Αντόνιο Βιβάλντι

Ο Αντόνιο Βιβάλντι

Ο Αντόνιο Λούτσιο Βιβάλντι (ιταλικά: Antonio Lucio Vivaldi, 1678 - 1741), γνωστός και με το προσωνύμιο il Prete Rosso (= ο κοκκινομάλλης παπάς) λόγω του χρώματος των μαλλιών του, ήταν Ιταλός συνθέτης, (μουσουργός), δεξιοτέχνης βιολιστής και ιερέας της εποχής του Μπαρόκ. Θεωρείται από τους σημαντικότερους συνθέτες της εποχής του και ο δημοφιλέστερος του κλασσικού μπαρόκ, καθώς με τη μουσική του επηρέασε πλήθος συνθετών τόσο της γενιάς του, μεταξύ των οποίων, τους Μπαχ, Τέλεμαν, όσο και τους μετέπειτα.
Στα πιο γνωστά έργα του περιλαμβάνονται δεκάδες κοντσέρτα για βιολί - μια ενότητα των οποίων αποτελούν τις περίφημες "Τέσσερις Εποχές"- και άλλα όργανα, πάνω από 40 όπερες και πλήθος άλλων έργων θρησκευτικής μουσικής.

Νεανικά χρόνια

Ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή στη Μπραγόρα (Βενετία), όπου βαπτίσθηκε ο Α. Βιβάλντι.

Ο πατέρας του, ο Τζοβάνι Μπατίστα Βιβάλντι, ήταν επαγγελματίας κουρέας με μουσικά ενδιαφέροντα που αργότερα, το 1685, προσληφθείς στην ορχήστρα της Βασιλικής του Αγίου Μάρκου της Βενετίας, όπου την εποχή εκείνη ήταν το ιδιωτικό παρεκκλήσιο του Δόγη και έδρα της επισκοπής, εξελίχθηκε σε αρχιβιολιστή και ιμπρεσάριος όπερας. Λόγω αυτής της συγκυρίας ο πρωτότοκος γιος του, Αντόνιο Βιβάλντι γεννήθηκε στη Βενετία στις 4 Μαρτίου του 1678. Μάλιστα λέγεται ότι βαπτίσθηκε ανεπίσημα την ημέρα της γέννησής του εκ φόβου θανάτου του, μετά από ελαφρύ τραυματισμό που υπέστη σε σημειούμενο την ίδια μέρα σεισμό. Από μικρή όμως ηλικία ο Βιβάλντι υπέφερε, ίσως από τον τραυματισμό, από άσθμα που φαίνεται να τον επηρέασε σωματικά και ψυχολογικά σε όλη τη ζωή του. Αυτό όμως δεν τον εμπόδισε να αποκτήσει μουσική κλίση και να εξελιχθεί σε ταλαντούχο μαθητή του πατέρα του, μέσα από τον μουσικό χώρο της εργασίας του, ενώ προετοιμαζόταν, μετά από τάμα της μητέρας του Καμίλλη Καλιτσίο για εκκλησιαστική σταδιοδρομία.
Ο Αντόνιο Βιβάλντι είχε άλλα οκτώ αδέλφια, δύο από τα οποία πέθαναν σε μικρή ηλικία, την Μαργαρίτα - Γαβριέλα (1680- ;), την Καικιλία - Μαίρη (1683-1748), τον Μποναβεντούρη - Θωμά (1685-1751), την Ζανέτα - Άννα (1687-1762), τον Φραγκίσκο - Γαϊτάνο (1690-1752), τον Ήσιππο - Σάντο (1692-1696), τη Τζερόλιμα - Μισέλα (1694-1696) και τον Ήσιππο - Γαϊτάνο (1697-1768). Ουδείς εξ αυτών ακολούθησε μουσική σταδιοδρομία.

