Αρτοτίνα Φωκίδας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°35′37″N 22°06′23″E / 38.59361°N 22.10639°E / 38.59361; 22.10639

Αρτοτίνα
Πόλη
Αρτοτίνα
Αρτοτίνα στον χάρτη: Ελλάδα
Αρτοτίνα
Χώρα Flag of Greece.svg Ελλάδα
Γεωγραφικό διαμέρισμα Στερεά Ελλάδα
Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας
Νομός Φωκίδας
Υψόμετρο 1.180 μ
Πληθυσμός 499 (2001)
Τηλεφωνικός κωδικός 22660
Ιστοσελίδα http://www.artotina.gr

Η Αρτοτίνα είναι ορεινό χωριό που βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο της πρώην επαρχίας Δωρίδας, του νομού Φωκίδας. Είναι χτισμένη σε πλαγιά, στους πρόποδες του βουνού Βαρδούσια και σε υψόμετρο 1.100- 1.350 μέτρα (υψόμετρο της πλατείας του χωριού 1.180 μέτρα).

Η Αρτοτίνα άνηκε στον πρώην Καποδιστριακό δήμο Βαρδουσίων μέχρι το 2010 και με την εφαρμογή του προγράμματος Καλλικράτης το 2011 εντάχθηκε στον νέο δήμο Δωρίδας. Ο πληθυσμός της σύμφωνα με την απογραφή του 2001 είναι 499 κάτοικοι. Για την ονομασία της η επικρατέστερη εκδοχή είναι πως σημαίνει Νέα Αρτα και κατοικήθηκε γύρω στο 1585 από διωχθέντες Ηπειρώτες. Η Αρτοτίνα ερίζει μαζί με τον Αθανάσιο Διάκο σχετικά με το ποιο χωριό είναι η γενέτειρα του Αθανασίου Διάκου.

Σε απόσταση περίπου 310 χλμ. από την Αθήνα, 115 χλμ. από την Άμφισσα και 85 χλμ. από τη Ναύπακτο και με πρόσβαση και από την περιοχή της Λαμίας.

Γενικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απέναντι από τον οικισμό της Αρτοτίνας, στα ανατολικά ορθώνεται, σχεδόν κατακόρυφα, ο κύριος όγκος του ορεινού συγκροτήματος των Βαρδουσιών, η οροσειρά του Κόρακα. Μια από τις πιο ψηλές κορυφές του ορεινού όγκου, η υψηλότερη από αυτές που βρίσκονται απέναντι από την Αρτοτίνα, ονομάζεται Πυραμίδα και έχει υψόμετρο 2.350 μέτρα. Πολλά σημεία του βουνού είναι κατάλληλα για ορειβασία. Ορισμένες από τις δυτικές κορυφές είναι προσβάσιμες και από την Αρτοτίνα. Ο ορεινός όγκος είναι καλά ορατός από το χωριό και ιδίως τη πλατεία του χωριού. Εξ αυτού του λόγου, η Αρτοτίνα αναφέρεται πολλές φορές ως "μπαλκόνι των Βαρδουσίων".

Στην Αρτοτίνα, γεννήθηκε ο ήρωας Αθανάσιος Διάκος και πολλοί άλλοι οπλαρχηγοί και καπεταναίοι της Επαναστάσεως του 1821 μεταξύ των οποίων και οι : Λουκάς Καλιακούδας, συμπολεμιστής του Λάμπρου Κατσώνη, ο Δήμος Σκαλτσάς, ο Ιωάννης Ρούκης, ο Αντρίτσος Σαφάκας, Πιστιόλη, Γεράντωνου κ.α. Γι' αυτό και παλαιότερα την αποκαλούσαν "καπετανοχώρι" της Δωρίδας. Η Αρτοτίνα ελευθερώθηκε από τον Κίτσο Τζαβέλα το 1828. Από το 1836 έως 1869 υπαγόταν στο Δήμο Κροκυλείου. Από το 1869 έως το 1912 ανήκε στο Δήμο Βωμέας. Το 1912 η Αρτοτίνα αναγνωρίστηκε σαν Κοινότητα. Ήταν έδρα σταθμού χωροφυλακής και είχε μόνιμο ειρηνοδικείο ως το 1946.

Στην Αρτοτίνα βρίσκεται η Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου - το μοναστήρι στο οποίο καλογέρεψε ο Αθανάσιος Διάκος προτού ξεχυθεί στο αρματολίκι. Μέχρι και σήμερα σώζεται το κελί στο οποίο εμόνασε ο Ήρωας. Έξω ακριβώς από το κελί του Διάκου, η Κεντρική Επιτροπή Εκατονταετηρίδος εντοίχισε το 1930 μαρμάρινη επιγραφή "Εντάυθα εμόνασε το τέκνον της Αρτοτίνης, ο Αθανάσιος Διάκος".

Σήμερα στην Αρτοτίνα εκτός από τη Μητρόπολη του Αγίου Γεωργίου στην πλατεία του χωριού, λειτουργούν ακόμα 14 ξωκλήσια. Επίσης, στην Αρτοτίνα λειτουργεί το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Αρτοτίνας, ενώ έχει συντηρηθεί και το παλαιό κτιριο του σχολείου ο όπου σήμερα στεγάζεται το Μουσείο Αθανασίου Διάκου. Στην πλατεία έχει στηθεί η προτομή του Αθανάσιου Διάκου από το 1930. Στήλες έχουν στηθεί στα σπίτια που γεννήθηκαν ο Διάκος και ο Σκαλτσοδήμος. Ο τάφος του γιου του Αντρίτσου Σαφάκα βρίσκεται μπροστά στην εκκλησία της Παναγίας.

Τα σπίτια του χωριού κυρίως πετρόχτιστα, δίπατα, με κεραμοσκεπές και τα παλιότερα, με παραδοσιακές σκεπές, από σχιστόλιθο (στερφογάλαρα), που οι ντόπιοι τεχνίτες έδιναν το χαρακτηριστικό ύφος της Αρτοτίνας. Στην Αρτοτίνα, υπάρχουν πάνω από 50 πηγές.

Η Αρτοτίνα υπήρξε κατεξοχήν κτηνοτροφικό χωριό και λιγότερο γεωργικό λόγω της γεωφυσικής θέσης της. Το 1941 η Αρτοτίνα είχε περίπου 33.000 αιγοπρόβατα και 11.000 οικόσιτα. Αξίζει να επισημανθεί ότι παλαιότερα υπήρχαν μεγάλες καλλιέργειες σε όσπρια, κρασί, καλαμπόκι. Η ξυλεία της άφθονη από τα γύρω δάση.

Σύλλογοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Σύλλογος Αρτοτινών «Ο Αθανάσιος Διάκος» που ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1948.
  • Σύλλογος Αρτοτινών Μεσολογγίου «Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος»'που ιδρύθηκε το 1987.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Γιάννη Α. Ρουφαγάλη " Αρτοτίνα", Αθήνα 1989
  • Παν. Ρόδιος, 1835 (Η πρώτη βιογραφία του Αθανασίου Διάκου)
  • Ιακ. Ραγκαβή "Τα Ελληνικά", 1853
  • Δήμαρχος Κροκυλείου, "Πιστοποιητικό Οικογενειακής Καταστάσεως Αθανασίου Διάκου", 1865


Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]