Διεθνείς σχέσεις
 |
Αυτό το λήμμα ή η ενότητα δεν αναφέρει τις πηγές του ή δεν περιέχει επαρκείς παραπομπές. Μπορείτε να βοηθήσετε την Βικιπαίδεια προσθέτοντας κατάλληλες πηγές και παραπομπές που να υποστηρίζουν το λήμμα. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 9/4/2012. |
Με τον όρο Διεθνείς Σχέσεις (International Relations) κατά γενική αποδοχή εννοούνται οι επαφές μεταξύ λαών και κρατών σε μία διασταύρωση και αλληλενέργεια των εθνικών συμφερόντων τους. Με συνέπεια αυτές οι επαφές στην πραγματικότητα να αποτελούν ένα κράμα διαμάχης (conflict), ανταγωνισμού (competition) αλλά και συνεργασίας (co-operation). Μια αέναη κατάσταση που πρωταγωνιστές της είναι ο Πόλεμος και η Ειρήνη με κύριο ζητούμενο τον τερματισμό των συγκρούσεων. Πολλές φορές οι διεθνείς σχέσεις θεωρούνται κλάδος της πολιτικής επιστήμης, και πράγματι οι απαρχές τους εντοπίζονται στην Πολιτική Φιλοσοφία και στην Ιστορία. Παρ' όλα αυτά, ένα σημαντικό κομμάτι της ακαδημαϊκής κοινότητας θεωρεί τις διεθνείς σχέσεις ξεχωριστή επιστήμη.
Πίνακας περιεχομένων |
[Επεξεργασία] Ορισμός
Ο ορισμός του επιστημονικού αυτού κλάδου δεν είναι και τόσο εύκολος. Αναφέρονται δύο σχολές σκέψης: Η Κριτική (Πλατωνική προσέγγιση) και η Θετικιστική (Αριστοτελική προσέγγιση). Έχουν διατυπωθεί πλείστοι ορισμοί χρήσιμοι μεν, ευρύτατοι δε. Ο Χανς Μοργκεντάου (H.J. Morgenthau)1 υποστηρίζει ότι "Διεθνείς σχέσεις είναι σύνολο φαινομένων που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα ..." αποσαφηνίζοντας ο ίδιος ότι η λέξη "διεθνής" αυτή καθ΄ αυτή είναι διφορούμενη (σε κοινωνικό ή σε πολιτικό χώρο).
Αργότερα (δηλ. πιο πρόσφατα 1960) έρχεται ο S. Hoffman 3 και αμφισβητεί ότι οι Διεθνείς Σχέσεις είναι "σχέσεις μεταξύ των Κρατών" αφού τα κράτη δεν είναι έννοιες μονολιθικών συγκροτημάτων, αλλά ότι μέσα από αυτά ή παράλληλα με αυτά οι πραγματικοί "αποφασίζοντες", (decision-makers), είναι πρόσωπα ή ομάδες συμφερόντων ή ιδεολογίας συγκεκριμένης εποχής. Έτσι ο Χόφμαν προχωρεί στην έννοια της κρατικής εξουσίας (power) δεδομένης περιόδου επί της παγκόσμιας κοινωνίας καταλήγοντας στο ερώτημα "Τι είναι όμως η παγκόσμια κοινωνία;"
Το 1962 οι H. και M. Sprout στο σύγγραμμά τους "Βάσεις της διεθνούς πολιτικής" τονίζουν ότι το "σύνολο - πλέγμα δραστηριοτήτων" που είναι "δι-εθνικές" (transnational) με τη έννοια ότι διαπερνούν τα σύνορα (μέχρι των οποίων ασκείται η κρατική εξουσία των χωρών) αποκαλείται χαλαρά "διεθνείς σχέσεις". Ο όρος όμως αυτός είναι γεγονός ότι πάσχει από ακόμη μεγαλύτερη ασάφεια αφού γίνεται χρήση σε όλες τις δια-κρατικές (interstate) συναλλαγές και μάλιστα σε εκείνες που παρουσιάζουν κάποια σύγκρουση επιδιώξεων ή συμφερόντων. Έτσι σήμερα προτιμάται ο όρος "Διεθνής Πολιτική" (International Politics).
Αντίθετα ο Βρετανός C.A.W. Manning αναζητά συνύπαρξη "κυβερνώμενων" χωρών σε ειδική κοινωνική σχέση την οποία χαρακτηρίζει η έλλειψη, χωρίς υπερκείμενο πλαίσιο δηλ. με έλλειψη τυπικού κύρους.