Ανάδειξη

Το 1703 το έτος που χειροτονήθηκε ιερέας, διορίστηκε και καθηγητής βιολιού και αρχιμουσικός στο μουσικό φιλανθρωπικό ίδρυμα, εκκλησιαστικό ορφανοτροφείο και σχολείο άπορων κοριτσιών, "Πίο Οσπεντάλε ντε λα Πιετά", (Pio Ospedale della Pietà), που θεωρούνταν ένα από τα σημαντικότερα μουσικά ιδρύματα της Ευρώπης στην εποχή του, (υφίσταται και σήμερα με το όνομα "Ινστιτούτο Σάντα Μαρία ντελά Πιετά"). Οι συναυλίες του ιδρύματος Πιετά αποτελούσαν το μουσικό επίκεντρο της Βενετίας. Έτσι, μέσα σ΄ αυτό το μουσικό υπόβαθρο ο Βιβάλντι λίγο καιρό μετά διέκοψε τις ιερουργίες, επικαλούμενος την ασθένειά του, ασχολούμενος στη συνέχεια αποκλειστικά με την διεύθυνση της ορχήστρας και της χορωδίας της Πιετά σημειώνοντας νέες συνεχείς επιτυχίες.
Κατά την πρώτη περίοδο συνεργασίας με το ίδρυμα Πιετά (1704-1709) ο Βιβάλντι συνέθεσε 12 τρίο σονάτες (1ο έργο του, 1705) και τα πρώτα 12 κοντσέρτα για βιολί (2ο έργο του, 1709). Μετά από μια διακοπή εργασίας δύο ετών, επανήλθε και συνέχισε την περίοδο 1711-1719. Στη δεύτερη αυτή περίοδο συνέθεσε τα 12 κοντσέρτα από 1 μέχρι 4 βιολιά υπό τον τίτλο "Αρμονικός Οίστρος" που εκδόθηκαν στο Άμστερνταμ υπό τον Ετιέν Ροζέ και που αποτέλεσε τη σημαντικότερη μουσική έκδοση του 1ου μισού του 18ου αιώνα. Παράλληλα την ίδια εποχή άρχισε ν΄ ασχολείται με την εκκλησιαστική μουσική και με τη σύνθεση όπερας τόσο ως συνθέτης όσο και ως θεατρικός διευθυντής.

To 1718 ξεκίνησε περιοδείες με πολυπληθή συνοδεία, αρχικά σε όλη την Ιταλία και στο τέλος στην Βιέννη, ίσως και στην Πράγα. Συνοδευόταν από δύο αδελφές, παλιές μαθήτριες στο ορφανοτροφείο και εκπαιδευμένες τραγουδίστριες, τις οποίες η κοινωνία της Βενετίας θεωρούσε και ερωμένες του Βιβάλντι. Αν και πολύ εύπορος, λόγω των σημαντικών εσόδων από τη μουσική του, είχε σπάταλη ζωή, με αποτέλεσμα στα τελευταία του χρόνια να καταλήξει στο πτωχοκομείο της Βιέννης. Όταν πέθανε εκεί το 1741, ετάφη ως άπορος και ξεχασμένος από το καλλιτεχνικό στερέωμα.

Το έργο του

Το έργο του Βιβάλντι είναι όμως πολύ σημαντικό στον κόσμο της μουσικής, παρ' ότι ο ασθενικός νεαρός ιερωμένος δεν έδινε αρχικά την εντύπωση σπουδαίου μουσικού. Ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, επτά χρόνια νεότερος του Βιβάλντι, έμαθε για το σπουδαίο συνάδελφό του και διασκεύασε έργα του, όταν αυτός σταμάτησε να εκδίδει παρτιτούρες στην Ιταλία και συνεργάστηκε με Ολλανδούς. Έτσι κυκλοφόρησαν τα έργα του ευρύτερα στην Ευρώπη.

Τα έργα του Βιβάλντι είχαν χαθεί για σχεδόν 200 χρόνια και μόνο σε λίγους μυημένους ήταν γνωστό το όνομα και η σημασία του για τη μουσική του μπαρόκ. Στη δεκαετία του 1920 παρουσιάστηκαν σε ένα παλαιοπώλη μοναχοί κάποιου μοναστηριού της Ιταλίας και προσέφεραν παλαιά βιβλία και παρτιτούρες για να εισπράξουν χρήματα, με τα οποία θα συντηρούσαν τα κτήριά τους. Ο παλαιοπώλης, συμπτωματικά με σημαντική μουσική παιδεία, αναγνώρισε στις παρτιτούρες έργα της εποχής μπαρόκ και διέβλεψε Βιβάλντι. Δυστυχώς η συλλογή αυτή περιείχε μόνο τις ζυγές σελίδες από τις παρτιτούρες. Οι μονές σελίδες, όσο και αν αναζητήθηκαν, δεν βρέθηκαν σ' αυτό το μοναστήρι ή σε άλλο της περιοχής. Άρχισε τότε μια "αστυνομική" αναζήτηση, στην οποία συνέβαλε και το δικτατορικό καθεστώς του Μουσολίνι, με αποτέλεσμα να εντοπιστούν οι μονές σελίδες μετά από αρκετά χρόνια στην κατοχή ενός υπέργηρου βιομηχάνου, ο οποίος γνώριζε τη σημασία των χειρογράφων που κατείχε και δεν τα έδινε για κανένα χρηματικό ποσό. Μετά από μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις, πιθανόν και με πιέσεις από το δικτατορικό καθεστώς, δέχτηκε ο βιομήχανος να παραδώσει τις μονές σελίδες και έτσι δόθηκαν σε μικρό χρονικό διάστημα στη δημοσιότητα εκατοντάδες έργα του μεγάλου Ιταλού συνθέτη.