Δεισιδαιμονία

«Ὡς γὰρ ἂν δύο κάκιστοι καὶ μεγαλότολμοι καὶ πρὸς τὸ κακουργεῖν προχειρότατοι εἰς τὸ αὐτὸ συνελθόντες͵ ῥᾳδίως κατενόησαν τὸν τῶν ἀνθρώπων βίον ὑπὸ δυοῖν τούτοιν μεγίστοιν τυραννούμενον͵ ἐλπίδος καὶ φόβου͵ καὶ ὅτι ὁ τούτων ἑκατέρῳ εἰς δέον χρήσασθαι δυνάμενος τάχιστα πλουτήσειεν ἄν· »

«Αφού συνεταιρίστηκαν δύο αχρειότατοι, θρασύτατοι κι έτοιμοι για κάθε κακούργημα άνθρωποι, εύκολα κατάλαβαν πως η ζωή των ανθρώπων κυβερνάται από δύο μεγάλους τυράννους, την ελπίδα και τον φόβο και πως όποιος μεταχειρίζεται όπως πρέπει τον καθένα τους πολύ γρήγορα θα μπορούσε να πλουτίσει· » Λουκιανός, Αλέξανδρος ή Ψευδόμαντις § 8. 1-6

Μετάφραση: Φιλολογική ομάδα Κάκτου.

Δεισιδαιμονία, λατ. (superstitionen -sitio=κατάσταση) είναι ο φόβος προς του δαίμονες θεούς, η θεοσέβεια· ο φόβος για τις υπερφυσικές δυνάμεις· ο φόβος για τα πονηρά δαιμόνια.

Ετυμολογία

Η παρασύνθετη λέξη «δεισιδαιμονία» είναι παράγωγη του σύνθετου επιθέτου δεισιδαίμων (δείδω= φοβούμαι και δαίμων με την αρχική της σημασία θεός.

Διαχρονικότητα

Πέταλο αλόγου σε εξώπορτα σπιτιού για καλή τύχη.

Η ύπαρξη δεισιδαιμονίας είναι συνυφασμένη κυρίως με τις πρώτες φάσεις της ιστορικής διαδρομής του ανθρώπου. Ανάγεται στη συναίσθηση της αδυναμίας του ανθρώπου να ερμηνεύσει με λογικό τρόπο τις αιτίες που υπαγορεύουν την εκδήλωση των φαινομένων της φύσης ή των γεγονότων εκείνων που διαδραματίζουν ρυθμιστικό ή καταλυτικό ρόλο στη ζωή του (όνειρα, ασθένειες, θάνατοι κλπ.). Έτσι, στην ιστορία όλων των λαών συναντάται η πίστη σε ένα σύνολο δοξασιών που εξηγούν με προλογικό και συμβολικό τρόπο τις ανθρώπινες πράξεις και τα φαινόμενα της φυσικής πραγματικότητας, όπως επίσης και την αδιάσειστη βεβαιότητα ότι ο άνθρωπος μπορεί με ορισμένες μυστηριώδεις ενέργειες (μαγικές πράξεις, ξόρκια κ.α.) να επηρεάσει την εμφάνιση των υπερφυσικών δυνάμεων του σύμπαντος ή να ελέγξει τη δράση των φυσικών νόμων. Στο πλαίσιο της αντίληψης αυτής για την οργανική σχέση του ανθρώπου με το κόσμο του, οι πρωτόγονοι θεωρούσαν ότι τα φυσικά φαινόμενα συνιστούν ορατή έκφραση της βούλησης ή της δύναμης κάποιων θεών ή ότι αποτελούν προμηνύματα της τύχης του ανθρώπου (διοσημίες, αστρολογία κ.α.) Παράλληλα, πίστευαν ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι τρόποι με τους οποίους είναι σε θέση να εξευμενήσουν ή να προκαλέσουν την εμφάνιση των υπερφυσικών δυνάμεων που διέπουν την μοίρα τους.

Επίλογος

Οι δεισιδαίμονες καταπολεμήθηκαν από διαπρεπείς διανοητές όλων των εποχών, όπως Ηράκλειτος, Ξενοφάνης, Θεόφραστος, Επίκουρος, Λουκρήτιος, Πλούταρχος, Λουκιανός,, Κικέρων, Πατέρες της Εκκλησίας, Βολταίρος, Ντιντερό, Καντ κ.α. χωρίς ωστόσο αποτέλεσμα, επειδή ακριβώς πηγάζουν από το αναξάλειπτο και βαθιά ριζωμένο στο ανθρώπινο υποσυνείδητο μεταφυσικό δέος.

Βιβλιογραφία

• Θεόφραστος χαρακτήρες, εκδ. ΕΞΑΝΤΑΣ, 2001 ISBN 960-256-457-1
• Γεώργιος Σιέττος, Δεισιδαιμονία και αμάθεια, εκδ, Εύανδρος ISBN 960-88699-2-7