Από την εμπειρική όμως εφαρμογή του όρου, η μελέτη των διεθνών σχέσεων μπορεί να επιμεριστεί σε τομείς όπως η Διεθνής Πολιτική (International Politics), η Διεθνής Οικονομική (international economics), το Διεθνές Δίκαιο (International Law), η Διεθνής Οργάνωση (international organization), η Εξωτερική Πολιτική (Foreign Policy), Στρατιωτικές σχέσεις (military relations) κ.ά. Με τον επιμερισμό όμως αυτό οι τύποι των διακρατικών επαφών διαφέρουν κατά πολύ. Έτσι η Διεθνής Πολιτική ταυτίζεται περισσότερο με τις Διεθνείς Σχέσεις παρότι μεγαλύτερη σημασία αποδίδεται στον ανταγωνισμό μεταξύ των χωρών.
Οι πεποιθήσεις αυτές των Αγγλοσαξόνων ισχύουν και στην Γαλλική και Γερμανική σχετική επιστημονική φιλολογία διατηρώντας ακριβώς τους αντίστοιχους όρους των αγγλικών λέξεων, (γαλ.): relations internationales, (γερμ.): internationale Beziehungen.
Τέλος οι σύγχρονοι θεωρητικοί μελετητές των διεθνών σχέσεων μάλλον καταλήγουν στην άποψη της συγκρότησης ενός θεωρητικού συστήματος με ελάχιστα βασικά στοιχεία, το οποίο θα είναι ασφαλώς πιο εύχρηστο απαλλαγμένο από τα εκατοντάδες εννοιολογικά στοιχεία, ασχολούμενο μόνο με τρεις βασικές έννοιες τη δομή, το σκοπό και την κατάσταση και επιπλέον η εξουσία και οι περιορισμοί αυτής θα θεωρούνται επικουρικές έννοιες μέσα στο προτεινόμενο σύστημα των τριών παραπάνω εννοιών.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο εν λόγω όρος εξετάζεται και από άλλες επιστήμες όπως στην Ιστορία (οι ιστορικοί εξετάζουν γεγονότα με διεθνή σημασία), στην Οικονομολογία (οι οικονομολόγοι εξετάζουν επί δι-εθνικού εμπορίου και νομισματικών προβλημάτων) στην Κοινωνιολογία και Ψυχολογία (οι κοινωνιολόγοι και ψυχολόγοι ρίχνουν την προσοχή τους στις συνέπειες κοινωνικών αλλαγών και στάσεων των πολιτών, ενώ όταν επεκτείνουν την έρευνα σε διεθνή κοινότητα τότε μειώνουν τη σημασία των ατόμων και των εθνικών ομάδων αλλά και αυτού ακόμη του κράτους ως βασικού πρωτεργάτη).
[Επεξεργασία] Θεωρία Martin Wight
Τα τρία παραδοσιακά ρεύματα των διεθνών σχέσεων, όπως τα έθεσε ο Μαρτιν Wight, είναι οι ρεαλιστές (μακιαβελικοί), οι ρασιοναλιστές (γκροτιανοί) και οι επαναστατικοί (καντιανοί). Τα σύγχρονα ρεύματα είναι ο νεοφιλελευθερισμός και ο νεορεαλισμός.
Θα μπορούσαμε επίσης να κατηγοριοποιήσουμε τις Θεωρήσεις με βάση την προσέγγιση της Αγγλικής Σχολής περί της Διεθνούς Κοινωνίας:[4]
| Πολιτικά / Φιλοσοφικά | ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΙ | ΡΑΣΙΟΝΑΛΙΣΤΕΣ | ΡΕΑΛΙΣΤΕΣ |
|---|---|---|---|
| Ρεύματα Σκέψης | Καντιανοί | Γκροτιανοί | Μακιαβελικοί |
| Εμπνευστής | Kant | Grotius | Machiavelli |
| Θεωρητικοί | Locke, Burke, Roosevelt | Hobbes, Hegel, Carr, Churchill, Gladstone, Morgenthau | |
| Πολιτική Μορφή | Διεθνής Κοινότητα/
Παγκόσμια Κοινωνία (International Community/ Civitas Maxima) |
Οικογένεια Εθνών
(Family of Nations) |
Κοινωνία Κρατών
(Society of States) |
[Επεξεργασία] θεωρία πολιτικού ρεαλισμού
Οι ρεαλιστές έλκουν την καταγωγή από τον Θουκυδίδη, τον Μακιαβέλλι και τον Χομπς. Βασικές τους παραδοχές είναι ότι έχουμε ένα άναρχο διεθνές σύστημα, όπου δεν υπάρχει μια κεντρική εξουσία και άρα κανένα δίκαιο δεν μπορεί να αποκτήσει μηχανισμό επιβολής. Σε αυτό το άναρχο διεθνές σύστημα σημαντικότερη πολιτική μονάδα είναι το κράτος, όπου έχει ως πρώτιστο στόχο του την εξασφάλιση της ασφάλειας μέσα σε μια κατάσταση πολέμου όλων εναντίον όλων (bellum omna contra omnes). Το σύστημα επιβραβεύει τα κράτη που μεριμνούν για την αυτοπροστασία/αυτοβοήθεια τους (self- help) και τιμωρεί την έλλειψη ισχύος. Επιπλέον λόγω της έλλειψης κεντρικής εξουσίας τα κράτη συναντούν δυσκολίες στην συνεργασία τους λόγω του φόβου της εξαπάτησης (παίγνιο των φυλακισμένων-παίγνιο μηδενικού αθροίσματος). Σε αυτά τα πλαίσια βασική επιδίωξη των κρατών είναι η εξασφάλιση ισχύος. Αυτό με τη σειρά του οδηγεί σε ανασφάλεια των άλλων κρατών που σπεύδουν να αυξήσουν και αυτά με την σειρά τους την ισχύ τους (το γνωστό δίλημμα ασφαλείας).
