις γύρω από την ύπαρξη δορυφόρων αστεροειδών (και διπλών συστημάτων γενικότερα) ήταν σημαντικές, διότι τα στοιχεία της τροχιάς τους μπορούν να υπολογιστούν από τη μάζα και τη πυκνότητα του κύριου αστεροειδούς, επιτρέποντας την καταγραφή των φυσικών τους χαρακτηριστικών που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να εξαχθούν[1]. Μέχρι το Νοέμβριο του 2012, 217 πλανητοειδείς είχε διαπιστωθεί πως διαθέτουν δορυφόρο[2].
Πίνακας περιεχομένων |
Ορολογία [Επεξεργασία]
Σε αντίθεση με τους όρους δορυφόρος ή φεγγάρι, για την περίπτωση των πλανητοειδών χρησιμοποιείται ο όρος διπλό σύστημα (binary) (ή τριπλό σύστημα - triple – για συστήματα με δύο δορυφόρους). Αν ένα σώμα είναι αρκετά μεγαλύτερο από το άλλο, συνηθίζεται να αναφέρεται ως πρωτεύων ενώ το δεύτερο ως δευτερεύων σώμα. Ο όρος διπλός αστεροειδής (double asteroid) συνηθίζεται να χρησιμοποιείται όταν τα δύο σώματα έχουν το ίδιο σχεδόν μέγεθος, ενώ ο όρος διπλό σύστημα χρησιμοποιείται ανεξάρτητα από το μέγεθος των δύο σωμάτων. Στη περίπτωση που το διπλό σύστημα αποτελείται από δύο περίπου, ίδιου μεγέθους, αστεροειδής, το Κέντρο Πλανητοειδών (Minor Planet Center - MPC) τους αναφέρει με τον όρο binary companions (διπλά συστήματα), και δεν αναφέρει τον μικρότερο ως δορυφόρο του άλλου[3]. Ένα παράδειγμα τέτοιου συστήματος είναι το σύστημα 90 Αντιόπη, που ανακαλύφθηκε τον Αύγουστο του 2000[4]. Για τους μικρούς σε μέγεθος δορυφόρους χρησιμοποιείται και ο όρος moonlet (μικρός δορυφόρος)[1][5].
Ανακάλυψη [Επεξεργασία]
Μέχρι το Νοέμβριο του 2012, 217 πλανητοειδείς με δορυφόρο έχουν ανακαλυφθεί: 78 στη Κύρια Ζώνη[2] (από αυτούς οι 5 με 2 δορυφόρους), 4 Τρωικοί Αστεροειδείς του Δία (Τρωική Ομάδα)[2], 42 αντικείμενα που βρίσκονται κοντά στη Γη (Γεωπλήσια αντικείμενα- από αυτά 2 με δύο δορυφόρους) και 14 αστεροειδείς που η τροχιά τους τέμνει αυτή του Άρη (Mars-crossers)[2]. Επίσης υπάρχουν 79 Μεταποσειδώνια αντικείμενα με δορυφόρους, από τα οποία δύο με 2 δορυφόρους και ένα (Πλούτωνας) με 5.[2] [6]
Στις αρχές του 1978, σύμφωνα με μία επιπρόσθηση του αστέρα SAO 120774, προτάθηκε για τον αστεροειδή 532 Ηράκλεια η άποψη πως έχει έναν δορυφόρο[7], ενώ υπήρχαν δημοσιεύσεις πως και άλλοι αστεροειδείς είχαν συντρόφους (κοινώς αναφερόμενοι ως δορυφόροι) τα επόμενα χρόνια.
