Ανατολικό μπλοκ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Η Ευρώπη στη δεκαετία του 1980. Με κόκκινο χρώμα απεικονίζονται οι χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας, οι οποίες, μαζί με τη Γιουγκοσλαβία, αποτέλεσαν και το ανατολικό μπλοκ. Με μπλε απεικονίζονται οι χώρες μέλη του ΝΑΤΟ.

Το Ανατολικό Μπλοκ είναι ένας πολιτικός και διπλωματικός όρος, ο οποίος περιγράφει μια ομάδα λενινιστικών κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που είχαν κομμουνιστικό καθεστώς από τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου έως το 1989. Αυτές οι χώρες αυτοαποκαλούνταν σοσιαλιστικές λαϊκές δημοκρατίες, για να καταδείξουν τη διαφορά τους από τις καπιταλιστικές φιλελεύθερες δημοκρατίες της Δυτικής Ευρώπης. Κατά τη μαρξιστική θεωρία και τη λενινιστική εκδοχή της, τα κράτη του ανατολικού μπλοκ ευρίσκονταν σε μία «μεταβατική» φάση προς την αταξική και ακρατική κομμουνιστική κοινωνία.

Επικρατούσα γεωπολιτική δύναμη του μπλοκ ήταν η Σοβιετική Ένωση, η μοναδική με σοσιαλιστικό καθεστώς πριν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το ανατολικό μπλοκ περιελάμβανε επίσης τα εξής κράτη: Ανατολική Γερμανία, Πολωνία, Τσεχοσλοβακία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Αλβανία, Βουλγαρία. Βασικοί θεσμοί της συνεργασίας τους ήταν το Σύμφωνο της Βαρσοβίας και το Συμβούλιο Οικονομικής Αλληλοβοήθειας (ΚΟΜΕΚΟΝ). Οι εν λόγω θεσμοί οικοδομήθηκαν όταν μετά τον Πόλεμο οι χώρες αυτές τέθηκαν στη σφαίρα επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης, μίας εκ των βασικών νικητών του Β' Παγκοσμίου, και στη συνέχεια βρέθηκαν από κοινού σε αντιπαράθεση με τις χώρες του ΝΑΤΟ (Ψυχρός Πόλεμος). Κατά τη δεκαετία του 1960 η Αλβανία αυτονομήθηκε από την επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης (λόγω διαφωνίας με την αποσταλινοποίηση) και αποχώρησε από τους κοινούς θεσμούς, αλλά διατήρησε τις λενινιστικές οικονομικές και πολιτικές δομές οπότε συνέχισε να θεωρείται ως ανήκουσα στο ανατολικό μπλοκ. Για τον ίδιο λόγο πολλοί συμπεριλαμβάνουν στο μπλοκ και τη Γιουγκοσλαβία, αν και ποτέ δεν υπήρξε μέλος των δύο οργανισμών.

Με πιο ευρεία έννοια, ο όρος μπορεί να περιλάβει ακόμα και μη ευρωπαϊκές χώρες που κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου είχαν κομμουνιστικό καθεστώς και εντάσσονταν στη σφαίρα επιρροής της σοβιετικής διπλωματίας, όπως για παράδειγμα η Κούβα.

Πολλοί δυτικοί πολιτικοί, με πρώτο το Βρετανό πρωθυπουργό Ουίνστον Τσώρτσιλ, χρησιμοποίησαν εναλλακτικά τον όρο «σιδηρούν παραπέτασμα». Τόσο το ανατολικό μπλοκ όσο και το σιδηρούν παραπέτασμα αναφέρονται στα ίδια ακριβώς κράτη, με τη διαφορά πως το πρώτο έχει ουδέτερη σημασία, ενώ το δεύτερο υποτιμητική.