- Ο σύγχρονος ρεαλισμός χωρίζεται σε δομικό και κλασικό.
Ο δομικός ρεαλισμός αναφέρεται και ως νεορεαλισμός ή συστημική προσέγγιση σε αντίθεση με τον κλασικό ρεαλισμό που είναι η παραδοσιακή προσέγγιση της θεωρίας των διεθνών σχέσεων.
[Επεξεργασία] Γνωστοί διεθνολόγοι
R. Gilpin, H. Bull, Dimitri Kitsikis Η. Morgenthau, E. Carr, J. Mearsheimer, J. Grieco, K. Waltz, J. Nye, R. Keohane, A. George, S. Van Evera, Α. Watson, S. Krasner, S. Walt, J. Snyder, B. Posen, R. Jervis, R. Art
[Επεξεργασία] Γνωστοί Έλληνες διεθνολόγοι
Δημήτρης Κιτσίκης, Κονδύλης, Π., Ευρυγένης, Δ., Γ., Κουσκουβέλης, Η., Πλατιάς, Α., Αρβανιτόπουλος, Κ., Γιαλλουρίδης, Χ., Παπασωτηρίου, Κωνσταντόπουλος,Ι., Τσιριγώτης, Δ., Ήφαιστος, Π.
[Επεξεργασία] Πηγές
[4] Η κατηγοριοποίηση είναι βασισμένη στις διαλέξεις του Robert James Martin Wight (1913-1972) που πραγματοποιήθηκαν στο London School of Economics τη δεκαετία του 1950. Βλ. επίσης: Wight, M., “Why is there no International Theory?”, International Relations, April, 2, pp. 35-48, 1960 ή Wight, M., “Why is there no International Theory”, 1966 in Linklater, A., International Relations: Critical Concepts in Political Science, Political Science, pp. 27-43, 2000 και Bull, H. & Porter, G., International Theory-The three Traditions, 1991 [Διεθνής Θεωρία-Τα τρία ρεύματα σκέψης, Αθήνα, Εκδόσεις Ποιότητα, 1998], Bull, H., The Anarchical Society, 1st ed., London, Macmillan,, 1977 και Watson, A., The evolution of international society: a comparative historical analysis, New York: Routledge, 2009.
[Επεξεργασία] Σημειώσεις
1: Αμερικανός Πολιτειολόγος γεν. 1904 στη Γερμανία. Δίδαξε Διεθνές Δίκαιο σε Πανεπιστήμιο Γενεύης και Μαδρίτης και τέλος καθηγητής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Σικάγου. Σημαντικά έργα του "Η διεθνής δικαιοδοσία - φύσις και όρια" και "Διλήμματα Πολιτικής".
2: Παύλος Ιωσήφ Μαντού, Γάλλος Πολιτειολόγος γενν. 1877. Καθηγητής γαλλικής ιστορίας στο πανεπιστήμιο Λονδίνου, διετέλεσε Διευθυντής τμήματος πολιτικών Υποθέσεων της Κοινωνίας των Εθνών (ΚΤΕ)(1920 - 1927). Κύρια έργα του "Η βιομηχανική επανάσταση του 18αι.", "Η κρίση του συνδικαλισμού" κ.ά.
3: Στο έργο του "Σύγχρονη θεωρία στις Διεθνείς Σχέσεις" (Contemporary Theory in International Relations)
4: Η κατηγοριοποίηση είναι βασισμένη στις διαλέξεις του Robert James Martin Wight (1913-1972) που πραγματοποιήθηκαν στο London School of Economics τη δεκαετία του 1950. Βλ. επίσης: Wight, M., “Why is there no International Theory?”, International Relations, April, 2, pp. 35-48, 1960 ή Wight, M., “Why is there no International Theory”, 1966 in Linklater, A., International Relations: Critical Concepts in Political Science, Political Science, pp. 27-43, 2000 και Bull, H. & Porter, G., International Theory-The three Traditions, 1991 [Διεθνής Θεωρία-Τα τρία ρεύματα σκέψης, Αθήνα, Εκδόσεις Ποιότητα, 1998], Bull, H., The Anarchical Society, 1st ed., London, Macmillan,, 1977 και Watson, A., The evolution of international society: a comparative historical analysis, New York: Routledge, 2009.