Το 1993 έγινε η πρώτη επαλήθευση μιας τέτοιας θεωρίας, όταν πιστοποιήθηκε πως ο Δάκτυλος περιφέρεται γύρω από τον αστεροειδή 243 Ίδη, όπως έδειξαν εικόνες από την διαστημική συσκευή Γαλιλαίος. Ο δεύτερος δορυφόρος αστεροειδούς ανακαλύφθηκε γύρω από τη 45 Ευγενία[8] το 1998. Το 2001, ο 617 Πάτροκλος και ο ισομεγέθης του Μενοίτιος έγινε το πρώτο διπλό σύστημα στη περιοχή των Τρωικών αστεροειδών του Δία.[9] Το πρώτο διπλό σύστημα στα Μεταποσειδώνια αντικείμενα ήταν αυτό του 1998 WW31 που ανακαλύφθηκε το 2002.[10]
Τριπλοί Αστεροειδείς [Επεξεργασία]
Το 2005, ανακαλύφθηκε πως ο αστεροειδής 87 Σύλβια έχει δύο δορυφόρους, κάνοντάς τον, το πρώτο τριπλό αστεροειδή.[11] Ακολούθησε η ανακάλυψη ενός δεύτερου δορυφόρου του 45 Ευγενία.[12] Επίσης το 2005, ανακαλύφθηκε πως το KBO Χαουμέια έχει δύο δορυφόρους, κάνοντάς το, το δεύτερο αντικείμενο της Ζώνης Κάιπερ μετά τον Πλούτωνα που έχει πάνω από έναν δορυφόρους (ο Πλούτωνας έχει 5 δορυφόρους). Άλλα γνωστά τριπλά συστήματα είναι αυτά του 3749 Μπάλαμ (Μάρτιος 2008)[13], 216 Κλεοπάτρα (Σεπτέμβριος 2008)[14] , και 93 Μινέρβα (Αύγουστος 2009)[15].
Ομοιότητες [Επεξεργασία]
Τα στοιχεία για τους πληθυσμούς των διπλών αντικειμένων είναι ακόμα ετερόκλητα. Εκτός από τις αναπόφευκτες παρατηρητικές διαφορές (εξάρτηση από την απόσταση από τη Γη, το μέγεθος, τη λευκαύγεια και τη σύσταση των συστατικών), και η συχνότητα εμφάνισης πλανητοειδών με δορυφόρους εμφανίζεται να είναι διαφορετική μεταξύ των διαφορετικών κατηγοριών. Μεταξύ των αστεροειδών, ένα κατ' εκτίμηση 2% έχει δορυφόρους. Μεταξύ των μεταποσειδώνιων αντικειμένων (TNO), ένα κατ' εκτίμηση 11% θεωρούνται διπλά ή πολλαπλά αντικείμενα, αλλά τρία στα τέσσερα από τα μεγάλα γνωστά TNO (75%) έχουν τουλάχιστον έναν δορυφόρο.
Περισσότερα από 20 διπλά συστήματα είναι γνωστά, σε κάθε μία από τις τρεις κύριες ομάδες: Στα Γεωπλήσια αντικείμενα, τους αστεροειδής Κύριας Ζώνης, και τα μεταποσειδώνια αντικείμενα. Σε αυτόν τον αριθμό δεν περιλαμβάνονται πολυάριθμες υποθέσεις, που βασίζονται απλώς σε ελαφρές παραλλαγές κάποιων καμπυλών.
Κανένα διπλό σύστημα δεν έχει βρεθεί μέχρι τώρα μεταξύ των Κενταύρων με ημιάξονα μικρότερο από αυτόν του Ποσειδώνα.[16] Εντούτοις, αν χρησιμοποιούσαμε έναν πιο εκτεταμένο ορισμό για τους κενταύρους, ως αντικείμενα, δηλαδή, με ασταθείς τροχιές και με περιήλιο μέσα στην τροχιά του Ποσειδώνα, το πρώτο διπλό σύστημα κενταύρου θα ήταν αυτό του 42355 Τυφών (προηγουμένως γνωστό ως 2002 CR46) που προσδιορίστηκε το 2006.[17]
Προέλευση [Επεξεργασία]
Η προέλευση των δορυφόρων των αστεροειδών δεν είναι αυτήν την περίοδο γνωστή με βεβαιότητα, και υπάρχουν διάφορες θεωρίες. Μια ευρέως αποδεκτή θεωρία είναι ότι σχηματίζονται από τα συντρίμμια που εκτοξεύονται μακριά από τον πρωτεύων αστεροειδή, έπειτα από μια σύγκρουση. Μπορεί επίσης να διαμορφωθεί ένα τέτοιο σύστημα όταν συλλαμβάνεται ένα μικρό αντικείμενο από τη βαρύτητα ενός μεγαλύτερου.
Ο σχηματισμός από τη σύγκρουση περιορίζεται από τη στροφορμή των κομματιών δηλ. από τις μάζες και την απόστασή τους. Στα διπλά συστήματα που τα δύο μέρη είναι κοντά μεταξύ τους, ισχύει συνήθως αυτό το πρότυπο (π.χ. Πλούτωνας/Χάρος). Τα διπλά συστήματα, εντούτοις, με πιο απομακρυσμένα μέρη, με τα στοιχεία των συγκρίσιμων μεγεθών, είναι απίθανο να έχουν ακολουθήσει αυτό το σενάριο, εκτός αν έχει χαθεί μάζα κατά τη διάρκεια του συμβάντος.
