Βεληγκέκας

Ο Βεληγκέκας ή Βελή Γκέκας ήταν Δερβέναγας, αλβανικής καταγωγής από την πόλη Σκόδρα, έμπιστος του Αλή Πασά.

Υπήρξε ονομαστός τόσο για τη σκληρότητά του όσο και για την ανδρεία του την οποία και είχε εκτιμήσει ο Αλή Πασάς προσλαμβάνοντάς τον στις υπηρεσίες του, χρησιμοποιώντας τον κυρίως ως διώκτη των Ελλήνων αρματολών, από τους οποίους και σκότωσε πολλούς. Ήταν πολύ γνωστός στη Θεσσαλία και τη Δυτική Στερεά και αργότερα σ' όλη τη χώρα για τη σκληρότητα και την τραχύτητα που επέδειξε.

Το 1807 ο Αλή Πασάς κάνοντάς τον στρατηγό του ανέθεσε τη δίωξη όλων των κλεφτών των Αγράφων μεταξύ των οποίων και την ομάδα του Κατσαντώνη, παράλληλα με τις σφοδρές διώξεις κάτά των Ασίζηδων και των Ζαρμπάδων (κλεφτών). Ο Βεληγκέκας ξεκίνησε με ένα ασκέρι, κατ΄άλλους με 800 άνδρες, κατ΄ άλλους με 2.500 κατά των περιοχών των Αγράφων. Εκεί κατά τη παράδοση κλήθηκε από τον Κατσαντώνη σε μονομαχία κοντά στο χωριό Μοναστηράκι. Την μονομαχία αποδέχθηκε ο Βεληγκέκας στην οποία όμως τραυματίσθηκε θανάσιμα όπου και πέθανε.

Η σύγκρουση αυτή και μονομαχία Κατσαντώνη - Βεληγκέκα μνημονεύθηκε ιδιαίτερα στα κλέφτικα τραγούδια αλλά και στα μετέπειτα δημοτικά τραγούδια όπου εξυμνείται ο ηρωσμός του Κατσαντώνη. Το παρακάτω είν΄ ένα εξ αυτών:

Αυτού που πας μαύρο πουλί, μαύρο μου χελιδόνι

να χαιρετάς την κλεφτουριά κι αυτόν τον Κατσαντώνη

Πέτου να κάνει φρόνιμα κι όλο ταπεινωμένα

δεν είναι ο περσινός καιρός να κάνει ότι θέλει

φέτος το πήρε γκιέντσιαγας, το πήρε ο Βελή Γκέκας

ζητάει κεφάλια κλέφτικα, κεφάλια ξακουσμένα.

Κι ο Κατσαντώνης τόμαθε και το σπαθί του ζώνει

και πέρνει δίπλα τα βουνά, δίπλα τα κορφοβούνια

χαμπέρι στέλνει στη Τουρκιά, σ΄ αυτόν τον Βελή Γκέκα

-"Όπου θα τα βρει τα παιδιά, αν τα βρει, κι ας τα πάρει!

Λαογραφία

Ο Βεληγκέκας αποτέλεσε ιδιαίτερο ήρωα του Θεάτρου Σκιών, φερόμενος ως υπασπιστής του πασά (εξουσίας), που πάντοτε να δέρνει τον Καραγκιόζη, αλλά με τη σειρά του κι αυτός να δέρνεται από τον Μπάρμπα Γιώργο. Ο Βεληγκέκας, στον Καραγκιόζη συμβολίζει την εκάστοτε εκτελεστική εξουσία που φέρεται σε ακραίες περιπτώσεις να δυναστεύει τον ελληνικό Λαό.