Μυστικισμός

Ο όρος μυστικισμός δηλώνει την άμεση και αδιαμεσολάβητη σχέση του ανθρώπου με το θείο. Ετυμολογείται από το ρήμα «μύω» που σημαίνει «κλείνω τα μάτια ή τα χείλη» προκειμένου να βιωθεί κάτι το άρρητο, απόρρητο («μυστικόν»). Αυτή η δραστηριότητα συνιστά τη «μύηση», δηλαδή την εισαγωγή σεμια κατάσταση άμεσης εμβίωσης της ανθρώπινης αναφοράς προς το θείο προσωπικό ή απρόσωπο, Γι αυτό το σκοπό τελείται μια πράξη ,δηλαδή το «μυστήριον» που ανάγει στο μυστικό βίωμα ,δηλαδή στη «μυσταγωγία» με κάποιον μυημένο καθοδηγητή τον «μυσταγωγό» και «μύστη».

Μυστικισμός και θρησκεία

Ο μυστικισμός προϋποθέτει πίστη σε ένα ιεραρχικό μεταφυσικό κοσμικό σύστημα, στο οποίο συνήθως ο υλικός κόσμος αποτελεί το κατώτερο επίπεδο. Στόχος του μυστικισμού και των μεθόδων του, όπως ο διαλογισμός, είναι η υπέρβαση της ύλης και η επαφή του μυστικιστή με το ανώτερο επίπεδο (π. χ. το χώρο των ιδεών στον πλατωνισμό). Κοινή είναι η αντίληψη πως σε κάθε άνθρωπο εμπεριέχεται ένα υπερκόσμιο, άυλο πνεύμα το οποίο κατάγεται από τα ανώτερα μεταφυσικά επίπεδα αλλά έχει "φυλακιστεί" στον υλικό κόσμο ---μέσω του μυστικισμού αποκτά ξανά επαφή με το μέρος απ' όπου προήλθε. Σε κάποια συστήματα το ανώτερο αυτό μεταφυσικό επίπεδο ταυτίζεται με το Θεό.

Όχι σπάνια ένα μεταφυσικό σύστημα που αποδέχεται το μυστικισμό είναι μονιστικό, θεωρώντας πως καθετί είναι τμήμα ενός Όλου καθώς τα πάντα εκπορεύονται, άμεσα ή έμμεσα, από το ανώτερο επίπεδο της μεταφυσικής ιεραρχίας. Έτσι, για παράδειγμα, στο νεοπλατωνισμό όλος ο κόσμος απορρέει από το Θεό όπως εκπέμπεται το φως από τον Ήλιο, ενώ στον ερμητισμό τα πάντα θεωρούνται σκέψεις στο νου του Θεού. Στόχος του μυστικισμού είναι να γίνει συνειδητή η επίγνωση αυτής της Ολότητας, η οποία έχει πάρει κατά καιρούς, και ανάλογα με το εκάστοτε σύστημα αντιλήψεων, διάφορα ονόματα: Το Βασίλειο των Ουρανών, Η Γέννηση του Πνεύματος, η Τρίτη Αφύπνιση, Βυθός, Διαφωτισμός, Ένωση, Αυτοπραγμάτωση, Νιρβάνα, Γνώση, κ.α.

Ο όρος αναφέρεται επίσης σε ορισμένα παρακλάδια "επίσημων" θρησκευτικών συστημάτων, όπως για παράδειγμα η Καμπαλά, που αποτελεί μυστικιστικό παρακλάδι του ιουδαϊσμού, και ο σουφισμός που είναι μυστικιστικό κίνημα του Ισλάμ. Ο γνωστικισμός ιστορικά υπήρξε ένα άθροισμα από παρεμφερείς μυστικιστικούς θρησκευτικούς πυρήνες, κάποιοι εκ των οποίων κατείχαν ορισμένα χαρακτηριστικά κοινά με το χριστιανισμό, ενώ έχει επίσης υποστηριχθεί ότι και ο ίδιος ο χριστιανισμός αποτελεί μυστικιστική σέκτα του ιουδαϊσμού. Αν και οι μεγάλες ανατολικές ασιατικές θρησκείες θεωρούν την έννοια του μυστικισμού πλεονασμό, η μη παραδοσιακή τους γνώση και ορισμένα τελετουργικά θεωρούνται τύποι εσωτερισμού, όπως για παράδειγμα η Βαραγιάνα από το βουδισμό. Η βεντάντα θεωρείται μυστικό παρακλάδι του ινδουισμού.

Ισλαμικός Μυστικισμός

Βλέπε σούφι.

Βιβλιογραφία και Πηγές

• Μυστικισμός και θρησκευτική πίστη, Κωνσταντίνος Τσοπάνης - Δόκτωρ Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Θρησκευμάτων, http://www.archive.gr/news.php?readmore=36
• Μάριος Μπέγζος, «Μυστικισμός», Θρησκειολογικό Λεξικό, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1999,σελ.406-408
• Ευτύχης Μπιτσάκης, «Επιστήμες και μυστικισμός». Επιστημονική σκέψη 28 (1986), 27-34 + 29 (1986), 71-77