Οι αποστάσεις των κομματιών για τα γνωστά διπλά συστήματα ποικίλλουν από μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα (243 Ίδη, 3749 Μπάλαμ) σε περισσότερα από 3.000 χλμ (379 Χουένα) για τους αστεροειδής. Μεταξύ των μεταποσειδώνιων αντικειμένων, ποικίλλουν από 3.000 έως 50.000 χλμ.[16]
Πληθυσμοί [Επεξεργασία]
Το τι θεωρείται «χαρακτηριστικό» για ένα διπλό σύστημα τείνει να εξαρτηθεί από τη θέση του στο ηλιακό σύστημα (πιθανών λόγω των διαφορετικών τρόπων προέλευσης και της διάρκειας ζωής τέτοιων συστημάτων στους διαφορετικούς πληθυσμούς των πλανητοειδών).[18]
- Μεταξύ Γεωπλήσιων αντικειμένων (near-Earth objects - NEO), οι δορυφόροι τείνουν να περιφέρονται σε τροχιά με αποστάσεις της τάξης 3 με 7 ακτίνων του πρωτεύοντος, και να έχουν τις διαμέτρους δύο με περισσότερες φορές μικρότερους από αυτούς. Δεδομένου ότι αυτά τα διπλά συστήματα τέμνουν τις τροχιές των εσωτερικών πλανητών, θεωρείται ότι οι παλιρροιακές πιέσεις, που εμφανίζονται όταν ένα αντικείμενο περνά κοντά από έναν πλανήτη, είναι αρμόδιες για το σχηματισμό πολλών από αυτά, αν και οι συγκρούσεις θεωρούνται επίσης ένας παράγοντας για τη δημιουργία τέτοιων δορυφόρων.
- Μεταξύ των αστεροειδών της Κύριας Ζωνης, οι δορυφόροι είναι συνήθως πολύ μικρότεροι από τους πρωτεύοντες (μια αξιοσημείωτη εξαίρεση το σύστημα της 90 Αντιόπης), και τροχιά σε απόσταση περίπου 10 φορές την ακτίνα του πρωτεύοντος. Πολλά από τα δυαδικά συστήματα είναι εδώ μέλη οικογενειών αστεροειδών, και ένα μεγάλο ποσοστό των δορυφόρων αναμένεται πως ήταν κομμάτια ενός σώματος, του οποίου η διάσπαση προήλθε μετά από μια σύγκρουση αστεροειδών.
- Μεταξύ των μεταποσειδώνιων αντικειμένων (TNO), είναι κοινό τα δύο μέρη να έχουν παραπλήσιο μέγεθος, ενώ ο ημιάξονας τροχιάς τους να είναι πολύ μεγαλύτερος − για 100 έως 1.000 ακτίνες του πρωτεύοντος. Ένα σημαντικό ποσοστό αυτών των διπλών συστημάτων αναμένεται να είναι αρχέγονο.
Πλανήτες νάνοι [Επεξεργασία]
Μεταξύ των πλανητών νάνων, είναι 90% σίγουρο ότι η Δήμητρα (ή Ceres) δεν έχει κανένα φεγγάρι μεγαλύτερο από 1 χλμ. σε μέγεθος, υποθέτοντας ότι αν υπήρχε θα είχαν την ίδια λευκαύγεια.[19] Ο Πλούτωνας έχει 5 φεγγάρια. Το μεγαλύτερο φεγγάρι του, ο Χάροντας, έχει μέγεθος μεγαλύτερο από το μισό του ίδιου του Πλούτωνα και είναι αρκετά μεγάλος ώστε να βάλει σε τροχιά ένα σημείο έξω από την επιφάνεια του Πλούτωνα. Στην πραγματικότητα, κάθε ένας επηρεάζει τον άλλο, διαμορφώνοντας ένα διπλό σύστημα που ανεπίσημα χαρακτηρίζεται ως ένας διπλός-πλανήτης-νάνος. Ο Πλούτωνας έχει άλλα τέσσερα φεγγάρια, την Νύχτα, την Ύδρα, τον S/2011 P 1 και τον S/2012 P 1 που είναι πολύ μικρότερα και περιφέρονται γύρω από το σύστημα Πλούτωνας-Χάροντας. Ο Μακεμάκε δεν έχει κανένα γνωστό δορυφόρο. Ένας δορυφόρος που θα είχε φωτεινότητα 1% αυτής του Μακεμάκε, θα είχε ανιχνευθεί εάν βρισκόταν σε γωνιακή απόσταση από αυτόν, μακρύτερα από 0,4 arcseconds (0,0001 μοίρες).[20] Η Έρις έχει ένα γνωστό φεγγάρι, τη Δυσνομία. Η ακτίνα της, βασισμένη στη φωτεινότητά της, υπολογίζεται πως είναι 50 έως 125 χλμ.[21] Η Χαουμέια έχει δύο μικρά φεγγάρια με ακτίνες που υπολογίζονται περίπου σε 155 χλμ. (Χιιάκα) και 85 χλμ. (Ναμάκα).
Κατάλογος [Επεξεργασία]
Γεωπλήσια αντικείμενα [Επεξεργασία]
Mars crossers [Επεξεργασία]
| Όνομα | Διάμετρος (km) (ή διαστάσεις) |
Όνομα δορυφόρου | Διάμετρος δορυφόρου (km) (ή διαστάσεις) |
Μεταξύ τους απόσταση (km) |
|---|---|---|---|---|
| 1139 Atami | 7 | S/2005 (1139) 1 | 5 | 15? |
| 2044 Wirt | 7 | S/2006 (2044) 1 | 2 | ? |
| (5407) 1992 AX | 4 | S/2001 (5407) 1 | 1.2 | 6.8 |
| (34706) 2001 OP83 | 4? | S/2005 (34706) 1 | 1? | 8? |
| (114319) 2002 XD | 3? | S/2005 (114319) 1 | ? | ? |
Αστεροειδείς Κύριας Ζώνης [Επεξεργασία]
Τρωικοί αστεροειδείς [Επεξεργασία]
| Όνομα | Διάμετρος (km) (ή διαστάσεις) |
Όνομα δορυφόρου | Διάμετρος δορυφόρου (km) (ή διαστάσεις) |
Μεταξύ τους απόσταση (km) |
|---|---|---|---|---|
| 617 Πάτροκλος | 121.8 ± 3.2 | Μενοίτιος (Πάτροκλος I) | 112.6 ± 3.2 | 685 ± 40 |
| 624 Έκτωρ | (363×207) | S/2006 (624) 1 | 15 | 1,000? |
| (17365) 1978 VF11 | 92 | 77 | ||
| (29314) 1994 CR18 | 32 | 24 |
Μεταποσειδώνεια αντικείμενα [Επεξεργασία]
| Όνομα | Τύπος | Διάμετρος (km) (ή διαστάσεις) |
Όνομα δορυφόρου | Διάμετρος δορυφόρου (km) (ή διαστάσεις) |
Μεταξύ τους απόσταση (km) |
|---|---|---|---|---|---|
| 134340 Πλούτωνας | Plutino | 2306±20 | Χάρων (Πλούτωνας I) | 1207±3 | 17.536 ± 3 |
| Νύχτα (Πλούτωνας II) | 46-137 | 48.708 | |||
| Ύδρα (Πλούτωνας III) | 61-167 | 64.749 | |||
| S/2011 (134340) 1 (Πλούτωνας IV) | 13-34 | ~59.000 | |||
| S/2012 (134340) 1 (Πλούτωνας V) | 10-25 | 42.000 +/- 2.000 | |||
| (26308) 1998 SM165 | Plutino | 221? | S/2001 (26308) 1 | 88 | 11,310 ± 110 |
| 42355 Τυφών | SDO | 134 | Έχιδνα (Τυφών I) | 78 | 1,300? |
| (47171) 1999 TC36 | Plutino | A1=286 +45 -38 A2=265+41 -35 |
S/2001 (47171) 1 | 139 +22 -18 | 7411 ± 12 |
| (48639) 1995 TL8 | SDO | 352 | S/2005 (48639) 1 | 161 | 420 |
| 50000 Κουάοαρ | Cubewano | <1100 | Γουέιγοτ (Κουάοαρ I) | 96? | ? |
| (55637) 2002 UX25 | Cubewano | 649 | S/2007 (55637) 1 | 205 | ? |
| 58534 Λόγος | Cubewano | 80 | Ζωή (Λόγος I) | 66 | 8,010 ± 80 |
| (60458) 2000 CM114 | SDO | 150? | S/2006 (60458) 1 | 119? | 2,200? |
| (60621) 2000 FE8 | 2:5 resonance | 151? | S/2007 (60621) 1 | 115? | 1,200 |
| 65489 Κητώ | SDO | 172 | Φόρκυς (Κητώ I) | 134 | 1,840 |
| 66652 Μπορασίσι | Cubewano | 166 | Πάμπου (Μπορασίσι I) | 137 | 4,660 ± 170 |
| (79360) 1997 CS29 | Cubewano | 305 | S/2005 (79360) 1 | 292 | 2300 |
| (80806) 2000 CM105 | Cubewano | 224 | S/2005 (80806) 1 | 129 | 2700 |
| (82075) 2000 YW134 | SDO | 431 | S/2005 (82075) 1 | 237 | 1900 |
| 88611 Τεχαρονχιαβάκο | Cubewano | 176 ± 20 | Ζαγουίσκερα (Τεχαρονχιαβάκο I) | 122 ± 14 | 27,300 ± 343 |
| 90482 Όρκος | Plutino | 946 | Βανθ (Όρκος I) | 262 ± 170 | 8,700 |
| (119979) 2002 WC19 | 1:2 resonance | 420? | S/2007 (119979) 1 | ? | ? |
| 120347 Σαλάσια | Cubewano | 580? | Ακταία (Σαλάσια I) | 190? | 3,500? |
| (123509) 2000 WK183 | Cubewano | 221? | S/2007 (123509) 1 | ? | ? |
| (134860) 2000 OJ67 | Cubewano | 253? | S/2003 (134860) 1 | 175? | 2,300? |
| 136108 Χαουμέια | Cubewano | 1400 | Χιιάκα (136108 Χαουμέια I) | 310 | 49,500 ± 400 |
| Ναμάκα (136108 Χαουμέια II) | 170 | 39,300 | |||
| 136199 Έρις | SDO | 2,800 | Δυσνομία (Έρις I) | 150-250 | 30,000-36,000 |
| (139775) 2001 QG298 | Plutino | 171? | S/2004 (139775) 1 | 171? | 240? |
| 148780 Αλτζίρα | Cubewano | 340? | S/2007 (148780) 1 | 246? | 5,800? |
| (182933) 2002 GZ31 | SDO | 187? | S/2007 (2002 GZ31) 1 | 118? | ~2,060 ± 270 |
| (208996) 2003 AZ84 | Plutino | 686 +99/-96 | S/2007 (2003 AZ84) 1 | 68 ± 20 | 7,200 |
| 1998 WW31 | Cubewano | 133 ± 15 | S/2000 (1998 WW31) 1 | 110 ± 12 | 22,300 ± 800 |
| 1999 OJ4 | Cubewano? | 168 | S/2005 (1999 OJ4) 1 | 93 | 2,200 |
| 1999 RT214 | Cubewano | 120? | S/2006 (1999 RT214) 1 | ? | 3,300? |
| 2000 CF105 | Cubewano | 170 | S/2001 (2000 CF105) 1 | 120 | 23,000 |
| 2000 CQ114 | Cubewano | 164? | S/2004 (2000 CQ114) 1 | 133 | 5,880 ± 200 |
| 2000 QL251 | Cubewano? | 176? | S/2006 (2000 QL251) 1 | 176? | 7,000? |
| 2001 FL185 | Cubewano | 144? | S/2007 (2001 FL185) 1 | 100? | 1,900? |
| 2001 QY297 | Cubewano | 282? | S/2007 (2001 QY297) 1 | 233? | 2,800? |
| 2001 RZ143 | Cubewano | 201? | S/2007 (2001 RZ143) 1 | 192? | 1,400? |
| 2001 QC298 | Cubewano | 189 | S/2002 (2001 QC298) 1 | 155 | 3,690 ± 70 |
| 2001 QW322 | Cubewano | 86 | S/2003 (2001 QW322) 1 | 86 | ~130,000 |
| 2003 QW111 | Plutino | 265? | S/2006 (2003 QW111) 1 | ? | 10,000? |
| 2003 QY90 | SDO | 196 | S/2003 (2003 QY90) 1 | 178 | 10,000 |
| 2003 UN284 | Cubewano | 127 | S/2003 (2003 UN284) 1 | 97 | 60,000 |
| 2004 PB108 | Cubewano | 210? | S/2007 (2004 PB108) 1 | 121? | 5,400 |
| 2005 EO304 | Cubewano | 240 | S/2005 (2005 EO304) 1 | ? | 85,000 |
Παραπομπές [Επεξεργασία]
- ↑ 1,0 1,1 Dr. William J. Merline and Maria Martinez (2000-10-26). Astronomers Image Double Asteroid. SwRI Press Release. http://www.boulder.swri.edu/merline/press/release.txt. Ανακτήθηκε στις 2009-10-20. (αναφέρει τις 90 Αντιόπη και 762 Πούλκοβα)
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Wm. Robert Johnston (12 Νοεμβρίου 2012). Asteroids with Satellites. Johnston's Archive. http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html. Ανακτήθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2012.
- ↑ Satellites and Companions of Minor Planets. IAU / Minor Planet Center. 2009-09-17. http://www.cfa.harvard.edu/iau/minorsats.html. Ανακτήθηκε στις 2009-10-09.
- ↑ 90 Antiope: Raw Keck Image. SWrI Press Release. August 2000. http://www.boulder.swri.edu/merline/press/fig1.html. Ανακτήθηκε στις 2009-10-20.
- ↑ IAUC 8732: S/2006 (624) 1. http://cfa-www.harvard.edu/iauc/08700/08732.html#Item1. (Satellite Discovery)
- ↑ Marchis, F. (2008). Multiple Asteroid Systems: New Techniques to Study New Worlds. Lunar and Planetary Institute. http://www.lpi.usra.edu/meetings/acm2008/pdf/8321.pdf.
- ↑ Satellite of Minor Planet 532 Herculina Discovered During Occultation. David W. Dunham, The Minor Planet Bulletin, Volume 6, σ.13-14 (Δεκέμβριος 1978) ADS archive copy
- ↑ Astronomers Discover Moon Orbiting Asteroid. SwRI. 1998. http://www.boulder.swri.edu/~merline/press_release/. (Eugenia Adaptive optics image)
- ↑ Merline, W. J. (2001), IAUC 7741: 2001fc; S/2001 (617) 1; C/2001 T1, C/2001 T2, http://cfa-www.harvard.edu/iauc/07700/07741.html
- ↑ Chiang, E.; Lithwick, Y.; Buie, M.; Grundy, W.; Holman, M.; A Brief History of Trans-Neptunian Space, to appear in Protostars and Planets V (Αύγουστος 2006) Final preprint on arXiv
- ↑ Daniel W. E. Green (2005-08-11). IAUC 8582: Sats OF (87). International Astronomical Union Circular. http://www.cfa.harvard.edu/iauc/08500/08582.html.
- ↑ Daniel W. E. Green (2007-03-07). IAUC 8817: S/2004 (45) 1. International Astronomical Union Circular. http://adsabs.harvard.edu/abs/2007IAUC.8817....1M.
- ↑ Franck Marchis (Principal Investigator, SETI Institute, UC Berkeley). Franck Marchis Web Page. Department of Astronomy (University of California at Berkeley). http://astro.berkeley.edu/~fmarchis/.
- ↑ Franck Marchis (Principal Investigator, SETI Institute, UC Berkeley) (2008-09-19). Two Companions Found Near Dog-Bone Asteroid. SETI Institute. http://www.seti.org/Page.aspx?pid=1182.
- ↑ Franck Marchis (2009-08-21). The discovery of a new triple asteroid - (93) Minerva. Cosmic Diary Blog. http://www.cosmicdiary.org/blogs/nasa/franck_marchis/?p=465.
- ↑ 16,0 16,1 Noll, Keith S. "Solar System binaries", Asteroids, Comets, Meteors, Proceedings of the 229th Symposium of the IAU, Rio de Janeiro, 2005, Cambridge University Press, 2006., pp.301-318 Preprint
- ↑ K. Noll, H. Levison W. Grundy, D. Stephens (October 2006). "Discovery of a binary Centaur" (preprint). Icarus 184.
- ↑ "T. Michałowski et al. (2004). "Eclipsing binary asteroid 90 Antiope". Astronomy & Astrophysics 423: 1159. doi:.
- ↑ Bieryla, Allyson. "Search for Satellites around Ceres". 2007 AAS/AAPT Joint Meeting, American Astronomical Society Meeting 209, #25.02; Bulletin of the American Astronomical Society 38: 933. http://adsabs.harvard.edu/abs/2006AAS...209.2502B.
- ↑ M. E. Brown, M. A. van Dam, A. H. Bouchez, et al. (2006-03-01). "Satellites of the Largest Kuiper Belt Objects". The Astrophysical Journal 639: L43–L46. doi:. http://adsabs.harvard.edu/abs/2006ApJ...639L..43B.
- ↑ Michael E. Brown. Dysnomia, the moon of Eris. Caltech. http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon.
| Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Minor planet moon της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες). |